- 1378/6/27 شنبه درس شمارۀ (116) کتاب النکاح/سال دوم 1
- الف): بررسی مجدد مسئله 50 1
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 1
- اشاره 1
- 1) متن مسئله 1
- 2) توضیح مسئله 2
- اشاره 3
- ب): وجوه مختلف برای وجوب اجتناب در دو حالت مسئله 3
- 1) وجه اول: تمسّک به عام در شبهه مصداقیه مخصّص 3
- 2) توضیح وجه دوم و سوم برای لزوم اجتناب 5
- 3) فرق بین وجه دوم و وجه سوم 6
- 1) توضیح مبنای مرحوم سید «ره» و اشکال آن 7
- ج) تذکر یک نکته در معنای نسائهن 7
- 2) پاسخ اشکال 8
- 3) اشکال دیگر به مرحوم سید «ره» 9
- الف): بررسی وجوه چهارگانه برای لزوم اجتناب در موارد مشتبه 11
- اشاره 11
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 11
- 1) نقل وجوه چهارگانه (یادآوری و تکمیل) 11
- 2) بررسی وجه دوم 12
- 3) مورد جریان قاعده مقتضی و مانع و عدم تطبیق آن بر مقام 14
- 4) بررسی وجه سوم (مبنای مرحوم آقای نایینی ره) و وجه چهارم (استصحاب عدم ازلی) 15
- 5) تذکری کلی 15
- ب): ادامه مسئله 50 17
- 1) متن مسئله 17
- 2) توضیح مسئله و بررسی آن 17
- 3) حکم شک در محارم سببی 18
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 21
- اشاره 21
- الف) تذکّری در بارۀ عبارت متن: 21
- 2) توضیح عبارت متن و تذکر یک نکته: 22
- 1) متن عروه 22
- ب) ادامۀ مسئلۀ 50: 22
- 3) کلامی از مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - 23
- ج) ادامه مسئله 50: 24
- 2) توضیح مسئله 24
- 1) متن مسئله 24
- 3) تذکر یک نکته 25
- د) حکم سایر صور مسئله 26
- اشاره 26
- 4) اشکال به کلام مرحوم سید - قدس سرّه - 26
- 1) حکم شک در مسلمان یا کافر بودن طرف مقابل 27
- 2) حکم شک در کنیز بودن یا محلّله بودن طرف مقابل (بر طبق مبانی قوم) 27
- اشاره 31
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 31
- در آغاز بحث دو نکته را متعرض می شویم و سپس بعضی از فروع مسئلۀ 50 را مطرح می کنیم: 31
- نکته اول: توضیحی در بارۀ نحوۀ استناد حکم «ربیبه» از آیۀ شریفه 31
- الف) دنبالۀ استدلال به آیات در جواز یا عدم جواز نظر 31
- پاسخ اشکال: 32
- نکته دوم: بحث در بارۀ «نِسائِهِنَّ» در آیۀ شریفه 32
- اشکال به انصراف «نِسائِهِنَّ» از زنان مسلمان 32
- اشاره 32
- مقدمۀ اول: 32
- نتیجه: 34
- مقدمه دوم: 34
- فرع اول: نگاه کسی که نمی دانیم از مصادیق «ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ» هست یا خیر؟ 35
- فرع دوم: حکم کسی که نمی دانیم از «بالغین غَیْرِ أُولِی الْإِرْبَهِ مِنَ الرِّجالِ» هست یا خیر؟ 36
- اشاره 37
- چند فرع دیگر: 37
- فرع سوم: حکم کسی که نمی دانیم از مصادیق «أَوِ الطِّفْلِ الَّذِینَ لَمْ یَظْهَرُوا عَلی عَوْراتِ النِّساءِ» هست یا خیر؟ 37
- 1 - (کافرات) 37
- 1) متن مسئله 38
- ب) بررسی مسئلۀ 51: 38
- 3 - (بیمار) 38
- نکته اول: 40
- الف) طرح مسئلۀ 51 و ترجمۀ آن: 40
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 40
- ب) ذکر نکات توضیحی و تکمیلی در ذیل مسئله: 40
- اشاره 40
- نکته دوم: 41
- د) کلام مرحوم آیت الله حکیم (ره) در اعانت بر اثم: 42
- نکتۀ سوم: 42
- ج) کلام مرحوم آیت الله خوئی (ره) در اعانت بر اثم: 42
- ه) نقد کلام مرحوم آقای خوئی ره و مرحوم آقای حکیم ره توسط استاد مدّ ظلّه: 43
- الف) بررسی مسئله 52: 46
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 46
- 1) متن مسئله 46
- اشاره 46
- 3) کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - و توضیح آن 47
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - توسط استاد مدّ ظلّه 48
- ب) بررسی مسئله اول از فصل جدید: 51
- 2) توضیح مسئله 51
- 1) متن عروه 51
- 3) نقل اقوال فقهاء (قائلین به جواز) 52
- 4) اقوال سایر فقهاء (قائلین به حرمت) 55
