- الف) بررسی مسئله 7 (حلّ مشکلات عبارتی): 1
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 1
- 1) متن مسئله 1
- اشاره 1
- 1378/8/23 یکشنبه درس شمارۀ (152) کتاب النکاح/سال دوم 1
- 2) توضیحی دربارۀ کلمۀ «اشکال» در متن 2
- 3) طرح اشکالی درباره مورد سوم جواز ترک وطی 3
- 4) پاسخ مورد سومِ جواز ترک وطی، توسط استاد مدّ ظلّه 4
- 5) مقدمه ای در تبیین وجه سوم پاسخ ایراد فوق تکلیف کفّار به فروع 5
- 1) ادعای اجماع در مسئله 8
- ب) بررسی حکم مسئله 7: 8
- 6) توضیح وجه سوم پاسخ از اشکال عدم صحت تجویز در مورد سوم 8
- 1) استناد به اجماع در کلمات فقهاء 10
- الف) بحثی دربارۀ ادعای اجماع در مسئلۀ مورد بحث (حرمت ترک وطی زوجه بیش از چهار ماه): 10
- اشاره 10
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 10
- ب) بررسی مناقشۀ مرحوم آقای خوئی ره در حجیت اجماع مذکور: 11
- 2) وقوع اشتباه در مستند مرحوم نراقی (ره) 11
- 1) تقریب استدلال مرحوم آقای خوئی (ره) 11
- 3) نظر استاد - مدّ ظلّه - دربارۀ اجماع مورد ادّعا 11
- 3) اشکال نقضی استاد - مدّ ظلّه - 12
- 2) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به تقریب مذکور 12
- 5) تفصیل میان مسائل اصلی و فرعی (ضابطۀ احراز اتّصال فتوا به زمان معصوم (علیه السلام)) 15
- 2) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به مناقشۀ مزبور 16
- 1) مناقشه در تمسک به «انصراف» برای اعتبار انزال در وطی 16
- ج) بررسی چگونگی استناد به انصراف برای اعتبار انزال در وطی: 16
- 3) نتیجه گیری استاد - مدّ ظلّه - در ما نحن فیه 18
- 4) اشکالی در فتاوای برخی فقها در این باره 18
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 20
- الف): بررسی فرمایش مرحوم شیخ مفید «ره» 20
- اشاره 20
- 1) نقل عبارت رسالۀ احکام النساء: 20
- 2) نظر استاد - مدّ ظلّه 21
- ب): دلیل دوّم قاعدۀ لا ضرر و قاعدۀ لا حرج 22
- 1) نقل فرمایش مرحوم صاحب جواهر 22
- 2) خدشۀ آقای خوئی در تمسک به لا ضرر و لا حرج 22
- 1) مستند اول - فعل عمر 25
- 2) نظر استاد - مدّ ظلّه العالی 25
- ج): بررسی مستند چهار ماه در مسئله 25
- 3) نظر مرحوم آقای خوئی دربارۀ اجنبی بودن این استدلال از بحث 26
- 4) نظر استاد - مدّ ظلّه 26
- 5) مستند دوم - فرمایش مرحوم مجلسی (ره) در روضه المتقین 27
- 1) متن روایت: 28
- اشاره 28
- 2) بررسی سند 28
- 6) نظر استاد - مدّ ظلّه 28
- د): دلیل سوم، روایات خاصه 28
- 3) توضیحی درباره معنا و متن حدیث 30
- خلاصۀ مطالب این جلسه: 32
- 1) تکمله ای بر بحث گذشته - استدلال به لا ضرر و لا حرج (دلیل اول): 32
- اشاره 32
- اشاره 32
- الف) اشکال اخص بودن دلیل از مدعی، 33
- اشاره 33
- اشاره 33
- 2) ادامۀ ادله حرمت ترک وطی (دلیل دوم): 33
- دفاع استاد «مدّ ظلّه» از مرحوم فیض «ره»: 35
- *نتیجۀ بررسی اقوال فقهاء: 35
- ب) استدلال به ادلۀ رافع ضرر و حرج 36
- سند روایت: 38
- اشاره 38
- دلالت روایت: 38
- 3 - بررسی روایت حفص (دلیل سوم) 38
