- 1) متن عروه: 1
- اشاره 1
- اشاره 1
- الف - استحباب نکاح از دیدگاه کتاب و سنّت: 1
- کتاب النکاح 1
- مقدمه: 1
- 1377/6/22 یکشنبه درس شمارۀ (1) سال اول 1
- 3) دلالت کتاب بر استحباب نکاح: 2
- 4) استحباب نکاح در سنّت: 4
- ب) مراد از «حبّ النّساء» در روایات 5
- 2) نکاح سبب گشایش روزی است (توضیح عبارت متن) 7
- 3) اشاره به سایر روایات 7
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 7
- اشاره 7
- 1) متن عروه 7
- الف): ادامه بحث قبل: 7
- ادامۀ مقدمه 7
- اشاره 7
- 4) بررسی کلام مصنّف قدس سرّه درباره کراهت عزوبت 8
- 5) اشاره به سایر روایات درباره کراهت عزوبت 9
- 6) تذکر یک نکتۀ کتاب شناختی 10
- ب) مسئلۀ اول: 12
- 2) توضیح و بررسی مسئله 12
- 1) متن مسئله 12
- فهرست منابع اصلی: 13
- 3) توضیحی دربارۀ سند حدیث قبل: 13
- اشاره 14
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 14
- الف - متن عروه - استحباب تعدد زوجات 14
- اشاره 14
- 1) مدلول آیۀ شریفه ( دلیل اول مسئله) و ارتباط میان صدر و ذیل آن: 14
- اشاره 14
- 2) بیان آقای طباطبائی (ره) در «المیزان» 17
- 3) مدلول آیه ترخیصِ تعدد زوجات است نه ترغیب آن 18
- ب - دلیل دوم استحباب تعدد زوجات ( روایات) 19
- ج): نکته: شبهۀ «عبده» در تطبیق «نساءنا» در آیۀ مباهله بر حضرت زهرا (س) و جواب آن: 19
- اشاره 19
- پاسخ شبهه توسط استاد - دام ظله 20
- د - استحباب نکاح اعم از دائم و منقطع و حرّه و أمه است. 21
- اشاره 22
- الف): طرح مسئله 3: 22
- خلاصۀ درس این جلسه: 22
- 1) توضیح مسئله: 22
- اشاره 22
- 1) توضیح مسئله: 23
- اشاره 23
- ب): طرح مسئلۀ 4: 23
- 2) توضیح استاد 23
- ج): توضیح استاد پیرامون مسئله: 24
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی در اقسام نکاح 24
- اشاره 25
- 2) بررسی کلام مرحوم نائینی در واجب مشروط و مطلق: 25
- 1) توضیح: 25
- د) ادامۀ متن مسئله 4: 25
- دفع اشکال بنا بر مبنای مرحوم آخوند: 26
- جواب اشکال: 26
- توضیح اشکال: 26
- 3) اشکال و جواب: 26
- ه) ادامه مسئله 4: 27
- نقد کلام آخوند: 27
- اشاره 27
- مقتضای تحقیق در حل اشکال: 27
- 1) کلام مرحوم نائینی در لا ضرر 28
- مناقشۀ اول: 28
- 2) مناقشه در کلام مرحوم نائینی 28
- و) دلیل حرمت اضرار جانی: 28
- 2) قوله ره «مظنه الضرر»: 28
- اشاره 28
- مناقشۀ دوم: 29
- 3) بیان مفاد روایت 29
- خلاصه جلسات پیش و این جلسه: 30
- الف) بحث دربارۀ نظر مرحوم آقای داماد دربارۀ "حرمت اضرار بدنی" : 30
- 1) توضیح مبنای آقای داماد (ره) در علت و حکمت احکام: 30
- اشاره 30
- 2) تکملۀ کلام ایشان از سوی استاد - مد ظله: 31
- 3) تطبیق بحث بر ما نحن فیه: 31
- 1) در این باره که "او الوقوع فی الزنا" در متن عروه عطف به چیست، دو احتمال وجود دارد: 33
- ج) بحث درباره ادامه مسئله (4) (او الوقوع فی الزنا او محرّم آخر): 33
- اشاره 33
- ب) آیا حرمت اضرار تنها در ضرر قطعی است یا مظنه ضرر کفایت می کند؟: 33
- اوّل: آن که عطف به "مظنّه" باشد 33
- 2) در متن مسئله آمده که از جمله موارد وجوب نکاح، موردی است که ترک آن موجب وقوع در زنا یا حرامی دیگر شود: 34
- الف - ادامه بحث دربارۀ ادله حرمه اضرار به نفس: 36
- اشاره 36
- دلیل دوّم: 36
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه: 36
- اشاره 36
- 1 - دو دلیل بر حرمه اضرار به نفس: 36
- 2 - بررسی دو دلیل فوق: 36
- دلیل اوّل: 36
- ب - ادامه بررسی اقسام نکاح (آغاز مسئله چهارم): 38
- 1 - متن مسئله: 38
- 2 - بررسی وجوب نکاح به جهت آن که ترک کردن آن منجر به وقوع در حرام می شود: 38
- 3 - بررسی حرمت نکاح به جهت منجر شدن به ترک واجب: 39
- 4 - بررسی صورت مباح گردیدن نکاح: 40
- ج - تقسیم نکاح با توجه به مورد نکاح (منکوحه): 42
- توضیح مسئله: 42
- اشاره 42
- تذکری مربوط به بحثهای سابق: 43
- اشاره 44
- اشاره 44
- اشاره 44
- استاد: 44
- 1 - کلام مرحوم ایروانی: 44
- ب): متن مسئله 9: 44
- الف): و بالنسبه الی المنکوحه ایضاً ینقسم الی الاقسام الخمسه... 44
- اشاره 44
- بررسی مثال اول: 45
- بررسی مثال سوم: 46
- بررسی مثال دوم: 46
- 2 - مناقشۀ استاد در کلام مرحوم ایروانی: 47
- مثال روشن برای مسئلۀ اعراض: 47
- الف): ادامه نقل کلام مرحوم ایروانی در بحث اعراض 49
- اشاره 49
- 1) استدلال به بناء عقلاء: 49
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 49
- 2) سه وجه دیگر بر خروج شیء اعراض شده از ملک مالک: 50
- 3) پاسخ مرحوم ایروانی از وجه اول: 50
- 4) پاسخ مرحوم ایروانی از وجه دوّم: 51
