- 1378/6/27 شنبه درس شمارۀ (116) کتاب النکاح/سال دوم 1
- الف): بررسی مجدد مسئله 50 1
- 1) متن مسئله 1
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 1
- اشاره 1
- 2) توضیح مسئله 2
- ب): وجوه مختلف برای وجوب اجتناب در دو حالت مسئله 3
- اشاره 3
- 1) وجه اول: تمسّک به عام در شبهه مصداقیه مخصّص 3
- 2) توضیح وجه دوم و سوم برای لزوم اجتناب 5
- 3) فرق بین وجه دوم و وجه سوم 6
- 1) توضیح مبنای مرحوم سید «ره» و اشکال آن 7
- ج) تذکر یک نکته در معنای نسائهن 7
- 2) پاسخ اشکال 8
- 3) اشکال دیگر به مرحوم سید «ره» 9
- الف): بررسی وجوه چهارگانه برای لزوم اجتناب در موارد مشتبه 11
- اشاره 11
- 1) نقل وجوه چهارگانه (یادآوری و تکمیل) 11
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 11
- 2) بررسی وجه دوم 12
- 3) مورد جریان قاعده مقتضی و مانع و عدم تطبیق آن بر مقام 14
- 5) تذکری کلی 15
- 4) بررسی وجه سوم (مبنای مرحوم آقای نایینی ره) و وجه چهارم (استصحاب عدم ازلی) 15
- ب): ادامه مسئله 50 17
- 1) متن مسئله 17
- 2) توضیح مسئله و بررسی آن 17
- 3) حکم شک در محارم سببی 18
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 21
- الف) تذکّری در بارۀ عبارت متن: 21
- اشاره 21
- ب) ادامۀ مسئلۀ 50: 22
- 1) متن عروه 22
- 2) توضیح عبارت متن و تذکر یک نکته: 22
- 3) کلامی از مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - 23
- ج) ادامه مسئله 50: 24
- 2) توضیح مسئله 24
- 1) متن مسئله 24
- 3) تذکر یک نکته 25
- د) حکم سایر صور مسئله 26
- اشاره 26
- 4) اشکال به کلام مرحوم سید - قدس سرّه - 26
- 1) حکم شک در مسلمان یا کافر بودن طرف مقابل 27
- 2) حکم شک در کنیز بودن یا محلّله بودن طرف مقابل (بر طبق مبانی قوم) 27
- در آغاز بحث دو نکته را متعرض می شویم و سپس بعضی از فروع مسئلۀ 50 را مطرح می کنیم: 31
- الف) دنبالۀ استدلال به آیات در جواز یا عدم جواز نظر 31
- نکته اول: توضیحی در بارۀ نحوۀ استناد حکم «ربیبه» از آیۀ شریفه 31
- اشاره 31
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 31
- پاسخ اشکال: 32
- مقدمۀ اول: 32
- اشاره 32
- اشکال به انصراف «نِسائِهِنَّ» از زنان مسلمان 32
- نکته دوم: بحث در بارۀ «نِسائِهِنَّ» در آیۀ شریفه 32
- مقدمه دوم: 34
- نتیجه: 34
- فرع اول: نگاه کسی که نمی دانیم از مصادیق «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» هست یا خیر؟ 35
- فرع دوم: حکم کسی که نمی دانیم از «بالغین غَیْرِ أُولِی الْإِرْبَهِ مِنَ الرِّجالِ» هست یا خیر؟ 36
- اشاره 37
- چند فرع دیگر: 37
- فرع سوم: حکم کسی که نمی دانیم از مصادیق «أَوِ الطِّفْلِ الَّذِینَ لَمْ یَظْهَرُوا عَلی عَوْراتِ النِّساءِ» هست یا خیر؟ 37
- 1 - (کافرات) 37
- 3 - (بیمار) 38
- 1) متن مسئله 38
- ب) بررسی مسئلۀ 51: 38
- اشاره 40
- نکته اول: 40
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 40
- الف) طرح مسئلۀ 51 و ترجمۀ آن: 40
- ب) ذکر نکات توضیحی و تکمیلی در ذیل مسئله: 40
- نکته دوم: 41
- د) کلام مرحوم آیت الله حکیم (ره) در اعانت بر اثم: 42
- نکتۀ سوم: 42
- ج) کلام مرحوم آیت الله خوئی (ره) در اعانت بر اثم: 42
- ه) نقد کلام مرحوم آقای خوئی ره و مرحوم آقای حکیم ره توسط استاد مدّ ظلّه: 43
- الف) بررسی مسئله 52: 46
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 46
- اشاره 46
- 1) متن مسئله 46
- 3) کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - و توضیح آن 47
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - توسط استاد مدّ ظلّه 48
- ب) بررسی مسئله اول از فصل جدید: 51
- 2) توضیح مسئله 51
- 1) متن عروه 51
- 3) نقل اقوال فقهاء (قائلین به جواز) 52
- 4) اقوال سایر فقهاء (قائلین به حرمت) 55
