- 1378/6/27 شنبه درس شمارۀ (116) کتاب النکاح/سال دوم 1
- الف): بررسی مجدد مسئله 50 1
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 1
- اشاره 1
- 1) متن مسئله 1
- 2) توضیح مسئله 2
- 1) وجه اول: تمسّک به عام در شبهه مصداقیه مخصّص 3
- اشاره 3
- ب): وجوه مختلف برای وجوب اجتناب در دو حالت مسئله 3
- 2) توضیح وجه دوم و سوم برای لزوم اجتناب 5
- 3) فرق بین وجه دوم و وجه سوم 6
- ج) تذکر یک نکته در معنای نسائهن 7
- 1) توضیح مبنای مرحوم سید «ره» و اشکال آن 7
- 2) پاسخ اشکال 8
- 3) اشکال دیگر به مرحوم سید «ره» 9
- اشاره 11
- الف): بررسی وجوه چهارگانه برای لزوم اجتناب در موارد مشتبه 11
- 1) نقل وجوه چهارگانه (یادآوری و تکمیل) 11
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 11
- 2) بررسی وجه دوم 12
- 3) مورد جریان قاعده مقتضی و مانع و عدم تطبیق آن بر مقام 14
- 5) تذکری کلی 15
- 4) بررسی وجه سوم (مبنای مرحوم آقای نایینی ره) و وجه چهارم (استصحاب عدم ازلی) 15
- ب): ادامه مسئله 50 17
- 1) متن مسئله 17
- 2) توضیح مسئله و بررسی آن 17
- 3) حکم شک در محارم سببی 18
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 21
- الف) تذکّری در بارۀ عبارت متن: 21
- اشاره 21
- ب) ادامۀ مسئلۀ 50: 22
- 1) متن عروه 22
- 2) توضیح عبارت متن و تذکر یک نکته: 22
- 3) کلامی از مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - 23
- ج) ادامه مسئله 50: 24
- 2) توضیح مسئله 24
- 1) متن مسئله 24
- 3) تذکر یک نکته 25
- 4) اشکال به کلام مرحوم سید - قدس سرّه - 26
- د) حکم سایر صور مسئله 26
- اشاره 26
- 2) حکم شک در کنیز بودن یا محلّله بودن طرف مقابل (بر طبق مبانی قوم) 27
- 1) حکم شک در مسلمان یا کافر بودن طرف مقابل 27
- الف) دنبالۀ استدلال به آیات در جواز یا عدم جواز نظر 31
- در آغاز بحث دو نکته را متعرض می شویم و سپس بعضی از فروع مسئلۀ 50 را مطرح می کنیم: 31
- اشاره 31
- نکته اول: توضیحی در بارۀ نحوۀ استناد حکم «ربیبه» از آیۀ شریفه 31
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 31
- مقدمۀ اول: 32
- پاسخ اشکال: 32
- اشکال به انصراف «نِسائِهِنَّ» از زنان مسلمان 32
- اشاره 32
- نکته دوم: بحث در بارۀ «نِسائِهِنَّ» در آیۀ شریفه 32
- نتیجه: 34
- مقدمه دوم: 34
- فرع اول: نگاه کسی که نمی دانیم از مصادیق «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» هست یا خیر؟ 35
- فرع دوم: حکم کسی که نمی دانیم از «بالغین غَیْرِ أُولِی الْإِرْبَهِ مِنَ الرِّجالِ» هست یا خیر؟ 36
- اشاره 37
- فرع سوم: حکم کسی که نمی دانیم از مصادیق «أَوِ الطِّفْلِ الَّذِینَ لَمْ یَظْهَرُوا عَلی عَوْراتِ النِّساءِ» هست یا خیر؟ 37
- چند فرع دیگر: 37
- 1 - (کافرات) 37
- 3 - (بیمار) 38
- 1) متن مسئله 38
- ب) بررسی مسئلۀ 51: 38
- ب) ذکر نکات توضیحی و تکمیلی در ذیل مسئله: 40
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 40
- الف) طرح مسئلۀ 51 و ترجمۀ آن: 40
- اشاره 40
- نکته اول: 40
- نکته دوم: 41
- د) کلام مرحوم آیت الله حکیم (ره) در اعانت بر اثم: 42
- نکتۀ سوم: 42
- ج) کلام مرحوم آیت الله خوئی (ره) در اعانت بر اثم: 42
- ه) نقد کلام مرحوم آقای خوئی ره و مرحوم آقای حکیم ره توسط استاد مدّ ظلّه: 43
- الف) بررسی مسئله 52: 46
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 46
- اشاره 46
- 1) متن مسئله 46
- 3) کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - و توضیح آن 47
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - توسط استاد مدّ ظلّه 48
- ب) بررسی مسئله اول از فصل جدید: 51
- 2) توضیح مسئله 51
- 1) متن عروه 51
- 3) نقل اقوال فقهاء (قائلین به جواز) 52
- 4) اقوال سایر فقهاء (قائلین به حرمت) 55
- 2) قائلین به تحریم از امامیه: صدوق، ابن حمزه 57