- ب): بررسی کلام مرحوم آقای ایروانی - قدس سرّه - توسط استاد - مد ظله -: 52
- 1) بررسی تقریب استدلال ایشان به بناء عقلاء: 52
- 2) اشکال و پاسخ آن: 53
- 3) ادامه بررسی تقریب مرحوم ایروانی: 54
- ج): نقل و بررسی کلام مرحوم آقای خوئی در بحث اعراض: 55
- 1) نقل کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه -: 55
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی توسط استاد - مد ظله -: 56
- 3) تحقیق گسترده تر در مسئله اعراض: 57
- 4) اشکال دیگر استاد - مد ظلّه - به کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه -: 58
- منابع اصلی بحث: 59
- اشاره 60
- الف):: بررسی اشکالات مرحوم ایروانی (ره) به ادلۀ سلب مالکیت از شیء اعراض شده 60
- 1) اشکال مرحوم ایروانی (ره) به وجه اوّل (سیره متشرعه) 60
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 60
- 2) بررسی اشکال توسط استاد - مد ظلّه 61
- 3) اشکال مرحوم ایروانی (ره) به وجه دوم (الناس مسلطون علی اموالهم) (یادآوری) 62
- اشاره 65
- 1) متن روایت سکونی 65
- ب): بررسی روایات خاصّه در مسئله اعراض 65
- 2) کلام مرحوم آقای خوئی «قدس سرّه» 65
- 3) اشکال استاد - مدّ ظلّه - نسبت به کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 66
- 4) تقریب دقیق تر از کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 67
- 5) سایر روایات 68
- اشاره 71
- اشاره 71
- 1) اقسام متصوره در مسئله و احکام آنها 71
- ج): تکمیل بحث اعراض و موارد شبیه آن 71
- صورت اوّل (مأیوس الوصول) هم خود بر دو قسم است: 72
- صورت دوم (مال رها شده) هم دو حالت دارد: 72
- 2) آیا جواز استرداد مال اعراض شده دلیل بر خروج از ملک است؟ 74
- 3) نگاهی دیگر به بناء عقلا 75
- 4) نتیجه بحث 76
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 77
- اشاره 77
- 2) توضیح مسئله: 77
- 1) متن عروه: 77
- الف): حکم نگاه مرد به زنی که می خواهد با وی ازدواج کند 77
- روایت الهیثم بن أبی مسروق النهدی 78
- ب) روایات مسئله: 78
- بحث سندی - غیاث بن ابراهیم عنوان یک نفر است یا دو نفر؟ -: 79
- اشاره 79
- روایت غیاث بن ابراهیم 79
- بررسی احوال غیاث بن ابراهیم 80
- مذهب غیاث بن ابراهیم تمیمی 81
- در مورد غیاث سه سؤال مطرح است: 83
- اشاره 83
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 83
- در اینجا چندین سؤال مطرح است: 84
- بررسی ادله مرحوم آقای خوئی ره: 86
- اشاره 86
- نقد کلام صاح قاموس الرجال: 90
- فهرست منابع اصلی: 91
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 92
- بحث در این بود که «هل یجوز لمن یرید تزویج امرأه ان ینظر الیها؟ أم لا؟» 92
- اشاره 92
- اشاره 94
- نکتۀ رجالی: 94
- اشاره 95
- نقد استاد - مد ظله -: 95
- تحقیق در مذهب غیاث بن ابراهیم: 95
- شاهد دوم: 96
- شاهد اول: 96
- شواهدی بر امامی بودن غیاث: 96
- شاهد پنجم: 97
- شاهد چهارم: 97
- شاهد سوم: 97
- اعتبار غیاث بن ابراهیم: 98
- روایات مسئله: 98
- منابع درس: 100
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 101
- الف - اشتباه جامع الرّواه در روایت ابن عقده از ابن فضّال 101
- اشاره 101
- اشاره 101
- نکته مهم در کتاب شناسی کتب رجال: 102
- ب - آیا بحث «جواز النظر لمرید التزویج» برای کسی که مطلقاً جواز نظر به وجه و کفّین را قائل است لغو است یا نه؟ 103
- ج - بررسی اختلاف روایات 106
- اشاره 109
- الف - بیان مرحوم حاج شیخ در تعارض روایات به منظور تقریب قول «اختصاص جواز نظر به وجه و کفین» 109
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 109
- 1) تعارض بر مبنایِ در مقام بیان و تحدید بودن روایات: 109
- 2) تعارض بر مبنای انحصار علیّت: 110
- اشاره 110
- اشاره 112
- نقد فرمایش مرحوم حاج شیخ 112
- 3) عام ما فوق در تعارض روایات خاصه: 112
- نقد فرمایش مرحوم حاج شیخ 114
- 1) بیان آقای حکیم 116
- ب - بیان مرحوم آقای حکیم در عدم تعارض روایات و نقد آن: 116
- 2) نقد کلام مرحوم آقای حکیم 117
- اشاره 118
- الف): جمع بین روایات 118
- اشاره 118
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 118
- 1) روایت یونس بن یعقوب 119
- 2) نقد دیدگاه آقایان حکیم و خوئی پیرامون تعلیل در روایت: 120
- اشاره 121
- سند روایت 121
- اشاره 121
- ب بحثٌ فی وثاقه الحسن بن السری: 121
- 3) روایت حسن بن السری: 121
- نظر استاد - مد ظله - در بارۀ حسن بن السری: 123
- دلالت روایت الحسن بن السری: 125
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 126