- الف) بررسی اقوال در مسئلۀ جواز یا عدم جواز وطی در دبر: 57
- اشاره 57
- 1) قول مشهور 57
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 57
- 2) قائلین به تحریم از امامیه: صدوق، ابن حمزه 57
- 3) ابو الفتوح رازی، راوندی، صاحب البلابل 58
- ب) بیان استدلالات مجوّزین و مانعین: 59
- 1) استدلال به آیۀ شریفه (یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ...) 59
- اشاره 59
- اشاره 59
- حرمت مقاربت در حال حیض و شرائط رفع حرمت 60
- استدلال مجوزین به آیه شریفه 61
- اشاره 64
- الف) توضیحی دربارۀ نحوۀ دستیابی به نظریۀ مرحوم محقق (ره): 64
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 64
- اشاره 65
- ب) بررسی استناد مرحوم محقّق (ره) برای جواز به آیۀ «فَاعْتَزِلُوا النِّساءَ فِی الْمَحِیضِ» : 65
- 1) تقریب استدلال مرحوم محقّق (ره) 66
- 2) بررسی استدلال مرحوم محقق (قدس سرّه) توسّط استاد - مدّ ظلّه - 67
- اشاره 68
- 3) کلام محقق در معنای «محیض» در صدر آیۀ شریفه 68
- اشکال و پاسخ: 68
- ج) استناد سید مرتضی (ره) برای جواز به «فَأْتُوا حَرْثَکُمْ أَنّی شِئْتُمْ» : 71
- 1) نکتۀ تکرار کلمۀ «محیض» در آیۀ شریفه 73
- الف) ادامۀ بحث در آیۀ «محیض»: 73
- اشاره 73
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 73
- اشاره 75
- ب) استدلال به آیۀ «حرث» برای جواز وطی در دبر: 75
- 1) کلام سید مرتضی (ره) 75
- 3) ادامۀ استدلال به آیۀ «محیض» 75
- 2) تقریب کلام سید مرتضی (ره) 76
- 3) خلاصه اشکال مرحوم آقای حکیم (ره) و جواب استاد - مدّ ظلّه - 77
- اشاره 78
- ج) استدلال به آیات مربوط به قوم لوط برای جواز وطی در دبر: 78
- 1) تقریب استدلال به آیات فوق 79
- 2) اشکال به استدلال به این آیات 79
- 1) «هُوَ أَذیً» در آیۀ «محیض» 80
- 2) «مِنْ حَیْثُ أَمَرَکُمُ اللّهُ» در آیۀ «محیض» 81
- 2) «فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَیْثُ أَمَرَکُمُ اللّهُ» 82
- الف) استدلال به آیات قرآن در حرمت وطی در دبر: 82
- اشاره 82
- 1) آیۀ محیض 82
- اشاره 82
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 82
- اشاره 83
- پاسخ طبری به استدلال به آیۀ شریفه 83
- 3) بررسی تقریب اول و بررسی کلام طبری 83
- اشکالات دیگر بر تقریب اول 84
- 4) نقد اشکال پنجم 86
- اشاره 87
- بررسی تقریب دوم 87
- اشاره 88
- 1) بررسی دلالت روایت 88
- اشاره 88
- الف) صحیحۀ صفوان: 88
- بررسی روایات در جواز یا عدم جواز وطی در دبر 88
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 88
- 2) نقد استدلال فوق بر کراهت 89
- 2) بررسی دلالت روایت 90
- اشاره 90
- 1) بررسی سند روایت 90
- ب) صحیحۀ ابن یقطین: 90
- تقریب اول: (صاحب حدائق ره) 91
- تقریب دوم: (علامه طباطبائی ره) 91
- تقریب سوم از استاد مدّ ظلّه: 92
- 1) بررسی سند روایت 93
- ج) موثقۀ عبد الله بن أبی یعفور: 93
- اشاره 93
- اشاره 94
- ه) روایت حمّاد بن عثمان: 94
- 2) دلالت روایت 94
- د) موثقه ای دیگر از عبد الله بن أبی یعفور: 94
- 2) بررسی دلالت روایت 95
- 1) بررسی سند روایت 95
- 1) بررسی سند روایت 96
- و) مرسلۀ حفص بن سوقه: 96
- 2) بررسی دلالت روایت 96
- اشاره 96
- الف) روایت یونس بن عمّار: 98
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 98
- 1) متن روایت 98
- اشاره 98
- 3) بحث متنی (نقل و بررسی کلام مرحوم آقای خوئی ره) 100
- 4) توضیح در بارۀ ادله کراهت 102
- 1) متن روایت 105
- 2) توضیحی در بارۀ روایت 105
- 3) اشکال مرحوم آقای خوئی (قدس سرّه) و بررسی آن 105
- ج) سایر روایات مجوّزه: 107
- اشاره 107
- 1) اصل استدلال به روایات باب حیض 107
- 2) متن موثقۀ هشام بن سالم 108
- 1) متن روایت 110
- د) روایت محرّمه (صحیحۀ معمر بن خلاّد) 110
- 2) تذکری درباره متن روایت 110