- 2) قائلین به تحریم از امامیه: صدوق، ابن حمزه 57
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 57
- 1) قول مشهور 57
- اشاره 57
- الف) بررسی اقوال در مسئلۀ جواز یا عدم جواز وطی در دبر: 57
- 3) ابو الفتوح رازی، راوندی، صاحب البلابل 58
- ب) بیان استدلالات مجوّزین و مانعین: 59
- اشاره 59
- اشاره 59
- 1) استدلال به آیۀ شریفه (یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ...) 59
- حرمت مقاربت در حال حیض و شرائط رفع حرمت 60
- استدلال مجوزین به آیه شریفه 61
- اشاره 64
- الف) توضیحی دربارۀ نحوۀ دستیابی به نظریۀ مرحوم محقق (ره): 64
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 64
- اشاره 65
- ب) بررسی استناد مرحوم محقّق (ره) برای جواز به آیۀ «فَاعْتَزِلُوا النِّساءَ فِی الْمَحِیضِ» : 65
- 1) تقریب استدلال مرحوم محقّق (ره) 66
- 2) بررسی استدلال مرحوم محقق (قدس سرّه) توسّط استاد - مدّ ظلّه - 67
- 3) کلام محقق در معنای «محیض» در صدر آیۀ شریفه 68
- اشاره 68
- اشکال و پاسخ: 68
- ج) استناد سید مرتضی (ره) برای جواز به «فَأْتُوا حَرْثَکُمْ أَنّی شِئْتُمْ» : 71
- 1) نکتۀ تکرار کلمۀ «محیض» در آیۀ شریفه 73
- الف) ادامۀ بحث در آیۀ «محیض»: 73
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 73
- اشاره 73
- اشاره 75
- ب) استدلال به آیۀ «حرث» برای جواز وطی در دبر: 75
- 1) کلام سید مرتضی (ره) 75
- 3) ادامۀ استدلال به آیۀ «محیض» 75
- 2) تقریب کلام سید مرتضی (ره) 76
- 3) خلاصه اشکال مرحوم آقای حکیم (ره) و جواب استاد - مدّ ظلّه - 77
- ج) استدلال به آیات مربوط به قوم لوط برای جواز وطی در دبر: 78
- اشاره 78
- 1) تقریب استدلال به آیات فوق 79
- 2) اشکال به استدلال به این آیات 79
- 1) «هُوَ أَذیً» در آیۀ «محیض» 80
- 2) «مِنْ حَیْثُ أَمَرَکُمُ اللّهُ» در آیۀ «محیض» 81
- 2) «فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَیْثُ أَمَرَکُمُ اللّهُ» 82
- 1) آیۀ محیض 82
- الف) استدلال به آیات قرآن در حرمت وطی در دبر: 82
- اشاره 82
- اشاره 82
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 82
- اشاره 83
- پاسخ طبری به استدلال به آیۀ شریفه 83
- 3) بررسی تقریب اول و بررسی کلام طبری 83
- اشکالات دیگر بر تقریب اول 84
- 4) نقد اشکال پنجم 86
- بررسی تقریب دوم 87
- اشاره 87
- بررسی روایات در جواز یا عدم جواز وطی در دبر 88
- اشاره 88
- الف) صحیحۀ صفوان: 88
- 1) بررسی دلالت روایت 88
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 88
- اشاره 88
- 2) نقد استدلال فوق بر کراهت 89
- اشاره 90
- 1) بررسی سند روایت 90
- 2) بررسی دلالت روایت 90
- ب) صحیحۀ ابن یقطین: 90
- تقریب اول: (صاحب حدائق ره) 91
- تقریب دوم: (علامه طباطبائی ره) 91
- تقریب سوم از استاد مدّ ظلّه: 92
- اشاره 93
- ج) موثقۀ عبد الله بن أبی یعفور: 93
- 1) بررسی سند روایت 93
- 2) دلالت روایت 94
- د) موثقه ای دیگر از عبد الله بن أبی یعفور: 94
- اشاره 94
- ه) روایت حمّاد بن عثمان: 94
- 2) بررسی دلالت روایت 95
- 1) بررسی سند روایت 95
- 1) بررسی سند روایت 96
- و) مرسلۀ حفص بن سوقه: 96
- اشاره 96
- 2) بررسی دلالت روایت 96
- اشاره 98
- 1) متن روایت 98
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 98
- الف) روایت یونس بن عمّار: 98
- 3) بحث متنی (نقل و بررسی کلام مرحوم آقای خوئی ره) 100
- 4) توضیح در بارۀ ادله کراهت 102
- 2) توضیحی در بارۀ روایت 105
- 3) اشکال مرحوم آقای خوئی (قدس سرّه) و بررسی آن 105
- 1) متن روایت 105
- ج) سایر روایات مجوّزه: 107
- اشاره 107
- 1) اصل استدلال به روایات باب حیض 107
- 2) متن موثقۀ هشام بن سالم 108
- د) روایت محرّمه (صحیحۀ معمر بن خلاّد) 110
- 1) متن روایت 110