- مناقشه استاد در استدلال به روایت: 39
- تقریب استدلال به روایت: 39
- تقریب دوم استدلال: 40
- اشاره 40
- 4 - بررسی روایت محمد بن جعفر (دلیل چهارم) 40
- نقد استدلال: 40
- اشاره 40
- اولین تقریب استدلال: 40
- اشاره 40
- 5 - بررسی روایات باب ایلاء (دلیل پنجم) 42
- اشاره 42
- نقد استدلال: 42
- نقد استدلال به روایت: 42
- تقریب کامل تر استدلال: 44
- خلاصۀ مطالب این جلسه: 45
- اشاره 45
- کلام صاحب جواهر در مسئله: 47
- نقد استدراک صاحب جواهر: 48
- نظر نهایی استاد مد ظله العالی 53
- الف): بررسی حکم لزوم مباشرت در عقد ازدواج موقّت 55
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 55
- اشاره 55
- 1) تقویت دلیل لزوم در متعه 55
- 4) تفصیل بیشتر در مسئله قدر متیقن 59
- 5) تفصیل بیشتر در بحث انصراف 62
- 6) نقد جریان قاعده حرج و نفی ضرر در متعه 62
- 1) لزوم مباشرت در غیر زن جوان 63
- ب): بررسی حکم لزوم مباشرت در برخی فروع مسئله 63
- 2) حکم ترک وطی در سفر غیر واجب 64
- 3) تحقیق استاد - مدّ ظلّه - در مفاد "عنده" در صحیح صفوان 65
- 4) تقویت وجه لزوم قید "حضر" در حکم به وجوب مباشرت و نقد آن 66
- 5) بررسی حکم ترک مباشرت به جهت سفر واجب 67
- 6) توضیحی درباره فرق باب تزاحم و باب ورود 68
- الف): چگونگی رابطۀ حق استمتاع با سفر واجب: 70
- اشاره 70
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 70
- 1) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به استدلال مرحوم آقای خوئی «ره» (یادآوری و تکمیل) 70
- 2) استدراکی بر پاسخ پیشین استاد - مدّ ظلّه 71
- 3) نظر نهائی استاد - مدّ ظلّه 72
- ب): بحث دربارۀ سایر فقرات مسئله 7 74
- 1) ادامۀ متن مسئله 7: 74
- 3) جواز ترک وطی با رضایت زوجه یا اشتراط در هنگام عقد: 75
- 2) عدم توقف وجوب وطی بر مطالبۀ زوجه: 75
- 4) جواز ترک وطئ در فرض ضرر مرد یا زن: 76
- 1) متن عروه: ادامه مسئله (7):... 78
- الف): موارد سقوط حق زوجه در وطی أربعه اشهر 78
- 2) کلمات اعلام دربارۀ غیبت اختیاری زوجه 78
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 78
- اشاره 78
- 3) کلام استاد - مدّ ظله - در مسئله 79
- 4) ناشزه شدن زوجه: 81
- ب): چگونگی و مقدار وطی واجب 81
- د): 82
- 1) متن عروه 82
- 1) سپس سیّد می فرماید که این حکم شامل مملوکه غیر زوجه نمی شود 82
- ج): اختصاصی وجوب وطی به زوجه 82
- 2) مراد از عدم قدرت در مفروض مسئله 83
- 3) چگونگی و مقدار حکومت ادلّه نفی حرج بر احکام اولیه 83
- 1) کثرت شهوت به حدی است که برای زن حرجی است زن نمی تواند خود را حفظ نموده به معصیت می افتد. 86
- خلاصۀ درس این جلسه: 86
- اشاره 86
- اشاره 86
- الف) بررسی مسئله 8 عروه: 86
- اشاره 87
- 3) فرض سوم آن است که اصلاً اختیاری در کار نباشد. 87
- حل اشکال عبارتی در کلام سید رحمه الله: 89
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله 90
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله در وجه احتیاط: 90
