- 1) متن مسئله 1
- الف) بررسی مسئله 7 (حلّ مشکلات عبارتی): 1
- 1378/8/23 یکشنبه درس شمارۀ (152) کتاب النکاح/سال دوم 1
- اشاره 1
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 1
- 2) توضیحی دربارۀ کلمۀ «اشکال» در متن 2
- 3) طرح اشکالی درباره مورد سوم جواز ترک وطی 3
- 4) پاسخ مورد سومِ جواز ترک وطی، توسط استاد مدّ ظلّه 4
- 5) مقدمه ای در تبیین وجه سوم پاسخ ایراد فوق تکلیف کفّار به فروع 5
- 6) توضیح وجه سوم پاسخ از اشکال عدم صحت تجویز در مورد سوم 8
- ب) بررسی حکم مسئله 7: 8
- 1) ادعای اجماع در مسئله 8
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 10
- اشاره 10
- 1) استناد به اجماع در کلمات فقهاء 10
- الف) بحثی دربارۀ ادعای اجماع در مسئلۀ مورد بحث (حرمت ترک وطی زوجه بیش از چهار ماه): 10
- 1) تقریب استدلال مرحوم آقای خوئی (ره) 11
- 2) وقوع اشتباه در مستند مرحوم نراقی (ره) 11
- 3) نظر استاد - مدّ ظلّه - دربارۀ اجماع مورد ادّعا 11
- ب) بررسی مناقشۀ مرحوم آقای خوئی ره در حجیت اجماع مذکور: 11
- 3) اشکال نقضی استاد - مدّ ظلّه - 12
- 2) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به تقریب مذکور 12
- 5) تفصیل میان مسائل اصلی و فرعی (ضابطۀ احراز اتّصال فتوا به زمان معصوم (علیه السلام)) 15
- ج) بررسی چگونگی استناد به انصراف برای اعتبار انزال در وطی: 16
- 2) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به مناقشۀ مزبور 16
- 1) مناقشه در تمسک به «انصراف» برای اعتبار انزال در وطی 16
- 3) نتیجه گیری استاد - مدّ ظلّه - در ما نحن فیه 18
- 4) اشکالی در فتاوای برخی فقها در این باره 18
- الف): بررسی فرمایش مرحوم شیخ مفید «ره» 20
- 1) نقل عبارت رسالۀ احکام النساء: 20
- اشاره 20
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 20
- 2) نظر استاد - مدّ ظلّه 21
- ب): دلیل دوّم قاعدۀ لا ضرر و قاعدۀ لا حرج 22
- 1) نقل فرمایش مرحوم صاحب جواهر 22
- 2) خدشۀ آقای خوئی در تمسک به لا ضرر و لا حرج 22
- 2) نظر استاد - مدّ ظلّه العالی 25
- 1) مستند اول - فعل عمر 25
- ج): بررسی مستند چهار ماه در مسئله 25
- 4) نظر استاد - مدّ ظلّه 26
- 3) نظر مرحوم آقای خوئی دربارۀ اجنبی بودن این استدلال از بحث 26
- 5) مستند دوم - فرمایش مرحوم مجلسی (ره) در روضه المتقین 27
- 1) متن روایت: 28
- د): دلیل سوم، روایات خاصه 28
- 6) نظر استاد - مدّ ظلّه 28
- 2) بررسی سند 28
- اشاره 28
- 3) توضیحی درباره معنا و متن حدیث 30
- اشاره 32
- 1) تکمله ای بر بحث گذشته - استدلال به لا ضرر و لا حرج (دلیل اول): 32
- اشاره 32
- خلاصۀ مطالب این جلسه: 32
- الف) اشکال اخص بودن دلیل از مدعی، 33
- 2) ادامۀ ادله حرمت ترک وطی (دلیل دوم): 33
- اشاره 33
- اشاره 33
- دفاع استاد «مدّ ظلّه» از مرحوم فیض «ره»: 35
- *نتیجۀ بررسی اقوال فقهاء: 35
- ب) استدلال به ادلۀ رافع ضرر و حرج 36
- 3 - بررسی روایت حفص (دلیل سوم) 38
- اشاره 38
- سند روایت: 38
- دلالت روایت: 38
- تقریب استدلال به روایت: 39
- مناقشه استاد در استدلال به روایت: 39
- اولین تقریب استدلال: 40
- تقریب دوم استدلال: 40
- اشاره 40
- اشاره 40
- نقد استدلال: 40
- اشاره 40
- 4 - بررسی روایت محمد بن جعفر (دلیل چهارم) 40
- اشاره 42
- 5 - بررسی روایات باب ایلاء (دلیل پنجم) 42
- نقد استدلال: 42
- نقد استدلال به روایت: 42
- تقریب کامل تر استدلال: 44
- اشاره 45
- خلاصۀ مطالب این جلسه: 45
- کلام صاحب جواهر در مسئله: 47
- نقد استدراک صاحب جواهر: 48
- نظر نهایی استاد مد ظله العالی 53
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 55
- 1) تقویت دلیل لزوم در متعه 55
- الف): بررسی حکم لزوم مباشرت در عقد ازدواج موقّت 55
- اشاره 55
- 4) تفصیل بیشتر در مسئله قدر متیقن 59
- 6) نقد جریان قاعده حرج و نفی ضرر در متعه 62
- 5) تفصیل بیشتر در بحث انصراف 62
- 1) لزوم مباشرت در غیر زن جوان 63
- ب): بررسی حکم لزوم مباشرت در برخی فروع مسئله 63
- 2) حکم ترک وطی در سفر غیر واجب 64
- 3) تحقیق استاد - مدّ ظلّه - در مفاد "عنده" در صحیح صفوان 65
- 4) تقویت وجه لزوم قید "حضر" در حکم به وجوب مباشرت و نقد آن 66
- 5) بررسی حکم ترک مباشرت به جهت سفر واجب 67
- 6) توضیحی درباره فرق باب تزاحم و باب ورود 68
- 1) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به استدلال مرحوم آقای خوئی «ره» (یادآوری و تکمیل) 70
- اشاره 70
- الف): چگونگی رابطۀ حق استمتاع با سفر واجب: 70
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 70