- 2) استدلال به صحیحه هشام بن سالم، حماد بن عثمان، حفص بن البحتری. 126
- اشاره 126
- ب - حکم نظر به «کفین» 126
- اشاره 126
- 1) استدلال به روایت مرسل عوالی اللئالی از پیامبر (صلی الله علیه و آله) 126
- الف - حکم نظر به صورت: 126
- توضیح استاد در مفاد صحیحه: 127
- ج): حکم نظر به «شعر» و اطراف سر و صورت 128
- استدلال به صحیحه عبد الله بن سنان: 128
- کلام مرحوم خوئی: 129
- اشاره 129
- ادامه مسأله 26: 129
- د) حکم نظر کردن به ساق: 129
- دلالت روایت: 129
- ه): حکم نظر به «خلف» 130
- اشاره 130
- مناقشۀ استاد در کلام مرحوم خوئی: 130
- و) بیان حدّ اعلای جواز نظر در روایه یونس بن یعقوب 131
- 1 - متن روایت: 131
- سند روایت: 131
- اشاره 132
- 3 - دلالت روایت: 132
- 2 - سند روایت: 132
- جمع بین این روایت با روایات دیگر بنابراین که تحتجز صحیح باشد 133
- ذ) نظر استاد در جمع بین روایات: 133
- 1) توضیحی درباره «تحتجز» در روایت یونس بن یعقوب: 134
- الف - چند توضیح دربارۀ روایات باب 134
- اشاره 134
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 134
- 2) توضیحی دربارۀ کلمه «ترقق له الثیاب»: 135
- 3) توضیحی درباره «خلقها» در روایت حسن بن سری: 136
- 1) متن مسئله 138
- 2) توضیح مسئله 138
- ب - ادامۀ مسئله 26 138
- 3) شرط اول جواز نظر ( عدم قصد تلذذ): 138
- 4) شرط دوم جواز نظر ( ان لا یکون مسبوقاً بحالها): 140
- 5) شرط سوم جواز نظر ( احتمال اختیار): 141
- 7) بررسی شرط چهارم توسط استاد - مد ظله -: 142
- 1) توضیح صورت مسئله و تقریب کلام مرحوم خوئی ره: 144
- اشاره 144
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 144
- بحث درباره جواز یا عدم جواز نکاح با بنت الزوجه قبل از دخول و انحلال نکاح زوجه 144
- 2) نظر استاد مد ظله در بارۀ کلام مذکور: 145
- اشاره 145
- در این باره دو نکته قابل توجه است: 146
- مطلب دوم: 147
- مطلب سوم: 148
- 2) استدلال به آیه بر جواز جمع بین عقد مادر و دختر (یادآوری) 150
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 150
- 1) متن آیه شریفه: 150
- اشاره 150
- الف - بررسی دلیل بر جواز ازدواج با دختر زوجه غیر مدخوله (آیه شریفه) 150
- 3) اشکال استدلال قبل: 151
- 2) کلام مرحوم آشتیانی در تقریرات درس مرحوم حاج شیخ: 152
- ب): بررسی ادامه مسئله 26: (سایر شرائط جواز نظر) 152
- 1) متن مسئله: 152
- ج): نقد استاد مد ظله بر کلام مرحوم حاج شیخ: 155
- اشاره 157
- اشاره 157
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه: 157
- کلام در این بود که آیا جائز است مرد به زنی که قصد ازدواج با او را دارد نگاه کند؟ 157
- سؤال: چرا روایت سه مورد اول را شامل نشود؟ 158
- اشاره 158
- پاسخ استاد مد ظله: 158
- سؤال: 159
- اشاره 159
- اشکال: 159
- پاسخ استاد مد ظله: 159
- اشاره 159
- پاسخ استاد مد ظله: 160
- پاسخ استاد مد ظله: 161
- منابع اصلی بحث: 161
- اشاره 161
- سؤال: 161
- الف) توضیحی پیرامون «یشتریها باغلی الثمن» در روایت: 162
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 162
- اشاره 162
- 3 - مناقشه در کلام شیخ انصاری: 163
- 2 - استدلال شیخ انصاری: 163
- 1 - طرح استدلال: 163
- 1 - توضیح مطلب: 164
- ج): اغلی الثمن در روایت آیا علت حکم است یا حکمت حکم؟ 164
- 4 - رد مناقشه از طرف استاد: 164
- 2 - بحث کلی حکمت و علت: 165
- نظر مرحوم داماد: 165
- 3 - نظر استاد در کیفیت تخصیص بوسیلۀ علت: 165
- اشاره 165
- نظر مشهور بنابراین که اغلی الثمن علت باشد: 166
- 4 - نتیجه بحث: 166
- اشاره 166
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 168
- اشاره 168
- الف - دو وجه کلی بر استفاده مفهوم فی الجمله از تعلیلات 168
- 1) وجه اوّل: 168
- 2) بررسی وجه اول توسط استاد - مد ظلّه -: 169
- ب - تقریب خاصّ در محلّ بحث 172
- 4) تطبیق وجه دوم بر محلّ بحث 172
- الف): بررسی دو تقریب در بارۀ محدود بودن دامنۀ حکم جواز نظر برای مرید تزویج: 174
- اشاره 174
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 174
- 1) تقریب اول: 174
- 2) نقد استاد - مد ظلّه -: 175
- 3) تقریب دوم (یادآوری) 177
- 4) نقد استاد - مد ظله -: 177
- ب): مراد از ارادۀ تزویج چیست؟ ارادۀ فعلی یا تعلیقی یا اعم از آن دو؟ 179
- اشاره 179
- 1) برخی می گویند بر فرض که الفاظ ادلۀ مجوزه اعم از ارادۀ فعلی و تعلیقی باشد، 179
- 2) ارادۀ فعلی: 180
- اشاره 182
- الف) استدراک (تذکری درباره وجه اول که دیروز عرض شد) 182
