- الف) بررسی مسئله 7 (حلّ مشکلات عبارتی): 1
- 1) متن مسئله 1
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 1
- اشاره 1
- 1378/8/23 یکشنبه درس شمارۀ (152) کتاب النکاح/سال دوم 1
- 2) توضیحی دربارۀ کلمۀ «اشکال» در متن 2
- 3) طرح اشکالی درباره مورد سوم جواز ترک وطی 3
- 4) پاسخ مورد سومِ جواز ترک وطی، توسط استاد مدّ ظلّه 4
- 5) مقدمه ای در تبیین وجه سوم پاسخ ایراد فوق تکلیف کفّار به فروع 5
- 1) ادعای اجماع در مسئله 8
- ب) بررسی حکم مسئله 7: 8
- 6) توضیح وجه سوم پاسخ از اشکال عدم صحت تجویز در مورد سوم 8
- 1) استناد به اجماع در کلمات فقهاء 10
- الف) بحثی دربارۀ ادعای اجماع در مسئلۀ مورد بحث (حرمت ترک وطی زوجه بیش از چهار ماه): 10
- اشاره 10
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 10
- 2) وقوع اشتباه در مستند مرحوم نراقی (ره) 11
- ب) بررسی مناقشۀ مرحوم آقای خوئی ره در حجیت اجماع مذکور: 11
- 3) نظر استاد - مدّ ظلّه - دربارۀ اجماع مورد ادّعا 11
- 1) تقریب استدلال مرحوم آقای خوئی (ره) 11
- 3) اشکال نقضی استاد - مدّ ظلّه - 12
- 2) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به تقریب مذکور 12
- 5) تفصیل میان مسائل اصلی و فرعی (ضابطۀ احراز اتّصال فتوا به زمان معصوم (علیه السلام)) 15
- ج) بررسی چگونگی استناد به انصراف برای اعتبار انزال در وطی: 16
- 2) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به مناقشۀ مزبور 16
- 1) مناقشه در تمسک به «انصراف» برای اعتبار انزال در وطی 16
- 3) نتیجه گیری استاد - مدّ ظلّه - در ما نحن فیه 18
- 4) اشکالی در فتاوای برخی فقها در این باره 18
- الف): بررسی فرمایش مرحوم شیخ مفید «ره» 20
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 20
- اشاره 20
- 1) نقل عبارت رسالۀ احکام النساء: 20
- 2) نظر استاد - مدّ ظلّه 21
- ب): دلیل دوّم قاعدۀ لا ضرر و قاعدۀ لا حرج 22
- 1) نقل فرمایش مرحوم صاحب جواهر 22
- 2) خدشۀ آقای خوئی در تمسک به لا ضرر و لا حرج 22
- 1) مستند اول - فعل عمر 25
- ج): بررسی مستند چهار ماه در مسئله 25
- 2) نظر استاد - مدّ ظلّه العالی 25
- 4) نظر استاد - مدّ ظلّه 26
- 3) نظر مرحوم آقای خوئی دربارۀ اجنبی بودن این استدلال از بحث 26
- 5) مستند دوم - فرمایش مرحوم مجلسی (ره) در روضه المتقین 27
- 1) متن روایت: 28
- د): دلیل سوم، روایات خاصه 28
- اشاره 28
- 2) بررسی سند 28
- 6) نظر استاد - مدّ ظلّه 28
- 3) توضیحی درباره معنا و متن حدیث 30
- خلاصۀ مطالب این جلسه: 32
- اشاره 32
- 1) تکمله ای بر بحث گذشته - استدلال به لا ضرر و لا حرج (دلیل اول): 32
- اشاره 32
- الف) اشکال اخص بودن دلیل از مدعی، 33
- 2) ادامۀ ادله حرمت ترک وطی (دلیل دوم): 33
- اشاره 33
- اشاره 33
- *نتیجۀ بررسی اقوال فقهاء: 35
- دفاع استاد «مدّ ظلّه» از مرحوم فیض «ره»: 35
- ب) استدلال به ادلۀ رافع ضرر و حرج 36
- اشاره 38
- سند روایت: 38
- 3 - بررسی روایت حفص (دلیل سوم) 38
- دلالت روایت: 38
- تقریب استدلال به روایت: 39
- مناقشه استاد در استدلال به روایت: 39
- اولین تقریب استدلال: 40
- اشاره 40
- تقریب دوم استدلال: 40
- 4 - بررسی روایت محمد بن جعفر (دلیل چهارم) 40
- اشاره 40
- نقد استدلال: 40
- اشاره 40
- 5 - بررسی روایات باب ایلاء (دلیل پنجم) 42
- نقد استدلال: 42
- نقد استدلال به روایت: 42
- اشاره 42
- تقریب کامل تر استدلال: 44
- اشاره 45
- خلاصۀ مطالب این جلسه: 45
- کلام صاحب جواهر در مسئله: 47
- نقد استدراک صاحب جواهر: 48
- نظر نهایی استاد مد ظله العالی 53
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 55
- 1) تقویت دلیل لزوم در متعه 55
- الف): بررسی حکم لزوم مباشرت در عقد ازدواج موقّت 55
- اشاره 55
- 4) تفصیل بیشتر در مسئله قدر متیقن 59
- 6) نقد جریان قاعده حرج و نفی ضرر در متعه 62
- 5) تفصیل بیشتر در بحث انصراف 62
- ب): بررسی حکم لزوم مباشرت در برخی فروع مسئله 63
- 1) لزوم مباشرت در غیر زن جوان 63
- 2) حکم ترک وطی در سفر غیر واجب 64
- 3) تحقیق استاد - مدّ ظلّه - در مفاد "عنده" در صحیح صفوان 65
- 4) تقویت وجه لزوم قید "حضر" در حکم به وجوب مباشرت و نقد آن 66
- 5) بررسی حکم ترک مباشرت به جهت سفر واجب 67
- 6) توضیحی درباره فرق باب تزاحم و باب ورود 68
- الف): چگونگی رابطۀ حق استمتاع با سفر واجب: 70
- 1) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به استدلال مرحوم آقای خوئی «ره» (یادآوری و تکمیل) 70
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 70
- اشاره 70