- اشاره 90
- 3) کلام مرحوم آقای خویی در وجه احتیاط: 92
- اشاره 92
- تکمله فرمایش مرحوم آقای خویی: 93
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 94
- 5) نظر استاد رحمه الله: 95
- اشاره 97
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 97
- الف) ادامه بررسی مسئله 8: 97
- 1) تذکری در توضیح بحث سابق (مسئله 8): 97
- 2) دلیل دیگری بر حرمت ترک مباشرت در صورت ضرر: 98
- 1) متن مسئله: 99
- 2) توضیح مسئله: 99
- ب) بررسی مسئله 9: 99
- 3) بررسی لزوم و عدم لزوم ارضاء زن: 100
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم: 101
- 5) خاطره ای علمی از مرحوم آقا سید احمد خوانساری قدس سرّه: 102
- 6) توضیح اشکال به مرحوم آقای حکیم: 103
- اشاره 105
- اشاره 105
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 105
- الف): بررسی متن و سند روایت کراجکی در کنز الفوائد: 105
- 1) عدم امکان استناد به متن حدیث: 105
- 1) حسین بن محمد بن علی الصیرفی: 106
- اشاره 106
- 2) اشکالات موجود در سند روایت: 106
- 2) محمد بن علی جعابی: 107
- 4) احتمال سقط واسطه در حدیث: 107
- 3) قاسم بن محمد بن جعفر علوی: 107
- 1) مناقشه استاد «مدّ ظلّه» به استدلال مرحوم حکیم «ره»: 108
- ب) استدلال مرحوم آقای حکیم «ره» به اطلاق ادله برای عدم وجوب استحلال: 108
- 2) پاسخ استاد «مدّ ظلّه» به تقریب مذکور: 109
- اشاره 110
- نتیجه: 110
- ج) توضیح مسئله 1 (عدم جواز وطی صغیره): 110
- 2) توضیحاتی پیرامون مسئله: 111
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 113
- اشاره 113
- 3) رد مجهول بودن جعابی ارسال روایت کراجکی 114
- 1) توصیه و تأکید استاد - مدّ ظلّه - بر رجوع به مآخذ اصلی 114
- 2) تأکید سنّی بودن ابن الصیرفی 114
- 1) دلیل اجماع 116
- ج): عدم جواز وطی زوجه قبل از اتمام نُه سال 116
- ب): لزوم احتیاط در استرضاء و استحلال 116
- 1 - مرسله یعقوب بن یزید 117
- 2 - روایت زراره 117
- 2) دلیل اولویت عرفیه در تسری حکم از جاریه به زوجه حرّه 117
- 3) بررسی روایات 117
- 5 - روایت دعائم 118
- 4 - صحیحه حلبی 118
- 3 - روایت ابی بصیر 118
- 6 - روایت عمار سجستانی 118
- 8 - روایت طلحه بن زید 119
- 10 - روایت حمران 119
- 9 - روایت غیاث بن ابراهیم 119
- 7 - روایت حلبی 119
- 1) موارد اختلاف مطرح شده در روایات 120
- د): رفع تنافی از ظاهر روایات در مورد نه یا ده سال 120
- 2) احتمالات مطرح شده در توجیه تردید روایت زراره و ابو بصیر 120
- 11 - روایت حلبی 120
- ه): مختصری درباره حکم امه 122
- 3) جمع روایت غیاث با روایات نه سال 122
- 2) نظر مرحوم آقای خوئی 122
- 1) نظر صاحب وسائل 122
- 3) اشکال مرحوم آقای خوئی 123
- 5) نقد استاد - مدّ ظلّه 123
- 4) توضیح کلام ایشان توسط استاد - مدّ ظلّه 123
- 1) متن مسئله 125
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 125
- الف): بررسی مسئلۀ 2 125
- 2) توضیح مسئله 125
- اشاره 125