- خلاصه جلسات قبل و این جلسه 182
- اشاره 183
- قرائنی بر اعم بودن اراده در ما نحن فیه - نظر استاد دام ظلّه - 183
- ب): «اراده» در روایات بحث، اراده فعلی است یا اعم از فعلی و تعلیقی است؟ 183
- اشاره 185
- ج): آیا حکم جواز نظر در حق کسی که می تواند از راه دیگری مثل توکیل یک زن و غیره کسب اطلاع کند هم ثابت است؟ 185
- آقای خوئی به دو دلیل تمسک کرده اند: 186
- د) آیا زن هم می تواند به مردی که قصد ازدواج با او را دارد، نگاه کند؟ 187
- اشاره 188
- ه) آیا در خرید کنیز، می توان به او نگاه کرد؟ 188
- عدم جواز تعدی از باب «أمه» به باب «حرّه» 189
- 2) توضیح مسئله 191
- خلاصۀ جلسات قبل و این جلسه 191
- اشاره 191
- 1) متن مسئله 191
- الف - بررسی ادامۀ مسئلۀ 26 191
- 3) کلام صاحب جواهر و مرحوم آقای خوئی قدس سرهما: 192
- 4) توضیح استاد - مد ظله - در بارۀ کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه -: 193
- 5) توضیح آخر مسئله 194
- ب - بررسی مسئله 27 196
- 2) توضیح مسئله 196
- 1) متن مسئله 196
- 3) روایت عباد بن صهیب و اثبات اعتبار آن: 197
- 4) بررسی راههای دیگر بر اثبات وثاقت عباد بن صهیب 200
- 5) خلاصه بحث 201
- اشاره 202
- 1) فرمایش مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 202
- الف): استدلال به تعلیل روایت عَبّاد بن صهیب برای شمول حکم نسبت به اهل ذمّه و کفّار: 202
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 202
- 2) نقد استاد - مد ظلّه 203
- 1) اختلافِ نقل روایت در کافی، فقیه و علل: 203
- اشاره 203
- ب): بررسی متن روایت عبّاد بن صهیب با نقل کلینی (ره) و صدوق (ره): 203
- الف): روایت کلینی (ره) در کافی: 203
- 2) تفاوتهای موجود در نقل روایت مزبور و نقش آن در مفهوم روایت: 204
- ج): روایت صدوق (ره) در علل الشرائع: 204
- ب): روایت صدوق (ره) در فقیه: 204
- 3) مرجّحات نقل کلینی در کافی و نتیجه گیری: 206
- اشاره 208
- الف): بررسی حکم جواز نظر به زنان بادیه نشین و روستانشینان: 208
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 208
- 1) متن عروه و توضیح آن: 208
- 2) کلام مرحوم آقای حکیم درباره روایت جواز نظر به نساء اهل بوادی و تفسیر کلام سید پیرامون نظر ایشان: 209
- 3) کلام آقای خوئی نسبت به تفسیر عبارت مرحوم سید و نیز روایت عباد بن صهیب: 209
- 4) وجه استاد - مد ظله - نسبت به کلام مرحوم سید و نیز روایت عباد بن صهیب: 210
- اما بیان اشکال دلالتی روایت عباد بن صهیب: 210
- اشاره 210
- 1) طرح بحث: 211
- ب) بررسی یکی از شرائط جواز نظر به نساء اهل ذمه (شرط عدم تلذذ): 211
- 2) کلام مرحوم آقای حکیم نسبت به حکم و اقتضای اولیه نظر مرد به زن: 212
- 3) نظر مرحوم آقای خوئی در این مسئله و نیز تفسیر آیۀ غض: 212
- 4) اشکالات استاد - مد ظله - بر مرحوم آقای خوئی 214
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 215
- اشاره 215
- اشاره 216
- 2) فرمایش مرحوم آقای خوئی (ره) 216
- 1) استفاده از آیۀ «غض بصر» برای حرمت مطلق نظر 216
- اشاره 216
- 3) نقد استاد مد ظله 217
- اشاره 217
- معنای آیۀ شریفه چیست؟ 217
- تفسیر دیگر آیۀ شریفه: 220
- اشاره 221
- نقد استاد مد ظله: 221
- ب): صورت دوم: 221
- اشاره 222
- 2) نقد استاد مد ظله 222
- 3) استدلال استاد بر حرمت نظر با ریبه به آیۀ شریفه «فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ...» 222
- منبع اصلی بحث: 223
- الف): وجه اشکال سیّد در جواز نظر به نساء بوادی و اعراب 224
- 1 - وجه اوّل: 224
- اشاره 224
- اشاره 224
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 224
- اشاره 224
- تقریر اوّل مقدمه مطویّه: (رفع حرج) 225
- تقریر دوّم مقدّمه مطویّه (الغاء احترام) 226
- اشاره 227
- 2 - وجه دوّم: 227
- پاسخ وجه دوم 228
- ب): اشکال در جواز نظر به نساء اهل ذمّه 229
- اشاره 229
- جهت اشکال این بزرگان را می توان اینگونه تقریر کرد: 230
- ج): عدم جواز نظر با ریبه 232
- د) اشکال در «حرمت نفسی» نظر با ریبه 233
- خلاصۀ جلسات پیش و این جلسه 235
- 1 - اشاره به اقوال علماء 235
- الف): حکم نگاه کردن به زنان اهل ذمه 235
- اشاره 235
- 2 - وجه عدم جواز نظر به اهل ذمه 236
- 3 - وجه جواز نظر به اهل ذمّه 237
- 4 - نظر استاد - مد ظلّه - در تفسیر روایت عباد بن صهیب 238
- ب): استدراکی درباره اشکال به مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - در استفاده از آیه غضّ 239
- 1 - اشاره به کلام مرحوم آقای خوئی و اشکال آن 239