- 2) استدراکی بر پاسخ پیشین استاد - مدّ ظلّه 71
- 3) نظر نهائی استاد - مدّ ظلّه 72
- ب): بحث دربارۀ سایر فقرات مسئله 7 74
- 1) ادامۀ متن مسئله 7: 74
- 3) جواز ترک وطی با رضایت زوجه یا اشتراط در هنگام عقد: 75
- 2) عدم توقف وجوب وطی بر مطالبۀ زوجه: 75
- 4) جواز ترک وطئ در فرض ضرر مرد یا زن: 76
- 1) متن عروه: ادامه مسئله (7):... 78
- 2) کلمات اعلام دربارۀ غیبت اختیاری زوجه 78
- الف): موارد سقوط حق زوجه در وطی أربعه اشهر 78
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 78
- اشاره 78
- 3) کلام استاد - مدّ ظله - در مسئله 79
- 4) ناشزه شدن زوجه: 81
- ب): چگونگی و مقدار وطی واجب 81
- د): 82
- ج): اختصاصی وجوب وطی به زوجه 82
- 1) متن عروه 82
- 1) سپس سیّد می فرماید که این حکم شامل مملوکه غیر زوجه نمی شود 82
- 2) مراد از عدم قدرت در مفروض مسئله 83
- 3) چگونگی و مقدار حکومت ادلّه نفی حرج بر احکام اولیه 83
- 1) کثرت شهوت به حدی است که برای زن حرجی است زن نمی تواند خود را حفظ نموده به معصیت می افتد. 86
- خلاصۀ درس این جلسه: 86
- اشاره 86
- الف) بررسی مسئله 8 عروه: 86
- اشاره 86
- 3) فرض سوم آن است که اصلاً اختیاری در کار نباشد. 87
- اشاره 87
- حل اشکال عبارتی در کلام سید رحمه الله: 89
- اشاره 90
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله 90
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله در وجه احتیاط: 90
- اشاره 92
- 3) کلام مرحوم آقای خویی در وجه احتیاط: 92
- تکمله فرمایش مرحوم آقای خویی: 93
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 94
- 5) نظر استاد رحمه الله: 95
- اشاره 97
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 97
- الف) ادامه بررسی مسئله 8: 97
- 1) تذکری در توضیح بحث سابق (مسئله 8): 97
- 2) دلیل دیگری بر حرمت ترک مباشرت در صورت ضرر: 98
- 1) متن مسئله: 99
- 2) توضیح مسئله: 99
- ب) بررسی مسئله 9: 99
- 3) بررسی لزوم و عدم لزوم ارضاء زن: 100
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم: 101
- 5) خاطره ای علمی از مرحوم آقا سید احمد خوانساری قدس سرّه: 102
- 6) توضیح اشکال به مرحوم آقای حکیم: 103
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 105
- اشاره 105
- اشاره 105
- الف): بررسی متن و سند روایت کراجکی در کنز الفوائد: 105
- 1) عدم امکان استناد به متن حدیث: 105
- 1) حسین بن محمد بن علی الصیرفی: 106
- اشاره 106
- 2) اشکالات موجود در سند روایت: 106
- 4) احتمال سقط واسطه در حدیث: 107
- 2) محمد بن علی جعابی: 107
- 3) قاسم بن محمد بن جعفر علوی: 107
- 1) مناقشه استاد «مدّ ظلّه» به استدلال مرحوم حکیم «ره»: 108
- ب) استدلال مرحوم آقای حکیم «ره» به اطلاق ادله برای عدم وجوب استحلال: 108
- 2) پاسخ استاد «مدّ ظلّه» به تقریب مذکور: 109
- نتیجه: 110
- ج) توضیح مسئله 1 (عدم جواز وطی صغیره): 110
- اشاره 110
- 2) توضیحاتی پیرامون مسئله: 111
- اشاره 113
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 113
- 3) رد مجهول بودن جعابی ارسال روایت کراجکی 114
- 2) تأکید سنّی بودن ابن الصیرفی 114
- 1) توصیه و تأکید استاد - مدّ ظلّه - بر رجوع به مآخذ اصلی 114
- 1) دلیل اجماع 116
- ج): عدم جواز وطی زوجه قبل از اتمام نُه سال 116
- ب): لزوم احتیاط در استرضاء و استحلال 116
- 1 - مرسله یعقوب بن یزید 117
- 3) بررسی روایات 117
- 2) دلیل اولویت عرفیه در تسری حکم از جاریه به زوجه حرّه 117
- 2 - روایت زراره 117
- 5 - روایت دعائم 118
- 4 - صحیحه حلبی 118
- 6 - روایت عمار سجستانی 118
- 3 - روایت ابی بصیر 118
- 7 - روایت حلبی 119
- 9 - روایت غیاث بن ابراهیم 119
- 8 - روایت طلحه بن زید 119
- 10 - روایت حمران 119
- 11 - روایت حلبی 120
- 1) موارد اختلاف مطرح شده در روایات 120
- 2) احتمالات مطرح شده در توجیه تردید روایت زراره و ابو بصیر 120
- د): رفع تنافی از ظاهر روایات در مورد نه یا ده سال 120
- ه): مختصری درباره حکم امه 122
- 1) نظر صاحب وسائل 122
- 2) نظر مرحوم آقای خوئی 122
- 3) جمع روایت غیاث با روایات نه سال 122
- 4) توضیح کلام ایشان توسط استاد - مدّ ظلّه 123
- 5) نقد استاد - مدّ ظلّه 123
- 3) اشکال مرحوم آقای خوئی 123
- اشاره 125
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 125
- الف): بررسی مسئلۀ 2 125
- 2) توضیح مسئله 125
- 1) متن مسئله 125
- 3) اقوال فقهای تا عصر صاحب جواهر (ره) 126
- 4) ادعای اجماع در مسئله بر تحریم ابد 129
- 2) عبارت فیض در مفاتیح الشرائع 130
- 1) عبارت نزهه الناظر 130
