نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 3 صفحه 103

2) احتمالات در مسئله

با مشخص شدن حدود موضوعات، احکام محتمله در مقام را که احتمالاً قائل به آنها هم وجود داشته باشد، بیان می کنیم.

احتمال اول: فقط نظر مملوک به مالکۀ خود، از حرمت نظر به اجنبیه استثناء شده، و خصی بودن هیچ گونه مدخلیّتی در استثناء ندارد.

احتمال دوم: فقط نظر خصیّ، از حرمت نظر به اجنبیه استثناء شده، و مملوک بودن هیچ گونه مدخلیّتی در استثناء ندارد.

احتمال سوم: احد الموضوعین برای استثناء کافی است، یعنی هر یک از خصی بودن و مملوکیت، مستقلاً دخیل برای استثناء می باشد.

احتمال چهارم: مجموع العنوانین موضوعیّت دارد، یعنی خصی بودن و مملوکیت به عنوان دو جزء یک موضوع واحد دخیل می باشند.

احتمال پنجم: از حرمه نظر به اجنبیه هیچ کدام استثناء نشده اند.

3) توضیح کلام مرحوم شیخ (ره) در مبسوط

از آنجا که علمای اعلام در برداشت از کلام مرحوم شیخ (ره) در مبسوط، اختلاف کرده اند، در ابتدا، کلام مرحوم شیخ در خلاف را ذکر کرده و با روشن شدن مقصود مرحوم شیخ در خلاف، کلام ایشان در مبسوط نیز آشکار می گردد.

مسئلۀ پنجم کتاب النکاح خلاف(1): «اذا ملکت المرأه فحلاً أو خصیّاً(2) أو مجبوباً(3) لا یکون محرماً لها و لا یجوز له أن یخلو بها و لا یسافر معها»، این فتوای خود مرحوم شیخ در خلاف می باشد، بعد در ادامه می فرماید: «و للشافعی فیه قولان أحدهما مثل ما قلناه و قالوا و هو الأشبه بالمذهب» یعنی شافعیه گفته اند که این قول به مبانی شافعی نزدیک تر است و عبارت «و هو الأشبه...» از شافعیه است، «و الآخر انه یصیر محرماً

1- (1) خلاف 250:4-249.
2- (2) خصیّ مردی است که اخته شده باشد.
3- (3) مجبوب مردی است که آلت رجولیت او قطع شده باشد.