- 3) کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - 111
- 4) نقد نکته دوم در کلام مرحوم آقای خوئی (میزان در جمع عرفی) 112
- 5) نقد نکته سوم در کلام مرحوم آقای خوئی (قرآن، مرجّح اخبار ناهیه است) 114
- 6) نقد نکته چهارم در کلام مرحوم آقای خوئی (شاهد جمع بودن صحیحۀ ابن ابی یعفور) 115
- اشاره 118
- 1) متن صحیحۀ معمّر بن خلاّد 118
- الف) بررسی دو راه جمع میان صحیحۀ معمّر بن خلاّد و روایات مجوّزه: 118
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 118
- اشاره 120
- 3) مفهوم آیۀ شریفه و روایت معمّر بن خلاّد بنا بر تحلیل مذکور 120
- نقد راه جمع اول: 121
- الف - راه جمع اول (جمع شیخ طوسی «ره») 121
- نقد جمع دوم: 122
- ج - راه جمع سوم: (روایت معمّر دلالت بر اصل مبغوضیّت دارد نه بر حرمت) 122
- ب - راه جمع دوم (مرحوم نراقی ره) 122
- د - راه جمع چهارم 123
- الف - راه جمع اول: 124
- اشاره 124
- 4) نحوۀ جمع صحیحۀ معمّر بن خلاّد با روایت عبد الله بن أبی یعفور 124
- 1) استدلال قدما به آیه برای حرمت 125
- ب) بررسی استدلال به «فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَیْثُ أَمَرَکُمُ اللّهُ» برای حرمت: 125
- ب - راه جمع دوم (مرحوم آقای حکیم «ره») 125
- نقد جمع دوم: 125
- 2) پاسخ طبری به استدلال مزبور 126
- 3) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به طبری در تقریب قول قدما 126
- 4) فرمایش مرحوم آقای خوئی (ره) در این باره 127
- 5) نقد استاد - مدّ ظلّه - 127
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 128
- الف) تقریب دلالت آیه شریفه «فَاعْتَزِلُوا النِّساءَ فِی الْمَحِیضِ» بر جواز وطی در دبر 128
- اشاره 128
- اشاره 128
- اشاره 129
- 1) نقد استدلال به آیۀ «فَاعْتَزِلُوا النِّساءَ فِی الْمَحِیضِ» بر جواز وطی در دبر 129
- ادامۀ بحث جلسۀ گذشته 132
- اشاره 134
- 3) نتیجه استظهار از روایات 134
- 2) نکته ای حدیثی 134
- اشتراط رضایت زوج خلاف فتاوای قوم نیست 135
- بررسی کلام شهید ثانی ره 135
- اشاره 135
- 4) کلام شهید ثانی (ره) در حکم وطی در دبر 135
- اشاره 136
- ب) بررسی روایات حرمت 136
- نتیجۀ بحث روایات حرمت 137
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 138
- الف) استدلال به روایات حیض برای جواز وطی در دبر (تکمیل): 138
- اشاره 138
- اشاره 138
- 1) طرح اشکال 138
- 2) پاسخ استاد «مدّ ظلّه» 139
- اشاره 140
- تذکر یک نکته: 141
- نتیجه: 141
- 1) نکته ای از مرحوم آقای شریعت اصفهانی ره 142
- مقدمه 142
- اشاره 142
- 3) علت زیاد شدن «فی الاسلام» 143
- د) بودن یا نبودن قید «علی مؤمن» در حدیث لا ضرر: 144
- فرمایش مرحوم آقای خمینی (ره) در ثبوت قید «علی مؤمن» 144
- پاسخ اشکال: مرحوم آقای خمینی (ره) در پاسخ اشکال می فرمایند: 145
- اشاره 147
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 147
- اشاره 148
- اشکال صغروی تقریب فوق: 150
- اشاره 151
- ب) ادامۀ کلام مرحوم آقای خمینی قدس سرّه: 151
- نقد فرمایش مرحوم آقای خمینی قدس سرّه 151
- خلاصۀ بحث 153
- ج) دوران امر بین اصل عدم زیاده و اصل عدم نقیصه: 153
- اشاره 153
- 1) احتمال تلخیص و اقتصار 154
- بررسی بیان فوق: 154
- اشاره 154
- بررسی بیان فوق: 155
- اشاره 155
- 2) احتمال تقطیع 155
- د) تکمله، بررسی موارد عدم جریان اصول عقلایی: 156
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 159
- الف) توضیحی در بارۀ چند اصل مشابه اصاله عدم الزیاده: 159
- اشاره 159
- اشاره 159
- 1) عدم جریان اصاله عدم التقیه 160
- 4) عدم جریان اصاله عدم الخطأ 161
- 3) عدم جریان اصاله عدم التقطیع 161
- 1) تحریر محلّ بحث (یادآوری و تکمیل) 163
- ب) بررسی تعارض اصاله عدم الزیاده و اصاله عدم النقیصه: 163
- 2) حکم تعارض اصاله عدم الزیاده و اصاله عدم النقیصه 165