- 3) عبارت صاحب مدارک در نهایه المرام 132
- *نتیجه بحث 133
- 1) کلام ابن برّاج در جواهر الفقه 134
- الف): ادامه نقل اقوال و بررسی اجماع در مسئله 134
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 134
- اشاره 134
- 2) بررسی ثبوت اجماع در مسئله 135
- 3) نسبتهای نادرست قول به تحریم ابد به فقهای متقدم 136
- 4) علت ادعای اجماع در مسئله 138
- ب): بررسی دلیل روایی مسئله 139
- 1) اشکال به ارتباط مرسله با محل بحث (ازدواج با صغیره) و پاسخ آن 140
- الف): ادامۀ بررسی مرسلۀ یعقوب بن یزید 140
- اشاره 140
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 140
- 2) بررسی اعتبار روایت و بررسی کلام مرحوم آقای حکیم (ره) 142
- اشاره 143
- ب): بررسی اجماع بر عدم حرمت ابد به مجرّد دخول (بحث اوّل) 143
- 1) کلام شیخ طوسی (ره) در تهذیب و استبصار 143
- 2) بحث صاحب جواهر (ره) درباره مخالفین در مسئله و نقد آن 144
- 3) تفصیل بحث درباره عبارات سرائر و نهایه 145
- 4) توضیح کلام صاحب جواهر (بحث دوّم) 147
- 1) کلام مرحوم صاحب جواهر رحمه الله (یادآوری و تکمیل): 149
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 149
- الف) بررسی کلام مرحوم صاحب جواهر و آقای حکیم قدس سرهم دربارۀ دلالت مرسلۀ یعقوب بن یزید: 149
- اشاره 149
- 2) نقد استاد - مدّ ظلّه - از کلام جواهر: 150
- اشاره 150
- الف) ادعای اجماع نسبت به عدم حرمت ابد به صرف دخول: 150
- ب) ادعای مخالفت قول به حرمت ابد با مذاق شارع: 151
- 4) نقد استاد - مدّ ظلّه -: 153
- اشاره 154
- ب) دلایل طرد مرسلۀ یعقوب بن یزید: 154
- اشاره 155
- 2) مخالفت با ظاهر روایات معتبر: 155
- 1) مخالفت با اجماع: 155
- اشکال مرحوم آقای حکیم در دلالت دو روایت: 156
- الف): توضیح متن مورد بحث از مسئله 3 باب: 157
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 157
- اشاره 157
- 1) متن مسئله 2: 157
- ب): بررسی تفصیل مرحوم صاحب جواهر میان جهل به موضوع و جهل به حکم 158
- 1) تفصیل صاحب جواهر 1 میان جهل به حکم و جهل به موضوع: 158
- 2) تقریب کلام صاحب جواهر توسط استاد - مدّ ظلّه - 159
- 3) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به تقریب مذکور: 160
- 1) نظر مرحوم آقای حکیم «ره» 163
- 2) نظر مرحوم آقای خویی «ره» 163
- ج): نقل نظر بزرگان معاصر و نتیجه گیری بحث 163
- 3) نقد استاد - مدّ ظلّه - 164
- 4) نتیجه بحث: 164
- 1) مراد از جاهل 165
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 165
- اشاره 165
- اشاره 165
- الف): جاهل به حکم یا موضوع 165
- 2) دلیل استثنای جاهل 167
- ب): صغیر و مجنون 167
- 1) بررسی حکم مسئله 168
- ج): پس از اندمال جراحت 168
- 2) بیان اشکال در استدلال به روایت 170
- 3) جواب از اشکال: 170
- اشاره 171
- مبنای مرحوم آقای داماد در مسئله 171
- 4) بررسی جریان استصحاب پس از بهبودی جراحات: 171
- مبنای مرحوم آقای خوئی در مسئله 173
- شبهۀ بقاء موضوع در جریان استصحاب: 173
- د): پس از طلاق و عقد مجدد 174
- 1) قول مرحوم سید در عروه به وجوب دیه در افضاء: 176
- الف) ثبوت دیه در صورت افضاء: 176
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 176
- اشاره 176
- 3) نقد استاد «مدّ ظلّه» بر استدلال به روایت: 177
- 4) استدلال به قضاوت امیر المؤمنین علیه السلام بر وجوب دیه در افضاء: 177
- ب) تتمه مسئله 2 عروه: 178
- اشاره 178
- 1) بررسی اقوال فقهاء در مسئله: 178
- 2) بررسی صحیحۀ حمران: 179
- اشاره 180
- *جمع بین روایات: 180
- *سند روایت: 180
- *متن روایت: 180
- *تفسیرهای مختلف از مفاد صحیحۀ برید و حمران: 182
- تفسیر اول: نظریه محقق اردبیلی 182
- تفسیر دوم: نظریه کاشف اللثام 182
- تفسیر سوم: نظریه شیخ طوسی 183
- نتیجه: 183
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 184
- 1) روایت غیاث بن ابراهیم 184
- الف): روایاتی که در افضاء اثبات ضمان کرده است: 184
- اشاره 184
- 4) روایت حلبی: 185
- 3) روایت طلحه بن زید: 185
- 2) روایت حلبی: 185
- 5) روایت غیاث: 186
- ب): روایاتی که از آنها ثبوت دیه استفاده می شود: 187
- 2) روایت دعائم الاسلام: 187
- 1) روایت حمران: 187
- 3) صحیحه سلیمان بن خالد 188
- 4) روایت قضایاء امیر المؤمنین علیه السلام: 188
- ج) روایاتی که اثبات مهر نموده است: 189
- د) روایتی که اثبات ارش نموده است: 190
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 192
- اشاره 192
- الف): آیا به مجرد افضاء صغیره، زن از حباله زوجیت خارج می گردد؟ 192
- 1) طرح مسئله 192
- 2) احتمال استاد مدّ ظلّه درباره روایت برید 193