- 2) تذکری درباره متن روایت 110
- 3) کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - 111
- 4) نقد نکته دوم در کلام مرحوم آقای خوئی (میزان در جمع عرفی) 112
- 5) نقد نکته سوم در کلام مرحوم آقای خوئی (قرآن، مرجّح اخبار ناهیه است) 114
- 6) نقد نکته چهارم در کلام مرحوم آقای خوئی (شاهد جمع بودن صحیحۀ ابن ابی یعفور) 115
- 1) متن صحیحۀ معمّر بن خلاّد 118
- الف) بررسی دو راه جمع میان صحیحۀ معمّر بن خلاّد و روایات مجوّزه: 118
- اشاره 118
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 118
- اشاره 120
- 3) مفهوم آیۀ شریفه و روایت معمّر بن خلاّد بنا بر تحلیل مذکور 120
- نقد راه جمع اول: 121
- الف - راه جمع اول (جمع شیخ طوسی «ره») 121
- ج - راه جمع سوم: (روایت معمّر دلالت بر اصل مبغوضیّت دارد نه بر حرمت) 122
- نقد جمع دوم: 122
- ب - راه جمع دوم (مرحوم نراقی ره) 122
- د - راه جمع چهارم 123
- الف - راه جمع اول: 124
- اشاره 124
- 4) نحوۀ جمع صحیحۀ معمّر بن خلاّد با روایت عبد الله بن أبی یعفور 124
- نقد جمع دوم: 125
- 1) استدلال قدما به آیه برای حرمت 125
- ب) بررسی استدلال به «فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَیْثُ أَمَرَکُمُ اللّهُ» برای حرمت: 125
- ب - راه جمع دوم (مرحوم آقای حکیم «ره») 125
- 3) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به طبری در تقریب قول قدما 126
- 2) پاسخ طبری به استدلال مزبور 126
- 4) فرمایش مرحوم آقای خوئی (ره) در این باره 127
- 5) نقد استاد - مدّ ظلّه - 127
- اشاره 128
- اشاره 128
- الف) تقریب دلالت آیه شریفه «فَاعْتَزِلُوا النِّساءَ فِی الْمَحِیضِ» بر جواز وطی در دبر 128
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 128
- 1) نقد استدلال به آیۀ «فَاعْتَزِلُوا النِّساءَ فِی الْمَحِیضِ» بر جواز وطی در دبر 129
- اشاره 129
- ادامۀ بحث جلسۀ گذشته 132
- 3) نتیجه استظهار از روایات 134
- 2) نکته ای حدیثی 134
- اشاره 134
- اشاره 135
- بررسی کلام شهید ثانی ره 135
- اشتراط رضایت زوج خلاف فتاوای قوم نیست 135
- 4) کلام شهید ثانی (ره) در حکم وطی در دبر 135
- اشاره 136
- ب) بررسی روایات حرمت 136
- نتیجۀ بحث روایات حرمت 137
- اشاره 138
- 1) طرح اشکال 138
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 138
- اشاره 138
- الف) استدلال به روایات حیض برای جواز وطی در دبر (تکمیل): 138
- 2) پاسخ استاد «مدّ ظلّه» 139
- اشاره 140
- تذکر یک نکته: 141
- نتیجه: 141
- اشاره 142
- 1) نکته ای از مرحوم آقای شریعت اصفهانی ره 142
- مقدمه 142
- 3) علت زیاد شدن «فی الاسلام» 143
- فرمایش مرحوم آقای خمینی (ره) در ثبوت قید «علی مؤمن» 144
- د) بودن یا نبودن قید «علی مؤمن» در حدیث لا ضرر: 144
- پاسخ اشکال: مرحوم آقای خمینی (ره) در پاسخ اشکال می فرمایند: 145
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 147
- اشاره 147
- اشاره 148
- اشکال صغروی تقریب فوق: 150
- اشاره 151
- ب) ادامۀ کلام مرحوم آقای خمینی قدس سرّه: 151
- نقد فرمایش مرحوم آقای خمینی قدس سرّه 151
- اشاره 153
- خلاصۀ بحث 153
- ج) دوران امر بین اصل عدم زیاده و اصل عدم نقیصه: 153
- بررسی بیان فوق: 154
- اشاره 154
- 1) احتمال تلخیص و اقتصار 154
- بررسی بیان فوق: 155
- اشاره 155
- 2) احتمال تقطیع 155
- د) تکمله، بررسی موارد عدم جریان اصول عقلایی: 156
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 159
- الف) توضیحی در بارۀ چند اصل مشابه اصاله عدم الزیاده: 159
- اشاره 159
- اشاره 159
- 1) عدم جریان اصاله عدم التقیه 160
- 3) عدم جریان اصاله عدم التقطیع 161
- 4) عدم جریان اصاله عدم الخطأ 161
- ب) بررسی تعارض اصاله عدم الزیاده و اصاله عدم النقیصه: 163