- 3) مناشئ اختصاصی زیاده 168
- 1) اصل تقریب دلیل در موارد مشابه 172
- ج) دلیل انسداد صغیر: 172
- 2) جریان دلیل انسداد صغیر در باب نسخ 174
- 1) «اشتباه در تطبیق» به «ضمیمۀ سهو قلم» یا «رعایت احترام»، از علل وقوع زیاده 176
- اشاره 176
- الف) برخی از علل و عوامل وقوع نقیصه یا زیاده: 176
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 176
- اشاره 176
- 2) «نقل به معنا» از علل دیگر زیاده و نقیصه 177
- 3) «تحریف» از جمله عوامل مهم نقیصه 179
- نتیجه: 180
- اشاره 180
- ب) تطبیق مباحث پیشین بر روایت مورد بحث (روایت ابن أبی یعفور): 180
- بررسی اختلاف متن در روایت ابن أبی یعفور و امکان اخذ به زیاده 181
- 1) ادله ای برای قول به کراهت 183
- ج) بررسی کراهت وطی در دبر: 183
- 2) بررسی احتمال تقیّه در روایات نهی کننده 183
- 1) تنقیح محل بحث و ارتباط آن با مسئلۀ قبل 185
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 185
- الف) بررسی اقوال و اجماعات در مسئلۀ وطی در دبر حائض: 185
- اشاره 185
- 3) استشهاد به کلمات فقهاء در تحریم غیر موضع دم 186
- 2) عدم امکان استدلال به مطلقات در ما نحن فیه 188
- 1) طوائف مختلف روایات و مضامین گوناگون آن 188
- ب) بررسی روایات وارده در استمتاعات از حائض: 188
- 3) بیان روایات خاصه و چگونگی جمع بین آنها 189
- اشاره 189
- روایت دوم: 190
- روایت اول: 190
- روایت هفتم: 191
- روایت چهارم: 191
- روایت پنجم: 191
- روایت ششم: 191
- روایت اول: 192
- روایت دوم: 192
- روایت سوم: 192
- ب - روایات داله بر ممنوعیت سایر استمتاعات 192
- روایت چهارم: 193
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 195
- اشاره 195
- اشاره 195
- 1) قول اول: حرمت مطلق استمتاع 195
- أ) اقوال مختلف در مسئله تمتع از حائض: 195
- اشاره 196
- 3) قول سوم: حرمت قبل و دبر 196
- 4) قول چهارم: اختصاص حرمت به قُبل 196
- اشاره 196
- 1) توجیه قول اول 196
- ب) بررسی اقوال: 196
- بررسی استدلال فوق: 197
- تطبیق بر ما نحن فیه 200
- 2) توجیه قول دوم 201
- 4) بررسی فرمایش مرحوم آقای خوئی «ره» 202
- 3) بررسی استدلال به این روایات در کلام مرحوم آقای خوئی «ره» 202
- 5) نظر استاد مدّ ظله - در مورد روایات مورد بحث 203
- 1) اقسام روایات 205
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 205
- الف) روایات مختلف دربارۀ استمتاع از حائض: 205
- اشاره 205
- 4) نقل روایات طائفه سوم: فقط بین السره و الرکبه حرام است 206
- 3) نقل روایت طائفه دوم: فقط آنچه پیراهن می پوشاند، حرام است (موثّقۀ حجّاج الخشّاب) 206
- 2) نقل روایت طائفه اول: مطلق استمتاع حرام است 206
- 5) نقل روایت طائفه چهارم: اجازۀ تفخیذ داده شده است (روایت عمر بن حنظله) 207
- 7) بررسی روایات فوق 207
- 6) نقل روایات طائفه پنجم (روایت عمر بن یزید) 207
- ب) ادله ناهیه از مطلق وطی: 209
- 1) اشارۀ کلی به ادله 209
- 2) اشاره به روایات مشتمل بر عناوین وارده در قرآن 210
- نهی از قرب: 210
- امر به اعتزال: 210
- نهی از اتیان: 210
- غِشْیان: 211
- 3) اشاره به سایر روایات ناهیه 211
- مواقعه: 212
- الوقوع علیها: 212
- وطئ: 212
- مجامعه: 212
- امر به امساک از زوجه: 213
- ایقاب: 213
- مسّ: 213
- نهی از نکاح: 213
- 4) بررسی دلالت روایات فوق 214
- اشاره 214
- بررسی اطلاق داشتن روایت لیث مرادی 217
- نکته ای حدیثی: 217
- 1) اقسام روایات مجوّزه 219
- ج) بررسی روایات مجوزه 219
- اشاره 220
- 2) بررسی روایات قسم اول ( ما دون الفرج) 220
- نقد روایات «ما دون الفرج» 221
- الف) مراد از تعبیر «ما دون الفرج» در روایات مورد بحث: 222
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 222
- 1) معنای «ما دون الفرج» به نظر استاد مدّ ظلّه 222
- اشاره 222
- 2) ادله و شواهد معنای مذکور برای «ما دون الفرج» 223