- 3) اقوال فقهای تا عصر صاحب جواهر (ره) 126
- 4) ادعای اجماع در مسئله بر تحریم ابد 129
- 2) عبارت فیض در مفاتیح الشرائع 130
- 1) عبارت نزهه الناظر 130
- 3) عبارت صاحب مدارک در نهایه المرام 132
- *نتیجه بحث 133
- 1) کلام ابن برّاج در جواهر الفقه 134
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 134
- الف): ادامه نقل اقوال و بررسی اجماع در مسئله 134
- اشاره 134
- 2) بررسی ثبوت اجماع در مسئله 135
- 3) نسبتهای نادرست قول به تحریم ابد به فقهای متقدم 136
- 4) علت ادعای اجماع در مسئله 138
- ب): بررسی دلیل روایی مسئله 139
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 140
- الف): ادامۀ بررسی مرسلۀ یعقوب بن یزید 140
- 1) اشکال به ارتباط مرسله با محل بحث (ازدواج با صغیره) و پاسخ آن 140
- اشاره 140
- 2) بررسی اعتبار روایت و بررسی کلام مرحوم آقای حکیم (ره) 142
- 1) کلام شیخ طوسی (ره) در تهذیب و استبصار 143
- اشاره 143
- ب): بررسی اجماع بر عدم حرمت ابد به مجرّد دخول (بحث اوّل) 143
- 2) بحث صاحب جواهر (ره) درباره مخالفین در مسئله و نقد آن 144
- 3) تفصیل بحث درباره عبارات سرائر و نهایه 145
- 4) توضیح کلام صاحب جواهر (بحث دوّم) 147
- 1) کلام مرحوم صاحب جواهر رحمه الله (یادآوری و تکمیل): 149
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 149
- الف) بررسی کلام مرحوم صاحب جواهر و آقای حکیم قدس سرهم دربارۀ دلالت مرسلۀ یعقوب بن یزید: 149
- اشاره 149
- 2) نقد استاد - مدّ ظلّه - از کلام جواهر: 150
- اشاره 150
- الف) ادعای اجماع نسبت به عدم حرمت ابد به صرف دخول: 150
- ب) ادعای مخالفت قول به حرمت ابد با مذاق شارع: 151
- 4) نقد استاد - مدّ ظلّه -: 153
- اشاره 154
- ب) دلایل طرد مرسلۀ یعقوب بن یزید: 154
- اشاره 155
- 2) مخالفت با ظاهر روایات معتبر: 155
- 1) مخالفت با اجماع: 155
- اشکال مرحوم آقای حکیم در دلالت دو روایت: 156
- الف): توضیح متن مورد بحث از مسئله 3 باب: 157
- 1) متن مسئله 2: 157
- اشاره 157
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 157
- 1) تفصیل صاحب جواهر 1 میان جهل به حکم و جهل به موضوع: 158
- ب): بررسی تفصیل مرحوم صاحب جواهر میان جهل به موضوع و جهل به حکم 158
- 2) تقریب کلام صاحب جواهر توسط استاد - مدّ ظلّه - 159
- 3) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به تقریب مذکور: 160
- 1) نظر مرحوم آقای حکیم «ره» 163
- 2) نظر مرحوم آقای خویی «ره» 163
- ج): نقل نظر بزرگان معاصر و نتیجه گیری بحث 163
- 3) نقد استاد - مدّ ظلّه - 164
- 4) نتیجه بحث: 164
- الف): جاهل به حکم یا موضوع 165
- اشاره 165
- اشاره 165
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 165
- 1) مراد از جاهل 165
- ب): صغیر و مجنون 167
- 2) دلیل استثنای جاهل 167
- 1) بررسی حکم مسئله 168
- ج): پس از اندمال جراحت 168
- 3) جواب از اشکال: 170
- 2) بیان اشکال در استدلال به روایت 170
- اشاره 171
- 4) بررسی جریان استصحاب پس از بهبودی جراحات: 171