- 1) تحریر محلّ بحث (یادآوری و تکمیل) 163
- 2) حکم تعارض اصاله عدم الزیاده و اصاله عدم النقیصه 165
- 3) مناشئ اختصاصی زیاده 168
- 1) اصل تقریب دلیل در موارد مشابه 172
- ج) دلیل انسداد صغیر: 172
- 2) جریان دلیل انسداد صغیر در باب نسخ 174
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 176
- اشاره 176
- 1) «اشتباه در تطبیق» به «ضمیمۀ سهو قلم» یا «رعایت احترام»، از علل وقوع زیاده 176
- اشاره 176
- الف) برخی از علل و عوامل وقوع نقیصه یا زیاده: 176
- 2) «نقل به معنا» از علل دیگر زیاده و نقیصه 177
- 3) «تحریف» از جمله عوامل مهم نقیصه 179
- ب) تطبیق مباحث پیشین بر روایت مورد بحث (روایت ابن أبی یعفور): 180
- نتیجه: 180
- اشاره 180
- بررسی اختلاف متن در روایت ابن أبی یعفور و امکان اخذ به زیاده 181
- 1) ادله ای برای قول به کراهت 183
- ج) بررسی کراهت وطی در دبر: 183
- 2) بررسی احتمال تقیّه در روایات نهی کننده 183
- 1) تنقیح محل بحث و ارتباط آن با مسئلۀ قبل 185
- اشاره 185
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 185
- الف) بررسی اقوال و اجماعات در مسئلۀ وطی در دبر حائض: 185
- 3) استشهاد به کلمات فقهاء در تحریم غیر موضع دم 186
- 1) طوائف مختلف روایات و مضامین گوناگون آن 188
- ب) بررسی روایات وارده در استمتاعات از حائض: 188
- 2) عدم امکان استدلال به مطلقات در ما نحن فیه 188
- اشاره 189
- 3) بیان روایات خاصه و چگونگی جمع بین آنها 189
- روایت دوم: 190
- روایت اول: 190
- روایت پنجم: 191
- روایت هفتم: 191
- روایت چهارم: 191
- روایت ششم: 191
- روایت اول: 192
- روایت دوم: 192
- ب - روایات داله بر ممنوعیت سایر استمتاعات 192
- روایت سوم: 192
- روایت چهارم: 193
- اشاره 195
- أ) اقوال مختلف در مسئله تمتع از حائض: 195
- 1) قول اول: حرمت مطلق استمتاع 195
- اشاره 195
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 195
- ب) بررسی اقوال: 196
- 4) قول چهارم: اختصاص حرمت به قُبل 196
- اشاره 196
- اشاره 196
- 3) قول سوم: حرمت قبل و دبر 196
- 1) توجیه قول اول 196
- بررسی استدلال فوق: 197
- تطبیق بر ما نحن فیه 200
- 2) توجیه قول دوم 201
- 3) بررسی استدلال به این روایات در کلام مرحوم آقای خوئی «ره» 202
- 4) بررسی فرمایش مرحوم آقای خوئی «ره» 202
- 5) نظر استاد مدّ ظله - در مورد روایات مورد بحث 203
- اشاره 205
- الف) روایات مختلف دربارۀ استمتاع از حائض: 205
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 205
- 1) اقسام روایات 205
- 2) نقل روایت طائفه اول: مطلق استمتاع حرام است 206
- 3) نقل روایت طائفه دوم: فقط آنچه پیراهن می پوشاند، حرام است (موثّقۀ حجّاج الخشّاب) 206
- 4) نقل روایات طائفه سوم: فقط بین السره و الرکبه حرام است 206
- 7) بررسی روایات فوق 207
- 5) نقل روایت طائفه چهارم: اجازۀ تفخیذ داده شده است (روایت عمر بن حنظله) 207
- 6) نقل روایات طائفه پنجم (روایت عمر بن یزید) 207
- ب) ادله ناهیه از مطلق وطی: 209
- 1) اشارۀ کلی به ادله 209
- نهی از قرب: 210
- امر به اعتزال: 210
- نهی از اتیان: 210
- 2) اشاره به روایات مشتمل بر عناوین وارده در قرآن 210
- غِشْیان: 211
- 3) اشاره به سایر روایات ناهیه 211
- مواقعه: 212
- مجامعه: 212
- وطئ: 212
- الوقوع علیها: 212
- ایقاب: 213
- امر به امساک از زوجه: 213
- مسّ: 213
- نهی از نکاح: 213
- اشاره 214
- 4) بررسی دلالت روایات فوق 214
- نکته ای حدیثی: 217
- بررسی اطلاق داشتن روایت لیث مرادی 217
- 1) اقسام روایات مجوّزه 219
- ج) بررسی روایات مجوزه 219
- 2) بررسی روایات قسم اول ( ما دون الفرج) 220
- اشاره 220
- نقد روایات «ما دون الفرج» 221
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 222
- الف) مراد از تعبیر «ما دون الفرج» در روایات مورد بحث: 222