- 2) استدراکی بر پاسخ پیشین استاد - مدّ ظلّه 71
- 3) نظر نهائی استاد - مدّ ظلّه 72
- 1) ادامۀ متن مسئله 7: 74
- ب): بحث دربارۀ سایر فقرات مسئله 7 74
- 3) جواز ترک وطی با رضایت زوجه یا اشتراط در هنگام عقد: 75
- 2) عدم توقف وجوب وطی بر مطالبۀ زوجه: 75
- 4) جواز ترک وطئ در فرض ضرر مرد یا زن: 76
- 2) کلمات اعلام دربارۀ غیبت اختیاری زوجه 78
- الف): موارد سقوط حق زوجه در وطی أربعه اشهر 78
- اشاره 78
- 1) متن عروه: ادامه مسئله (7):... 78
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 78
- 3) کلام استاد - مدّ ظله - در مسئله 79
- 4) ناشزه شدن زوجه: 81
- ب): چگونگی و مقدار وطی واجب 81
- د): 82
- 1) متن عروه 82
- ج): اختصاصی وجوب وطی به زوجه 82
- 1) سپس سیّد می فرماید که این حکم شامل مملوکه غیر زوجه نمی شود 82
- 3) چگونگی و مقدار حکومت ادلّه نفی حرج بر احکام اولیه 83
- 2) مراد از عدم قدرت در مفروض مسئله 83
- اشاره 86
- الف) بررسی مسئله 8 عروه: 86
- خلاصۀ درس این جلسه: 86
- اشاره 86
- 1) کثرت شهوت به حدی است که برای زن حرجی است زن نمی تواند خود را حفظ نموده به معصیت می افتد. 86
- 3) فرض سوم آن است که اصلاً اختیاری در کار نباشد. 87
- اشاره 87
- حل اشکال عبارتی در کلام سید رحمه الله: 89
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله در وجه احتیاط: 90
- اشاره 90
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله 90
- 3) کلام مرحوم آقای خویی در وجه احتیاط: 92
- اشاره 92
- تکمله فرمایش مرحوم آقای خویی: 93
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 94
- 5) نظر استاد رحمه الله: 95
- 1) تذکری در توضیح بحث سابق (مسئله 8): 97
- اشاره 97
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 97
- الف) ادامه بررسی مسئله 8: 97
- 2) دلیل دیگری بر حرمت ترک مباشرت در صورت ضرر: 98
- ب) بررسی مسئله 9: 99
- 2) توضیح مسئله: 99
- 1) متن مسئله: 99
- 3) بررسی لزوم و عدم لزوم ارضاء زن: 100
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم: 101
- 5) خاطره ای علمی از مرحوم آقا سید احمد خوانساری قدس سرّه: 102
- 6) توضیح اشکال به مرحوم آقای حکیم: 103
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 105
- اشاره 105
- اشاره 105
- 1) عدم امکان استناد به متن حدیث: 105
- الف): بررسی متن و سند روایت کراجکی در کنز الفوائد: 105
- 1) حسین بن محمد بن علی الصیرفی: 106
- اشاره 106
- 2) اشکالات موجود در سند روایت: 106
- 2) محمد بن علی جعابی: 107
- 4) احتمال سقط واسطه در حدیث: 107
- 3) قاسم بن محمد بن جعفر علوی: 107
- 1) مناقشه استاد «مدّ ظلّه» به استدلال مرحوم حکیم «ره»: 108
- ب) استدلال مرحوم آقای حکیم «ره» به اطلاق ادله برای عدم وجوب استحلال: 108
- 2) پاسخ استاد «مدّ ظلّه» به تقریب مذکور: 109
- اشاره 110
- نتیجه: 110
- ج) توضیح مسئله 1 (عدم جواز وطی صغیره): 110
- 2) توضیحاتی پیرامون مسئله: 111
- اشاره 113
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 113
- 3) رد مجهول بودن جعابی ارسال روایت کراجکی 114
- 2) تأکید سنّی بودن ابن الصیرفی 114
- 1) توصیه و تأکید استاد - مدّ ظلّه - بر رجوع به مآخذ اصلی 114
- ب): لزوم احتیاط در استرضاء و استحلال 116
- 1) دلیل اجماع 116
- ج): عدم جواز وطی زوجه قبل از اتمام نُه سال 116
- 1 - مرسله یعقوب بن یزید 117
- 2) دلیل اولویت عرفیه در تسری حکم از جاریه به زوجه حرّه 117
- 3) بررسی روایات 117
- 2 - روایت زراره 117
- 5 - روایت دعائم 118
- 4 - صحیحه حلبی 118
- 3 - روایت ابی بصیر 118
- 6 - روایت عمار سجستانی 118
- 8 - روایت طلحه بن زید 119
- 10 - روایت حمران 119
- 9 - روایت غیاث بن ابراهیم 119
- 7 - روایت حلبی 119
- 11 - روایت حلبی 120
- 1) موارد اختلاف مطرح شده در روایات 120
- د): رفع تنافی از ظاهر روایات در مورد نه یا ده سال 120
- 2) احتمالات مطرح شده در توجیه تردید روایت زراره و ابو بصیر 120
- ه): مختصری درباره حکم امه 122
- 3) جمع روایت غیاث با روایات نه سال 122
- 2) نظر مرحوم آقای خوئی 122
- 1) نظر صاحب وسائل 122
- 5) نقد استاد - مدّ ظلّه 123
- 4) توضیح کلام ایشان توسط استاد - مدّ ظلّه 123
- 3) اشکال مرحوم آقای خوئی 123
- اشاره 125
- 1) متن مسئله 125
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 125
- الف): بررسی مسئلۀ 2 125
- 2) توضیح مسئله 125
- 3) اقوال فقهای تا عصر صاحب جواهر (ره) 126
- 4) ادعای اجماع در مسئله بر تحریم ابد 129
- 2) عبارت فیض در مفاتیح الشرائع 130
- 1) عبارت نزهه الناظر 130