- 2) مقدمه پاسخ استاد - مد ظلّه - به اشکال 239
- 3 - اصل پاسخ استاد - مد ظلّه -: 240
- 1 - مقدمه ای در استدلال بر حرمت مطلق جواز نظر با شهوت 240
- ج): تفسیر آیه شریفه غض 240
- 3 - اشاره به عبائر اهل لغت 241
- 2 - معنای «غضّ» 241
- 4 - معنای «من» در آیه غضّ 242
- اشاره 244
- خلاصۀ جلسات پیش و اجمالی از مطالب این جلسه: 244
- الف): خلاصه ای از بحث جلسه گذشته و نتیجۀ بحث روائی در مسئلۀ (روایت عباد بن صهیب و نحوۀ جمع مفاد آن با مفاد خبر سکونی): 244
- نقد استاد - مد ظلّه -: 246
- ب): فرمایش مرحوم مصنف (ره) و نقد آن توسط استاد - مد ظله -: 246
- اشاره 246
- 1) تقریب استدلال به تنزیل مزبور: 247
- ج): استناد به «تنزیل اهل کتاب به منزلۀ اماء» برای جواز نظر به نساء اهل ذمّه: 247
- 2) پاسخ استاد - مد ظلّه - به استدلال مزبور: 248
- 1 - شیخ طوسی عبارتی در کتاب نهایه دارد که می فرماید «و النظر الی نساء اهل الکتاب و شعورهن لا بأس به 250
- اشاره 250
- الف): بررسی و توضیح کلام محقق در حکم نظر به نساء اهل کتاب 250
- اشاره 250
- خلاصۀ جلسات پیش و اجمالی از درس امروز: 250
- اشکال اول: 250
- اشاره 250
- 3 - توضیحی پیرامون نساء اهل کتاب (مقدمه) 251
- اشکال دوم: 251
- 2 - پاسخ محقق و دفاع از طرف شیخ: 251
- اشاره 252
- 1 - روایت عباد بن صهیب به نقل کافی در بعضی جهات یک نحوه اختلافاتی با نقل صدوق دارد 252
- ب): بررسی مجدد روایت عبّاد بن صهیب (یادآوری و تکمیل) 252
- 2 - کلام استاد مد ظله العالی در بیان مفاد روایت: (یادآوری و تکمیل) 254
- ج): معنای غض در آیۀ شریف (یادآوری و تکمیل) 255
- د) معنای «مِن» در آیۀ غضّ (یادآوری و تکمیل) 256
- 3 - رد مناقشه از طرف استاد مد ظله العالی و نظر ایشان در معنای «مِن» 256
- اشاره 256
- 2 - مناقشۀ محقق اردبیلی 256
- 1 - نقل اقوال: 256
- نظر استاد: 257
- 1 - آیا آیۀ شریفه مطلق است؟ 258
- اشاره 258
- الف): ادامۀ آیۀ شریفه «غضّ» 258
- خلاصۀ جلسات قبل و این جلسه: 258
- 3 - احتمالات در حدّ لزوم غضّ 259
- 2 - تذکر یک نکته 259
- 2 - روایت أبو عمرو الزبیری 261
- ب): روایات واردۀ در بارۀ آیه غضّ 261
- 1 - نگاهی به روایات 261
- 3 - روایت سعد الاسکاف 262
- 5 - سند روایت أبو عمرو زبیری 263
- 4 - جمع بین این دو روایت 263
- ج): حالات سعد اسکاف 264
- 1 - ترجمۀ احوال 264
- 2 - جمع بندی کلمات ائمه رجال 265
- 4 - تذکری در بارۀ معجم رجال الحدیث 266
- 3 - تذکر نکته ای در رجال نجاشی: 266
- 1 - خلاصۀ مدّعای شیخ محمد عبده: 268
- اشاره 268
- الف): بررسی کلام شیخ محمد عبده در بارۀ مفهوم «نِساءَنا» در آیۀ مباهله: 268
- خلاصۀ این جلسه و جلسۀ پیش: 268
- 3 - ردّ کلام عبده از سوی استاد - مد ظلّه - 269
- جواب نقضی: 269
- پاسخ حلّی: 270
- نتیجه: 271
- ب): بحث در بارۀ مراد از «نِسائِهِنَّ» در آیۀ 31 سورۀ نور: 271
- اشاره 271
- ب): مرحوم مجلسی در مرآه العقول فرموده اند که این اضافه نکته ای معنوی هم دارد 272
- الف شیخ احمد جزایری در کتاب خود قلائد الدّرر می گوید که مراد از نسائهن در آیه تمامی زنان و نساء می باشد 272
- تقریب این نظریه: 272
- 1 - اقوال کسانی که معنای «نسائهنّ» را عام و وسیع می دانند: 272
- نقد استاد - مد ظلّه - 272
- در قلائد الدّرر وجه دیگری نیز آمده و آن این است که مراد از «نسائهن» زنانی می باشد که شخص با آنان معاشرت و حشر و نشر دارد 273
- نقد استاد - مد ظلّه - 273
- 2 - اقوال کسانی که مفهومی متضیق از «نِسائِهِنَّ» را پذیرفته اند: 274
- نقد استاد - مد ظلّه 274
- نظر مرحوم آقای خوئی - ره - 274
- نقد استاد - مد ظلّه - 274
- نظر أبو بکر جصّاص: 275
- آیۀ شریفه غضّ بصر 276
- اشاره 276
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 276
- دربارۀ «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» دو دیدگاه وجود دارد: 277
- اشاره 277
- 1) بحث ما در معنای «نِسائِهِنَّ» است، آیا جمیع نساء مورد نظر است یا صنف خاصی از نساء؟ 277
- الف - معنای «نِسائِهِنَّ» و معنای ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ » در آیه شریفه: 277
- 2) تنافی در کلام صاحب جواهر در تفسیر «نِسائِهِنَّ» و «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» 278
- توجیه کلام صاحب جواهر 278
- اشاره 278
- ب - مصحّح اضافه «نساء» به «هنّ» با توجه به معنای نساء چیست؟ 279
- اشاره 279
- 1) نظر علامه مجلسی 280
- پاسخ استاد: 280
- اشاره 280
- 2) نظر صاحب قلائد الدّرر 280
- اشاره 280
- پاسخ استاد 281
- پاسخ استاد 281
- دیگری، جریاً علی الغالب 281