- 3) مناقشه استاد مدّ ظلّه در احتمال فوق 194
- 1) کلام صاحب جواهر - ره - در مفاد دو روایت حمران و برید 194
- ب): تأثیر مرگ زن افضاء شده در مسئله دیه 194
- 2) نقد کلام صاحب جواهر - ره - توسط استاد مدّ ظلّه 195
- 3) کلام محقق اردبیلی - ره - در مفاد روایت حمران و برید 196
- 5) کلام کاشف اللثام در مفاد روایت حمران و برید و نقد صاحب جواهر بر آن 197
- 4) نقد کلام محقق اردبیلی - ره - 197
- *خلاصه و نتیجه بحث 198
- *نظر نهایی استاد مدّ ظلّه در مسئله 198
- الف): ادامه بحث از دیه افضاء شده: 199
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 199
- 1) جمع بین روایات حمران و برید با روایات ضمان (یادآوری و تکمیل) 199
- اشاره 199
- 3) تسامح در عبارت عروه 200
- 2) متن عروه 200
- 1) متن عروه 201
- 2) استدلال بر مطلب 201
- 3) اشاره به یکی از ادله فرق بین ازدواج و پاسخ به آن: 201
- 4) نظر استاد - مدّ ظلّه - در مسئله 201
- ب): وجوب نفقه زن افضاء شده 201
- 2) اقوال در معنای افضاء 203
- اشاره 203
- ج): بیان مراد از افضاء در موضوع روایات: 203
- 1) متن عروه 203
- الف) مفهوم و حکم افضا در روایات مربوطه: 207
- 1) نظر صاحب عروه رحمه الله: 207
- 2) نظر و استدلال مرحوم آقای خویی رحمه الله 207
- اشاره 207
- خلاصۀ درس این جلسه: 207
- 3) نقد کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 208
- 4) نظر صاحب جواهر و مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 209
- 6) نظر استاد مد ظله دربارۀ مفهوم افضاء و حکم آن: 210
- 1) عبارت عروه: 211
- 2) تسامحی در عبارت عروه: 211
- ب) بحث دربارۀ افضاء در غیر زوجۀ صغیره: 211
- 3) کلام مرحوم آقای حکیم در معنای عبارت عروه: 212
- 4) نقد کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 212
- 6) دلایل حکم مزبور در غیر زوجه صغیره: 214
- اشاره 215
- روایت اول موثقه سکونی 215
- بررسی مسئله 4 عروه: 215
- اشاره 215
- بررسی روایات: 215
- اشاره 215
- روایت دوم مرسله صدوق 216
- روایت سوم: صحیفۀ سلیمان بن خالد 216
- ادامه مسئله 4: 218
- کلام محقق (ره) دربارۀ دیۀ افضاء مملوکه 218
- روایت پنجم: 218
- اشاره 218
- اشاره 218
- اشاره 219
- مسئله 5 219
- مسامحه در تعبیر مرحوم سیّد (ره) 219
- نقد کلام محقق (ره) 219
- ادامه مسئله 4 عروه: 219
- اشاره 220
- دلیل اول (اجماع) 220
- بررسی اجماع: 220
- دلیل وجوب انفاق در افضاء کبیره 220
- دلیل دوم: (صحیحۀ حمران عن ابی عبد الله علیه السلام) 221
- دلیل سوم: (صحیحۀ برید بن معاویه عن ابی جعفر علیه السلام) 222
- بیان صاحب جواهر (ره) در حل تعارض دو صحیحۀ حمران و برید و صحیحۀ حلبی 222
- نقد کلام آقای حکیم (ره) 223
- بیان مرحوم آقای حکیم در معنای صحیحۀ حمران 223
- اشاره 225
- نظر صاحب جواهر در حل تعارض بین روایات: 225
- ادامۀ مسئلۀ 5 عروه 225
- خلاصه درس قبل و این جلسه: 225
- نظر استاد مد ظله: 226
- نظر استاد مد ظله در جمع بیان روایات: 227
- مسئله (6) عروه 228
- اشاره 228
- دیه افضاء صغیر بر خود اوست یا بر عاقله؟ 229
- کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله 229
- نقد کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله 231
- دلیل ثبوت دیه بر عاقله به طور عام 232
- شبهه در استدلال به حدیث عمد الصبی خطأ تحمله العاقله 233
- مسئله 7: عروه 234
- الف) بررسی مسئله 8 از فصل احکام دخول در زوجه 235
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 235
- اشاره 235
- 1) متن عروه 235
- 2) بیانات مرحوم آیت الله خوئی: 235
- ب) بیان مقدّمه جهت روشن شدن عدم جریان استصحاب حکم: 236
- ج) جواب استاد «مد ظله» به فرمایش مرحوم آقای خویی (ره) 238
- د) پاسخ اشکال دوم مرحوم آقای خویی (ره): (تقدم استصحاب موضوعی بر استصحاب حکمی) 239
- اشاره 239
- مناقشه در پاسخ اول: 244
- مناقشه در پاسخ دوم: 244
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 246
- اشاره 246
- ادامۀ بحث مسئله هشتم: 246
- اشاره 246
- اشاره 249
- ادامۀ مسئله: 249
- اشکال سوم به جریان استصحاب حکمی (این استصحاب اخص از مدعا است) 249
- کلام مرحوم آقای حکیم (ره) و مرحوم آقای خویی (ره) در توجیه کلام سیّد (ره) 250
- اشکال مرحوم آقای حکیم (ره) و مرحوم آقای خویی (ره) به کلام سیّد (ره): 250
- بررسی کلام عَلَمَیْن در توجیه کلام مرحوم سیّد (ره): 251
- مناقشه در کلام مرحوم سیّد (ره) 252
- توجیه اصل مثبت در کلام مرحوم سیّد (ره): 252
- اشاره 254
- الف): نقد دیدگاه مرحوم سید پیرامون حرمت ابدی و مثبت بودن اصل: 254