- 3) عبارت صاحب مدارک در نهایه المرام 132
- *نتیجه بحث 133
- 1) کلام ابن برّاج در جواهر الفقه 134
- اشاره 134
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 134
- الف): ادامه نقل اقوال و بررسی اجماع در مسئله 134
- 2) بررسی ثبوت اجماع در مسئله 135
- 3) نسبتهای نادرست قول به تحریم ابد به فقهای متقدم 136
- 4) علت ادعای اجماع در مسئله 138
- ب): بررسی دلیل روایی مسئله 139
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 140
- 1) اشکال به ارتباط مرسله با محل بحث (ازدواج با صغیره) و پاسخ آن 140
- الف): ادامۀ بررسی مرسلۀ یعقوب بن یزید 140
- اشاره 140
- 2) بررسی اعتبار روایت و بررسی کلام مرحوم آقای حکیم (ره) 142
- اشاره 143
- 1) کلام شیخ طوسی (ره) در تهذیب و استبصار 143
- ب): بررسی اجماع بر عدم حرمت ابد به مجرّد دخول (بحث اوّل) 143
- 2) بحث صاحب جواهر (ره) درباره مخالفین در مسئله و نقد آن 144
- 3) تفصیل بحث درباره عبارات سرائر و نهایه 145
- 4) توضیح کلام صاحب جواهر (بحث دوّم) 147
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 149
- الف) بررسی کلام مرحوم صاحب جواهر و آقای حکیم قدس سرهم دربارۀ دلالت مرسلۀ یعقوب بن یزید: 149
- اشاره 149
- 1) کلام مرحوم صاحب جواهر رحمه الله (یادآوری و تکمیل): 149
- 2) نقد استاد - مدّ ظلّه - از کلام جواهر: 150
- الف) ادعای اجماع نسبت به عدم حرمت ابد به صرف دخول: 150
- اشاره 150
- ب) ادعای مخالفت قول به حرمت ابد با مذاق شارع: 151
- 4) نقد استاد - مدّ ظلّه -: 153
- ب) دلایل طرد مرسلۀ یعقوب بن یزید: 154
- اشاره 154
- اشاره 155
- 1) مخالفت با اجماع: 155
- 2) مخالفت با ظاهر روایات معتبر: 155
- اشکال مرحوم آقای حکیم در دلالت دو روایت: 156
- الف): توضیح متن مورد بحث از مسئله 3 باب: 157
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 157
- 1) متن مسئله 2: 157
- اشاره 157
- 1) تفصیل صاحب جواهر 1 میان جهل به حکم و جهل به موضوع: 158
- ب): بررسی تفصیل مرحوم صاحب جواهر میان جهل به موضوع و جهل به حکم 158
- 2) تقریب کلام صاحب جواهر توسط استاد - مدّ ظلّه - 159
- 3) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به تقریب مذکور: 160
- 1) نظر مرحوم آقای حکیم «ره» 163
- 2) نظر مرحوم آقای خویی «ره» 163
- ج): نقل نظر بزرگان معاصر و نتیجه گیری بحث 163
- 4) نتیجه بحث: 164
- 3) نقد استاد - مدّ ظلّه - 164
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 165
- 1) مراد از جاهل 165
- اشاره 165
- اشاره 165
- الف): جاهل به حکم یا موضوع 165
- ب): صغیر و مجنون 167
- 2) دلیل استثنای جاهل 167
- 1) بررسی حکم مسئله 168
- ج): پس از اندمال جراحت 168
- 2) بیان اشکال در استدلال به روایت 170
- 3) جواب از اشکال: 170
- 4) بررسی جریان استصحاب پس از بهبودی جراحات: 171
- اشاره 171
- مبنای مرحوم آقای داماد در مسئله 171
- مبنای مرحوم آقای خوئی در مسئله 173
- شبهۀ بقاء موضوع در جریان استصحاب: 173
- د): پس از طلاق و عقد مجدد 174
- الف) ثبوت دیه در صورت افضاء: 176
- اشاره 176
- 1) قول مرحوم سید در عروه به وجوب دیه در افضاء: 176
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 176
- 3) نقد استاد «مدّ ظلّه» بر استدلال به روایت: 177
- 4) استدلال به قضاوت امیر المؤمنین علیه السلام بر وجوب دیه در افضاء: 177
- اشاره 178
- ب) تتمه مسئله 2 عروه: 178
- 1) بررسی اقوال فقهاء در مسئله: 178
- 2) بررسی صحیحۀ حمران: 179
- اشاره 180
- *جمع بین روایات: 180
- *متن روایت: 180
- *سند روایت: 180
- *تفسیرهای مختلف از مفاد صحیحۀ برید و حمران: 182
- تفسیر اول: نظریه محقق اردبیلی 182
- تفسیر دوم: نظریه کاشف اللثام 182
- تفسیر سوم: نظریه شیخ طوسی 183
- نتیجه: 183
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 184
- 1) روایت غیاث بن ابراهیم 184
- اشاره 184
- الف): روایاتی که در افضاء اثبات ضمان کرده است: 184
- 3) روایت طلحه بن زید: 185
- 2) روایت حلبی: 185
- 4) روایت حلبی: 185
- 5) روایت غیاث: 186
- ب): روایاتی که از آنها ثبوت دیه استفاده می شود: 187
- 2) روایت دعائم الاسلام: 187
- 1) روایت حمران: 187
- 3) صحیحه سلیمان بن خالد 188
- 4) روایت قضایاء امیر المؤمنین علیه السلام: 188
- ج) روایاتی که اثبات مهر نموده است: 189
- د) روایتی که اثبات ارش نموده است: 190
- الف): آیا به مجرد افضاء صغیره، زن از حباله زوجیت خارج می گردد؟ 192
- 1) طرح مسئله 192
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 192
- اشاره 192