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 57
- اشاره 57
- الف) بررسی اقوال در مسئلۀ جواز یا عدم جواز وطی در دبر: 57
- 1) قول مشهور 57
- 3) ابو الفتوح رازی، راوندی، صاحب البلابل 58
- ب) بیان استدلالات مجوّزین و مانعین: 59
- اشاره 59
- اشاره 59
- 1) استدلال به آیۀ شریفه (یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ...) 59
- حرمت مقاربت در حال حیض و شرائط رفع حرمت 60
- استدلال مجوزین به آیه شریفه 61
- اشاره 64
- الف) توضیحی دربارۀ نحوۀ دستیابی به نظریۀ مرحوم محقق (ره): 64
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 64
- اشاره 65
- ب) بررسی استناد مرحوم محقّق (ره) برای جواز به آیۀ «فَاعْتَزِلُوا النِّساءَ فِی الْمَحِیضِ» : 65
- 1) تقریب استدلال مرحوم محقّق (ره) 66
- 2) بررسی استدلال مرحوم محقق (قدس سرّه) توسّط استاد - مدّ ظلّه - 67
- 3) کلام محقق در معنای «محیض» در صدر آیۀ شریفه 68
- اشاره 68
- اشکال و پاسخ: 68
- ج) استناد سید مرتضی (ره) برای جواز به «فَأْتُوا حَرْثَکُمْ أَنّی شِئْتُمْ» : 71
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 73
- الف) ادامۀ بحث در آیۀ «محیض»: 73
- 1) نکتۀ تکرار کلمۀ «محیض» در آیۀ شریفه 73
- اشاره 73
- ب) استدلال به آیۀ «حرث» برای جواز وطی در دبر: 75
- 1) کلام سید مرتضی (ره) 75
- اشاره 75
- 3) ادامۀ استدلال به آیۀ «محیض» 75
- 2) تقریب کلام سید مرتضی (ره) 76
- 3) خلاصه اشکال مرحوم آقای حکیم (ره) و جواب استاد - مدّ ظلّه - 77
- ج) استدلال به آیات مربوط به قوم لوط برای جواز وطی در دبر: 78
- اشاره 78
- 1) تقریب استدلال به آیات فوق 79
- 2) اشکال به استدلال به این آیات 79
- 1) «هُوَ أَذیً» در آیۀ «محیض» 80
- 2) «مِنْ حَیْثُ أَمَرَکُمُ اللّهُ» در آیۀ «محیض» 81
- الف) استدلال به آیات قرآن در حرمت وطی در دبر: 82
- 2) «فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَیْثُ أَمَرَکُمُ اللّهُ» 82
- 1) آیۀ محیض 82
- اشاره 82
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 82
- اشاره 82
- اشاره 83
- پاسخ طبری به استدلال به آیۀ شریفه 83
- 3) بررسی تقریب اول و بررسی کلام طبری 83
- اشکالات دیگر بر تقریب اول 84
- 4) نقد اشکال پنجم 86
- بررسی تقریب دوم 87
- اشاره 87
- الف) صحیحۀ صفوان: 88
- بررسی روایات در جواز یا عدم جواز وطی در دبر 88
- اشاره 88
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 88
- 1) بررسی دلالت روایت 88
- اشاره 88
- 2) نقد استدلال فوق بر کراهت 89
- اشاره 90
- 1) بررسی سند روایت 90
- ب) صحیحۀ ابن یقطین: 90
- 2) بررسی دلالت روایت 90
- تقریب اول: (صاحب حدائق ره) 91
- تقریب دوم: (علامه طباطبائی ره) 91
- تقریب سوم از استاد مدّ ظلّه: 92
- ج) موثقۀ عبد الله بن أبی یعفور: 93
- اشاره 93
- 1) بررسی سند روایت 93
- 2) دلالت روایت 94
- ه) روایت حمّاد بن عثمان: 94
- اشاره 94
- د) موثقه ای دیگر از عبد الله بن أبی یعفور: 94
- 1) بررسی سند روایت 95
- 2) بررسی دلالت روایت 95
- 1) بررسی سند روایت 96
- اشاره 96
- و) مرسلۀ حفص بن سوقه: 96
- 2) بررسی دلالت روایت 96
- اشاره 98
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 98
- 1) متن روایت 98
- الف) روایت یونس بن عمّار: 98
- 3) بحث متنی (نقل و بررسی کلام مرحوم آقای خوئی ره) 100
- 4) توضیح در بارۀ ادله کراهت 102
- 2) توضیحی در بارۀ روایت 105
- 3) اشکال مرحوم آقای خوئی (قدس سرّه) و بررسی آن 105
- 1) متن روایت 105
- ج) سایر روایات مجوّزه: 107
- اشاره 107
- 1) اصل استدلال به روایات باب حیض 107
- 2) متن موثقۀ هشام بن سالم 108
- د) روایت محرّمه (صحیحۀ معمر بن خلاّد) 110
- 2) تذکری درباره متن روایت 110
- 1) متن روایت 110
- 3) کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - 111
