- الف): بررسی مجدد مسئله 50 1
- 1378/6/27 شنبه درس شمارۀ (116) کتاب النکاح/سال دوم 1
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 1
- اشاره 1
- 1) متن مسئله 1
- 2) توضیح مسئله 2
- 1) وجه اول: تمسّک به عام در شبهه مصداقیه مخصّص 3
- اشاره 3
- ب): وجوه مختلف برای وجوب اجتناب در دو حالت مسئله 3
- 2) توضیح وجه دوم و سوم برای لزوم اجتناب 5
- 3) فرق بین وجه دوم و وجه سوم 6
- 1) توضیح مبنای مرحوم سید «ره» و اشکال آن 7
- ج) تذکر یک نکته در معنای نسائهن 7
- 2) پاسخ اشکال 8
- 3) اشکال دیگر به مرحوم سید «ره» 9
- اشاره 11
- الف): بررسی وجوه چهارگانه برای لزوم اجتناب در موارد مشتبه 11
- 1) نقل وجوه چهارگانه (یادآوری و تکمیل) 11
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 11
- 2) بررسی وجه دوم 12
- 3) مورد جریان قاعده مقتضی و مانع و عدم تطبیق آن بر مقام 14
- 4) بررسی وجه سوم (مبنای مرحوم آقای نایینی ره) و وجه چهارم (استصحاب عدم ازلی) 15
- 5) تذکری کلی 15
- ب): ادامه مسئله 50 17
- 1) متن مسئله 17
- 2) توضیح مسئله و بررسی آن 17
- 3) حکم شک در محارم سببی 18
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 21
- اشاره 21
- الف) تذکّری در بارۀ عبارت متن: 21
- ب) ادامۀ مسئلۀ 50: 22
- 1) متن عروه 22
- 2) توضیح عبارت متن و تذکر یک نکته: 22
- 3) کلامی از مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - 23
- ج) ادامه مسئله 50: 24
- 2) توضیح مسئله 24
- 1) متن مسئله 24
- 3) تذکر یک نکته 25
- اشاره 26
- 4) اشکال به کلام مرحوم سید - قدس سرّه - 26
- د) حکم سایر صور مسئله 26
- 1) حکم شک در مسلمان یا کافر بودن طرف مقابل 27
- 2) حکم شک در کنیز بودن یا محلّله بودن طرف مقابل (بر طبق مبانی قوم) 27
- در آغاز بحث دو نکته را متعرض می شویم و سپس بعضی از فروع مسئلۀ 50 را مطرح می کنیم: 31
- الف) دنبالۀ استدلال به آیات در جواز یا عدم جواز نظر 31
- اشاره 31
- نکته اول: توضیحی در بارۀ نحوۀ استناد حکم «ربیبه» از آیۀ شریفه 31
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 31
- پاسخ اشکال: 32
- مقدمۀ اول: 32
- نکته دوم: بحث در بارۀ «نِسائِهِنَّ» در آیۀ شریفه 32
- اشکال به انصراف «نِسائِهِنَّ» از زنان مسلمان 32
- اشاره 32
- نتیجه: 34
- مقدمه دوم: 34
- فرع اول: نگاه کسی که نمی دانیم از مصادیق «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» هست یا خیر؟ 35
- فرع دوم: حکم کسی که نمی دانیم از «بالغین غَیْرِ أُولِی الْإِرْبَهِ مِنَ الرِّجالِ» هست یا خیر؟ 36
- چند فرع دیگر: 37
- فرع سوم: حکم کسی که نمی دانیم از مصادیق «أَوِ الطِّفْلِ الَّذِینَ لَمْ یَظْهَرُوا عَلی عَوْراتِ النِّساءِ» هست یا خیر؟ 37
- اشاره 37
- 1 - (کافرات) 37
- 3 - (بیمار) 38
- 1) متن مسئله 38
- ب) بررسی مسئلۀ 51: 38
- اشاره 40
- نکته اول: 40
- ب) ذکر نکات توضیحی و تکمیلی در ذیل مسئله: 40
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 40
- الف) طرح مسئلۀ 51 و ترجمۀ آن: 40
- نکته دوم: 41
- نکتۀ سوم: 42
- د) کلام مرحوم آیت الله حکیم (ره) در اعانت بر اثم: 42
- ج) کلام مرحوم آیت الله خوئی (ره) در اعانت بر اثم: 42
- ه) نقد کلام مرحوم آقای خوئی ره و مرحوم آقای حکیم ره توسط استاد مدّ ظلّه: 43
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 46
- الف) بررسی مسئله 52: 46
- اشاره 46
- 1) متن مسئله 46
- 3) کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - و توضیح آن 47
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - توسط استاد مدّ ظلّه 48
- ب) بررسی مسئله اول از فصل جدید: 51
- 1) متن عروه 51
- 2) توضیح مسئله 51
- 3) نقل اقوال فقهاء (قائلین به جواز) 52
- 4) اقوال سایر فقهاء (قائلین به حرمت) 55
- 2) قائلین به تحریم از امامیه: صدوق، ابن حمزه 57