- 2) احتمال استاد مدّ ظلّه درباره روایت برید 193
- 3) مناقشه استاد مدّ ظلّه در احتمال فوق 194
- 1) کلام صاحب جواهر - ره - در مفاد دو روایت حمران و برید 194
- ب): تأثیر مرگ زن افضاء شده در مسئله دیه 194
- 2) نقد کلام صاحب جواهر - ره - توسط استاد مدّ ظلّه 195
- 3) کلام محقق اردبیلی - ره - در مفاد روایت حمران و برید 196
- 5) کلام کاشف اللثام در مفاد روایت حمران و برید و نقد صاحب جواهر بر آن 197
- 4) نقد کلام محقق اردبیلی - ره - 197
- *خلاصه و نتیجه بحث 198
- *نظر نهایی استاد مدّ ظلّه در مسئله 198
- اشاره 199
- الف): ادامه بحث از دیه افضاء شده: 199
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 199
- 1) جمع بین روایات حمران و برید با روایات ضمان (یادآوری و تکمیل) 199
- 3) تسامح در عبارت عروه 200
- 2) متن عروه 200
- 2) استدلال بر مطلب 201
- 1) متن عروه 201
- 4) نظر استاد - مدّ ظلّه - در مسئله 201
- ب): وجوب نفقه زن افضاء شده 201
- 3) اشاره به یکی از ادله فرق بین ازدواج و پاسخ به آن: 201
- 2) اقوال در معنای افضاء 203
- اشاره 203
- 1) متن عروه 203
- ج): بیان مراد از افضاء در موضوع روایات: 203
- الف) مفهوم و حکم افضا در روایات مربوطه: 207
- 1) نظر صاحب عروه رحمه الله: 207
- خلاصۀ درس این جلسه: 207
- 2) نظر و استدلال مرحوم آقای خویی رحمه الله 207
- اشاره 207
- 3) نقد کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 208
- 4) نظر صاحب جواهر و مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 209
- 6) نظر استاد مد ظله دربارۀ مفهوم افضاء و حکم آن: 210
- 2) تسامحی در عبارت عروه: 211
- 1) عبارت عروه: 211
- ب) بحث دربارۀ افضاء در غیر زوجۀ صغیره: 211
- 3) کلام مرحوم آقای حکیم در معنای عبارت عروه: 212
- 4) نقد کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 212
- 6) دلایل حکم مزبور در غیر زوجه صغیره: 214
- اشاره 215
- اشاره 215
- بررسی مسئله 4 عروه: 215
- روایت اول موثقه سکونی 215
- بررسی روایات: 215
- اشاره 215
- روایت دوم مرسله صدوق 216
- روایت سوم: صحیفۀ سلیمان بن خالد 216
- ادامه مسئله 4: 218
- کلام محقق (ره) دربارۀ دیۀ افضاء مملوکه 218
- اشاره 218
- روایت پنجم: 218
- اشاره 218
- مسامحه در تعبیر مرحوم سیّد (ره) 219
- نقد کلام محقق (ره) 219
- اشاره 219
- ادامه مسئله 4 عروه: 219
- مسئله 5 219
- بررسی اجماع: 220
- دلیل وجوب انفاق در افضاء کبیره 220
- دلیل اول (اجماع) 220
- اشاره 220
- دلیل دوم: (صحیحۀ حمران عن ابی عبد الله علیه السلام) 221
- دلیل سوم: (صحیحۀ برید بن معاویه عن ابی جعفر علیه السلام) 222
- بیان صاحب جواهر (ره) در حل تعارض دو صحیحۀ حمران و برید و صحیحۀ حلبی 222
- بیان مرحوم آقای حکیم در معنای صحیحۀ حمران 223
- نقد کلام آقای حکیم (ره) 223
- اشاره 225
- نظر صاحب جواهر در حل تعارض بین روایات: 225
- ادامۀ مسئلۀ 5 عروه 225
- خلاصه درس قبل و این جلسه: 225
- نظر استاد مد ظله: 226
- نظر استاد مد ظله در جمع بیان روایات: 227
- مسئله (6) عروه 228
- اشاره 228
- دیه افضاء صغیر بر خود اوست یا بر عاقله؟ 229
- کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله 229
- نقد کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله 231
- دلیل ثبوت دیه بر عاقله به طور عام 232
- شبهه در استدلال به حدیث عمد الصبی خطأ تحمله العاقله 233
- مسئله 7: عروه 234
- 1) متن عروه 235
- 2) بیانات مرحوم آیت الله خوئی: 235
- الف) بررسی مسئله 8 از فصل احکام دخول در زوجه 235
- اشاره 235
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 235
- ب) بیان مقدّمه جهت روشن شدن عدم جریان استصحاب حکم: 236
- ج) جواب استاد «مد ظله» به فرمایش مرحوم آقای خویی (ره) 238
- د) پاسخ اشکال دوم مرحوم آقای خویی (ره): (تقدم استصحاب موضوعی بر استصحاب حکمی) 239
- اشاره 239
- مناقشه در پاسخ اول: 244
- مناقشه در پاسخ دوم: 244
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 246
- اشاره 246
- اشاره 246
- ادامۀ بحث مسئله هشتم: 246
- اشاره 249
- اشکال سوم به جریان استصحاب حکمی (این استصحاب اخص از مدعا است) 249
- ادامۀ مسئله: 249
- اشکال مرحوم آقای حکیم (ره) و مرحوم آقای خویی (ره) به کلام سیّد (ره): 250
- کلام مرحوم آقای حکیم (ره) و مرحوم آقای خویی (ره) در توجیه کلام سیّد (ره) 250
- بررسی کلام عَلَمَیْن در توجیه کلام مرحوم سیّد (ره): 251
- توجیه اصل مثبت در کلام مرحوم سیّد (ره): 252
- مناقشه در کلام مرحوم سیّد (ره) 252
- اشاره 254
- اشاره 254