- 4) نقد نکته دوم در کلام مرحوم آقای خوئی (میزان در جمع عرفی) 112
- 5) نقد نکته سوم در کلام مرحوم آقای خوئی (قرآن، مرجّح اخبار ناهیه است) 114
- 6) نقد نکته چهارم در کلام مرحوم آقای خوئی (شاهد جمع بودن صحیحۀ ابن ابی یعفور) 115
- اشاره 118
- الف) بررسی دو راه جمع میان صحیحۀ معمّر بن خلاّد و روایات مجوّزه: 118
- 1) متن صحیحۀ معمّر بن خلاّد 118
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 118
- اشاره 120
- 3) مفهوم آیۀ شریفه و روایت معمّر بن خلاّد بنا بر تحلیل مذکور 120
- الف - راه جمع اول (جمع شیخ طوسی «ره») 121
- نقد راه جمع اول: 121
- نقد جمع دوم: 122
- ج - راه جمع سوم: (روایت معمّر دلالت بر اصل مبغوضیّت دارد نه بر حرمت) 122
- ب - راه جمع دوم (مرحوم نراقی ره) 122
- د - راه جمع چهارم 123
- الف - راه جمع اول: 124
- اشاره 124
- 4) نحوۀ جمع صحیحۀ معمّر بن خلاّد با روایت عبد الله بن أبی یعفور 124
- نقد جمع دوم: 125
- ب) بررسی استدلال به «فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَیْثُ أَمَرَکُمُ اللّهُ» برای حرمت: 125
- 1) استدلال قدما به آیه برای حرمت 125
- ب - راه جمع دوم (مرحوم آقای حکیم «ره») 125
- 3) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به طبری در تقریب قول قدما 126
- 2) پاسخ طبری به استدلال مزبور 126
- 4) فرمایش مرحوم آقای خوئی (ره) در این باره 127
- 5) نقد استاد - مدّ ظلّه - 127
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 128
- الف) تقریب دلالت آیه شریفه «فَاعْتَزِلُوا النِّساءَ فِی الْمَحِیضِ» بر جواز وطی در دبر 128
- اشاره 128
- اشاره 128
- 1) نقد استدلال به آیۀ «فَاعْتَزِلُوا النِّساءَ فِی الْمَحِیضِ» بر جواز وطی در دبر 129
- اشاره 129
- ادامۀ بحث جلسۀ گذشته 132
- 3) نتیجه استظهار از روایات 134
- اشاره 134
- 2) نکته ای حدیثی 134
- اشاره 135
- اشتراط رضایت زوج خلاف فتاوای قوم نیست 135
- بررسی کلام شهید ثانی ره 135
- 4) کلام شهید ثانی (ره) در حکم وطی در دبر 135
- اشاره 136
- ب) بررسی روایات حرمت 136
- نتیجۀ بحث روایات حرمت 137
- 1) طرح اشکال 138
- اشاره 138
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 138
- اشاره 138
- الف) استدلال به روایات حیض برای جواز وطی در دبر (تکمیل): 138
- 2) پاسخ استاد «مدّ ظلّه» 139
- اشاره 140
- نتیجه: 141
- تذکر یک نکته: 141
- اشاره 142
- 1) نکته ای از مرحوم آقای شریعت اصفهانی ره 142
- مقدمه 142
- 3) علت زیاد شدن «فی الاسلام» 143
- فرمایش مرحوم آقای خمینی (ره) در ثبوت قید «علی مؤمن» 144
- د) بودن یا نبودن قید «علی مؤمن» در حدیث لا ضرر: 144
- پاسخ اشکال: مرحوم آقای خمینی (ره) در پاسخ اشکال می فرمایند: 145
- اشاره 147
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 147
- اشاره 148
- اشکال صغروی تقریب فوق: 150
- اشاره 151
- ب) ادامۀ کلام مرحوم آقای خمینی قدس سرّه: 151
- نقد فرمایش مرحوم آقای خمینی قدس سرّه 151
- اشاره 153
- خلاصۀ بحث 153
- ج) دوران امر بین اصل عدم زیاده و اصل عدم نقیصه: 153
- بررسی بیان فوق: 154
- 1) احتمال تلخیص و اقتصار 154
- اشاره 154
- بررسی بیان فوق: 155
- 2) احتمال تقطیع 155
- اشاره 155
- د) تکمله، بررسی موارد عدم جریان اصول عقلایی: 156
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 159
- اشاره 159
- الف) توضیحی در بارۀ چند اصل مشابه اصاله عدم الزیاده: 159
- اشاره 159
- 1) عدم جریان اصاله عدم التقیه 160
- 3) عدم جریان اصاله عدم التقطیع 161
- 4) عدم جریان اصاله عدم الخطأ 161
- ب) بررسی تعارض اصاله عدم الزیاده و اصاله عدم النقیصه: 163
- 1) تحریر محلّ بحث (یادآوری و تکمیل) 163
- 2) حکم تعارض اصاله عدم الزیاده و اصاله عدم النقیصه 165
- 3) مناشئ اختصاصی زیاده 168
- 1) اصل تقریب دلیل در موارد مشابه 172
- ج) دلیل انسداد صغیر: 172