- نقد استاد 282
- 3) نظر أبو بکر جصّاص 282
- اشاره 282
- 4) نظر آقای خوئی 283
- اشاره 284
- کلام در تفسیر «نِسائِهِنَّ» در آیۀ شریفه 31 سورۀ نور بود، تفاسیر مختلفی بر این عبارت شده است: 284
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 284
- تفسیر اولنِسائِهِنَّ : مطلق نساء 284
- وجه دوم: از اضافه، حریت استفاده می شود. 285
- وجه اول: ادعای ظهور در حرائر 285
- تفسیر دوم نسائهن: حرائر 285
- اشاره 285
- وجه سوم: به قرینه «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» مراد از «نِسائِهِنَّ» خصوص حرائر است. 288
- نقد استاد - مد ظله -: 288
- تقریب کلام مرحوم آقا حکیم (ره): 290
- اشاره 290
- نقد استاد - مد ظله -: 290
- نکتۀ اضافۀ نساء به «هنّ» 290
- تفسیر سوم نسائهن: ارحام و بستگان 290
- منابع اصلی بحث 291
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 292
- 1) طرح بحث 292
- الف):: معنای «مؤمنات» در آیه غضّ 292
- اشاره 292
- 2) توضیح قرائن اختصاص مؤمنات در آیه غضّ به احرار 293
- 3) پاسخ قرینۀ اول 294
- 4) بررسی دلیل دوم 295
- الف - مراد از «نِسائِهِنَّ» در آیۀ شریفۀ 31 سورۀ نور: (یادآوری و تکمیل) 296
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 296
- اشاره 296
- 2) اشکال قول به «حرائر» (نقد و تقریب صاحب جواهر ره) 296
- 1) مقدّمه: 296
- 4) ابهام و اشکال موجود در کلام شیخ احمد جزائری: 297
- 3) اشکال قول به «ارحام» 297
- ب): اضافۀ نساء به اشخاص: 298
- الف): اضافۀ نساء به امکنه: 298
- 5) کاربرد نساء مضاف در روایات به معنای ملازمین 298
- اشاره 298
- 6) نظر نهائی استاد - مد ظلّه - دربارۀ مراد از نسائهن: 300
- ب - اشکالات مشترک وارده بر اقوال سه گانۀ مذکور و توجیه «معنای ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» در آیه: 300
- 1) اشکالات مشترک میان سه قول: 300
- 3) مراد از «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» بنا بر نظر مقبول استاد دربارۀ نسائهن: 301
- 2) بررسی استدلال مرحوم صاحب جواهر: 301
- 1) مقدّمه: 302
- ج - بحث جواز نظر عبید به مالکۀ خود (یا جواز ابداء مالکه نسبت به عبد خود) 302
- 2) ادلۀ جواز ابداء زینت از سوی مولای زن در برابر عبد خود و فتاوای مربوطه: 303
- 3) مستندات مرحوم صاحب جواهر و نقد آن: 304
- 4) نتیجۀ بحث: 305
- 1) بررسی نظر سیّد دربارۀ «نِسائِهِنَّ» 306
- الف - تکملۀ بحث دربارۀ «نِسائِهِنَّ» 306
- اشاره 306
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 306
- 2) تکمیل استدلال بر «نظر مختار» در مسئله: 307
- (بررسی دو اشکال بر نظر مختار در نسائهنّ) 307
- جهت اوّل: مخالفت با سیره: 307
- جهت دوم: 308
- 2) توضیحی درباره روایت: 309
- 1) ارزیابی سند روایت: 309
- اشاره 309
- ب - دومین دلیل عدم جواز الکشف لدی النساء الکافره - صحیح حفص بن البختری: 309
- 3) مفهوم لا ینبغی (بررسی نظر آیت الله خوئی ره) 310
- اشاره 312
- 4) تحقیق دربارۀ تعلیل این روایت 312
- نقد بیان آقای خوئی دربارۀ تعلیل روایت حفص 313
- نقد بیان آقای مطهری دربارۀ تعلیل روایت: 313
- 1 - توضیح کلام شیخ - قدس سرّه - در تبیان 315
- ج - در حکم جواز ابداء زینت برای زن های مسلمان (نه برای زن های کافره) 315
- 2) نظر استاد - مد ظلّه -: 316
- 1) نقل عبائر چند کتاب فقهی 317
- الف - ادامه بحث جلسه قبل ( اعضایی که زن مسلمان باید از زن کافر پوشیده بدارد.) 317
- اشاره 317
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 317
- اشاره 317
- 2) آیا شیخ طوسی دو قول در مسئله دارد؟ 318
- 3) آیا شیخ طوسی پوشیدن وجه و کفین را هم از زن کافر لازم می داند؟ 319
- 4) نظر استاد - مد ظلّه - در مسئله 320
- 2) توضیح مسئله و کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 321
- ب - بررسی مسئله 29 321
- 1) متن مسئله 321
- 3) نظر استاد مد ظلّه - نسبت به کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه 322
- 4) استدلال بر حرمت نظر به فرج مرأه در حال جماع 323
- 5) مناقشه در دلالت روایت وصیه النبی صلی الله علیه و آله 324
- 6) روایات معارض با حرمت نظر 325
- ج - بررسی مسئله 30 327
- 3) نظر استاد - مد ظلّه - در مسئله خنثی 327
- اشاره 327
- 2) توضیح مسئله 327
- 1) متن مسئله 327
- جهت اوّل بحث (خنثی طبیعت ثالثه است) 328
- جهت سوم: (عدم تنجیز علم اجمالی در مسئله خنثی) 329
- 4) خلاصه نظر استاد - مد ظلّه - در مسئله خنثی 330
- الف - دو نکته در تتمه بحث جلسه قبلی - نظر به عورت زوجه 331