- مبنای مرحوم آقای داماد در مسئله 171
- مبنای مرحوم آقای خوئی در مسئله 173
- شبهۀ بقاء موضوع در جریان استصحاب: 173
- د): پس از طلاق و عقد مجدد 174
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 176
- الف) ثبوت دیه در صورت افضاء: 176
- اشاره 176
- 1) قول مرحوم سید در عروه به وجوب دیه در افضاء: 176
- 3) نقد استاد «مدّ ظلّه» بر استدلال به روایت: 177
- 4) استدلال به قضاوت امیر المؤمنین علیه السلام بر وجوب دیه در افضاء: 177
- اشاره 178
- ب) تتمه مسئله 2 عروه: 178
- 1) بررسی اقوال فقهاء در مسئله: 178
- 2) بررسی صحیحۀ حمران: 179
- *متن روایت: 180
- اشاره 180
- *جمع بین روایات: 180
- *سند روایت: 180
- تفسیر اول: نظریه محقق اردبیلی 182
- تفسیر دوم: نظریه کاشف اللثام 182
- *تفسیرهای مختلف از مفاد صحیحۀ برید و حمران: 182
- تفسیر سوم: نظریه شیخ طوسی 183
- نتیجه: 183
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 184
- 1) روایت غیاث بن ابراهیم 184
- اشاره 184
- الف): روایاتی که در افضاء اثبات ضمان کرده است: 184
- 4) روایت حلبی: 185
- 2) روایت حلبی: 185
- 3) روایت طلحه بن زید: 185
- 5) روایت غیاث: 186
- 1) روایت حمران: 187
- ب): روایاتی که از آنها ثبوت دیه استفاده می شود: 187
- 2) روایت دعائم الاسلام: 187
- 3) صحیحه سلیمان بن خالد 188
- 4) روایت قضایاء امیر المؤمنین علیه السلام: 188
- ج) روایاتی که اثبات مهر نموده است: 189
- د) روایتی که اثبات ارش نموده است: 190
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 192
- الف): آیا به مجرد افضاء صغیره، زن از حباله زوجیت خارج می گردد؟ 192
- 1) طرح مسئله 192
- اشاره 192
- 2) احتمال استاد مدّ ظلّه درباره روایت برید 193
- 3) مناقشه استاد مدّ ظلّه در احتمال فوق 194
- 1) کلام صاحب جواهر - ره - در مفاد دو روایت حمران و برید 194
- ب): تأثیر مرگ زن افضاء شده در مسئله دیه 194
- 2) نقد کلام صاحب جواهر - ره - توسط استاد مدّ ظلّه 195
- 3) کلام محقق اردبیلی - ره - در مفاد روایت حمران و برید 196
- 5) کلام کاشف اللثام در مفاد روایت حمران و برید و نقد صاحب جواهر بر آن 197
- 4) نقد کلام محقق اردبیلی - ره - 197
- *خلاصه و نتیجه بحث 198
- *نظر نهایی استاد مدّ ظلّه در مسئله 198
- الف): ادامه بحث از دیه افضاء شده: 199
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 199
- 1) جمع بین روایات حمران و برید با روایات ضمان (یادآوری و تکمیل) 199
- اشاره 199
- 2) متن عروه 200
- 3) تسامح در عبارت عروه 200
- 1) متن عروه 201
- ب): وجوب نفقه زن افضاء شده 201
- 3) اشاره به یکی از ادله فرق بین ازدواج و پاسخ به آن: 201
- 2) استدلال بر مطلب 201
- 4) نظر استاد - مدّ ظلّه - در مسئله 201
- ج): بیان مراد از افضاء در موضوع روایات: 203
- 1) متن عروه 203
- اشاره 203
- 2) اقوال در معنای افضاء 203
- 2) نظر و استدلال مرحوم آقای خویی رحمه الله 207
- الف) مفهوم و حکم افضا در روایات مربوطه: 207