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 254
- الف): نقد دیدگاه مرحوم سید پیرامون حرمت ابدی و مثبت بودن اصل: 254
- 2) نقد استاد - مدّ ظلّه - به کلام مرحوم آقای حکیم ره 255
- 1) نظر مرحوم آقای حکیم ره: 255
- 3) نظر استاد - مدّ ظلّه - پیرامون کلام مرحوم سید: 256
- ب): بررسی حکم وجوب دیه و نفقه 257
- 1) توجیه مرحوم آقای حکیم: 257
- اشاره 257
- 3) دفاع مرحوم آقای خوئی از مرحوم سید: 258
- 2) اشکال مرحوم آقای حکیم به کلام مرحوم سید در مورد وجوب دیه 258
- 5) نقد استاد - مدّ ظلّه - به لبّی بودن مخصص اطلاق صحیحه حلبی: 259
- 6) نقد استاد - مدّ ظلّه - در وجه فتوای مرحوم سید به وجوب دیه و انفاق: 261
- الف): تکملۀ بحث پیشین 263
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 263
- اشاره 263
- ب): بررسی مسئله 9 باب 2 264
- 2): بیان نظر مرحوم سید: 264
- 1): متن مسئله: 264
- 3): توضیح استاد مد ظله: 264
- 4): اشکال و پاسخ: 265
- 1): متن مسئله: 266
- 2): توضیح استاد مد ظله: 266
- 4): اقوال در مسئله: 267
- 5): ادامه متن مسئله 10 (عدم سقوط نفقه با عدم مکنت زوج): 268
- 6): ادامه متن مسئله 10 (حکم امتناع زوج از پرداخت نفقه): 269
- 7) ادامۀ مسئلۀ 10 (مراد از عبارت: حکما حکم الزوجه): 270
- 8): نقدی بر عبارت مسئله: 271
- نتیجه گیری: 273
- 1) تقریب اشکالی به کلام مصنف 274
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 274
- الف): بررسی سقوط نفقه افضاء با نشوز 274
- اشاره 274
- 2) پاسخ اشکال 275
- 4) حکم مسئله 276
- 3) تمثیلی در توضیح بیشتر کلام مصنّف 276
- 1) توضیح کلام صاحب جواهر و محقق اردبیلی توسط استاد - مدّ ظلّه - 277
- ب): بررسی حکم ثبوت حق برای زن مفضاه پس از مرگ شوهر 277
- 2) بررسی کلام فوق 277
- 3) اشکالی در جریان استصحاب و پاسخ آن 278
- 1) طرح بحث (یادآوری) 280
- اشاره 280
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 280
- الف): کلام مرحوم آقای حکیم قدس سرّه 280
- 3) تقریب دوم برگرفته از کلام مرحوم آقای حکیم 281
- 2) تقریب اوّل برگرفته از کلام مرحوم آقای حکیم 281
- 1) بررسی تقریب اول 283
- اشاره 283
- اثبات تدریجی بودن اشتغال ذمه به نفقه افضاء 284
- 2) بررسی تقریب دوم 287
- 3) اشکال استاد - مدّ ظلّه - به فرق بین نشوز زوجه و مرگ زوج 288
- اشاره 290
- ج): مروری بر مسئله 10 و نتیجه گیری 290
- 2) رابطه نفقه افضاء با نفقه اقارب 291
- اشاره 294
- 1) تعدد زوجات در عقد دائم: 294
- الف) حکم تعدد زوجات در عقد نکاح و تعدّد اماء در ملک یمین: 294
- خلاصۀ درس این جلسه: 294
- 3) تسامحی در عبارت مرحوم سیّد قدس سرّه: 295
- 2) حکم تملّک و تحلیل امه و تعدد زوجات در عقد انقطاعی: 295
- 6) اشکال مرحوم آقای خویی قدس سرّه به کلام مرحوم سید قدس سرّه: 297
- 5) اشتراک حرّ و عبد در عدم جواز جمع بین سه امه و یک حرّه: 297
- 7) نقد استاد (مدّ ظله): 298
- 8) نظر استاد (مدّ ظله) دربارۀ کلام مرحوم سید قدس سرّه: 298
- ب) حکم عبد و امه مبعّض در الحاق و عدم الحاق به حر یا عبد و امه: 299
- 2) نظر مرحوم آقای خویی قدس سرّه: 299
- 1) متن عروه: 299
- 5) نظر مرحوم سید قدس سرّه: 300
- 4) نظر استاد (مدّ ظلّه): 300
- 3) نظر مرحوم آقای حکیم قدس سرّه: 300
- 1) نظر مرحوم سید: 302
- اشاره 302
- الف): بررسی حکم عبد و امه مبعض از نظر جواز تزویج: 302
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 302
- اشاره 302
- 2) نقض استاد - مدّ ظلّه - 303
- 3) نظر استاد - مدّ ظلّه - و مرحوم آقای حکیم «ره» در نادرستی کنار گذاشتن ادلّه اجتهادی: 303
- 5) نظر مرحوم آقای حکیم دربارۀ استصحاب مذکور: 305
- اشاره 305
- *توضیحی از استاد - مدّ ظلّه - 305
- 4) نقد استاد - مدّ ظلّه - به جریان استصحاب حکم رقیت: 305
- 6) نظر مرحوم آقای حکیم در جریان ادله اصل برائت: 306
- 7) نقد استاد - مدّ ظلّه - بر کلام مرحوم آقای حکیم: 306
- 8) فرمایش مرحوم آقای خوئی در مورد امه مبعضه: 307
- 9) نظر استاد - مدّ ظلّه - 307
- 2) توضیح استاد - مدّ ظلّه - 308
- 1) متن عروه: 308
- اشاره 310
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 310
- 1) تحریر محل بحث 311
- 2) بررسی حکم مسئله در مورد مطلقه رجعیه 311
- 3) بررسی حکم مسئله در مورد مطلقه بائنه 312
- 4) فرمایش مرحوم حکیم در مورد عبارت سید و توضیح آن: 313
- 5) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم «ره» 313
- 6) بررسی کلام سید در مورد حمل مطلقات بر کراهت 314
- 7) اشکالی به تعبیر مرحوم سید «ره» در عروه 314