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 254
- اشاره 254
- 1) نظر مرحوم آقای حکیم ره: 255
- 2) نقد استاد - مدّ ظلّه - به کلام مرحوم آقای حکیم ره 255
- 3) نظر استاد - مدّ ظلّه - پیرامون کلام مرحوم سید: 256
- 1) توجیه مرحوم آقای حکیم: 257
- اشاره 257
- ب): بررسی حکم وجوب دیه و نفقه 257
- 3) دفاع مرحوم آقای خوئی از مرحوم سید: 258
- 2) اشکال مرحوم آقای حکیم به کلام مرحوم سید در مورد وجوب دیه 258
- 5) نقد استاد - مدّ ظلّه - به لبّی بودن مخصص اطلاق صحیحه حلبی: 259
- 6) نقد استاد - مدّ ظلّه - در وجه فتوای مرحوم سید به وجوب دیه و انفاق: 261
- الف): تکملۀ بحث پیشین 263
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 263
- اشاره 263
- 1): متن مسئله: 264
- 3): توضیح استاد مد ظله: 264
- 2): بیان نظر مرحوم سید: 264
- ب): بررسی مسئله 9 باب 2 264
- 4): اشکال و پاسخ: 265
- 2): توضیح استاد مد ظله: 266
- 1): متن مسئله: 266
- 4): اقوال در مسئله: 267
- 5): ادامه متن مسئله 10 (عدم سقوط نفقه با عدم مکنت زوج): 268
- 6): ادامه متن مسئله 10 (حکم امتناع زوج از پرداخت نفقه): 269
- 7) ادامۀ مسئلۀ 10 (مراد از عبارت: حکما حکم الزوجه): 270
- 8): نقدی بر عبارت مسئله: 271
- نتیجه گیری: 273
- اشاره 274
- 1) تقریب اشکالی به کلام مصنف 274
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 274
- الف): بررسی سقوط نفقه افضاء با نشوز 274
- 2) پاسخ اشکال 275
- 4) حکم مسئله 276
- 3) تمثیلی در توضیح بیشتر کلام مصنّف 276
- 1) توضیح کلام صاحب جواهر و محقق اردبیلی توسط استاد - مدّ ظلّه - 277
- ب): بررسی حکم ثبوت حق برای زن مفضاه پس از مرگ شوهر 277
- 2) بررسی کلام فوق 277
- 3) اشکالی در جریان استصحاب و پاسخ آن 278
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 280
- اشاره 280
- الف): کلام مرحوم آقای حکیم قدس سرّه 280
- 1) طرح بحث (یادآوری) 280
- 3) تقریب دوم برگرفته از کلام مرحوم آقای حکیم 281
- 2) تقریب اوّل برگرفته از کلام مرحوم آقای حکیم 281
- 1) بررسی تقریب اول 283
- اشاره 283
- اثبات تدریجی بودن اشتغال ذمه به نفقه افضاء 284
- 2) بررسی تقریب دوم 287
- 3) اشکال استاد - مدّ ظلّه - به فرق بین نشوز زوجه و مرگ زوج 288
- اشاره 290
- ج): مروری بر مسئله 10 و نتیجه گیری 290
- 2) رابطه نفقه افضاء با نفقه اقارب 291
- اشاره 294
- الف) حکم تعدد زوجات در عقد نکاح و تعدّد اماء در ملک یمین: 294
- 1) تعدد زوجات در عقد دائم: 294
- خلاصۀ درس این جلسه: 294
- 3) تسامحی در عبارت مرحوم سیّد قدس سرّه: 295
- 2) حکم تملّک و تحلیل امه و تعدد زوجات در عقد انقطاعی: 295
- 5) اشتراک حرّ و عبد در عدم جواز جمع بین سه امه و یک حرّه: 297
- 6) اشکال مرحوم آقای خویی قدس سرّه به کلام مرحوم سید قدس سرّه: 297
- 7) نقد استاد (مدّ ظله): 298
- 8) نظر استاد (مدّ ظله) دربارۀ کلام مرحوم سید قدس سرّه: 298
- ب) حکم عبد و امه مبعّض در الحاق و عدم الحاق به حر یا عبد و امه: 299
- 2) نظر مرحوم آقای خویی قدس سرّه: 299
- 1) متن عروه: 299
- 4) نظر استاد (مدّ ظلّه): 300
- 5) نظر مرحوم سید قدس سرّه: 300
- 3) نظر مرحوم آقای حکیم قدس سرّه: 300
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 302
- 1) نظر مرحوم سید: 302
- اشاره 302
- الف): بررسی حکم عبد و امه مبعض از نظر جواز تزویج: 302
- اشاره 302
- 3) نظر استاد - مدّ ظلّه - و مرحوم آقای حکیم «ره» در نادرستی کنار گذاشتن ادلّه اجتهادی: 303
- 2) نقض استاد - مدّ ظلّه - 303
- 5) نظر مرحوم آقای حکیم دربارۀ استصحاب مذکور: 305
- 4) نقد استاد - مدّ ظلّه - به جریان استصحاب حکم رقیت: 305
- *توضیحی از استاد - مدّ ظلّه - 305
- اشاره 305
- 6) نظر مرحوم آقای حکیم در جریان ادله اصل برائت: 306
- 7) نقد استاد - مدّ ظلّه - بر کلام مرحوم آقای حکیم: 306
- 8) فرمایش مرحوم آقای خوئی در مورد امه مبعضه: 307
- 9) نظر استاد - مدّ ظلّه - 307
- 1) متن عروه: 308
- 2) توضیح استاد - مدّ ظلّه - 308
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 310
- اشاره 310
- 2) بررسی حکم مسئله در مورد مطلقه رجعیه 311
- 1) تحریر محل بحث 311
- 3) بررسی حکم مسئله در مورد مطلقه بائنه 312
- 4) فرمایش مرحوم حکیم در مورد عبارت سید و توضیح آن: 313
- 5) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم «ره» 313
- 6) بررسی کلام سید در مورد حمل مطلقات بر کراهت 314
- 7) اشکالی به تعبیر مرحوم سید «ره» در عروه 314