- 1) نظر صاحب عروه رحمه الله: 207
- اشاره 207
- خلاصۀ درس این جلسه: 207
- 3) نقد کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 208
- 4) نظر صاحب جواهر و مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 209
- 6) نظر استاد مد ظله دربارۀ مفهوم افضاء و حکم آن: 210
- 2) تسامحی در عبارت عروه: 211
- ب) بحث دربارۀ افضاء در غیر زوجۀ صغیره: 211
- 1) عبارت عروه: 211
- 4) نقد کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 212
- 3) کلام مرحوم آقای حکیم در معنای عبارت عروه: 212
- 6) دلایل حکم مزبور در غیر زوجه صغیره: 214
- بررسی مسئله 4 عروه: 215
- اشاره 215
- اشاره 215
- اشاره 215
- روایت اول موثقه سکونی 215
- بررسی روایات: 215
- روایت سوم: صحیفۀ سلیمان بن خالد 216
- روایت دوم مرسله صدوق 216
- کلام محقق (ره) دربارۀ دیۀ افضاء مملوکه 218
- روایت پنجم: 218
- اشاره 218
- اشاره 218
- ادامه مسئله 4: 218
- مسئله 5 219
- اشاره 219
- مسامحه در تعبیر مرحوم سیّد (ره) 219
- ادامه مسئله 4 عروه: 219
- نقد کلام محقق (ره) 219
- دلیل اول (اجماع) 220
- اشاره 220
- بررسی اجماع: 220
- دلیل وجوب انفاق در افضاء کبیره 220
- دلیل دوم: (صحیحۀ حمران عن ابی عبد الله علیه السلام) 221
- بیان صاحب جواهر (ره) در حل تعارض دو صحیحۀ حمران و برید و صحیحۀ حلبی 222
- دلیل سوم: (صحیحۀ برید بن معاویه عن ابی جعفر علیه السلام) 222
- نقد کلام آقای حکیم (ره) 223
- بیان مرحوم آقای حکیم در معنای صحیحۀ حمران 223
- اشاره 225
- خلاصه درس قبل و این جلسه: 225
- ادامۀ مسئلۀ 5 عروه 225
- نظر صاحب جواهر در حل تعارض بین روایات: 225
- نظر استاد مد ظله: 226
- نظر استاد مد ظله در جمع بیان روایات: 227
- مسئله (6) عروه 228
- اشاره 228
- دیه افضاء صغیر بر خود اوست یا بر عاقله؟ 229
- کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله 229
- نقد کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله 231
- دلیل ثبوت دیه بر عاقله به طور عام 232
- شبهه در استدلال به حدیث عمد الصبی خطأ تحمله العاقله 233
- مسئله 7: عروه 234
- 1) متن عروه 235
- 2) بیانات مرحوم آیت الله خوئی: 235
- الف) بررسی مسئله 8 از فصل احکام دخول در زوجه 235
- اشاره 235
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 235
- ب) بیان مقدّمه جهت روشن شدن عدم جریان استصحاب حکم: 236
- ج) جواب استاد «مد ظله» به فرمایش مرحوم آقای خویی (ره) 238
- اشاره 239
- د) پاسخ اشکال دوم مرحوم آقای خویی (ره): (تقدم استصحاب موضوعی بر استصحاب حکمی) 239
- مناقشه در پاسخ اول: 244
- مناقشه در پاسخ دوم: 244
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 246
- اشاره 246
- اشاره 246
- ادامۀ بحث مسئله هشتم: 246
- اشاره 249
- ادامۀ مسئله: 249
- اشکال سوم به جریان استصحاب حکمی (این استصحاب اخص از مدعا است) 249
- اشکال مرحوم آقای حکیم (ره) و مرحوم آقای خویی (ره) به کلام سیّد (ره): 250