- 8) آیا از تعلیل وارد در روایات «اذا برئت عصمتها» می توان تعدی به غیر آن موردی که مطلقه خواهر آن زنی است که زوج می خواهد با او ازدواج کند کرد؟ 315
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 317
- الف): آیا نسبت به اینکه در طلاق بائن، زوج می تواند در عدّه مطلقه، زن دیگری بگیرد، اجماعی وجود دارد؟: 317
- اشاره 317
- 1) کلام مرحوم حکیم «ره» و ادعای اجماع: 317
- 2) اشکال آقای خوئی «ره» به کلام مرحوم حکیم «ره»: 318
- 3) تحقیق استاد «مد ظله» نسبت به ادعای اجماع: 318
- اشاره 322
- پاسخ استاد «مد ظله»: 322
- اشاره 322
- 1) دلیل اول: 322
- ج) ادله قائلین به تفصیل: 322
- ب): دلیل قائلین بعدم جواز نکاح زوج قبل از انقضاء عدّه مطلقه مطلقاً (طلاق رجعی و بائن): 322
- اشاره 323
- 2) دلیل دوم: 323
- پاسخ شهید ثانی به این استدلال همراه با توضیح استاد «مد ظله»: 323
- د) تعارض بین اطلاق از معانی آیه شریفه «فَانْکِحُوا ما طابَ لَکُمْ...» با اطلاق ادلّه ناهیه: 324
- خلاصۀ این جلسه: 325
- الف) ادامه بحث در مورد ازدواج با زن پنجم در عدّه زن مطلقه چهارم: 325
- 2) نظر شهید ثانی: 325
- 1) نظر محقق کرکی «ره»: 325
- اشاره 325
- اشاره 325
- 3) نظر مرحوم آقای خویی «ره»: 326
- 4) نقد فرمایش آقای خویی «ره» توسط استاد «مدّ ظلّه»: 327
- 1 - رأی آقایان در مورد مخصّص بودن علت: 329
- 5) توجیه نظر محقق کرکی «ره» توسط استاد «مدّ ظلّه»: 329
- 6) اشکالات استاد «مدّ ظلّه» به استدلال محقق کرکی: 329
- اشاره 329
- 2 نظر استاد «مدّ ظلّه» در مورد مخصّص بودن علت: 330
- 7) نظر نهایی استاد «مدّ ظلّه» در مسئله: 331
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 333
- اشاره 333
- الف) انقلاب نسبت میان ادلۀ متنافیه: 333
- ب) نظر استاد «مدّ ظلّه» در ملاک انقلاب نسبت: 334
- د) تطبیق بحث انقلاب نسبت، در ما نحن فیه: 335
- ج) استثناء از ملاک کلی، در انقلاب نسبت: 335
- اشاره 335
- 1) تقریب بحث، بنا بر مبنای مرحوم آقای خویی در مطلقه رجعیّه: 336
- 2) تقریب مسئله، طبق مبنای مشهور در مطلقه رجعیه: 337
- 1) حمل اخبار بر کراهت: 338
- اشاره 338
- ه) ادامه مسئله 4: 338
- 2) در آن فرضی که خامسه اخت مطلقه باشد: 338
- 3) حکم معتدّۀ به غیر عدّه طلاق: 339
- 2) بیان نظر مرحوم سیّد «ره»: 340
- الف) جواز تزویج خامسه بعد از فوت رابعه: 340
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 340
- 1) متن عروه: 340
- اشاره 340
- 4) نظر مرحوم آقای خویی با توضیحی از استاد «مدّ ظلّه»: 341
- 3) بیان مرحوم آقای حکیم «ره» و نقد استاد «مدّ ظلّه» بر ایشان: 341
- 5) نقد استاد «مدّ ظلّه» بر کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 342
- ب) جواز تزویج خامسه در طلاق قبل الدخول: 343
- ج) حرمت تزویج مرأه در عدّه غیر: 343
- 1) متن عروه: 343
- 1) متن عروه: 343
- *1) عزم به معنای اراده است 344
- 4) اشکال به استدلال فوق: 344
- 3) وجه عدم جواز ازدواج در عدّه غیر: 344
- اشاره 344
- نقد استاد «مدّ ظلّه» بر تقریب و بیان راه حل: 345
- *2) اگر بلافاصله پس از فوت مردی، کسی تصمیم بگیرد بعد از تمام شدن عده وفات با زن او ازدواج کند قطعاً خلاف شرع نیست. 345
- نقد استاد «مدّ ظلّه»: 345
- *3) دو تقریب از استاد «مدّ ظلّه» در جواب اشکال به آیه شریفه: 346
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 348
- اشاره 348
- ب) ازدواج با معتده: 351
- دلیل اول: آیۀ شریفۀ «وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَهَ النِّکاحِ» 351
- اشاره 351
- 1) بطلان ازدواج با معتده: 351
- اشکال استدلال به آیه «وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَهَ النِّکاحِ» 352
- دلیل دوم: آیات عدّه و تربّص 353
- نتیجه نهایی بحث: 353
- مناقشه در دلیل دوّم 353
- طائفه سوم: مفصّل در حرمت ابد بین علم و جهل 354
- اشاره 354
- طائفه چهارم: مفصّل در حرمت ابدی بین دخول و عدم دخول 354
- طائفه دوم: نافی مطلق حرمت ابدی 354
- طائفه اوّل: مثبت مطلق حرمت ابدی 354
- تقریب اول در جمع بین روایات 355
- تقریب دوم در جمع بین روایات: 356
- مناقشه استاد مد ظله بر تقریب اول 356
- مناقشه در تقریب دوم در جمع بین روایات 358
- تقریب سوم در جمع بین روایات 360
- اشاره 362
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 362
- الف) روایاتی که می توانند شاهد بین روایات متعارض باشند: 362
- ب) روایتی که حرمت ابد را مطلقاً نفی می کند: 363
- ج) روایاتی که مطلقاً حرمت ابد را اثبات کرده اند: 363
- 1) روایت محمد بن مسلم: 363