- اشاره 224
- ب) بررسی دلالت روایات بر جواز وطی در دبر در حال حیض و نظر مقبول استاد - مدّ ظلّه -: 224
- 2) روایت عبد الملک بن عمرو 225
- بحث اول: متن دو نقل مختلف از روایت عبد الملک بن عمرو: 225
- اشاره 225
- بحث دوم: سند و دلالت روایت عبد الملک بن عمرو: 226
- 3) مرسلۀ عبد الله بن بکیر 227
- 5) موثّقۀ معاویه بن عمار 228
- 4) موثّقۀ عبد الله بن سنان 228
- 2) شهرت قول به تحقّق نشوز با عدم تمکین، نسبت به وطی در دبر 229
- ج) بحث در بارۀ مسئلۀ سوّم: 229
- 6) نتیجۀ بحث 229
- 1) متن مسئله 229
- 3) برخی تعابیر فقها در این باره 230
- الف) بررسی یکی از علل سقطهائی که در اسناد روایات واقع شده است: 233
- اشاره 233
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 233
- 1) نقل قول صاحب معالم 233
- 1) سند روایت عمر بن حنظله که بیشتر از تفخیذ را جایز نمی دانست، این طور است 236
- ب) تعلیق در حدیث عمر بن حنظله و عمر بن یزید: 236
- اشاره 237
- 2) روایت عمر بن یزید که می فرمود «له ما بین الیتیها و لا یوقب» 237
- ج) بحث در روایت عبد الملک بن عمرو - روایت دال بر جواز وطی در دبر حائض -: 237
- د) دنبال مسئله تحقق نشوز با ممانعت زوجه از وطی در دبر (مسئله سوم عروه): 239
- جهت احتیاط در اجتناب: 239
- اشاره 239
- نتیجه بحث 239
- 2 - روایاتی که تعبیر می کند زن لُعبۀ مرد و برای ملاعبه او است. 240
- اشاره 240
- اشاره 240
- نقد استاد: 240
- نقد استاد: 240
- 1 - روایاتی که زن باید از شوهر اطاعت کند، 240
- اشاره 241
- 4 - از روایت معمّر بن خلاّد استفاده می شود که اهل مدینه وطی در دبر را جایز دانسته 241
- نقد استاد: 241
- اشاره 241
- 3 - آیه شریفه: «نِساؤُکُمْ حَرْثٌ لَکُمْ فَأْتُوا حَرْثَکُمْ...» 241
- نقد استاد: 241
- نتیجه بحث: 241
- اشاره 242
- دسته اول: روایات اطاعت زوج که در سیاق مستحب ذکر شده است 242
- الف) بررسی روایات اطاعت: 242
- اشاره 242
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 242
- دسته دوم: روایات اطاعت زوج که در سیاق واجبات است 243
- اشاره 243
- نتیجه: 244
- دسته سوم: روایات لزوم اطاعت زوج حتی در شرائط سخت 245
- دسته پنجم: روایات حرمت سخط زوج بر زنان 246
- دسته چهارم: روایاتی که زنان عاصیه و غیر مطیع مذمت گردیده اند. 246
- ب) بررسی مسئله 4: 247
- جمع بندی: 247
- 1) طرح مسئله و ترجمۀ آن 247
- 2) حاشیۀ مرحوم آقای بروجردی قدس سرّه الشریف 247
- 3) پاسخ استاد مدّ ظلّه به اشکال مرحوم آقای بروجردی «ره» 248
- 2) پاسخ استاد مدّ ظلّه به ادلۀ مرحوم آقای خوئی ره 249
- ج) ادلۀ وجوب غسل با وطی در دبر مرأه: 249
- 1) ادلۀ مرحوم آقای خوئی (ره) بر وجوب غسل 249
- 3) ادله استاد مدّ ظلّه در وجوب غسل هنگام وطی در دبر 250
- *صحیحۀ محمد بن مسلم: 250
- اشاره 250
- - موثقۀ محمد بن مسلم 251
- - صحیحۀ بزنطی 251
- سند روایت: 251
- - صحیحۀ عبد الله بن سنان 252
- - صحیحۀ داود بن سرحان 252
- خلاصه: 252
- روایت معارض: 253
- اشاره 253
- 4) لزوم التقاء ختانین در وجوب غسل 253
- بررسی روایت معارض 253
- اشاره 255
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 255
- الف) ادلّۀ فقهاء سابقین بر وجوب غسل در وطی در دُبر: 255
- ب) نقل فرمایش مرحوم آقای حکیم ره در استدلال بر وجوب غسل: 256
- اشاره 256
- 1) دلیل اجماع 256
- 2) نقد استاد - مدّ ظلّه - 256
- *بررسی اجماع سید مرتضی به وجوب غسل در وطی در دُبر: 258
- *نقد استاد - مدّ ظلّه - 259
- 3) دلیل دیگر آقای حکیم ره؛ روایت حفص بن سوقه 259
- اشاره 259
- جواب استاد - مدّ ظلّه - 260
- اشکال آقای خوئی ره به دلالت روایت: 260
- *دلالت روایت حفص بن سوقه 260
- *نظر استاد - مدّ ظلّه - در بارۀ اصحاب اجماع 260
- 1) صحیحه محمد بن مسلم 261
- اشاره 261
- اشاره 261
- ج) بقیۀ روایات: 261