- کلام مرحوم آقای حکیم (ره) و مرحوم آقای خویی (ره) در توجیه کلام سیّد (ره) 250
- بررسی کلام عَلَمَیْن در توجیه کلام مرحوم سیّد (ره): 251
- مناقشه در کلام مرحوم سیّد (ره) 252
- توجیه اصل مثبت در کلام مرحوم سیّد (ره): 252
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 254
- اشاره 254
- الف): نقد دیدگاه مرحوم سید پیرامون حرمت ابدی و مثبت بودن اصل: 254
- اشاره 254
- 1) نظر مرحوم آقای حکیم ره: 255
- 2) نقد استاد - مدّ ظلّه - به کلام مرحوم آقای حکیم ره 255
- 3) نظر استاد - مدّ ظلّه - پیرامون کلام مرحوم سید: 256
- 1) توجیه مرحوم آقای حکیم: 257
- اشاره 257
- ب): بررسی حکم وجوب دیه و نفقه 257
- 2) اشکال مرحوم آقای حکیم به کلام مرحوم سید در مورد وجوب دیه 258
- 3) دفاع مرحوم آقای خوئی از مرحوم سید: 258
- 5) نقد استاد - مدّ ظلّه - به لبّی بودن مخصص اطلاق صحیحه حلبی: 259
- 6) نقد استاد - مدّ ظلّه - در وجه فتوای مرحوم سید به وجوب دیه و انفاق: 261
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 263
- اشاره 263
- الف): تکملۀ بحث پیشین 263
- 3): توضیح استاد مد ظله: 264
- ب): بررسی مسئله 9 باب 2 264
- 1): متن مسئله: 264
- 2): بیان نظر مرحوم سید: 264
- 4): اشکال و پاسخ: 265
- 2): توضیح استاد مد ظله: 266
- 1): متن مسئله: 266
- 4): اقوال در مسئله: 267
- 5): ادامه متن مسئله 10 (عدم سقوط نفقه با عدم مکنت زوج): 268
- 6): ادامه متن مسئله 10 (حکم امتناع زوج از پرداخت نفقه): 269
- 7) ادامۀ مسئلۀ 10 (مراد از عبارت: حکما حکم الزوجه): 270
- 8): نقدی بر عبارت مسئله: 271
- نتیجه گیری: 273
- 1) تقریب اشکالی به کلام مصنف 274
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 274
- اشاره 274
- الف): بررسی سقوط نفقه افضاء با نشوز 274
- 2) پاسخ اشکال 275
- 4) حکم مسئله 276
- 3) تمثیلی در توضیح بیشتر کلام مصنّف 276
- 1) توضیح کلام صاحب جواهر و محقق اردبیلی توسط استاد - مدّ ظلّه - 277
- ب): بررسی حکم ثبوت حق برای زن مفضاه پس از مرگ شوهر 277
- 2) بررسی کلام فوق 277
- 3) اشکالی در جریان استصحاب و پاسخ آن 278
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 280
- اشاره 280
- الف): کلام مرحوم آقای حکیم قدس سرّه 280
- 1) طرح بحث (یادآوری) 280
- 3) تقریب دوم برگرفته از کلام مرحوم آقای حکیم 281
- 2) تقریب اوّل برگرفته از کلام مرحوم آقای حکیم 281
- 1) بررسی تقریب اول 283
- اشاره 283
- اثبات تدریجی بودن اشتغال ذمه به نفقه افضاء 284
- 2) بررسی تقریب دوم 287
- 3) اشکال استاد - مدّ ظلّه - به فرق بین نشوز زوجه و مرگ زوج 288
- اشاره 290
- ج): مروری بر مسئله 10 و نتیجه گیری 290
- 2) رابطه نفقه افضاء با نفقه اقارب 291
- اشاره 294
- 1) تعدد زوجات در عقد دائم: 294
- الف) حکم تعدد زوجات در عقد نکاح و تعدّد اماء در ملک یمین: 294
- خلاصۀ درس این جلسه: 294
- 3) تسامحی در عبارت مرحوم سیّد قدس سرّه: 295
- 2) حکم تملّک و تحلیل امه و تعدد زوجات در عقد انقطاعی: 295