- اشاره 331
- 1) در جلسه قبل عرض کردیم که تنها کسی که نظر به فرج زوجه را حرام دانسته، ابن حمزه در وسیله است، 331
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 331
- ب - «حکم نگاه کردن» و مباحث مربوط به آن 333
- 1) متن عروه مسئله 31: 333
- 2) فهرستی از مباحث در مسئله «نگاه» 333
- اشاره 334
- 3) تفصیل مباحث نظر بحث اوّل: 334
- قائلین به انحصار استثناء وجه و کفین از حرمت نظر 334
- مرحله دوم: (عدم انحصار استثناء از حرمت نظر در وجه و کفین) 335
- اقوال علمای امامیه 336
- نقد فرمایش آقای داماد 338
- 4) بحث دوم: از مباحث نظر در خصوص ملازمۀ بین حرمت کشف و حرمت نظر و نیز جواز کشف و جواز نظر، 338
- فرمایش آقای داماد: - ملازمه عرفی است نه عقلی 338
- اشاره 338
- اشاره 341
- 1) قول دیگر در مستثنیات از حرمت نظر مرد به زن 341
- الف - تذکراتی در تکمیل بحث سابق 341
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 341
- 3) مقدمه ای در تکمیل بحث ملازمه بین حرمت نظر و وجوب ستر 342
- 4) مقدمه ای دیگر در بحث ملازمه بین حرمت نظر و وجوب ستر 345
- 5) تطبیق دو مقدمه قبل بر محل بحث 346
- اشاره 347
- ب - دلیل بر عدم جواز نظر به اجنبیه 347
- 1) ادله مرحوم آقای خوئی ره 347
- 2) بررسی ادله فوق توسط استاد - مد ظلّه 348
- 3) دلیل دیگر بر حرمت نظر به اجنبیه 349
- اشاره 350
- *نظر گروهی از متأخرین 350
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 350
- اشاره 350
- 1) بررسی ادعای اجماع بر حرمت 350
- الف - حکم نگاه زن به مرد 350
- *نظر قدماء 351
- 2) استظهار از کلام شیخ و ابن ادریس 351
- 3) مناقشه در استظهار 352
- 5) بررسی دلیل معتبر در مسئله 353
- 4) تأکید بر عدم اجماعی بودن مسئله 353
- 1) نظر فقهای معاصر 354
- 6) مختار استاد - مد ظلّه 354
- ب - استثناء از حرمت نظر زن به مرد 354
- 2) بیان مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه بر جواز نظر (با توضیحاتی از استاد - مد ظله -) 355
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 357
- الف - تکمیل بحث در جواز نظر زن به وجه و کفین مرد 357
- 2) بررسی کلام آقای حکیم ره 357
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم - قدس سرّه 357
- اشاره 357
- ب - دلیل اجتهادی عام بر عدم جواز نظر زن و مرد به طرف مقابل 359
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم - قدس سرّه 359
- 3) کلام مرحوم آقای مطهری - قدس سرّه 360
- 2) توضیح اشکال اوّل توسّط استاد - مد ظلّه 360
- 4) تأیید اشکال دوم مرحوم آقای حکیم ره 362
- 5) نظر استاد - مد ظلّه -- در معنای غضّ بصر 363
- اشاره 363
- دو اشکال و پاسخ آنها 365
- 6) بررسی شواهد ذکر شده در کلام مرحوم آقای مطهری - قدس سرّه 366
- 8) اشاره به کلام ارباب لغت در معنای واژه «غضّ» 366
- 7) نکته ای درباره کلام مرحوم آقای مطهری - قدس سرّه 366
- ضمیمه درس شماره 44: عبائر برخی از لغویان در کلمۀ غضّ 367
- کتاب العین منسوب به خلیل بن احمد: 367
- 9) خلاصه بحث 367
- تهذیب اللغه 35:16 368
- جمهره اللغه (ابن درید): 368
- معجم مقاییس اللغه 383:4 (ابن فارس) 368
- مجمل اللغه (ابن فارس): 369
- اساس البلاغه (زمخشری) 369
- المحیط (صاحب بن عبّاد) 369
- الصحاح (الجوهری): 369
- المفردات (للراغب): 369
- اشاره 369
- حدیث العطاس 369
- المصباح المنیر 370
- لسان العرب 370
- 1) اشکال مرحوم آقای حکیم و مؤیّداتی بر آن: 371
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 371
- اشاره 371
- الف - بررسی احتمال حمل آیه بر حرمت نظر به عورت (اشکال دوم آقای حکیم «ره»): 371
- 2) پاسخ استاد - مد ظلّه -: 372
- 3) نظر مرحوم آقای داماد (ره): 372
- 4) نظر استاد - مد ظلّه 374
- 1) بیان اشکال مرحوم آقای حکیم (با توضیح استاد «مد ظله»): 375
- ب - بررسی دلالت آیه بر عموم وجوب یا اولویت غض نسبت به جنس مخالف: 375
- 4) نظر استاد - مد ظلّه 376
- 2) مناقشۀ استاد - مد ظله در این استدلال: 376
- 3) نظر مرحوم آقای داماد (ره): 376
- 1) بیان مدّعای مرحوم آقای شعرانی و مرحوم آقای داماد در این باره: 378
- ج - توضیح نظر مرحوم آقای شعرانی دربارۀ عدم استثنای وجه و کفین: (معنای «إِلاّ ما ظَهَرَ» ) 378
- اشاره 378
- 2) بیان استدلال مرحوم آقای شعرانی (ره): 378
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 381
- 1) احتمالات سه گانه 381
- الف - تفسیر «ما ظَهَرَ» در کلام مرحوم آقای شعرانی و مرحوم داماد 381
- اشاره 381