- 2) جریان دلیل انسداد صغیر در باب نسخ 174
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 176
- اشاره 176
- 1) «اشتباه در تطبیق» به «ضمیمۀ سهو قلم» یا «رعایت احترام»، از علل وقوع زیاده 176
- اشاره 176
- الف) برخی از علل و عوامل وقوع نقیصه یا زیاده: 176
- 2) «نقل به معنا» از علل دیگر زیاده و نقیصه 177
- 3) «تحریف» از جمله عوامل مهم نقیصه 179
- ب) تطبیق مباحث پیشین بر روایت مورد بحث (روایت ابن أبی یعفور): 180
- نتیجه: 180
- اشاره 180
- بررسی اختلاف متن در روایت ابن أبی یعفور و امکان اخذ به زیاده 181
- 1) ادله ای برای قول به کراهت 183
- 2) بررسی احتمال تقیّه در روایات نهی کننده 183
- ج) بررسی کراهت وطی در دبر: 183
- 1) تنقیح محل بحث و ارتباط آن با مسئلۀ قبل 185
- اشاره 185
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 185
- الف) بررسی اقوال و اجماعات در مسئلۀ وطی در دبر حائض: 185
- 3) استشهاد به کلمات فقهاء در تحریم غیر موضع دم 186
- 1) طوائف مختلف روایات و مضامین گوناگون آن 188
- ب) بررسی روایات وارده در استمتاعات از حائض: 188
- 2) عدم امکان استدلال به مطلقات در ما نحن فیه 188
- 3) بیان روایات خاصه و چگونگی جمع بین آنها 189
- اشاره 189
- روایت اول: 190
- روایت دوم: 190
- روایت ششم: 191
- روایت چهارم: 191
- روایت پنجم: 191
- روایت هفتم: 191
- ب - روایات داله بر ممنوعیت سایر استمتاعات 192
- روایت اول: 192
- روایت دوم: 192
- روایت سوم: 192
- روایت چهارم: 193
- اشاره 195
- أ) اقوال مختلف در مسئله تمتع از حائض: 195
- 1) قول اول: حرمت مطلق استمتاع 195
- اشاره 195
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 195
- ب) بررسی اقوال: 196
- 4) قول چهارم: اختصاص حرمت به قُبل 196
- اشاره 196
- اشاره 196
- 1) توجیه قول اول 196
- 3) قول سوم: حرمت قبل و دبر 196
- بررسی استدلال فوق: 197
- تطبیق بر ما نحن فیه 200
- 2) توجیه قول دوم 201
- 3) بررسی استدلال به این روایات در کلام مرحوم آقای خوئی «ره» 202
- 4) بررسی فرمایش مرحوم آقای خوئی «ره» 202
- 5) نظر استاد مدّ ظله - در مورد روایات مورد بحث 203
- الف) روایات مختلف دربارۀ استمتاع از حائض: 205
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 205
- اشاره 205
- 1) اقسام روایات 205
- 2) نقل روایت طائفه اول: مطلق استمتاع حرام است 206
- 3) نقل روایت طائفه دوم: فقط آنچه پیراهن می پوشاند، حرام است (موثّقۀ حجّاج الخشّاب) 206
- 4) نقل روایات طائفه سوم: فقط بین السره و الرکبه حرام است 206
- 7) بررسی روایات فوق 207
- 6) نقل روایات طائفه پنجم (روایت عمر بن یزید) 207
- 5) نقل روایت طائفه چهارم: اجازۀ تفخیذ داده شده است (روایت عمر بن حنظله) 207
- 1) اشارۀ کلی به ادله 209
- ب) ادله ناهیه از مطلق وطی: 209
- نهی از قرب: 210
- 2) اشاره به روایات مشتمل بر عناوین وارده در قرآن 210
- امر به اعتزال: 210
- نهی از اتیان: 210
- 3) اشاره به سایر روایات ناهیه 211
- غِشْیان: 211
- مجامعه: 212
- وطئ: 212
- الوقوع علیها: 212
- مواقعه: 212
- ایقاب: 213
- مسّ: 213
- امر به امساک از زوجه: 213
- نهی از نکاح: 213
- اشاره 214
- 4) بررسی دلالت روایات فوق 214
- نکته ای حدیثی: 217
- بررسی اطلاق داشتن روایت لیث مرادی 217
- 1) اقسام روایات مجوّزه 219
- ج) بررسی روایات مجوزه 219
- 2) بررسی روایات قسم اول ( ما دون الفرج) 220
- اشاره 220
- نقد روایات «ما دون الفرج» 221
- 1) معنای «ما دون الفرج» به نظر استاد مدّ ظلّه 222
- اشاره 222
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 222
- الف) مراد از تعبیر «ما دون الفرج» در روایات مورد بحث: 222
- 2) ادله و شواهد معنای مذکور برای «ما دون الفرج» 223
- اشاره 224
- ب) بررسی دلالت روایات بر جواز وطی در دبر در حال حیض و نظر مقبول استاد - مدّ ظلّه -: 224
