کتابخانه بالقرآن

نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 1 صفحه 367

صفحه 367

خفض (پایین افکندن) و دیگری به معنی نقصان، و بنا بر هر یک از این دو معنا می تواند غضّ عین کنایه از نگاه نکردن به طرف مقابل باشد، بنا بر معنای اوّل این امر روشن است زیرا با زیر افکندن نگاه طرف روبرو دیده نمی شود و امّا معنای دوم نیز مراد از ناقص کردن عین، ناقص ساختن آن از نگاه به طرف مقابل است که این امر به مفهوم نگاه نکردن خواهد انجامید.

بهر حال اگر کتب لغت هم بر خلاف استعمالات مطلبی بگویند پذیرفتنی نیست.

9) خلاصه بحث

مراد از غضّ بصر زیر افکندن چشم و شکستن چشم و در نتیجه نگاه نکردن می باشد، البته وقتی ما می گوییم غضّ بصر کرد معنای آن این است که چشم موجود است ولی چون شکسته شده و زیر انداخته شد اثر مطلوب آن که نگاه کردن به روبرو است از بین رفته و در واقع چشم - کأنّه - ناقص شده است، همین طور در «اُغْضُضْ مِنْ صَوْتِکَ » هم اصل صوت موجود است ولی به گونه ناقص نه کامل(1).

پس از این ناحیه اشکالی در دلالت آیه غضّ نیست البته این که متعلق غضّ چیست و آیا عمومیت دارد یا خیر؟ و آیا حکم آیه الزامی است یا غیر الزامی؟ می بایست مورد بحث قرار بگیرد که پیشتر درباره برخی از این امور بحث شده و در آینده نیز درباره آن بحث خواهیم کرد، «إن شاء الله تعالی»

ضمیمه درس شماره 44: عبائر برخی از لغویان در کلمۀ غضّ

کتاب العین منسوب به خلیل بن احمد:

«الغض و الغضاضه: الفتور فی الطرف،

1- (1) به نظر می رسد که برخی با مقایسه «اُغْضُضْ مِنْ صَوْتِکَ» و یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ» و این که در غضّ صوت، صوت به صورت ناقص وجود دارد چنین گمان برده اند که در غضّ بصر، هم می بایست نگاه به صورت ناقص وجود داشته باشد، ولی این مقایسه نادرست است زیرا بصر به معنای نگاه (که فعلی از افعال چشم است و اثر چشم به شمار می آید) نیست بلکه به معنای خود چشم (و یا قوه بینایی) می باشد و چنانچه استاد - مد ظلّه - اشاره کرده اند در غضّ بصر هم چشم از بین نمی رود بلکه به علّت عدم ترتب اثر مطلوب بر آن ناقص بشمار می آید، بصر در مقابل سمع و اذن است نه در مقابل صوت، و در مقابل صوت، نظر قرار دارد و اگر در آیه گفته شده بود: یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ، قهراً معنای آن نگاه نیم کاره کردن بود و بر اصل وجود نگاه دلالت داشت، ولی آیه شریفه بدین گونه نیست.