- دلالت حدیث: 262
- *سند روایت: 263
- اشاره 263
- *دلالت هر دو حدیث 263
- *نتیجه بحث: 264
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 265
- اشاره 265
- 1) سابقه و چگونگی طرح مسئله در کلمات فقهاء 265
- الف) مفطریّت جماع و حدّ آن در ابطال صوم: 265
- اشاره 265
- 2) بررسی روایات و کیفیت استفادۀ حدّ مفطریت جماع از آنها 266
- 4) استدلال مرحوم آقای خویی بر مفطریت جماع به ملاک جنابت 267
- 5) نقد کلام مرحوم آقای خویی 268
- الف) بررسی اجمالی مباحث مطرح در احکام وطی در دبر: 270
- اشاره 270
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 270
- 2) فرمایش مرحوم آقای خوئی ره 271
- ب) بررسی ادله قائلین به عدم جریان احکام وطی در دبر بر وطی در قبل: 271
- 1) روایات التقاء ختانین 271
- 3) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی ره توسط استاد مدّ ظلّه 272
- اشاره 274
- ج) بررسی روایات التقاء ختانین: 274
- 2) توضیح سند روایت درست 275
- 3) بررسی دلالت روایت درست 275
- 4) اشکال دلالت روایت در مورد وطی در دبر 276
- اشاره 276
- *اشکال وارد بر اطلاقات 276
- د) ادله یکسان بودن احکام وطی در قبل و دبر: 276
- 1) اطلاقات 276
- اشاره 277
- 3) اطلاق روایات وارده در طواف نساء 277
- 2) روایت حفص بن سوقه 277
- *نتیجه: 278
- الف) ادامه بررسی کلام مرحوم آقای خوئی ره در مناط بطلان صوم در باب جنابت: 279
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 279
- 1) خلاصه کلام مرحوم آقای خوئی ره (یادآوری) 279
- اشاره 279
- 2) تکمیل تقریب مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - توسط استاد - مدّ ظلّه - 280
- 3) یادآوری بحث فقهی مشابه 281
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - توسط استاد - مدّ ظلّه - 282
- اشکال اول: کلام مرحوم آقای خوئی 282
- اشاره 282
- اشکال سوم: اشکالی به مرحوم آقای خوئی - قدس سرّه - و پاسخ آن 284
- اشکال دوم: 284
- 5) مقدمه ای در تبیین اشکال سوم 285
- 6) تبیین اشکال سوم و سایر اشکالات به مرحوم آقای خوئی ره 286
- 7) نتیجه بحث 287
- 8) بررسی روایت دال بر عدم افطار به وطی در دبر 288
- 2) نظر استاد - مدّ ظلّه - در مسئله 289
- 1) طرح بحث 289
- 1) متن عروه (ادامۀ مسئلۀ 4) 291
- اشاره 291
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 291
- الف) عدم الحاق وطی در دبر به وطی در قبل نسبت به برخی احکام: 291
- 2) توضیح متن 292
- 3) بررسی کلام مرحوم صاحب جواهر ره دربارۀ اعتبار دخول در نکاح محلّل 292
- 2) نقل روایات مربوطه 293
- اشاره 293
- 1) استناد شیخ (ره) در مبسوط به روایات: 293
- ب) اعتبار دخول و وطی در قبل برای حلیّت زن سه طلاقه بنا بر احادیث: 293
- دوم) موثقۀ زراره: 294
- *روایات دسته اول: 294
- اول) روایت ابی بصیر: 294
- چهارم) روایت ابی حاتم: 295
- *روایات دستۀ دوم: 296
- اول) روایت سماعه بن مهران: 296
- دوم) روایت دعائم الاسلام: 297
- سوم) روایت مذکور در المجازات النبویه (سید رضی - ره -): 297
- چهارم) روایت امالی شیخ (ره) که در عوالی اللآلی هم آمده: 297
- 4) بررسی استدلال مرحوم صاحب مسالک (ره) 298
- ج) آیا برای حلیت زن سه طلاقه برای شوهر اول، تحقّق انزال هم معتبر است ؟ 299
- 1) فرمایش مرحوم مصنّف (ره) 299
- 2) فرموده مرحوم صاحب جواهر (ره) 299
- 3) بررسی کلام صاحب جواهر (قدس سرّه) 300
- اشاره 301
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 301
- الف) طرح دو مسئله در تحلیل مطلّقه ثلاثه: 301
- ب) عدم کفایت وطی در دُبر در اسقاط وجوب وطی در چهار ماه، - دنبالۀ مسئلۀ 4 عروه -: 302
- اشاره 303
- ج) عدم تحقق حنث و رجوع در ایلاء با وطی در دُبر: 303
- نظر استاد - مد ظلّه - 303
- بیان مسئله: 303
- د) از مستثنیات «وحدت حکم وطی در قبل و دُبر» زنای محصنه است: 304