- 1) معنای «ما دون الفرج» به نظر استاد مدّ ظلّه 222
- اشاره 222
- 2) ادله و شواهد معنای مذکور برای «ما دون الفرج» 223
- اشاره 224
- ب) بررسی دلالت روایات بر جواز وطی در دبر در حال حیض و نظر مقبول استاد - مدّ ظلّه -: 224
- 2) روایت عبد الملک بن عمرو 225
- اشاره 225
- بحث اول: متن دو نقل مختلف از روایت عبد الملک بن عمرو: 225
- بحث دوم: سند و دلالت روایت عبد الملک بن عمرو: 226
- 3) مرسلۀ عبد الله بن بکیر 227
- 4) موثّقۀ عبد الله بن سنان 228
- 5) موثّقۀ معاویه بن عمار 228
- ج) بحث در بارۀ مسئلۀ سوّم: 229
- 2) شهرت قول به تحقّق نشوز با عدم تمکین، نسبت به وطی در دبر 229
- 1) متن مسئله 229
- 6) نتیجۀ بحث 229
- 3) برخی تعابیر فقها در این باره 230
- الف) بررسی یکی از علل سقطهائی که در اسناد روایات واقع شده است: 233
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 233
- اشاره 233
- 1) نقل قول صاحب معالم 233
- 1) سند روایت عمر بن حنظله که بیشتر از تفخیذ را جایز نمی دانست، این طور است 236
- ب) تعلیق در حدیث عمر بن حنظله و عمر بن یزید: 236
- اشاره 237
- ج) بحث در روایت عبد الملک بن عمرو - روایت دال بر جواز وطی در دبر حائض -: 237
- 2) روایت عمر بن یزید که می فرمود «له ما بین الیتیها و لا یوقب» 237
- جهت احتیاط در اجتناب: 239
- اشاره 239
- د) دنبال مسئله تحقق نشوز با ممانعت زوجه از وطی در دبر (مسئله سوم عروه): 239
- نتیجه بحث 239
- اشاره 240
- اشاره 240
- 2 - روایاتی که تعبیر می کند زن لُعبۀ مرد و برای ملاعبه او است. 240
- نقد استاد: 240
- نقد استاد: 240
- 1 - روایاتی که زن باید از شوهر اطاعت کند، 240
- اشاره 241
- اشاره 241
- 3 - آیه شریفه: «نِساؤُکُمْ حَرْثٌ لَکُمْ فَأْتُوا حَرْثَکُمْ...» 241
- نقد استاد: 241
- نتیجه بحث: 241
- نقد استاد: 241
- 4 - از روایت معمّر بن خلاّد استفاده می شود که اهل مدینه وطی در دبر را جایز دانسته 241
- دسته اول: روایات اطاعت زوج که در سیاق مستحب ذکر شده است 242
- اشاره 242
- اشاره 242
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 242
- الف) بررسی روایات اطاعت: 242
- اشاره 243
- دسته دوم: روایات اطاعت زوج که در سیاق واجبات است 243
- نتیجه: 244
- دسته سوم: روایات لزوم اطاعت زوج حتی در شرائط سخت 245
- دسته پنجم: روایات حرمت سخط زوج بر زنان 246
- دسته چهارم: روایاتی که زنان عاصیه و غیر مطیع مذمت گردیده اند. 246
- ب) بررسی مسئله 4: 247
- جمع بندی: 247
- 2) حاشیۀ مرحوم آقای بروجردی قدس سرّه الشریف 247
- 1) طرح مسئله و ترجمۀ آن 247
- 3) پاسخ استاد مدّ ظلّه به اشکال مرحوم آقای بروجردی «ره» 248
- 2) پاسخ استاد مدّ ظلّه به ادلۀ مرحوم آقای خوئی ره 249
- ج) ادلۀ وجوب غسل با وطی در دبر مرأه: 249
- 1) ادلۀ مرحوم آقای خوئی (ره) بر وجوب غسل 249
- اشاره 250
- 3) ادله استاد مدّ ظلّه در وجوب غسل هنگام وطی در دبر 250
- *صحیحۀ محمد بن مسلم: 250
- سند روایت: 251
- - موثقۀ محمد بن مسلم 251
- - صحیحۀ بزنطی 251
- خلاصه: 252
- - صحیحۀ داود بن سرحان 252
- - صحیحۀ عبد الله بن سنان 252
- 4) لزوم التقاء ختانین در وجوب غسل 253
- روایت معارض: 253
- اشاره 253
- بررسی روایت معارض 253
- اشاره 255
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 255
- الف) ادلّۀ فقهاء سابقین بر وجوب غسل در وطی در دُبر: 255
- اشاره 256
- 1) دلیل اجماع 256
- 2) نقد استاد - مدّ ظلّه - 256
- ب) نقل فرمایش مرحوم آقای حکیم ره در استدلال بر وجوب غسل: 256
- *بررسی اجماع سید مرتضی به وجوب غسل در وطی در دُبر: 258
- اشاره 259
- 3) دلیل دیگر آقای حکیم ره؛ روایت حفص بن سوقه 259
- *نقد استاد - مدّ ظلّه - 259
- اشکال آقای خوئی ره به دلالت روایت: 260