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 57
- الف) بررسی اقوال در مسئلۀ جواز یا عدم جواز وطی در دبر: 57
- اشاره 57
- 1) قول مشهور 57
- 3) ابو الفتوح رازی، راوندی، صاحب البلابل 58
- اشاره 59
- ب) بیان استدلالات مجوّزین و مانعین: 59
- 1) استدلال به آیۀ شریفه (یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ...) 59
- اشاره 59
- حرمت مقاربت در حال حیض و شرائط رفع حرمت 60
- استدلال مجوزین به آیه شریفه 61
- اشاره 64
- الف) توضیحی دربارۀ نحوۀ دستیابی به نظریۀ مرحوم محقق (ره): 64
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 64
- اشاره 65
- ب) بررسی استناد مرحوم محقّق (ره) برای جواز به آیۀ «فَاعْتَزِلُوا النِّساءَ فِی الْمَحِیضِ» : 65
- 1) تقریب استدلال مرحوم محقّق (ره) 66
- 2) بررسی استدلال مرحوم محقق (قدس سرّه) توسّط استاد - مدّ ظلّه - 67
- اشاره 68
- 3) کلام محقق در معنای «محیض» در صدر آیۀ شریفه 68
- اشکال و پاسخ: 68
- ج) استناد سید مرتضی (ره) برای جواز به «فَأْتُوا حَرْثَکُمْ أَنّی شِئْتُمْ» : 71
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 73
- 1) نکتۀ تکرار کلمۀ «محیض» در آیۀ شریفه 73
- الف) ادامۀ بحث در آیۀ «محیض»: 73
- اشاره 73
- ب) استدلال به آیۀ «حرث» برای جواز وطی در دبر: 75
- 1) کلام سید مرتضی (ره) 75
- اشاره 75
- 3) ادامۀ استدلال به آیۀ «محیض» 75
- 2) تقریب کلام سید مرتضی (ره) 76
- 3) خلاصه اشکال مرحوم آقای حکیم (ره) و جواب استاد - مدّ ظلّه - 77
- ج) استدلال به آیات مربوط به قوم لوط برای جواز وطی در دبر: 78
- اشاره 78
- 2) اشکال به استدلال به این آیات 79
- 1) تقریب استدلال به آیات فوق 79
- 1) «هُوَ أَذیً» در آیۀ «محیض» 80
- 2) «مِنْ حَیْثُ أَمَرَکُمُ اللّهُ» در آیۀ «محیض» 81
- 2) «فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَیْثُ أَمَرَکُمُ اللّهُ» 82
- الف) استدلال به آیات قرآن در حرمت وطی در دبر: 82
- 1) آیۀ محیض 82
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 82
- اشاره 82
- اشاره 82
- اشاره 83
- 3) بررسی تقریب اول و بررسی کلام طبری 83
- پاسخ طبری به استدلال به آیۀ شریفه 83
- اشکالات دیگر بر تقریب اول 84
- 4) نقد اشکال پنجم 86
- بررسی تقریب دوم 87
- اشاره 87
- الف) صحیحۀ صفوان: 88
- اشاره 88
- بررسی روایات در جواز یا عدم جواز وطی در دبر 88
- اشاره 88
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 88
- 1) بررسی دلالت روایت 88
- 2) نقد استدلال فوق بر کراهت 89
- 1) بررسی سند روایت 90
- اشاره 90
- 2) بررسی دلالت روایت 90
- ب) صحیحۀ ابن یقطین: 90
- تقریب اول: (صاحب حدائق ره) 91
- تقریب دوم: (علامه طباطبائی ره) 91
- تقریب سوم از استاد مدّ ظلّه: 92
- اشاره 93
- 1) بررسی سند روایت 93
- ج) موثقۀ عبد الله بن أبی یعفور: 93
- 2) دلالت روایت 94
- ه) روایت حمّاد بن عثمان: 94
- د) موثقه ای دیگر از عبد الله بن أبی یعفور: 94
- اشاره 94
- 2) بررسی دلالت روایت 95
- 1) بررسی سند روایت 95
- 1) بررسی سند روایت 96
- و) مرسلۀ حفص بن سوقه: 96
- اشاره 96
- 2) بررسی دلالت روایت 96
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 98
- 1) متن روایت 98
- اشاره 98
- الف) روایت یونس بن عمّار: 98
- 3) بحث متنی (نقل و بررسی کلام مرحوم آقای خوئی ره) 100
- 4) توضیح در بارۀ ادله کراهت 102
- 2) توضیحی در بارۀ روایت 105
- 3) اشکال مرحوم آقای خوئی (قدس سرّه) و بررسی آن 105
- 1) متن روایت 105
- اشاره 107
- ج) سایر روایات مجوّزه: 107
- 1) اصل استدلال به روایات باب حیض 107
- 2) متن موثقۀ هشام بن سالم 108
- د) روایت محرّمه (صحیحۀ معمر بن خلاّد) 110
- 2) تذکری درباره متن روایت 110
- 1) متن روایت 110
- 3) کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - 111