- 8) آیا از تعلیل وارد در روایات «اذا برئت عصمتها» می توان تعدی به غیر آن موردی که مطلقه خواهر آن زنی است که زوج می خواهد با او ازدواج کند کرد؟ 315
- اشاره 317
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 317
- الف): آیا نسبت به اینکه در طلاق بائن، زوج می تواند در عدّه مطلقه، زن دیگری بگیرد، اجماعی وجود دارد؟: 317
- 1) کلام مرحوم حکیم «ره» و ادعای اجماع: 317
- 2) اشکال آقای خوئی «ره» به کلام مرحوم حکیم «ره»: 318
- 3) تحقیق استاد «مد ظله» نسبت به ادعای اجماع: 318
- اشاره 322
- اشاره 322
- پاسخ استاد «مد ظله»: 322
- 1) دلیل اول: 322
- ج) ادله قائلین به تفصیل: 322
- ب): دلیل قائلین بعدم جواز نکاح زوج قبل از انقضاء عدّه مطلقه مطلقاً (طلاق رجعی و بائن): 322
- پاسخ شهید ثانی به این استدلال همراه با توضیح استاد «مد ظله»: 323
- 2) دلیل دوم: 323
- اشاره 323
- د) تعارض بین اطلاق از معانی آیه شریفه «فَانْکِحُوا ما طابَ لَکُمْ...» با اطلاق ادلّه ناهیه: 324
- 1) نظر محقق کرکی «ره»: 325
- اشاره 325
- اشاره 325
- خلاصۀ این جلسه: 325
- 2) نظر شهید ثانی: 325
- الف) ادامه بحث در مورد ازدواج با زن پنجم در عدّه زن مطلقه چهارم: 325
- 3) نظر مرحوم آقای خویی «ره»: 326
- 4) نقد فرمایش آقای خویی «ره» توسط استاد «مدّ ظلّه»: 327
- 1 - رأی آقایان در مورد مخصّص بودن علت: 329
- اشاره 329
- 6) اشکالات استاد «مدّ ظلّه» به استدلال محقق کرکی: 329
- 5) توجیه نظر محقق کرکی «ره» توسط استاد «مدّ ظلّه»: 329
- 2 نظر استاد «مدّ ظلّه» در مورد مخصّص بودن علت: 330
- 7) نظر نهایی استاد «مدّ ظلّه» در مسئله: 331
- اشاره 333
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 333
- الف) انقلاب نسبت میان ادلۀ متنافیه: 333
- ب) نظر استاد «مدّ ظلّه» در ملاک انقلاب نسبت: 334
- د) تطبیق بحث انقلاب نسبت، در ما نحن فیه: 335
- اشاره 335
- ج) استثناء از ملاک کلی، در انقلاب نسبت: 335
- 1) تقریب بحث، بنا بر مبنای مرحوم آقای خویی در مطلقه رجعیّه: 336
- 2) تقریب مسئله، طبق مبنای مشهور در مطلقه رجعیه: 337
- 1) حمل اخبار بر کراهت: 338
- ه) ادامه مسئله 4: 338
- 2) در آن فرضی که خامسه اخت مطلقه باشد: 338
- اشاره 338
- 3) حکم معتدّۀ به غیر عدّه طلاق: 339
- 2) بیان نظر مرحوم سیّد «ره»: 340
- 1) متن عروه: 340
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 340
- الف) جواز تزویج خامسه بعد از فوت رابعه: 340
- اشاره 340
- 4) نظر مرحوم آقای خویی با توضیحی از استاد «مدّ ظلّه»: 341
- 3) بیان مرحوم آقای حکیم «ره» و نقد استاد «مدّ ظلّه» بر ایشان: 341
- 5) نقد استاد «مدّ ظلّه» بر کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 342
- ب) جواز تزویج خامسه در طلاق قبل الدخول: 343
- ج) حرمت تزویج مرأه در عدّه غیر: 343
- 1) متن عروه: 343
- 1) متن عروه: 343
- 3) وجه عدم جواز ازدواج در عدّه غیر: 344
- 4) اشکال به استدلال فوق: 344
- *1) عزم به معنای اراده است 344
- اشاره 344
- نقد استاد «مدّ ظلّه» بر تقریب و بیان راه حل: 345
- نقد استاد «مدّ ظلّه»: 345
- *2) اگر بلافاصله پس از فوت مردی، کسی تصمیم بگیرد بعد از تمام شدن عده وفات با زن او ازدواج کند قطعاً خلاف شرع نیست. 345
- *3) دو تقریب از استاد «مدّ ظلّه» در جواب اشکال به آیه شریفه: 346
- اشاره 348
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 348
- 1) بطلان ازدواج با معتده: 351
- ب) ازدواج با معتده: 351
- دلیل اول: آیۀ شریفۀ «وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَهَ النِّکاحِ» 351
- اشاره 351
- اشکال استدلال به آیه «وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَهَ النِّکاحِ» 352
- نتیجه نهایی بحث: 353
- مناقشه در دلیل دوّم 353
- دلیل دوم: آیات عدّه و تربّص 353
- طائفه دوم: نافی مطلق حرمت ابدی 354
- طائفه سوم: مفصّل در حرمت ابد بین علم و جهل 354
- اشاره 354
- طائفه چهارم: مفصّل در حرمت ابدی بین دخول و عدم دخول 354
- طائفه اوّل: مثبت مطلق حرمت ابدی 354
- تقریب اول در جمع بین روایات 355
- مناقشه استاد مد ظله بر تقریب اول 356
- تقریب دوم در جمع بین روایات: 356
- مناقشه در تقریب دوم در جمع بین روایات 358
- تقریب سوم در جمع بین روایات 360
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 362
- اشاره 362
- الف) روایاتی که می توانند شاهد بین روایات متعارض باشند: 362
- ب) روایتی که حرمت ابد را مطلقاً نفی می کند: 363
- 1) روایت محمد بن مسلم: 363
- ج) روایاتی که مطلقاً حرمت ابد را اثبات کرده اند: 363
- 2) روایت عبد الله بن سنان: 364
- 1) صحیحه اسحاق بن عمار: 365