- 2) روایت عبد الله بن سنان: 364
- د) روایاتی که بین علم و جهل تفصیل داده اند: 365
- 1) صحیحه اسحاق بن عمار: 365
- 1) ارتباط این روایت به بحث برائت و اشتغال: 366
- ه) بحث پیرامون فقه الحدیث صحیحه عبد الرحمن بن حجاج: 366
- 2) صحیحه عبد الرحمن بن حجّاج: 366
- 2) تفصیل بین جهل به حکم و جهل به موضوع (اشکال مرحوم شیخ): 367
- 3) نظر مرحوم آخوند خراسانی «ره» در حل اشکال شیخ «ره»: 367
- 4) اشکال مرحوم حاج شیخ عبد لکریم در درر بر مرحوم آخوند: 368
- 5) اشکال استاد «مدّ ظلّه» بر مرحوم آخوند: 368
- 7) اشکال استاد «مدّ ظلّه» به بیان شیخ «ره»: 369
- 6) نظر مرحوم حاج شیخ در حل اشکال شیخ انصاری «ره»: 369
- الف): بررسی مجدد فرمایش مرحوم میرزای شیرازی: 370
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 370
- اشاره 370
- 1) اشاره مجدد به سخن مرحوم میرزا «ره»: 370
- اشاره 370
- 2) اشکال استاد «مدّ ظلّه» به سخن میرزا «ره»: 371
- 3) رجوع استاد «مدّ ظلّه» از اشکال مذکور: 371
- 4) یادآوری اشکال حاج شیخ «ره» در درر الفوائد: 372
- 1) ایشان روایت را طور دیگری معنا کرده اند: 372
- ب): بیان مرحوم حاج شیخ در معنای روایت: 372
- 3) تقریب دیگری از سخن مرحوم حاج شیخ «ره»: 373
- 4) پاسخ استاد «مدّ ظلّه»: 373
- *جواب مرحوم شیخ «ره» از اشکال فوق: 374
- اشاره 374
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 378
- اشاره 378
- 1) صحیحه عبد الرحمن بن حجاج: 378
- الف): ادامه بررسی روایاتی که علم را منشأ ثبوت حرمت ابد ذکر نموده است: 378
- 2) تقریب استدلال مرحوم امام قدس سرّه: 380
- 3) نقد کلام مرحوم امام قدس سرّه 380
- 1) روایت صحیحه حلبی: 381
- اشاره 381
- ب): بررسی روایاتی که معیار حرمت ابد را دخول و عدم دخول قرار داده اند: 381
- 2) صحیحه محمد بن مسلم: 382
- 3) موثقه محمد بن مسلم: 382
- 4) موثقه سلیمان بن خالد: 383
- 5) صحیفه حلبی: 383
- اشاره 383
- 6 - صحیحه ابن سنان: 384
- نظر استاد «مدّ ظلّه»: 384
- 7 - روایت حمران: 385
- الف) کفایت علم احد الزوجین در ثبوت حرمت ابد: 386
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 386
- 1) طرح مسئله و دفع یک شبهه: 386
- اشاره 386
- 2) نظر استاد «مدّ ظلّه»: 387
- ج) عدم لحوق ایام استبراء به عدّه در حرمت ابد: 388
- اشاره 388
- *مسامحه در عبارت مرحوم سیّد: 388
- 1) متن عروه: 389
- 1) متن عروه: 389
- ه) عدم الحاق وطی به شبهه و زنا در عدّه، به تزویج در حرمت ابد: 389
- 2) تذکر مرحوم آقای خویی «ره»: 389
- 1) متن عروه: 390
- و) احکام تزویج فاسد: 390
- 2) توضیح استاد «مدّ ظلّه»: 390
- 4) سهوی از مرحوم آقای خویی «ره»: 391
- 3) خروج دو مورد از أمثله مرحوم سیّد از محل کلام: 391
- 5) توجیه عبارت مرحوم سیّد: 391
- 7) اشکال مرحوم حکیم به صاحب جواهر: 392
- 6) تفصیل مرحوم صاحب جواهر در عقد فاسد: 392
- اشاره 393
- الف) توضیحی، نسبت به بحث، جلسات گذشته: 393
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 393
- 1) نظر مرحوم آقای خویی «ره»: 394
- ب) آیا سببیّت تزویج در عدّه برای حرمت ابد مربوط به تزویجی است که لو لا العده صحیح است یا اعم از آن است؟ 394
- 2) تقریب کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 395
- 3) مناقشه استاد «مدّ ظلّه» در کلام آقای خویی «ره»: 396
- اشاره 399
- الف) بررسی یک اشکال در بحث سابق: 399
- 1) طرح اشکال: 399
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 399
- 2) مقدمه ای در پاسخ اشکال: 401
- ب) بررسی مسئله 2: 402
- 1) متن مسئله: 402
- 3) توضیح پاسخ اشکال: 402
- 3) تفسیر عبارت متن توسط مرحوم آقای خویی: 403
- 4) مناقشه تفسیر فوق توسط استاد مد ظله: 404
- 1) مرحوم آقای خویی: 408
- الف): ایرادهایی که متوجّه کلام صاحب عروه «ره» شده است: 408
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 408
- اشاره 408
- 2) پاسخ استاد «مد ظله» به اشکال آقای خویی «ره»: 409
- 3) یادآوری نزاع صحیح و اعمّ در رابطه با بحث کنونی: 410
- 5) اشکال استاد «مد ظله» به کلام مرحوم سیّد «ره» 411
- 2) توضیحات عبارت عروه: 412
- ب): حکم ازدواج با زنی که در عدۀ خود شخص است: 412
- 1) متن عروه: 412
- 3) توضیح بیشتر عبارت عروه: 413
- 4) مقصود از موجبات انفساخ در کلام عروه چیست؟: 414
- 1) مرحوم حکیم: 416
- اشاره 416
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 416
- الف) در عده طلاق و وطی به شبهه و عده متعه و فسخ: 416
- ب) در عده انفساخ: 417
- 2) مرحوم آقای خویی: 417