- 4) نقد نکته دوم در کلام مرحوم آقای خوئی (میزان در جمع عرفی) 112
- 5) نقد نکته سوم در کلام مرحوم آقای خوئی (قرآن، مرجّح اخبار ناهیه است) 114
- 6) نقد نکته چهارم در کلام مرحوم آقای خوئی (شاهد جمع بودن صحیحۀ ابن ابی یعفور) 115
- الف) بررسی دو راه جمع میان صحیحۀ معمّر بن خلاّد و روایات مجوّزه: 118
- 1) متن صحیحۀ معمّر بن خلاّد 118
- اشاره 118
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 118
- 3) مفهوم آیۀ شریفه و روایت معمّر بن خلاّد بنا بر تحلیل مذکور 120
- اشاره 120
- نقد راه جمع اول: 121
- الف - راه جمع اول (جمع شیخ طوسی «ره») 121
- ج - راه جمع سوم: (روایت معمّر دلالت بر اصل مبغوضیّت دارد نه بر حرمت) 122
- نقد جمع دوم: 122
- ب - راه جمع دوم (مرحوم نراقی ره) 122
- د - راه جمع چهارم 123
- الف - راه جمع اول: 124
- اشاره 124
- 4) نحوۀ جمع صحیحۀ معمّر بن خلاّد با روایت عبد الله بن أبی یعفور 124
- ب) بررسی استدلال به «فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَیْثُ أَمَرَکُمُ اللّهُ» برای حرمت: 125
- 1) استدلال قدما به آیه برای حرمت 125
- نقد جمع دوم: 125
- ب - راه جمع دوم (مرحوم آقای حکیم «ره») 125
- 2) پاسخ طبری به استدلال مزبور 126
- 3) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به طبری در تقریب قول قدما 126
- 5) نقد استاد - مدّ ظلّه - 127
- 4) فرمایش مرحوم آقای خوئی (ره) در این باره 127
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 128
- اشاره 128
- الف) تقریب دلالت آیه شریفه «فَاعْتَزِلُوا النِّساءَ فِی الْمَحِیضِ» بر جواز وطی در دبر 128
- اشاره 128
- 1) نقد استدلال به آیۀ «فَاعْتَزِلُوا النِّساءَ فِی الْمَحِیضِ» بر جواز وطی در دبر 129
- اشاره 129
- ادامۀ بحث جلسۀ گذشته 132
- 3) نتیجه استظهار از روایات 134
- اشاره 134
- 2) نکته ای حدیثی 134
- اشاره 135
- بررسی کلام شهید ثانی ره 135
- اشتراط رضایت زوج خلاف فتاوای قوم نیست 135
- 4) کلام شهید ثانی (ره) در حکم وطی در دبر 135
- اشاره 136
- ب) بررسی روایات حرمت 136
- نتیجۀ بحث روایات حرمت 137
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 138
- اشاره 138
- الف) استدلال به روایات حیض برای جواز وطی در دبر (تکمیل): 138
- اشاره 138
- 1) طرح اشکال 138
- 2) پاسخ استاد «مدّ ظلّه» 139
- اشاره 140
- نتیجه: 141
- تذکر یک نکته: 141
- اشاره 142
- 1) نکته ای از مرحوم آقای شریعت اصفهانی ره 142
- مقدمه 142
- 3) علت زیاد شدن «فی الاسلام» 143
- فرمایش مرحوم آقای خمینی (ره) در ثبوت قید «علی مؤمن» 144
- د) بودن یا نبودن قید «علی مؤمن» در حدیث لا ضرر: 144
- پاسخ اشکال: مرحوم آقای خمینی (ره) در پاسخ اشکال می فرمایند: 145
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 147
- اشاره 147
- اشاره 148
- اشکال صغروی تقریب فوق: 150
- اشاره 151
- ب) ادامۀ کلام مرحوم آقای خمینی قدس سرّه: 151
- نقد فرمایش مرحوم آقای خمینی قدس سرّه 151
- اشاره 153
- خلاصۀ بحث 153
- ج) دوران امر بین اصل عدم زیاده و اصل عدم نقیصه: 153
- 1) احتمال تلخیص و اقتصار 154
- بررسی بیان فوق: 154
- اشاره 154
- بررسی بیان فوق: 155
- اشاره 155
- 2) احتمال تقطیع 155
- د) تکمله، بررسی موارد عدم جریان اصول عقلایی: 156
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 159
- الف) توضیحی در بارۀ چند اصل مشابه اصاله عدم الزیاده: 159
- اشاره 159
- اشاره 159
- 1) عدم جریان اصاله عدم التقیه 160
- 3) عدم جریان اصاله عدم التقطیع 161
- 4) عدم جریان اصاله عدم الخطأ 161
- 1) تحریر محلّ بحث (یادآوری و تکمیل) 163
- ب) بررسی تعارض اصاله عدم الزیاده و اصاله عدم النقیصه: 163
- 2) حکم تعارض اصاله عدم الزیاده و اصاله عدم النقیصه 165
- 3) مناشئ اختصاصی زیاده 168
- 1) اصل تقریب دلیل در موارد مشابه 172