- 2) روایت عبد الملک بن عمرو 225
- اشاره 225
- بحث اول: متن دو نقل مختلف از روایت عبد الملک بن عمرو: 225
- بحث دوم: سند و دلالت روایت عبد الملک بن عمرو: 226
- 3) مرسلۀ عبد الله بن بکیر 227
- 4) موثّقۀ عبد الله بن سنان 228
- 5) موثّقۀ معاویه بن عمار 228
- 2) شهرت قول به تحقّق نشوز با عدم تمکین، نسبت به وطی در دبر 229
- ج) بحث در بارۀ مسئلۀ سوّم: 229
- 1) متن مسئله 229
- 6) نتیجۀ بحث 229
- 3) برخی تعابیر فقها در این باره 230
- الف) بررسی یکی از علل سقطهائی که در اسناد روایات واقع شده است: 233
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 233
- اشاره 233
- 1) نقل قول صاحب معالم 233
- 1) سند روایت عمر بن حنظله که بیشتر از تفخیذ را جایز نمی دانست، این طور است 236
- ب) تعلیق در حدیث عمر بن حنظله و عمر بن یزید: 236
- ج) بحث در روایت عبد الملک بن عمرو - روایت دال بر جواز وطی در دبر حائض -: 237
- اشاره 237
- 2) روایت عمر بن یزید که می فرمود «له ما بین الیتیها و لا یوقب» 237
- جهت احتیاط در اجتناب: 239
- اشاره 239
- نتیجه بحث 239
- د) دنبال مسئله تحقق نشوز با ممانعت زوجه از وطی در دبر (مسئله سوم عروه): 239
- نقد استاد: 240
- 2 - روایاتی که تعبیر می کند زن لُعبۀ مرد و برای ملاعبه او است. 240
- اشاره 240
- اشاره 240
- نقد استاد: 240
- 1 - روایاتی که زن باید از شوهر اطاعت کند، 240
- 4 - از روایت معمّر بن خلاّد استفاده می شود که اهل مدینه وطی در دبر را جایز دانسته 241
- نقد استاد: 241
- 3 - آیه شریفه: «نِساؤُکُمْ حَرْثٌ لَکُمْ فَأْتُوا حَرْثَکُمْ...» 241
- اشاره 241
- اشاره 241
- نتیجه بحث: 241
- نقد استاد: 241
- اشاره 242
- دسته اول: روایات اطاعت زوج که در سیاق مستحب ذکر شده است 242
- اشاره 242
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 242
- الف) بررسی روایات اطاعت: 242
- دسته دوم: روایات اطاعت زوج که در سیاق واجبات است 243
- اشاره 243
- نتیجه: 244
- دسته سوم: روایات لزوم اطاعت زوج حتی در شرائط سخت 245
- دسته پنجم: روایات حرمت سخط زوج بر زنان 246
- دسته چهارم: روایاتی که زنان عاصیه و غیر مطیع مذمت گردیده اند. 246
- جمع بندی: 247
- ب) بررسی مسئله 4: 247
- 2) حاشیۀ مرحوم آقای بروجردی قدس سرّه الشریف 247
- 1) طرح مسئله و ترجمۀ آن 247
- 3) پاسخ استاد مدّ ظلّه به اشکال مرحوم آقای بروجردی «ره» 248
- 2) پاسخ استاد مدّ ظلّه به ادلۀ مرحوم آقای خوئی ره 249
- ج) ادلۀ وجوب غسل با وطی در دبر مرأه: 249
- 1) ادلۀ مرحوم آقای خوئی (ره) بر وجوب غسل 249
- اشاره 250
- 3) ادله استاد مدّ ظلّه در وجوب غسل هنگام وطی در دبر 250
- *صحیحۀ محمد بن مسلم: 250
- - موثقۀ محمد بن مسلم 251
- سند روایت: 251
- - صحیحۀ بزنطی 251
- خلاصه: 252
- - صحیحۀ داود بن سرحان 252
- - صحیحۀ عبد الله بن سنان 252
- بررسی روایت معارض 253
- روایت معارض: 253
- اشاره 253
- 4) لزوم التقاء ختانین در وجوب غسل 253
- اشاره 255
- الف) ادلّۀ فقهاء سابقین بر وجوب غسل در وطی در دُبر: 255
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 255
- ب) نقل فرمایش مرحوم آقای حکیم ره در استدلال بر وجوب غسل: 256
- اشاره 256
- 1) دلیل اجماع 256
- 2) نقد استاد - مدّ ظلّه - 256
- *بررسی اجماع سید مرتضی به وجوب غسل در وطی در دُبر: 258
- اشاره 259
- 3) دلیل دیگر آقای حکیم ره؛ روایت حفص بن سوقه 259
- *نقد استاد - مدّ ظلّه - 259
- جواب استاد - مدّ ظلّه - 260
- اشکال آقای خوئی ره به دلالت روایت: 260
- *دلالت روایت حفص بن سوقه 260
- *نظر استاد - مدّ ظلّه - در بارۀ اصحاب اجماع 260
- اشاره 261
- 1) صحیحه محمد بن مسلم 261
- اشاره 261
- ج) بقیۀ روایات: 261
- دلالت حدیث: 262
- اشاره 263
- *دلالت هر دو حدیث 263
- *سند روایت: 263
- *نتیجه بحث: 264
- اشاره 265
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 265