- اشاره 305
- 1) نیازی به قید «فی زمانٍ أو مکانٍ» نیست 305
- ها) بررسی مسئله 5: 305
- 1) تحریر محل بحث 306
- و) بررسی مسئلۀ 6: 306
- اشاره 306
- 2) بیان مسئله 306
- 2) محتملات و اقوال در مسئله 307
- 3) طرح اجماع شیخ طوسی رحمه الله 307
- اشاره 307
- 4) بررسی اجماع مرحوم شیخ رحمه الله 308
- نقد استاد مد ظلّه: 308
- 5) حکم عزل در متمتع بها 309
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 310
- 1) آیا وطی در دبر مصداق رجوع در ایلاء است ؟ 310
- اشاره 310
- 2) قول کشف اللثام در مسئله 310
- الف) صدق رجوع در ایلاء با وطی در بر: 310
- 1) طرح مسئله 5 و ترجمۀ آن 311
- اشاره 311
- 3) پاسخ مرحوم آقای حکمی نسبت به قول کشف اللثام 311
- ب) بررسی مجدد مسئلۀ 5: 311
- 4) نقد فرمایش مرحوم آقای حکیم توسط استاد مد ظله 311
- 2) وجه اول از مراد مرحوم سید در این مسئله 312
- 3) نقد استاد مد ظلّه به وجه اول 313
- 4) وجه دوم از مراد مرحوم سید در این مسئله 313
- اشاره 314
- 5) بررسی وجه دوم از مراد مرحوم سید ره 314
- روایت اول: صحیحۀ عبد الرحمن بن حجاج 315
- روایت دوم: 315
- روایت سوم: صحیحه أبی ولاّد الحنّاط 316
- طرح یک نکتۀ کلی: 316
- خلاصه: 317
- استناد به روایت: 317
- الف) بررسی حکم عزل مرد: 318
- 1) اشاره به فتاوای فقها 318
- اشاره 318
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 318
- 2) ادله تحریم 320
- 3) کلمات فقهاء درباره روایت مستقل در ثبوت دیه در عزل 321
- 4) نقد ثبوت روایت مستقل 323
- 5) بررسی نسبت شذوذ در روایت ثبوت دیه و اشاره به فتوای فقهاء در مسئله 324
- 1) متن روایت 328
- 2) استدلال به روایت 328
- ب) دلیل دوم تحریم (روایت یعقوب جعفری): 328
- اشاره 328
- اشاره 329
- بحث اول: وثاقت قاسم بن یحیی و جد وی حسن بن راشد 329
- 3) بررسی اشکال سندی روایت فوق 329
- راهی برای اعتبار این روایت 330
- بحث دوم: وثاقت یعقوب جعفری 330
- اشاره 332
- الف) بحث دربارۀ اعتبار سند و چگونگی دلالت روایت «یعقوب جعفی (یا جعفری)»: 332
- 1) بیان تقریبی برای اعتبار سند روایت 332
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 332
- 2) بحث دربارۀ دلالت حدیث 333
- اشاره 333
- ب) تقریب استناد به ادله ای دیگر برای حرمت عزل: 335
- نتیجه: 335
- 1) متن صحیحۀ محمد بن مسلم (دلیل اول) 335
- نقد استاد مدّ ظلّه بر نظریه اول: 336
- 2) بررسی سند روایت و مراد از تعبیر «اکره» در روایت مذکور 336
- نظر اول: کراهت مصطلح، 336
- نظر دوم: مبغوضیت تحریمی (حرمت)؛ 336
- اشاره 336
- 3) نظر استاد - مدّ ظلّه - دربارۀ معنای «کراهت» در حدیث (تقریب معنای حرمت) 337
- نظر سوم: معنای اعم؛ و مختار استاد مدّ ظلّه 337
- نقد استاد مدّ ظلّه بر نظریه دوم: 337
- 4) روایت مفضّل برای حرمت عزل (دلیل دوم) 338
- 6) استناد به این که عزل تضییع مال است (دلیل چهارم) 339
- 7) تقریب قول به حرمت در مقام جمع بین روایات (دلیل پنجم) 340
- 1) انتساب قول به کراهت به سید مرتضی (ره) 341
- ج) توضیحی پیرامون فتوای مرحوم سید مرتضی (ره) دربارۀ عزل: 341
- 2) نقل و توضیح عبارت مرحوم سید مرتضی (ره) در امالی 341
- 3) آیا کلام سید (ره) دال بر قول به کراهت است ؟ 342
- اشاره 343
- الف) ادامۀ بررسی وجوه مذکوره در حرمت عزل و نقد آن: 343
- 1) تکمیل استدلال به صحیحۀ محمد بن مسلم بر تحریم 343
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 343
- 2) تقریب چگونگی ترجیح روایات مانعه و مناقشه در آن 344
- 4) نقد حکم عقل به لزوم حفظ نطفه و حرمت تضییع آن 345
- 3) اشکال بر استدلال به روایت یعقوب جعفری - جعفی - 345
- 5) اشاره به برخی روایات در تأیید پاسخ فوق 348
- 6) روایتی دیگر در ردّ دلیل عقلی گذشته و بررسی دلالت روایت بر جواز عزل 349