- د) روایاتی که بین علم و جهل تفصیل داده اند: 365
- 2) صحیحه عبد الرحمن بن حجّاج: 366
- ه) بحث پیرامون فقه الحدیث صحیحه عبد الرحمن بن حجاج: 366
- 1) ارتباط این روایت به بحث برائت و اشتغال: 366
- 2) تفصیل بین جهل به حکم و جهل به موضوع (اشکال مرحوم شیخ): 367
- 3) نظر مرحوم آخوند خراسانی «ره» در حل اشکال شیخ «ره»: 367
- 5) اشکال استاد «مدّ ظلّه» بر مرحوم آخوند: 368
- 4) اشکال مرحوم حاج شیخ عبد لکریم در درر بر مرحوم آخوند: 368
- 6) نظر مرحوم حاج شیخ در حل اشکال شیخ انصاری «ره»: 369
- 7) اشکال استاد «مدّ ظلّه» به بیان شیخ «ره»: 369
- 1) اشاره مجدد به سخن مرحوم میرزا «ره»: 370
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 370
- الف): بررسی مجدد فرمایش مرحوم میرزای شیرازی: 370
- اشاره 370
- اشاره 370
- 3) رجوع استاد «مدّ ظلّه» از اشکال مذکور: 371
- 2) اشکال استاد «مدّ ظلّه» به سخن میرزا «ره»: 371
- 1) ایشان روایت را طور دیگری معنا کرده اند: 372
- ب): بیان مرحوم حاج شیخ در معنای روایت: 372
- 4) یادآوری اشکال حاج شیخ «ره» در درر الفوائد: 372
- 4) پاسخ استاد «مدّ ظلّه»: 373
- 3) تقریب دیگری از سخن مرحوم حاج شیخ «ره»: 373
- اشاره 374
- *جواب مرحوم شیخ «ره» از اشکال فوق: 374
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 378
- 1) صحیحه عبد الرحمن بن حجاج: 378
- الف): ادامه بررسی روایاتی که علم را منشأ ثبوت حرمت ابد ذکر نموده است: 378
- اشاره 378
- 2) تقریب استدلال مرحوم امام قدس سرّه: 380
- 3) نقد کلام مرحوم امام قدس سرّه 380
- 1) روایت صحیحه حلبی: 381
- اشاره 381
- ب): بررسی روایاتی که معیار حرمت ابد را دخول و عدم دخول قرار داده اند: 381
- 2) صحیحه محمد بن مسلم: 382
- 3) موثقه محمد بن مسلم: 382
- 4) موثقه سلیمان بن خالد: 383
- 5) صحیفه حلبی: 383
- اشاره 383
- نظر استاد «مدّ ظلّه»: 384
- 6 - صحیحه ابن سنان: 384
- 7 - روایت حمران: 385
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 386
- الف) کفایت علم احد الزوجین در ثبوت حرمت ابد: 386
- 1) طرح مسئله و دفع یک شبهه: 386
- اشاره 386
- 2) نظر استاد «مدّ ظلّه»: 387
- ج) عدم لحوق ایام استبراء به عدّه در حرمت ابد: 388
- اشاره 388
- *مسامحه در عبارت مرحوم سیّد: 388
- 1) متن عروه: 389
- 1) متن عروه: 389
- ه) عدم الحاق وطی به شبهه و زنا در عدّه، به تزویج در حرمت ابد: 389
- 2) تذکر مرحوم آقای خویی «ره»: 389
- 1) متن عروه: 390
- 2) توضیح استاد «مدّ ظلّه»: 390
- و) احکام تزویج فاسد: 390
- 3) خروج دو مورد از أمثله مرحوم سیّد از محل کلام: 391
- 4) سهوی از مرحوم آقای خویی «ره»: 391
- 5) توجیه عبارت مرحوم سیّد: 391
- 7) اشکال مرحوم حکیم به صاحب جواهر: 392
- 6) تفصیل مرحوم صاحب جواهر در عقد فاسد: 392
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 393
- الف) توضیحی، نسبت به بحث، جلسات گذشته: 393
- اشاره 393
- ب) آیا سببیّت تزویج در عدّه برای حرمت ابد مربوط به تزویجی است که لو لا العده صحیح است یا اعم از آن است؟ 394
- 1) نظر مرحوم آقای خویی «ره»: 394
- 2) تقریب کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 395
- 3) مناقشه استاد «مدّ ظلّه» در کلام آقای خویی «ره»: 396
- الف) بررسی یک اشکال در بحث سابق: 399
- 1) طرح اشکال: 399
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 399
- اشاره 399
- 2) مقدمه ای در پاسخ اشکال: 401
- ب) بررسی مسئله 2: 402
- 3) توضیح پاسخ اشکال: 402
- 1) متن مسئله: 402
- 3) تفسیر عبارت متن توسط مرحوم آقای خویی: 403
- 4) مناقشه تفسیر فوق توسط استاد مد ظله: 404
- 1) مرحوم آقای خویی: 408
- اشاره 408
- الف): ایرادهایی که متوجّه کلام صاحب عروه «ره» شده است: 408
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 408
- 2) پاسخ استاد «مد ظله» به اشکال آقای خویی «ره»: 409
- 3) یادآوری نزاع صحیح و اعمّ در رابطه با بحث کنونی: 410
- 5) اشکال استاد «مد ظله» به کلام مرحوم سیّد «ره» 411
- 2) توضیحات عبارت عروه: 412
- ب): حکم ازدواج با زنی که در عدۀ خود شخص است: 412
- 1) متن عروه: 412
- 3) توضیح بیشتر عبارت عروه: 413
- 4) مقصود از موجبات انفساخ در کلام عروه چیست؟: 414
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 416
- الف) در عده طلاق و وطی به شبهه و عده متعه و فسخ: 416
- 1) مرحوم حکیم: 416
- اشاره 416
- 3) نظر استاد «مدّ ظلّه»: 417
- ب) در عده انفساخ: 417
- 2) مرحوم آقای خویی: 417
- اشاره 417
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم «ره»: 417