- ج) دلیل انسداد صغیر: 172
- 2) جریان دلیل انسداد صغیر در باب نسخ 174
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 176
- 1) «اشتباه در تطبیق» به «ضمیمۀ سهو قلم» یا «رعایت احترام»، از علل وقوع زیاده 176
- اشاره 176
- اشاره 176
- الف) برخی از علل و عوامل وقوع نقیصه یا زیاده: 176
- 2) «نقل به معنا» از علل دیگر زیاده و نقیصه 177
- 3) «تحریف» از جمله عوامل مهم نقیصه 179
- ب) تطبیق مباحث پیشین بر روایت مورد بحث (روایت ابن أبی یعفور): 180
- نتیجه: 180
- اشاره 180
- بررسی اختلاف متن در روایت ابن أبی یعفور و امکان اخذ به زیاده 181
- 1) ادله ای برای قول به کراهت 183
- ج) بررسی کراهت وطی در دبر: 183
- 2) بررسی احتمال تقیّه در روایات نهی کننده 183
- اشاره 185
- 1) تنقیح محل بحث و ارتباط آن با مسئلۀ قبل 185
- الف) بررسی اقوال و اجماعات در مسئلۀ وطی در دبر حائض: 185
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 185
- 3) استشهاد به کلمات فقهاء در تحریم غیر موضع دم 186
- 1) طوائف مختلف روایات و مضامین گوناگون آن 188
- 2) عدم امکان استدلال به مطلقات در ما نحن فیه 188
- ب) بررسی روایات وارده در استمتاعات از حائض: 188
- اشاره 189
- 3) بیان روایات خاصه و چگونگی جمع بین آنها 189
- روایت دوم: 190
- روایت اول: 190
- روایت هفتم: 191
- روایت پنجم: 191
- روایت چهارم: 191
- روایت ششم: 191
- روایت سوم: 192
- روایت اول: 192
- ب - روایات داله بر ممنوعیت سایر استمتاعات 192
- روایت دوم: 192
- روایت چهارم: 193
- أ) اقوال مختلف در مسئله تمتع از حائض: 195
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 195
- 1) قول اول: حرمت مطلق استمتاع 195
- اشاره 195
- اشاره 195
- ب) بررسی اقوال: 196
- اشاره 196
- اشاره 196
- 3) قول سوم: حرمت قبل و دبر 196
- 4) قول چهارم: اختصاص حرمت به قُبل 196
- 1) توجیه قول اول 196
- بررسی استدلال فوق: 197
- تطبیق بر ما نحن فیه 200
- 2) توجیه قول دوم 201
- 3) بررسی استدلال به این روایات در کلام مرحوم آقای خوئی «ره» 202
- 4) بررسی فرمایش مرحوم آقای خوئی «ره» 202
- 5) نظر استاد مدّ ظله - در مورد روایات مورد بحث 203
- اشاره 205
- الف) روایات مختلف دربارۀ استمتاع از حائض: 205
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 205
- 1) اقسام روایات 205
- 2) نقل روایت طائفه اول: مطلق استمتاع حرام است 206
- 3) نقل روایت طائفه دوم: فقط آنچه پیراهن می پوشاند، حرام است (موثّقۀ حجّاج الخشّاب) 206
- 4) نقل روایات طائفه سوم: فقط بین السره و الرکبه حرام است 206
- 7) بررسی روایات فوق 207
- 6) نقل روایات طائفه پنجم (روایت عمر بن یزید) 207
- 5) نقل روایت طائفه چهارم: اجازۀ تفخیذ داده شده است (روایت عمر بن حنظله) 207
- ب) ادله ناهیه از مطلق وطی: 209
- 1) اشارۀ کلی به ادله 209
- امر به اعتزال: 210
- نهی از قرب: 210
- 2) اشاره به روایات مشتمل بر عناوین وارده در قرآن 210
- نهی از اتیان: 210
- 3) اشاره به سایر روایات ناهیه 211
- غِشْیان: 211
- مجامعه: 212
- مواقعه: 212
- وطئ: 212
- الوقوع علیها: 212
- امر به امساک از زوجه: 213
- مسّ: 213
- ایقاب: 213
- نهی از نکاح: 213
- 4) بررسی دلالت روایات فوق 214
- اشاره 214
- نکته ای حدیثی: 217
- بررسی اطلاق داشتن روایت لیث مرادی 217
- 1) اقسام روایات مجوّزه 219
- ج) بررسی روایات مجوزه 219
- اشاره 220
- 2) بررسی روایات قسم اول ( ما دون الفرج) 220
- نقد روایات «ما دون الفرج» 221
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 222
- 1) معنای «ما دون الفرج» به نظر استاد مدّ ظلّه 222
- الف) مراد از تعبیر «ما دون الفرج» در روایات مورد بحث: 222
- اشاره 222
- 2) ادله و شواهد معنای مذکور برای «ما دون الفرج» 223
- اشاره 224
