کتابخانه بالقرآن

نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 2 صفحه 162

صفحه 162

در میان فقهای گذشته هم در ایضاح، فخر المحققین (ره) مصاهره را به معنای عامّی گرفته است که ملک یمین را نیز شامل می گردد، محقق کرکی هم در جامع المقاصد همچون بسیاری موارد دیگر به تبع ایضاح، مصاهره را به این معنای عام گرفته است(1)، بنابراین معنا نیازی به ذکر «او ملکاً» در عبارت نیست.

3) بررسی حکم مسئله

در نگاه به محارم دو قید وجود دارد:

قید اول: نگاه به عورت نباشد. قید دوم: از روی تلذّذ و ریبه نباشد.

حرمت نظر به عورت روشن است، اما جواز نظر به غیر عورتِ محارم برخی ادعای اجماع کرده اند و سیره عملی جواز آن را بی شک اثبات می کند، ما فعلاً به مخالفی در مسئله برنخورده ایم و دلیلی هم بر حرمت وجود ندارد مگر روایتی که در تفسیر ابی الجارود(2) وارد شده که در بحث استثنای وجه و کفین گذشت. ولی پیشتر گفتیم که اولاً این روایت ضعیف السند است، ثانیاً: عدم جواز نظر به محرم به بالاتر از بازوبند و خلخال و پایین تر از گردنبند که از این روایت استفاده می شود را باید با توجه به ادلۀ جواز، حمل به کراهت کرد.

بهر حال از آیۀ شریفه ابدای زینت هم می توان جواز نظر به محارم (بغیر از عورت) را به طور مطلق یا فی الجمله ثابت کرد، توضیح این امر این است که زینت در این آیه یا تنها به زینت مصنوع بشری اطلاق می گردد، یا اعم از زینت بشری و

1- (1) توضیح کلام استاد: البته این تفسیری که در عروه برای کلمۀ مصاهره ذکر کرده، از تفسیر ایضاح عام تر است، ایضاح در تفسیر مصاهره می گوید: در عروه مصاهرت را چنین تفسیر کرده است: هی علاقه بین احد الطرفین مع اقرباء الآخر تحدث بالزوجیه او الملک عیناً او انتفاعاً بالتحلیل او الوطء شبهه او زناً او النظر و المس فی صوره مخصوصه (اول فصل المحرمات بالمصاهره) این معنای عام قطعاً ملاک جواز نظر نیست و مثلاً ام مزنی بها جزء محارمی که بتوان به آنها نگاه کرد نمی باشد هر چند محرّم ابدی می باشد.
2- (2) تفسیر ابی الجارود یکی از کتابهایی است که در تفسیر موجود منسوب به علی بن ابراهیم از آنها نقل شده است روایت فوق از این تفسیر اخذ شده و ربطی به اصل تفسیر علی بن ابراهیم ندارد.