- 3) نقد کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 418
- 2) اشکال مرحوم آقای خویی به کلام آقای حکیم «ره»: 418
- 6) نقد کلام مرحوم حکیم توسط آقای خویی: 419
- 4) ادامه بررسی مسئله 3 عروه: 419
- 5) نظر مرحوم آقای حکیم «ره»: 419
- 8) تتمه مسئله 3: 420
- 9) نظر مرحوم آقای حکیم «ره» و نقد آقای خویی «ره»: 420
- 7) نقد جواب مرحوم آقای خویی: 420
- 10) نقد کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 421
- 11) نظر استاد «مدّ ظلّه»: 422
- اشاره 423
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 423
- الف) تتمه مسئله (3) عروه: 423
- نظر استاد «مدّ ظلّه»: 425
- اشاره 425
- قول دوم: 425
- قول مشهور: 425
- توضیح: 425
- اشاره 426
- ج) ادامه بررسی مسئله (3) عروه: 426
- نظر استاد «مدّ ظلّه»: 426
- توضیح؛ 426
- اشاره 428
- 2) توضیح مسئله و کلام مرحوم آقای حکیم «ره»: 428
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 428
- الف) بررسی مسئله 4: 428
- 1) متن مسئله: 428
- 3) نقد مرحوم آقای خویی بر کلام مرحوم آقای حکیم «ره»: 429
- 4) بررسی کلام بزرگان، توسط استاد «مدّ ظلّه»: 430
- ب) توضیح بیشتر بحث: 431
- 1) سه تقریب برای اثبات اشتراط دخول در حال عدّه: 431
- 2) نگاهی به روایات باب: 433
- 4) تذکر یک نکته لفظی: 436
- 3) نتیجه بحث: 436
- خلاصۀ این جلسه: 437
- اشاره 437
- 2) توضیح شقوق مسئله: 437
- 1) متن عروه: 437
- الف) بررسی مسئله 5 (شک در عدّه): 437
- اشاره 438
- 3) تذکر دو نکته: 438
- 1) اشاره به بحث اصولی قیام امارات و اصول مقام قطع: 439
- اشاره 439
- ب) امکان حکم به حرمت ابد به مجرد استصحاب عدّه: 439
- نقد کلام مرحوم آقای حکیم توسط استاد «مدّ ظلّه»: 439
- نظر مرحوم آخوند «ره» و پاسخ به آن: 440
- 3) نظر مرحوم حاج آقا رضا و مرحوم حاج شیخ عبد الکریم: 441
- 4) نظر مرحوم میرزای نائینی: 442
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 444
- اشاره 444
- نظریه دوم: 450
- بررسی نظریۀ اول: 450
- توضیح سوم: 451
- 1) روایات قابل استناد در این مسئله: 454
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 454
- الف) بررسی روایات مربوط به تصدیق قول زن در اموری مانند عدّه و حیض: 454
- اشاره 454
- 2) متن روایات مربوطه: 455
- 1) فرمایش مرحوم آقای خویی: 457
- 2) نقد استاد «مدّ ظلّه»: 457
- ب) بررسی فرمایش مرحوم آقای خویی دربارۀ اختصاص تصدیق قول زن نسبت به حالت فعلی: 457
- 3) تفصیل فقهاء دربارۀ مطلب: 457
- 4) روایات قابل استناد برای موضوع مورد بحث: 458
- ج) توضیح و بررسی مسائل 6 تا 8 باب: 460
- 1) مسئله 6: 460
- 3) بررسی و توضیح مسئله 7: 460
- 2) متن مسئله 7: 460
- 4) متن مسئله 8: 462
مقام احراز اتّصال باید میان مسائل اصولی و کثیر الابتلاء از یک سو و مسائل تفریعی و نادر الابتلاء از سوی دیگر تفاوت گذارد و در مسائل نوع اول اگر هیچ گونه نقل خلافی از فقهای متقدّم مثل صدوق (ره) و مفید (ره) و شیخ (ره) و دیگران نشده باشد، به آسانی می توان اتّصال فتوا را به زمان معصوم احراز نمود. زیرا از آنجا که مسئله، کثرت ابتلاء و شیوع دارد، اگر فتوای مقبول ائمه با این مخالف بود، حتماً بیان می گردید (لو کان لبان) و عدم ردع یا حتی عدم ثبوت ردع دال بر تقریر معصوم و حجیت اجماع می باشد. ولی در مسائل نوع دوم وضعیت به گونه ای دیگر است، زیرا این احتمال وجود دارد که مسئله مستحدث باشد یا فتوای امام (علیه السلام) به ما نرسیده باشد و... بنابراین احراز اتصال اجماع به زمان معصوم در چنین مسائلی بسیار مشکل است و چنین اجماعی را نمی توان حجت دانست.
ج) بررسی چگونگی استناد به انصراف برای اعتبار انزال در وطی:
1) مناقشه در تمسک به «انصراف» برای اعتبار انزال در وطی
مرحوم مصنّف (ره) در مسئله مورد بحث (مسئلۀ 7) درباۀ این که در وطی ادخال بدون انزال کافی باشد، اشکال فرموده و دلیل آن را انصراف دانسته است:
«لانصراف الخبر الی الوطء المتعارف و هو مع الانزال»
استناد به انصراف در این مسئله و فروع مشابه آن در فقه به دلیل تعارف، معمولاً از سوی فقها مورد مناقشه قرار گرفته و گفته اند به طور کلی در مطلقات، تعارف منشأ انصراف نیست و غالب متأخران این اشکال را پذیرفته اند.
2) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به مناقشۀ مزبور
اگر گفته شود که مطلقات همواره از فرد نادر منصرف است، در این صورت این اشکال پیش می آید که همۀ افراد و مصادیق موضوع فرد نادر شمرده می شود مثلاً زید، عمرو، بکر و... هر یک دارای مشخصات و خصوصیات ویژۀ خود از قبیل قد،