- ب) بررسی دلالت روایات بر جواز وطی در دبر در حال حیض و نظر مقبول استاد - مدّ ظلّه -: 224
- 2) روایت عبد الملک بن عمرو 225
- بحث اول: متن دو نقل مختلف از روایت عبد الملک بن عمرو: 225
- اشاره 225
- بحث دوم: سند و دلالت روایت عبد الملک بن عمرو: 226
- 3) مرسلۀ عبد الله بن بکیر 227
- 4) موثّقۀ عبد الله بن سنان 228
- 5) موثّقۀ معاویه بن عمار 228
- 2) شهرت قول به تحقّق نشوز با عدم تمکین، نسبت به وطی در دبر 229
- ج) بحث در بارۀ مسئلۀ سوّم: 229
- 6) نتیجۀ بحث 229
- 1) متن مسئله 229
- 3) برخی تعابیر فقها در این باره 230
- اشاره 233
- الف) بررسی یکی از علل سقطهائی که در اسناد روایات واقع شده است: 233
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 233
- 1) نقل قول صاحب معالم 233
- 1) سند روایت عمر بن حنظله که بیشتر از تفخیذ را جایز نمی دانست، این طور است 236
- ب) تعلیق در حدیث عمر بن حنظله و عمر بن یزید: 236
- ج) بحث در روایت عبد الملک بن عمرو - روایت دال بر جواز وطی در دبر حائض -: 237
- اشاره 237
- 2) روایت عمر بن یزید که می فرمود «له ما بین الیتیها و لا یوقب» 237
- جهت احتیاط در اجتناب: 239
- اشاره 239
- نتیجه بحث 239
- د) دنبال مسئله تحقق نشوز با ممانعت زوجه از وطی در دبر (مسئله سوم عروه): 239
- اشاره 240
- 2 - روایاتی که تعبیر می کند زن لُعبۀ مرد و برای ملاعبه او است. 240
- اشاره 240
- 1 - روایاتی که زن باید از شوهر اطاعت کند، 240
- نقد استاد: 240
- نقد استاد: 240
- اشاره 241
- نقد استاد: 241
- نتیجه بحث: 241
- نقد استاد: 241
- 3 - آیه شریفه: «نِساؤُکُمْ حَرْثٌ لَکُمْ فَأْتُوا حَرْثَکُمْ...» 241
- 4 - از روایت معمّر بن خلاّد استفاده می شود که اهل مدینه وطی در دبر را جایز دانسته 241
- اشاره 241
- اشاره 242
- دسته اول: روایات اطاعت زوج که در سیاق مستحب ذکر شده است 242
- اشاره 242
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 242
- الف) بررسی روایات اطاعت: 242
- دسته دوم: روایات اطاعت زوج که در سیاق واجبات است 243
- اشاره 243
- نتیجه: 244
- دسته سوم: روایات لزوم اطاعت زوج حتی در شرائط سخت 245
- دسته پنجم: روایات حرمت سخط زوج بر زنان 246
- دسته چهارم: روایاتی که زنان عاصیه و غیر مطیع مذمت گردیده اند. 246
- جمع بندی: 247
- ب) بررسی مسئله 4: 247
- 2) حاشیۀ مرحوم آقای بروجردی قدس سرّه الشریف 247
- 1) طرح مسئله و ترجمۀ آن 247
- 3) پاسخ استاد مدّ ظلّه به اشکال مرحوم آقای بروجردی «ره» 248
- 2) پاسخ استاد مدّ ظلّه به ادلۀ مرحوم آقای خوئی ره 249
- ج) ادلۀ وجوب غسل با وطی در دبر مرأه: 249
- 1) ادلۀ مرحوم آقای خوئی (ره) بر وجوب غسل 249
- 3) ادله استاد مدّ ظلّه در وجوب غسل هنگام وطی در دبر 250
- اشاره 250
- *صحیحۀ محمد بن مسلم: 250
- - صحیحۀ بزنطی 251
- - موثقۀ محمد بن مسلم 251
- سند روایت: 251
- - صحیحۀ داود بن سرحان 252
- خلاصه: 252
- - صحیحۀ عبد الله بن سنان 252
- اشاره 253
- 4) لزوم التقاء ختانین در وجوب غسل 253
- روایت معارض: 253
- بررسی روایت معارض 253
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 255
- اشاره 255
- الف) ادلّۀ فقهاء سابقین بر وجوب غسل در وطی در دُبر: 255
- 1) دلیل اجماع 256
- 2) نقد استاد - مدّ ظلّه - 256
- ب) نقل فرمایش مرحوم آقای حکیم ره در استدلال بر وجوب غسل: 256
- اشاره 256
- *بررسی اجماع سید مرتضی به وجوب غسل در وطی در دُبر: 258
- اشاره 259
- 3) دلیل دیگر آقای حکیم ره؛ روایت حفص بن سوقه 259
- *نقد استاد - مدّ ظلّه - 259
- اشکال آقای خوئی ره به دلالت روایت: 260
- جواب استاد - مدّ ظلّه - 260
- *نظر استاد - مدّ ظلّه - در بارۀ اصحاب اجماع 260
- *دلالت روایت حفص بن سوقه 260
- 1) صحیحه محمد بن مسلم 261
- اشاره 261
- اشاره 261
- ج) بقیۀ روایات: 261
- دلالت حدیث: 262
- *سند روایت: 263
- اشاره 263
- *دلالت هر دو حدیث 263