- 1) سابقه و چگونگی طرح مسئله در کلمات فقهاء 265
- الف) مفطریّت جماع و حدّ آن در ابطال صوم: 265
- اشاره 265
- 2) بررسی روایات و کیفیت استفادۀ حدّ مفطریت جماع از آنها 266
- 4) استدلال مرحوم آقای خویی بر مفطریت جماع به ملاک جنابت 267
- 5) نقد کلام مرحوم آقای خویی 268
- الف) بررسی اجمالی مباحث مطرح در احکام وطی در دبر: 270
- اشاره 270
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 270
- ب) بررسی ادله قائلین به عدم جریان احکام وطی در دبر بر وطی در قبل: 271
- 2) فرمایش مرحوم آقای خوئی ره 271
- 1) روایات التقاء ختانین 271
- 3) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی ره توسط استاد مدّ ظلّه 272
- ج) بررسی روایات التقاء ختانین: 274
- اشاره 274
- 2) توضیح سند روایت درست 275
- 3) بررسی دلالت روایت درست 275
- د) ادله یکسان بودن احکام وطی در قبل و دبر: 276
- 1) اطلاقات 276
- اشاره 276
- *اشکال وارد بر اطلاقات 276
- 4) اشکال دلالت روایت در مورد وطی در دبر 276
- 3) اطلاق روایات وارده در طواف نساء 277
- اشاره 277
- 2) روایت حفص بن سوقه 277
- *نتیجه: 278
- 1) خلاصه کلام مرحوم آقای خوئی ره (یادآوری) 279
- الف) ادامه بررسی کلام مرحوم آقای خوئی ره در مناط بطلان صوم در باب جنابت: 279
- اشاره 279
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 279
- 2) تکمیل تقریب مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - توسط استاد - مدّ ظلّه - 280
- 3) یادآوری بحث فقهی مشابه 281
- اشاره 282
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - توسط استاد - مدّ ظلّه - 282
- اشکال اول: کلام مرحوم آقای خوئی 282
- اشکال سوم: اشکالی به مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - و پاسخ آن 284
- اشکال دوم: 284
- 5) مقدمه ای در تبیین اشکال سوم 285
- 6) تبیین اشکال سوم و سایر اشکالات به مرحوم آقای خوئی ره 286
- 7) نتیجه بحث 287
- 8) بررسی روایت دال بر عدم افطار به وطی در دبر 288
- 2) نظر استاد - مدّ ظلّه - در مسئله 289
- 1) طرح بحث 289
- الف) عدم الحاق وطی در دبر به وطی در قبل نسبت به برخی احکام: 291
- اشاره 291
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 291
- 1) متن عروه (ادامۀ مسئلۀ 4) 291
- 2) توضیح متن 292
- 3) بررسی کلام مرحوم صاحب جواهر ره دربارۀ اعتبار دخول در نکاح محلّل 292
- اشاره 293
- 1) استناد شیخ (ره) در مبسوط به روایات: 293
- 2) نقل روایات مربوطه 293
- ب) اعتبار دخول و وطی در قبل برای حلیّت زن سه طلاقه بنا بر احادیث: 293
- اول) روایت ابی بصیر: 294
- دوم) موثقۀ زراره: 294
- *روایات دسته اول: 294
- چهارم) روایت ابی حاتم: 295
- *روایات دستۀ دوم: 296
- اول) روایت سماعه بن مهران: 296
- دوم) روایت دعائم الاسلام: 297
- چهارم) روایت امالی شیخ (ره) که در عوالی اللآلی هم آمده: 297
- سوم) روایت مذکور در المجازات النبویه (سید رضی - ره -): 297
- 4) بررسی استدلال مرحوم صاحب مسالک (ره) 298
- 2) فرموده مرحوم صاحب جواهر (ره) 299
- 1) فرمایش مرحوم مصنّف (ره) 299
- ج) آیا برای حلیت زن سه طلاقه برای شوهر اول، تحقّق انزال هم معتبر است ؟ 299
- 3) بررسی کلام صاحب جواهر (قدس سرّه) 300
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 301
- الف) طرح دو مسئله در تحلیل مطلّقه ثلاثه: 301
- اشاره 301
- ب) عدم کفایت وطی در دُبر در اسقاط وجوب وطی در چهار ماه، - دنبالۀ مسئلۀ 4 عروه -: 302
- بیان مسئله: 303
- ج) عدم تحقق حنث و رجوع در ایلاء با وطی در دُبر: 303
- اشاره 303
- نظر استاد - مد ظلّه - 303
- د) از مستثنیات «وحدت حکم وطی در قبل و دُبر» زنای محصنه است: 304
- ها) بررسی مسئله 5: 305
- 1) نیازی به قید «فی زمانٍ أو مکانٍ» نیست 305
- اشاره 305
- و) بررسی مسئلۀ 6: 306
- اشاره 306
- 1) تحریر محل بحث 306