- 3) توضیح کلام مرحوم آقای شعرانی و بیان تتمۀ فرمایش مرحوم آقای داماد 383
- 2) کلام مرحوم آقای داماد 383
- 4 - تقریب استاد «مد ظله» از کلام مرحوم آقای شعرانی (ره) 384
- ب - مسامحاتی در کلام مرحوم آقای شعرانی 385
- 1 - تعبیر آقای شعرانی به «مستوعب بودن» از دو جهت دارای مسامحه است: 385
- 2) قید متصل و منفصل در مستثنی 386
- ج) جایگاه روایت در بیان مرحوم آقای داماد و مرحوم آقای شعرانی 387
- 1) در خصوص بیان آقای داماد که حکم حجاب را تأسیسی دانسته، 387
- 2) آقای شعرانی معتقد شده اند که ذکر این موارد در روایات، «جریاً علی الغالب» است. 387
- 4) حلّ مسئله از نظر استاد مد ظلّه 388
- 3) اشکال بر بیان مرحوم آقای شعرانی 388
- اشاره 390
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 390
- الف):: اشکالی بر بیان مرحوم آقای شعرانی (ره) و مرحوم آقای داماد (ره): 390
- ب):: متعلق غض بصر چیست؟ 392
- 2) توضیح یک اشتباه 398
- 1) متن مسئله 398
- الف - بررسی مسئله 51 398
- اشاره 398
- خلاصۀ جلسات قبلی و این جلسه: 398
- 3) توضیح مسئله 400
- 4) یک استثناء از عدم لزوم ستر بر مرد 401
- 5) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - توسط استاد - مد ظلّه 403
- 6) قید لازم در محل بحث 404
- 1) عنوان ابحاث لازم 405
- 7) خلاصه بحث 405
- ب - طرح بحث دربارۀ وجه و کفین و قدمین 405
- 2) بررسی یک نکته در بارۀ استثناء منقطع 406
- 1) تقریب استدلال به آیه: 408
- اشاره 408
- خلاصۀ جلسۀ قبل و این جلسه: 408
- الف - بحث در بارۀ دلالت آیۀ غضّ بر عموم وجوب ستر: 408
- اشاره 408
- 1) تقریب استدلال: 411
- اشاره 411
- ب - بحث در بارۀ دلالت «لا یبدین زینتهنّ الاّ ما ظهر» بر عموم وجوب ستر: 411
- 2) نقد استدلال: 412
- 3) بحث تفسیری در تطبیق «ما ظَهَرَ» بر ثیاب 413
- اشاره 414
- نقد استاد - مد ظله - نسبت به کلام مرحوم مطهری: 414
- 2) روایات مورد استدلال: 415
- 1) بیان استدلال: 415
- 3) پاسخ استاد - مد ظله - به استدلال مزبور: 416
- نتیجه بحث: 416
- الف - دلیل اوّل: «قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ ... وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ» 417
- اشاره 417
- خلاصۀ جلسۀ قبل و این جلسه: 417
- استدلال آقای خوئی 418
- ب - دلیل دوم: آیۀ شریفه «لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلاّ ما ظَهَرَ مِنْها ... وَ لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلاّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ...» 418
- نقد استدلال آقای خوئی توسط استاد - دام ظلّه 420
- ج - دلیل سوم: روایات 422
- اشاره 422
- نقد معنای مورد نظر آقای خوئی 423
- معنای روایت بنظر استاد - مد ظلّه 423
- الف - ادامۀ ادلۀ عامه بر حرمت نظر به اجنبیّه 425
- 1) روایت أبو هریره و عبد الله بن سنان 425
- خلاصۀ جلسه قبل و این جلسه: 425
- اشاره 425
- اشاره 426
- ب - روایت محمد بن سنان 426
- 2 - نقد استدلال به روایت سنداً و دلاله: 426
- در اینجا دو مطلب قابل دقت است: 426
- اشاره 426
- سند روایت: 427
- دلالت روایت: 428
- نکتۀ حدیثی 429
- نتیجۀ مباحث گذشته 430
- ج - اقوال فقهاء 430
- 1) بررسی اقوال 430
- 2) دسته بندی اقوال 431
- نظر دوم: حرمت نظر به وجه و کفین مطلقاً 431
- نظر اول: جواز نظر به وجه و کفین مطلقاً (نظر اول و غیر آن) 431
- 3) بررسی کلام صاحب ریاض 432
- نظر سوم: تفصیل بین نظره اولی و ثانیه 432
- 4) توضیح بیان شیخ طوسی در مبسوط 433
- خلاصۀ جلسه قبل و این جلسه: 434
- الف - بررسی نظر شیخ طوسی در بارۀ جواز نظر به وجه و کفّین در کتاب خلاف: 434
- اشاره 434
- ب - بررسی نظر شیخ مفید در مقنعه در بارۀ عدم جواز نظر به وجه و کفّین: 436
- ج) نظر شیخ صدوق در بارۀ نظر به وجه و کفّین 439
- د - اشاره به برخی نکات از کتاب اسداء الرغاب (راجع به بحث حجاب) 440
- تذکر به مناسبت ماه مبارک رمضان 442
هستند.
شیخ و نجاشی در رجال، غیاث بن ابراهیم تمیمی را از اصحاب حضرت صادق (علیه السلام) و حضرت کاظم (علیه السلام) معرفی می کنند نجاشی وی را توثیق کرده که، معلوم می شود غیاث بن ابراهیم تمیمی مورد بحث ما، «بتری» نبوده، و تبری مربوط به فرد دیگری است.
صاحب قاموس الرجال احتمال داده اند که غیاث بن ابراهیم از اصحاب حضرت صادق (علیه السلام)، همان غیاث بن ابراهیم از اصحاب حضرت باقر (علیه السلام) باشد که بتری است و آقای خوئی به ادلۀ مختلفی تمسک می کنند تا ثابت کنند، دو نفرند.
نقل ادله ایشان و نقد آنها را به جلسه آینده موکول می کنیم.
«* و السلام *»