- جواب استاد - مدّ ظلّه - 260
- *نظر استاد - مدّ ظلّه - در بارۀ اصحاب اجماع 260
- *دلالت روایت حفص بن سوقه 260
- اشاره 261
- اشاره 261
- 1) صحیحه محمد بن مسلم 261
- ج) بقیۀ روایات: 261
- دلالت حدیث: 262
- اشاره 263
- *دلالت هر دو حدیث 263
- *سند روایت: 263
- *نتیجه بحث: 264
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 265
- 1) سابقه و چگونگی طرح مسئله در کلمات فقهاء 265
- اشاره 265
- الف) مفطریّت جماع و حدّ آن در ابطال صوم: 265
- اشاره 265
- 2) بررسی روایات و کیفیت استفادۀ حدّ مفطریت جماع از آنها 266
- 4) استدلال مرحوم آقای خویی بر مفطریت جماع به ملاک جنابت 267
- 5) نقد کلام مرحوم آقای خویی 268
- اشاره 270
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 270
- الف) بررسی اجمالی مباحث مطرح در احکام وطی در دبر: 270
- 1) روایات التقاء ختانین 271
- 2) فرمایش مرحوم آقای خوئی ره 271
- ب) بررسی ادله قائلین به عدم جریان احکام وطی در دبر بر وطی در قبل: 271
- 3) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی ره توسط استاد مدّ ظلّه 272
- ج) بررسی روایات التقاء ختانین: 274
- اشاره 274
- 3) بررسی دلالت روایت درست 275
- 2) توضیح سند روایت درست 275
- 1) اطلاقات 276
- *اشکال وارد بر اطلاقات 276
- د) ادله یکسان بودن احکام وطی در قبل و دبر: 276
- اشاره 276
- 4) اشکال دلالت روایت در مورد وطی در دبر 276
- اشاره 277
- 3) اطلاق روایات وارده در طواف نساء 277
- 2) روایت حفص بن سوقه 277
- *نتیجه: 278
- الف) ادامه بررسی کلام مرحوم آقای خوئی ره در مناط بطلان صوم در باب جنابت: 279
- 1) خلاصه کلام مرحوم آقای خوئی ره (یادآوری) 279
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 279
- اشاره 279
- 2) تکمیل تقریب مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - توسط استاد - مدّ ظلّه - 280
- 3) یادآوری بحث فقهی مشابه 281
- اشکال اول: کلام مرحوم آقای خوئی 282
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - توسط استاد - مدّ ظلّه - 282
- اشاره 282
- اشکال سوم: اشکالی به مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - و پاسخ آن 284
- اشکال دوم: 284
- 5) مقدمه ای در تبیین اشکال سوم 285
- 6) تبیین اشکال سوم و سایر اشکالات به مرحوم آقای خوئی ره 286
- 7) نتیجه بحث 287
- 8) بررسی روایت دال بر عدم افطار به وطی در دبر 288
- 2) نظر استاد - مدّ ظلّه - در مسئله 289
- 1) طرح بحث 289
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 291
- الف) عدم الحاق وطی در دبر به وطی در قبل نسبت به برخی احکام: 291
- اشاره 291
- 1) متن عروه (ادامۀ مسئلۀ 4) 291
- 2) توضیح متن 292
- 3) بررسی کلام مرحوم صاحب جواهر ره دربارۀ اعتبار دخول در نکاح محلّل 292
- اشاره 293
- 1) استناد شیخ (ره) در مبسوط به روایات: 293
- ب) اعتبار دخول و وطی در قبل برای حلیّت زن سه طلاقه بنا بر احادیث: 293
- 2) نقل روایات مربوطه 293
- اول) روایت ابی بصیر: 294
- دوم) موثقۀ زراره: 294
- *روایات دسته اول: 294
- چهارم) روایت ابی حاتم: 295
- *روایات دستۀ دوم: 296
- اول) روایت سماعه بن مهران: 296
- دوم) روایت دعائم الاسلام: 297
- چهارم) روایت امالی شیخ (ره) که در عوالی اللآلی هم آمده: 297
- سوم) روایت مذکور در المجازات النبویه (سید رضی - ره -): 297
- 4) بررسی استدلال مرحوم صاحب مسالک (ره) 298
- 2) فرموده مرحوم صاحب جواهر (ره) 299
- ج) آیا برای حلیت زن سه طلاقه برای شوهر اول، تحقّق انزال هم معتبر است ؟ 299
- 1) فرمایش مرحوم مصنّف (ره) 299
- 3) بررسی کلام صاحب جواهر (قدس سرّه) 300
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 301
- الف) طرح دو مسئله در تحلیل مطلّقه ثلاثه: 301
- اشاره 301