- 2) بیان مسئله 306
- 2) محتملات و اقوال در مسئله 307
- اشاره 307
- 3) طرح اجماع شیخ طوسی رحمه الله 307
- نقد استاد مد ظلّه: 308
- 4) بررسی اجماع مرحوم شیخ رحمه الله 308
- 5) حکم عزل در متمتع بها 309
- الف) صدق رجوع در ایلاء با وطی در بر: 310
- اشاره 310
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 310
- 1) آیا وطی در دبر مصداق رجوع در ایلاء است ؟ 310
- 2) قول کشف اللثام در مسئله 310
- ب) بررسی مجدد مسئلۀ 5: 311
- 3) پاسخ مرحوم آقای حکمی نسبت به قول کشف اللثام 311
- اشاره 311
- 1) طرح مسئله 5 و ترجمۀ آن 311
- 4) نقد فرمایش مرحوم آقای حکیم توسط استاد مد ظله 311
- 2) وجه اول از مراد مرحوم سید در این مسئله 312
- 3) نقد استاد مد ظلّه به وجه اول 313
- 4) وجه دوم از مراد مرحوم سید در این مسئله 313
- 5) بررسی وجه دوم از مراد مرحوم سید ره 314
- اشاره 314
- روایت دوم: 315
- روایت اول: صحیحۀ عبد الرحمن بن حجاج 315
- روایت سوم: صحیحه أبی ولاّد الحنّاط 316
- طرح یک نکتۀ کلی: 316
- استناد به روایت: 317
- خلاصه: 317
- 1) اشاره به فتاوای فقها 318
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 318
- الف) بررسی حکم عزل مرد: 318
- اشاره 318
- 2) ادله تحریم 320
- 3) کلمات فقهاء درباره روایت مستقل در ثبوت دیه در عزل 321
- 4) نقد ثبوت روایت مستقل 323
- 5) بررسی نسبت شذوذ در روایت ثبوت دیه و اشاره به فتوای فقهاء در مسئله 324
- 2) استدلال به روایت 328
- ب) دلیل دوم تحریم (روایت یعقوب جعفری): 328
- اشاره 328
- 1) متن روایت 328
- بحث اول: وثاقت قاسم بن یحیی و جد وی حسن بن راشد 329
- اشاره 329
- 3) بررسی اشکال سندی روایت فوق 329
- بحث دوم: وثاقت یعقوب جعفری 330
- راهی برای اعتبار این روایت 330
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 332
- اشاره 332
- 1) بیان تقریبی برای اعتبار سند روایت 332
- الف) بحث دربارۀ اعتبار سند و چگونگی دلالت روایت «یعقوب جعفی (یا جعفری)»: 332
- 2) بحث دربارۀ دلالت حدیث 333
- اشاره 333
- نتیجه: 335
- ب) تقریب استناد به ادله ای دیگر برای حرمت عزل: 335
- 1) متن صحیحۀ محمد بن مسلم (دلیل اول) 335
- نقد استاد مدّ ظلّه بر نظریه اول: 336
- نظر اول: کراهت مصطلح، 336
- نظر دوم: مبغوضیت تحریمی (حرمت)؛ 336
- اشاره 336
- 2) بررسی سند روایت و مراد از تعبیر «اکره» در روایت مذکور 336
- 3) نظر استاد - مدّ ظلّه - دربارۀ معنای «کراهت» در حدیث (تقریب معنای حرمت) 337
- نظر سوم: معنای اعم؛ و مختار استاد مدّ ظلّه 337
- نقد استاد مدّ ظلّه بر نظریه دوم: 337
- 4) روایت مفضّل برای حرمت عزل (دلیل دوم) 338
- 6) استناد به این که عزل تضییع مال است (دلیل چهارم) 339
- 7) تقریب قول به حرمت در مقام جمع بین روایات (دلیل پنجم) 340
- 1) انتساب قول به کراهت به سید مرتضی (ره) 341
- ج) توضیحی پیرامون فتوای مرحوم سید مرتضی (ره) دربارۀ عزل: 341
- 2) نقل و توضیح عبارت مرحوم سید مرتضی (ره) در امالی 341
- 3) آیا کلام سید (ره) دال بر قول به کراهت است ؟ 342
- الف) ادامۀ بررسی وجوه مذکوره در حرمت عزل و نقد آن: 343
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 343
- اشاره 343
- 1) تکمیل استدلال به صحیحۀ محمد بن مسلم بر تحریم 343
- 2) تقریب چگونگی ترجیح روایات مانعه و مناقشه در آن 344
- 4) نقد حکم عقل به لزوم حفظ نطفه و حرمت تضییع آن 345
- 3) اشکال بر استدلال به روایت یعقوب جعفری - جعفی - 345
- 5) اشاره به برخی روایات در تأیید پاسخ فوق 348
- 6) روایتی دیگر در ردّ دلیل عقلی گذشته و بررسی دلالت روایت بر جواز عزل 349
- 7) توهم منافات جواز عزل با حکمت تشریع نکاح و ردّ آن 351
- ب) تحقیق در روایات وارده در جواز عزل: 352
- 2) روایت عبد الرحمن بن ابی عبد الله 352
- 1) روایت محمد بن مسلم عن أبی عبد الله علیه السلام 352