- *نتیجه بحث: 264
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 265
- 1) سابقه و چگونگی طرح مسئله در کلمات فقهاء 265
- اشاره 265
- الف) مفطریّت جماع و حدّ آن در ابطال صوم: 265
- اشاره 265
- 2) بررسی روایات و کیفیت استفادۀ حدّ مفطریت جماع از آنها 266
- 4) استدلال مرحوم آقای خویی بر مفطریت جماع به ملاک جنابت 267
- 5) نقد کلام مرحوم آقای خویی 268
- الف) بررسی اجمالی مباحث مطرح در احکام وطی در دبر: 270
- اشاره 270
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 270
- ب) بررسی ادله قائلین به عدم جریان احکام وطی در دبر بر وطی در قبل: 271
- 2) فرمایش مرحوم آقای خوئی ره 271
- 1) روایات التقاء ختانین 271
- 3) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی ره توسط استاد مدّ ظلّه 272
- اشاره 274
- ج) بررسی روایات التقاء ختانین: 274
- 2) توضیح سند روایت درست 275
- 3) بررسی دلالت روایت درست 275
- 1) اطلاقات 276
- د) ادله یکسان بودن احکام وطی در قبل و دبر: 276
- اشاره 276
- *اشکال وارد بر اطلاقات 276
- 4) اشکال دلالت روایت در مورد وطی در دبر 276
- اشاره 277
- 3) اطلاق روایات وارده در طواف نساء 277
- 2) روایت حفص بن سوقه 277
- *نتیجه: 278
- اشاره 279
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 279
- 1) خلاصه کلام مرحوم آقای خوئی ره (یادآوری) 279
- الف) ادامه بررسی کلام مرحوم آقای خوئی ره در مناط بطلان صوم در باب جنابت: 279
- 2) تکمیل تقریب مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - توسط استاد - مدّ ظلّه - 280
- 3) یادآوری بحث فقهی مشابه 281
- اشکال اول: کلام مرحوم آقای خوئی 282
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - توسط استاد - مدّ ظلّه - 282
- اشاره 282
- اشکال سوم: اشکالی به مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - و پاسخ آن 284
- اشکال دوم: 284
- 5) مقدمه ای در تبیین اشکال سوم 285
- 6) تبیین اشکال سوم و سایر اشکالات به مرحوم آقای خوئی ره 286
- 7) نتیجه بحث 287
- 8) بررسی روایت دال بر عدم افطار به وطی در دبر 288
- 2) نظر استاد - مدّ ظلّه - در مسئله 289
- 1) طرح بحث 289
- الف) عدم الحاق وطی در دبر به وطی در قبل نسبت به برخی احکام: 291
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 291
- اشاره 291
- 1) متن عروه (ادامۀ مسئلۀ 4) 291
- 2) توضیح متن 292
- 3) بررسی کلام مرحوم صاحب جواهر ره دربارۀ اعتبار دخول در نکاح محلّل 292
- 2) نقل روایات مربوطه 293
- ب) اعتبار دخول و وطی در قبل برای حلیّت زن سه طلاقه بنا بر احادیث: 293
- 1) استناد شیخ (ره) در مبسوط به روایات: 293
- اشاره 293
- *روایات دسته اول: 294
- دوم) موثقۀ زراره: 294
- اول) روایت ابی بصیر: 294
- چهارم) روایت ابی حاتم: 295
- *روایات دستۀ دوم: 296
- اول) روایت سماعه بن مهران: 296
- دوم) روایت دعائم الاسلام: 297
- چهارم) روایت امالی شیخ (ره) که در عوالی اللآلی هم آمده: 297
- سوم) روایت مذکور در المجازات النبویه (سید رضی - ره -): 297
- 4) بررسی استدلال مرحوم صاحب مسالک (ره) 298
- 2) فرموده مرحوم صاحب جواهر (ره) 299
- ج) آیا برای حلیت زن سه طلاقه برای شوهر اول، تحقّق انزال هم معتبر است ؟ 299
- 1) فرمایش مرحوم مصنّف (ره) 299
- 3) بررسی کلام صاحب جواهر (قدس سرّه) 300
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 301
- اشاره 301
- الف) طرح دو مسئله در تحلیل مطلّقه ثلاثه: 301
- ب) عدم کفایت وطی در دُبر در اسقاط وجوب وطی در چهار ماه، - دنبالۀ مسئلۀ 4 عروه -: 302
- بیان مسئله: 303
- نظر استاد - مد ظلّه - 303
- اشاره 303
- ج) عدم تحقق حنث و رجوع در ایلاء با وطی در دُبر: 303
- د) از مستثنیات «وحدت حکم وطی در قبل و دُبر» زنای محصنه است: 304
- 1) نیازی به قید «فی زمانٍ أو مکانٍ» نیست 305