- 3) نظر استاد «مدّ ظلّه»: 417
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم «ره»: 417
- اشاره 417
- 3) نقد کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 418
- 2) اشکال مرحوم آقای خویی به کلام آقای حکیم «ره»: 418
- 6) نقد کلام مرحوم حکیم توسط آقای خویی: 419
- 4) ادامه بررسی مسئله 3 عروه: 419
- 5) نظر مرحوم آقای حکیم «ره»: 419
- 9) نظر مرحوم آقای حکیم «ره» و نقد آقای خویی «ره»: 420
- 7) نقد جواب مرحوم آقای خویی: 420
- 8) تتمه مسئله 3: 420
- 10) نقد کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 421
- 11) نظر استاد «مدّ ظلّه»: 422
- الف) تتمه مسئله (3) عروه: 423
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 423
- اشاره 423
- اشاره 425
- نظر استاد «مدّ ظلّه»: 425
- قول دوم: 425
- قول مشهور: 425
- توضیح: 425
- ج) ادامه بررسی مسئله (3) عروه: 426
- اشاره 426
- نظر استاد «مدّ ظلّه»: 426
- توضیح؛ 426
- اشاره 428
- 2) توضیح مسئله و کلام مرحوم آقای حکیم «ره»: 428
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 428
- 1) متن مسئله: 428
- الف) بررسی مسئله 4: 428
- 3) نقد مرحوم آقای خویی بر کلام مرحوم آقای حکیم «ره»: 429
- 4) بررسی کلام بزرگان، توسط استاد «مدّ ظلّه»: 430
- ب) توضیح بیشتر بحث: 431
- 1) سه تقریب برای اثبات اشتراط دخول در حال عدّه: 431
- 2) نگاهی به روایات باب: 433
- 3) نتیجه بحث: 436
- 4) تذکر یک نکته لفظی: 436
- اشاره 437
- 2) توضیح شقوق مسئله: 437
- 1) متن عروه: 437
- خلاصۀ این جلسه: 437
- الف) بررسی مسئله 5 (شک در عدّه): 437
- اشاره 438
- 3) تذکر دو نکته: 438
- نقد کلام مرحوم آقای حکیم توسط استاد «مدّ ظلّه»: 439
- 1) اشاره به بحث اصولی قیام امارات و اصول مقام قطع: 439
- ب) امکان حکم به حرمت ابد به مجرد استصحاب عدّه: 439
- اشاره 439
- نظر مرحوم آخوند «ره» و پاسخ به آن: 440
- 3) نظر مرحوم حاج آقا رضا و مرحوم حاج شیخ عبد الکریم: 441
- 4) نظر مرحوم میرزای نائینی: 442
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 444
- اشاره 444
- بررسی نظریۀ اول: 450
- نظریه دوم: 450
- توضیح سوم: 451
- 1) روایات قابل استناد در این مسئله: 454
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 454
- اشاره 454
- الف) بررسی روایات مربوط به تصدیق قول زن در اموری مانند عدّه و حیض: 454
- 2) متن روایات مربوطه: 455
- 1) فرمایش مرحوم آقای خویی: 457
- 2) نقد استاد «مدّ ظلّه»: 457
- 3) تفصیل فقهاء دربارۀ مطلب: 457
- ب) بررسی فرمایش مرحوم آقای خویی دربارۀ اختصاص تصدیق قول زن نسبت به حالت فعلی: 457
- 4) روایات قابل استناد برای موضوع مورد بحث: 458
- 2) متن مسئله 7: 460
- ج) توضیح و بررسی مسائل 6 تا 8 باب: 460
- 1) مسئله 6: 460
- 3) بررسی و توضیح مسئله 7: 460
- 4) متن مسئله 8: 462
العلوی است که توثیق نشده است.
جهت آن این است که:
روایاتی که حمیری در قرب الاسناد از علی بن جعفر نقل می کند، مشافههً نیست بلکه از کتاب علی بن جعفر است که از کتب معروفه بوده و مشایخ به طریق صحیح آن را نقل کرده اند. مرحوم کلینی و شیخ طوسی طریق صحیح به آن کتاب دارند.
اشکال:(1) اما چرا حمیری با بودن طریق صحیح از عبد الله بن حسن که توثیق ندارد نقل می کند؟
پاسخ: چون هدف او از تألیف کتاب قرب الاسناد، جمع آوری اسناد عالیه است، یعنی روایاتی که تعداد وسائط آن بین راوی و امام کمتر از متعارف باشد که در اصطلاح درایه آن را عالی السند تعبیر می کنند.
بین حمیری و امام موسی بن جعفر علیه السلام متعارفاً باید چهار نفر واسطه باشد، حال اگر در حدیثی (راوی در جوانی از پیرمردی حدیث را بشنود و در ایام پیری آن را نقل کند و) دو واسطه بیشتر نباشد آن را عالی السند گویند.
حمیری همین حدیث را نیز، با دو واسطه از موسی بن جعفر علیه السلام نقل می کند با اینکه حدیث به طرق متعدد به دست او رسیده، و لکن این را که واسطه اش کمتر بوده انتخاب نموده است تا با وضع کتاب قرب الاسناد مناسب باشد.
مرحوم حاج آقا بزرگ نیز نوشته اند؛ مرحوم شیخ طوسی در بعضی موارد برای طریق خود به بعضی کتابها احمد بن محمد بن الصلت اهوازی را - که از مشایخ عامه است - انتخاب کرده، جهت آن کم بودن وسائط است چون ابن الصلت از اشخاصی که مثلاً هفتاد سال قبل از خودش فوت کرده نقل می کند، و انتخاب آنها به اعتبار علو سند است.
5) نقد استاد «مدّ ظلّه» بر کلام مرحوم آقای خویی «ره»:
اگر ثابت شود که کتاب علی بن جعفر یک نسخه و یک تحریر دارد، و همان
1- (1) البته این اشکال و پاسخ آن در کلام مرحوم آقای خوی «ره» نیست.