- ب) عدم کفایت وطی در دُبر در اسقاط وجوب وطی در چهار ماه، - دنبالۀ مسئلۀ 4 عروه -: 302
- بیان مسئله: 303
- نظر استاد - مد ظلّه - 303
- اشاره 303
- ج) عدم تحقق حنث و رجوع در ایلاء با وطی در دُبر: 303
- د) از مستثنیات «وحدت حکم وطی در قبل و دُبر» زنای محصنه است: 304
- 1) نیازی به قید «فی زمانٍ أو مکانٍ» نیست 305
- ها) بررسی مسئله 5: 305
- اشاره 305
- و) بررسی مسئلۀ 6: 306
- 1) تحریر محل بحث 306
- اشاره 306
- 2) بیان مسئله 306
- 2) محتملات و اقوال در مسئله 307
- اشاره 307
- 3) طرح اجماع شیخ طوسی رحمه الله 307
- 4) بررسی اجماع مرحوم شیخ رحمه الله 308
- نقد استاد مد ظلّه: 308
- 5) حکم عزل در متمتع بها 309
- اشاره 310
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 310
- 1) آیا وطی در دبر مصداق رجوع در ایلاء است ؟ 310
- الف) صدق رجوع در ایلاء با وطی در بر: 310
- 2) قول کشف اللثام در مسئله 310
- ب) بررسی مجدد مسئلۀ 5: 311
- 1) طرح مسئله 5 و ترجمۀ آن 311
- 3) پاسخ مرحوم آقای حکمی نسبت به قول کشف اللثام 311
- اشاره 311
- 4) نقد فرمایش مرحوم آقای حکیم توسط استاد مد ظله 311
- 2) وجه اول از مراد مرحوم سید در این مسئله 312
- 3) نقد استاد مد ظلّه به وجه اول 313
- 4) وجه دوم از مراد مرحوم سید در این مسئله 313
- 5) بررسی وجه دوم از مراد مرحوم سید ره 314
- اشاره 314
- روایت دوم: 315
- روایت اول: صحیحۀ عبد الرحمن بن حجاج 315
- روایت سوم: صحیحه أبی ولاّد الحنّاط 316
- طرح یک نکتۀ کلی: 316
- خلاصه: 317
- استناد به روایت: 317
- 1) اشاره به فتاوای فقها 318
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 318
- اشاره 318
- الف) بررسی حکم عزل مرد: 318
- 2) ادله تحریم 320
- 3) کلمات فقهاء درباره روایت مستقل در ثبوت دیه در عزل 321
- 4) نقد ثبوت روایت مستقل 323
- 5) بررسی نسبت شذوذ در روایت ثبوت دیه و اشاره به فتوای فقهاء در مسئله 324
- 1) متن روایت 328
- 2) استدلال به روایت 328
- ب) دلیل دوم تحریم (روایت یعقوب جعفری): 328
- اشاره 328
- اشاره 329
- 3) بررسی اشکال سندی روایت فوق 329
- بحث اول: وثاقت قاسم بن یحیی و جد وی حسن بن راشد 329
- بحث دوم: وثاقت یعقوب جعفری 330
- راهی برای اعتبار این روایت 330
- اشاره 332
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 332
- 1) بیان تقریبی برای اعتبار سند روایت 332
- الف) بحث دربارۀ اعتبار سند و چگونگی دلالت روایت «یعقوب جعفی (یا جعفری)»: 332
- 2) بحث دربارۀ دلالت حدیث 333
- اشاره 333
- نتیجه: 335
- ب) تقریب استناد به ادله ای دیگر برای حرمت عزل: 335
- 1) متن صحیحۀ محمد بن مسلم (دلیل اول) 335
- نقد استاد مدّ ظلّه بر نظریه اول: 336
- نظر اول: کراهت مصطلح، 336
- 2) بررسی سند روایت و مراد از تعبیر «اکره» در روایت مذکور 336
- اشاره 336
- نظر دوم: مبغوضیت تحریمی (حرمت)؛ 336
- نظر سوم: معنای اعم؛ و مختار استاد مدّ ظلّه 337
- 3) نظر استاد - مدّ ظلّه - دربارۀ معنای «کراهت» در حدیث (تقریب معنای حرمت) 337
- نقد استاد مدّ ظلّه بر نظریه دوم: 337
- 4) روایت مفضّل برای حرمت عزل (دلیل دوم) 338
- 6) استناد به این که عزل تضییع مال است (دلیل چهارم) 339
- 7) تقریب قول به حرمت در مقام جمع بین روایات (دلیل پنجم) 340
- 1) انتساب قول به کراهت به سید مرتضی (ره) 341
- ج) توضیحی پیرامون فتوای مرحوم سید مرتضی (ره) دربارۀ عزل: 341
- 2) نقل و توضیح عبارت مرحوم سید مرتضی (ره) در امالی 341
- 3) آیا کلام سید (ره) دال بر قول به کراهت است ؟ 342
- اشاره 343
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 343
- الف) ادامۀ بررسی وجوه مذکوره در حرمت عزل و نقد آن: 343
- 1) تکمیل استدلال به صحیحۀ محمد بن مسلم بر تحریم 343
- 2) تقریب چگونگی ترجیح روایات مانعه و مناقشه در آن 344