- 7) توهم منافات جواز عزل با حکمت تشریع نکاح و ردّ آن 351
- ب) تحقیق در روایات وارده در جواز عزل: 352
- 2) روایت عبد الرحمن بن ابی عبد الله 352
- 1) روایت محمد بن مسلم عن أبی عبد الله علیه السلام 352
- 3) روایت عبد الرحمن الحذّاء 352
- 5) روایت ابی بصیر 355
- سند روایت: 356
- الف) روایات دال بر جواز عزل: 356
- اشاره 356
- اشاره 356
- 1) صحیحه یا موثقۀ محمد بن مسلم 356
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 356
- توضیح روایت: 356
- توضیح این روایت: 357
- اشاره 357
- 3) معتبرۀ رفاعه 357
- 2) احمد بن محمد بن عیسی عن سعید بن اسماعیل عن أبیه: 357
- اشاره 357
- مناقشه در دلالت روایت 358
- 3) روایت یعقوب جعفی 359
- 2) روایت دیگر از دعائم 359
- ب) روایات دال بر حرمت: 359
- 1) روایت دعائم 359
- اشاره 360
- 1) طرح دو دسته روایت 360
- ج) آیا جواز عزل از حقوق زن است ؟ (جمع بین روایات): 360
- 4) صحیحه محمد بن مسلم 360
- 3) شهرت کراهت عزل در فتوای فقهاء 361
- 2) جمع ما بین روایات 361
- د) بررسی جواز عزل در ازدواج موقت (متعه): 362
- اشاره 362
- - روایت مفضل بن عمر 364
- 2) بررسی روایات دال بر جواز عزل در متعه 364
- اشاره 364
- استدلال به روایت: 365
- سند روایت: 365
- - روایت فقه الرضا (علیه السلام) 366
- - روایت هشام بن سالم الجوالیقی 366
- - روایت احول 366
- الف) تذکر چند نکته در تکمله بحثهای سابق: 367
- اشاره 367
- 1) تکملۀ بحث در دلالت روایت یعقوب جعفی (یا جعفری): 367
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 367
- 2) تکمله بحث در دلالت صحیحه محمد بن مسلم (بررسی وجه اول در دلالت روایت بر تحریم: 369
- 3) وجهی دیگر در اثبات دلالت صحیحه محمد بن مسلم بر تحریم و پاسخ آن: 370
- 1) متن مسئله: 372
- ب) ادامۀ مسئله 6: 372
- 2) توضیح مسئله: 372
- 3) مسئله وجوب دیه نطفه بر زن در فرض فوق: 372
- 4) پاسخ از تقریب فوق توسط استاد «مدّ ظلّه»: 373
- 1) متن مسئله و توضیح اشکالی بر مصنف: 374
- 2) پاسخ از اشکال تناقض بین ذیل مسئله 6 و مسئله 7: 374
می شد: المحیض هو الاذی (صغری)، فاعتزلوا النساء فی الاذی یا فکل اذی یجب الاجتناب عنه (کبری). و این امر صحیح نیست. زیرا مصداق بودن محیض برای اذی، هیچ ربطی نداشت به اینکه از هر اذی باید اجتناب نمود. لذا با توجه به این تفریع باید گفت که حتی اگر ضمیر هم ذکر می شد، ارجاع آن به کلمه اذی مطابق قاعده نحوی صحیح نبود و خلاف منطق می شد. بلی اگر به جای «فاء» تفریع، «واو» آمده بود، ممکن بود اشکالی که در جلسۀ قبل گفته شد، مطرح گردد که در صورت ذکر ضمیر یک کبرای کلی استفاده می شد که صحیح نبود.
3) ادامۀ استدلال به آیۀ «محیض»
اکنون به بحث خود در استدلال به آیه بازگردیم. ما در جلسۀ قبل به این نتیجه رسیدیم که ظاهر آیه این است که کلمۀ محیض در صدر و ذیل آیه به معنای واحد و از بین دو معنای مصدری و اسم مکانی لااقل محتمل است و معنای مصدری هیچ اشکالی ندارد و خلاف اجماع هم نیست چون متفاهم از این تعبیر چنان عمومی ندارد که خلاف اجماع باشد. پس جواز وطی در دبر در حال حیض را نمی توان از صدر آیه استفاده نمود. البته این بحث را به تفصیل بعداً مطرح خواهیم نمود ولی فعلاً در بحث ما که اصل جواز این کار است، آیه دلالتی ندارد. چون اگر جواز آن در حال حیض از آیه استفاده می شد، بالاولویه در بحث ما نیز جواز ثابت می شد نه بالعکس ولی آیه چنین دلالتی ندارد و لذا در بحث ما نیز قابل استدلال نیست.
ب) استدلال به آیۀ «حرث» برای جواز وطی در دبر:
اشاره
«نِساؤُکُمْ حَرْثٌ لَکُمْ فَأْتُوا حَرْثَکُمْ أَنّی شِئْتُمْ» (1)
1) کلام سید مرتضی (ره)
سید مرتضی(2) برای جواز در غیر حال حیض به این آیه استدلال کرده است بدین بیان که «انّی» در معنای زمانی به ندرت استعمال شده است و معنای اصلی انّی
1- (1) سورۀ بقره - آیۀ 223
2- (2) انتصار، ص 125.