- ها) بررسی مسئله 5: 305
- اشاره 305
- و) بررسی مسئلۀ 6: 306
- 1) تحریر محل بحث 306
- 2) بیان مسئله 306
- اشاره 306
- اشاره 307
- 2) محتملات و اقوال در مسئله 307
- 3) طرح اجماع شیخ طوسی رحمه الله 307
- 4) بررسی اجماع مرحوم شیخ رحمه الله 308
- نقد استاد مد ظلّه: 308
- 5) حکم عزل در متمتع بها 309
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 310
- اشاره 310
- 1) آیا وطی در دبر مصداق رجوع در ایلاء است ؟ 310
- الف) صدق رجوع در ایلاء با وطی در بر: 310
- 2) قول کشف اللثام در مسئله 310
- ب) بررسی مجدد مسئلۀ 5: 311
- 1) طرح مسئله 5 و ترجمۀ آن 311
- اشاره 311
- 3) پاسخ مرحوم آقای حکمی نسبت به قول کشف اللثام 311
- 4) نقد فرمایش مرحوم آقای حکیم توسط استاد مد ظله 311
- 2) وجه اول از مراد مرحوم سید در این مسئله 312
- 3) نقد استاد مد ظلّه به وجه اول 313
- 4) وجه دوم از مراد مرحوم سید در این مسئله 313
- 5) بررسی وجه دوم از مراد مرحوم سید ره 314
- اشاره 314
- روایت دوم: 315
- روایت اول: صحیحۀ عبد الرحمن بن حجاج 315
- طرح یک نکتۀ کلی: 316
- روایت سوم: صحیحه أبی ولاّد الحنّاط 316
- خلاصه: 317
- استناد به روایت: 317
- 1) اشاره به فتاوای فقها 318
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 318
- الف) بررسی حکم عزل مرد: 318
- اشاره 318
- 2) ادله تحریم 320
- 3) کلمات فقهاء درباره روایت مستقل در ثبوت دیه در عزل 321
- 4) نقد ثبوت روایت مستقل 323
- 5) بررسی نسبت شذوذ در روایت ثبوت دیه و اشاره به فتوای فقهاء در مسئله 324
- اشاره 328
- 2) استدلال به روایت 328
- ب) دلیل دوم تحریم (روایت یعقوب جعفری): 328
- 1) متن روایت 328
- بحث اول: وثاقت قاسم بن یحیی و جد وی حسن بن راشد 329
- اشاره 329
- 3) بررسی اشکال سندی روایت فوق 329
- راهی برای اعتبار این روایت 330
- بحث دوم: وثاقت یعقوب جعفری 330
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 332
- اشاره 332
- 1) بیان تقریبی برای اعتبار سند روایت 332
- الف) بحث دربارۀ اعتبار سند و چگونگی دلالت روایت «یعقوب جعفی (یا جعفری)»: 332
- 2) بحث دربارۀ دلالت حدیث 333
- اشاره 333
- نتیجه: 335
- 1) متن صحیحۀ محمد بن مسلم (دلیل اول) 335
- ب) تقریب استناد به ادله ای دیگر برای حرمت عزل: 335
- نقد استاد مدّ ظلّه بر نظریه اول: 336
- نظر دوم: مبغوضیت تحریمی (حرمت)؛ 336
- اشاره 336
- نظر اول: کراهت مصطلح، 336
- 2) بررسی سند روایت و مراد از تعبیر «اکره» در روایت مذکور 336
- 3) نظر استاد - مدّ ظلّه - دربارۀ معنای «کراهت» در حدیث (تقریب معنای حرمت) 337
- نظر سوم: معنای اعم؛ و مختار استاد مدّ ظلّه 337
- نقد استاد مدّ ظلّه بر نظریه دوم: 337
- 4) روایت مفضّل برای حرمت عزل (دلیل دوم) 338
- 6) استناد به این که عزل تضییع مال است (دلیل چهارم) 339
- 7) تقریب قول به حرمت در مقام جمع بین روایات (دلیل پنجم) 340
- 1) انتساب قول به کراهت به سید مرتضی (ره) 341
- 2) نقل و توضیح عبارت مرحوم سید مرتضی (ره) در امالی 341
- ج) توضیحی پیرامون فتوای مرحوم سید مرتضی (ره) دربارۀ عزل: 341
- 3) آیا کلام سید (ره) دال بر قول به کراهت است ؟ 342
- اشاره 343
- الف) ادامۀ بررسی وجوه مذکوره در حرمت عزل و نقد آن: 343
- 1) تکمیل استدلال به صحیحۀ محمد بن مسلم بر تحریم 343
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 343
- 2) تقریب چگونگی ترجیح روایات مانعه و مناقشه در آن 344
- 4) نقد حکم عقل به لزوم حفظ نطفه و حرمت تضییع آن 345
- 3) اشکال بر استدلال به روایت یعقوب جعفری - جعفی - 345
- 5) اشاره به برخی روایات در تأیید پاسخ فوق 348
- 6) روایتی دیگر در ردّ دلیل عقلی گذشته و بررسی دلالت روایت بر جواز عزل 349
- 7) توهم منافات جواز عزل با حکمت تشریع نکاح و ردّ آن 351
- 3) روایت عبد الرحمن الحذّاء 352