- 4) نقد حکم عقل به لزوم حفظ نطفه و حرمت تضییع آن 345
- 3) اشکال بر استدلال به روایت یعقوب جعفری - جعفی - 345
- 5) اشاره به برخی روایات در تأیید پاسخ فوق 348
- 6) روایتی دیگر در ردّ دلیل عقلی گذشته و بررسی دلالت روایت بر جواز عزل 349
- 7) توهم منافات جواز عزل با حکمت تشریع نکاح و ردّ آن 351
- 2) روایت عبد الرحمن بن ابی عبد الله 352
- ب) تحقیق در روایات وارده در جواز عزل: 352
- 1) روایت محمد بن مسلم عن أبی عبد الله علیه السلام 352
- 3) روایت عبد الرحمن الحذّاء 352
- 5) روایت ابی بصیر 355
- 1) صحیحه یا موثقۀ محمد بن مسلم 356
- اشاره 356
- سند روایت: 356
- اشاره 356
- توضیح روایت: 356
- الف) روایات دال بر جواز عزل: 356
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 356
- 2) احمد بن محمد بن عیسی عن سعید بن اسماعیل عن أبیه: 357
- توضیح این روایت: 357
- 3) معتبرۀ رفاعه 357
- اشاره 357
- اشاره 357
- مناقشه در دلالت روایت 358
- ب) روایات دال بر حرمت: 359
- 3) روایت یعقوب جعفی 359
- 1) روایت دعائم 359
- 2) روایت دیگر از دعائم 359
- اشاره 360
- ج) آیا جواز عزل از حقوق زن است ؟ (جمع بین روایات): 360
- 4) صحیحه محمد بن مسلم 360
- 1) طرح دو دسته روایت 360
- 3) شهرت کراهت عزل در فتوای فقهاء 361
- 2) جمع ما بین روایات 361
- د) بررسی جواز عزل در ازدواج موقت (متعه): 362
- اشاره 362
- - روایت مفضل بن عمر 364
- 2) بررسی روایات دال بر جواز عزل در متعه 364
- اشاره 364
- استدلال به روایت: 365
- سند روایت: 365
- - روایت هشام بن سالم الجوالیقی 366
- - روایت فقه الرضا (علیه السلام) 366
- - روایت احول 366
- اشاره 367
- الف) تذکر چند نکته در تکمله بحثهای سابق: 367
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 367
- 1) تکملۀ بحث در دلالت روایت یعقوب جعفی (یا جعفری): 367
- 2) تکمله بحث در دلالت صحیحه محمد بن مسلم (بررسی وجه اول در دلالت روایت بر تحریم: 369
- 3) وجهی دیگر در اثبات دلالت صحیحه محمد بن مسلم بر تحریم و پاسخ آن: 370
- ب) ادامۀ مسئله 6: 372
- 1) متن مسئله: 372
- 3) مسئله وجوب دیه نطفه بر زن در فرض فوق: 372
- 2) توضیح مسئله: 372
- 4) پاسخ از تقریب فوق توسط استاد «مدّ ظلّه»: 373
- 2) پاسخ از اشکال تناقض بین ذیل مسئله 6 و مسئله 7: 374
- 1) متن مسئله و توضیح اشکالی بر مصنف: 374
1378/7/28 چهارشنبه درس شمارۀ (139) کتاب النکاح/سال دوم
اشاره
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ
خلاصۀ درس قبل و این جلسه:
در جلسات گذشته پیرامون جواز یا عدم جواز وطی در دبر مرأه بحث گردید.
گروهی ادلۀ اطاعت زوج بطور مطلق را دلیل بر جواز وطی بر دبر دانسته اند به نحوی که رضایت زوجه در آن شرط نیست. در این جلسه در ابتدا ادله اطاعت زوج مورد بررسی قرار می گیرد و عدم استفاده از این ادله برای اثبات حقّ بر شوهر در وطی در دبر اثبات می گردد. سپس مسئلۀ 4 باب طرح گردیده و ادله وجوب غسل برای وطی در دبر مرأه طرح می گردد و نهایتاً التقاء ختانین به عنوان حدّ ادخال در وجوب غسل مطرح شده و روایت معارض آن مورد تأمل و بررسی قرار می گیرد.
***
الف) بررسی روایات اطاعت:
اشاره
-1
روایات بسیاری در اطاعت زوجه از همسر خویش وارد گردیده است. پاره ای از این روایات شامل تعابیری است که در سیاق مستحبات ذکر شده است و پاره ای دیگر به طور کلی اشاره به لزوم اطاعت از زوج نموده از محدودۀ اطاعت، سخنی به میان نیامده است و روایاتی دیگر پیرامون عصیان زوج و حرمت سخط زوج مطالبی بیان شده است که ذیلاً به روایات اشاره می گردد:
1)
دسته اول: روایات اطاعت زوج که در سیاق مستحب ذکر شده است
مانند:
1- (1) به این بحث در جلسه درس اشاره گردید و آدرس روایات توسط استاد مدّ ظلّه در اختیار قرار گرفت و قسمت الف این جلسه تنظیم گردید.