- 3) روایت عبد الرحمن الحذّاء 352
- 5) روایت ابی بصیر 355
- 1) صحیحه یا موثقۀ محمد بن مسلم 356
- اشاره 356
- اشاره 356
- توضیح روایت: 356
- سند روایت: 356
- الف) روایات دال بر جواز عزل: 356
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 356
- 2) احمد بن محمد بن عیسی عن سعید بن اسماعیل عن أبیه: 357
- اشاره 357
- 3) معتبرۀ رفاعه 357
- اشاره 357
- توضیح این روایت: 357
- مناقشه در دلالت روایت 358
- ب) روایات دال بر حرمت: 359
- 3) روایت یعقوب جعفی 359
- 1) روایت دعائم 359
- 2) روایت دیگر از دعائم 359
- اشاره 360
- 4) صحیحه محمد بن مسلم 360
- ج) آیا جواز عزل از حقوق زن است ؟ (جمع بین روایات): 360
- 1) طرح دو دسته روایت 360
- 3) شهرت کراهت عزل در فتوای فقهاء 361
- 2) جمع ما بین روایات 361
- د) بررسی جواز عزل در ازدواج موقت (متعه): 362
- اشاره 362
- - روایت مفضل بن عمر 364
- 2) بررسی روایات دال بر جواز عزل در متعه 364
- اشاره 364
- استدلال به روایت: 365
- سند روایت: 365
- - روایت فقه الرضا (علیه السلام) 366
- - روایت هشام بن سالم الجوالیقی 366
- - روایت احول 366
- اشاره 367
- الف) تذکر چند نکته در تکمله بحثهای سابق: 367
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 367
- 1) تکملۀ بحث در دلالت روایت یعقوب جعفی (یا جعفری): 367
- 2) تکمله بحث در دلالت صحیحه محمد بن مسلم (بررسی وجه اول در دلالت روایت بر تحریم: 369
- 3) وجهی دیگر در اثبات دلالت صحیحه محمد بن مسلم بر تحریم و پاسخ آن: 370
- 2) توضیح مسئله: 372
- ب) ادامۀ مسئله 6: 372
- 1) متن مسئله: 372
- 3) مسئله وجوب دیه نطفه بر زن در فرض فوق: 372
- 4) پاسخ از تقریب فوق توسط استاد «مدّ ظلّه»: 373
- 2) پاسخ از اشکال تناقض بین ذیل مسئله 6 و مسئله 7: 374
- 1) متن مسئله و توضیح اشکالی بر مصنف: 374
در هر نوع تعلیقی،(1) ایشان عام را مقتضی و خاص را مانع می دانند و قاعده مقتضی و مانع را در این مورد تطبیق می کند، ولی در مبنای مرحوم آقای نایینی قید عام و خاص اخذ نشده، ولی شرط دیگری ذکر شده که آن این است که امری ترخیصی معلّق شده باشد، بنابراین اگر ما عامّی داشته باشیم و خاصّی که امری وجودی بود، در اینجا طبق مبنای سید می توان قاعده مقتضی و مانع را پیاده کرد، خواه خاص حکم ترخیصی را در بر داشته باشد یا حکم الزامی را، ولی در مبنای مرحوم آقای نایینی حتماً باید خاص حکم ترخیصی را متعرض شده باشد تا بتوان به مبنای ایشان عمل نمود.
البته این دو مبنا در یک جهت اشتراک دارند و آن جهت این است که تعلیق باید به امر وجودی باشد، مرحوم سید این قید را به این سبب می زند که مانعیت را تصحیح کند چون مانع امری است وجودی، و مرحوم آقای نائینی هم در موضوع بنای عقلاء چنین قیدی را معتقدند که باید تعلیق بر امر وجودی باشد.
بررسی این دو وجه ذکر و بررسی وجه چهارم را به جلسه آینده وامی نهیم.
ج) تذکر یک نکته در معنای نسائهن
1) توضیح مبنای مرحوم سید «ره» و اشکال آن
در مورد کلمه «نِسائِهِنَّ» در آیه شریفه غض مبانی چندی وجود دارد که برخی از آنها با وجود اضافه نساء به «هن»، مراد از این ترکیب را مطلق نساء دانسته اند، از جمله مرحوم سید که احتمال داده اند که مراد از نسائهن جواری و خدم باشد، یعنی امه زن که بنده است و کلفت وی که از احرار می باشد، در این احتمال مرحوم سید
1- (1) (توضیح بیشتر کلام استاد - مد ظلّه -) تعلیق گاه از جمله شرطیه استفاده می گردد و گاه از وصف یا غایت و مانند آن که در بحث مفاهیم بدانها اشاره شده و گاه تعلیق از استثناء یک شیء، مثلاً اگر گفته شود: المرأه تحیض الی خمسین سنه الاّ امرأه القرشیه فانها تحیض الی ستین سنه، در اینجا از استثناء مرأه قرشیه استفاده می گردد که شرط حیض دیدن زن تا سن 60 سالگی، قرشی بودن وی می باشد، مرحوم سید تنها در این گونه موارد قاعده مقتضی و مانع را جاری می کنند، نه در سایر موارد تعلیق.