- 1) روایت محمد بن مسلم عن أبی عبد الله علیه السلام 352
- 2) روایت عبد الرحمن بن ابی عبد الله 352
- ب) تحقیق در روایات وارده در جواز عزل: 352
- 5) روایت ابی بصیر 355
- اشاره 356
- 1) صحیحه یا موثقۀ محمد بن مسلم 356
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 356
- سند روایت: 356
- اشاره 356
- توضیح روایت: 356
- الف) روایات دال بر جواز عزل: 356
- اشاره 357
- 2) احمد بن محمد بن عیسی عن سعید بن اسماعیل عن أبیه: 357
- 3) معتبرۀ رفاعه 357
- توضیح این روایت: 357
- اشاره 357
- مناقشه در دلالت روایت 358
- ب) روایات دال بر حرمت: 359
- 3) روایت یعقوب جعفی 359
- 1) روایت دعائم 359
- 2) روایت دیگر از دعائم 359
- 4) صحیحه محمد بن مسلم 360
- ج) آیا جواز عزل از حقوق زن است ؟ (جمع بین روایات): 360
- اشاره 360
- 1) طرح دو دسته روایت 360
- 3) شهرت کراهت عزل در فتوای فقهاء 361
- 2) جمع ما بین روایات 361
- د) بررسی جواز عزل در ازدواج موقت (متعه): 362
- اشاره 362
- - روایت مفضل بن عمر 364
- اشاره 364
- 2) بررسی روایات دال بر جواز عزل در متعه 364
- استدلال به روایت: 365
- سند روایت: 365
- - روایت فقه الرضا (علیه السلام) 366
- - روایت هشام بن سالم الجوالیقی 366
- - روایت احول 366
- الف) تذکر چند نکته در تکمله بحثهای سابق: 367
- اشاره 367
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 367
- 1) تکملۀ بحث در دلالت روایت یعقوب جعفی (یا جعفری): 367
- 2) تکمله بحث در دلالت صحیحه محمد بن مسلم (بررسی وجه اول در دلالت روایت بر تحریم: 369
- 3) وجهی دیگر در اثبات دلالت صحیحه محمد بن مسلم بر تحریم و پاسخ آن: 370
- 1) متن مسئله: 372
- 2) توضیح مسئله: 372
- ب) ادامۀ مسئله 6: 372
- 3) مسئله وجوب دیه نطفه بر زن در فرض فوق: 372
- 4) پاسخ از تقریب فوق توسط استاد «مدّ ظلّه»: 373
- 1) متن مسئله و توضیح اشکالی بر مصنف: 374
- 2) پاسخ از اشکال تناقض بین ذیل مسئله 6 و مسئله 7: 374
5) استناد به مخالفت عزل با حکمت نکاح یا استیلاد (دلیل سوم)
از جمله وجوهی که برای تقریب حرمت عزل گفته شده، آن است که عزل با حکمت نکاح که استیلاد و بقای نسل می باشد، منافات دارد؛ بنابراین باید آن را حرام به شمار آورد.
این تحلیل مردود شمرده شده و گفته اند که نکاح تنها به غرض استیلاد صورت نمی گیرد و تنها ثمره و فایدۀ آن بقای نسل نیست، بلکه ثمرات زیادی بر آن مترتب است. چه بسا افرادی برای آن که به فحشا و منکر دچار نشوند، اقدام به نکاح می نمایند. بنابراین حکمت نکاح تنها ایجاد و بقای نسل نیست تا عزل به استناد مخالفت با حکمت مزبور حرام شمرده شود.
به علاوه، اصل اقدام به نکاح وجوب ندارد، بلکه دارای حکم استحباب است بنابراین حتی اگر تنها هدف و غرض نکاح را بقاء و تکثیر نسل بدانیم، اصل نکاح الزامی و واجب نیست تا ایجاد نسل هم الزام و وجوب داشته باشد، بنابراین تقریب مذکور را نمی توان پذیرفت و بطلان آن واضح و روشن است(1).
6) استناد به این که عزل تضییع مال است (دلیل چهارم)
تقریبی دیگر برای قول به حرمت عزل، که از تقریب پیشین بهتر و کم اشکال تر به نظر می رسد، آن است که همانطوری که تهیۀ مال برای اشخاص الزامی نیست، ولی اتلاف و ضایع کردن مال موجود هم جایز نیست و نعم الهی مانند جاه و مقام و مال را نمی توان عمداً ضایع نمود؛ بر این اساس، با آن که وقاع بدون انزال بالاتّفاق جایز است و کسی این را حرام نمی داند، ولی از آنجا که نطفه چیزی ارزشمند و مال به شمار می رود، معدوم کردن و اتلاف آن مانند تضییع سایر اموال و منافع، ناروا و غیر
1- (1) علاوه بر دو پاسخی که برای تقریب مزبور در این جلسه از سوی حضرت استاد - مدّ ظلّه - مطرح شد، ایشان در جلسۀ بعد پاسخ سومی هم دادند و آن این است که ممکن است در مواردی ایجاد نسل توالی نامطلوب و غیر عقلایی در بر داشته و مرجوح باشد و مطلوبیت همیشگی و مطلق آن مورد تردید و حتّی منع است.