- 5) اشتراک حرّ و عبد در عدم جواز جمع بین سه امه و یک حرّه: 297
- 6) اشکال مرحوم آقای خویی قدس سرّه به کلام مرحوم سید قدس سرّه: 297
- 8) نظر استاد (مدّ ظله) دربارۀ کلام مرحوم سید قدس سرّه: 298
- 7) نقد استاد (مدّ ظله): 298
- ب) حکم عبد و امه مبعّض در الحاق و عدم الحاق به حر یا عبد و امه: 299
- 1) متن عروه: 299
- 2) نظر مرحوم آقای خویی قدس سرّه: 299
- 4) نظر استاد (مدّ ظلّه): 300
- 3) نظر مرحوم آقای حکیم قدس سرّه: 300
- 5) نظر مرحوم سید قدس سرّه: 300
- اشاره 302
- الف): بررسی حکم عبد و امه مبعض از نظر جواز تزویج: 302
- 1) نظر مرحوم سید: 302
- اشاره 302
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 302
- 2) نقض استاد - مدّ ظلّه - 303
- 3) نظر استاد - مدّ ظلّه - و مرحوم آقای حکیم «ره» در نادرستی کنار گذاشتن ادلّه اجتهادی: 303
- 4) نقد استاد - مدّ ظلّه - به جریان استصحاب حکم رقیت: 305
- *توضیحی از استاد - مدّ ظلّه - 305
- اشاره 305
- 5) نظر مرحوم آقای حکیم دربارۀ استصحاب مذکور: 305
- 6) نظر مرحوم آقای حکیم در جریان ادله اصل برائت: 306
- 7) نقد استاد - مدّ ظلّه - بر کلام مرحوم آقای حکیم: 306
- 9) نظر استاد - مدّ ظلّه - 307
- 8) فرمایش مرحوم آقای خوئی در مورد امه مبعضه: 307
- 1) متن عروه: 308
- 2) توضیح استاد - مدّ ظلّه - 308
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 310
- اشاره 310
- 2) بررسی حکم مسئله در مورد مطلقه رجعیه 311
- 1) تحریر محل بحث 311
- 3) بررسی حکم مسئله در مورد مطلقه بائنه 312
- 4) فرمایش مرحوم حکیم در مورد عبارت سید و توضیح آن: 313
- 5) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم «ره» 313
- 6) بررسی کلام سید در مورد حمل مطلقات بر کراهت 314
- 7) اشکالی به تعبیر مرحوم سید «ره» در عروه 314
- 8) آیا از تعلیل وارد در روایات «اذا برئت عصمتها» می توان تعدی به غیر آن موردی که مطلقه خواهر آن زنی است که زوج می خواهد با او ازدواج کند کرد؟ 315
- الف): آیا نسبت به اینکه در طلاق بائن، زوج می تواند در عدّه مطلقه، زن دیگری بگیرد، اجماعی وجود دارد؟: 317
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 317
- اشاره 317
- 1) کلام مرحوم حکیم «ره» و ادعای اجماع: 317
- 3) تحقیق استاد «مد ظله» نسبت به ادعای اجماع: 318
- 2) اشکال آقای خوئی «ره» به کلام مرحوم حکیم «ره»: 318
- 1) دلیل اول: 322
- اشاره 322
- ج) ادله قائلین به تفصیل: 322
- اشاره 322
- پاسخ استاد «مد ظله»: 322
- ب): دلیل قائلین بعدم جواز نکاح زوج قبل از انقضاء عدّه مطلقه مطلقاً (طلاق رجعی و بائن): 322
- 2) دلیل دوم: 323
- اشاره 323
- پاسخ شهید ثانی به این استدلال همراه با توضیح استاد «مد ظله»: 323
- د) تعارض بین اطلاق از معانی آیه شریفه «فَانْکِحُوا ما طابَ لَکُمْ...» با اطلاق ادلّه ناهیه: 324
- 1) نظر محقق کرکی «ره»: 325
- اشاره 325
- اشاره 325
- خلاصۀ این جلسه: 325
- الف) ادامه بحث در مورد ازدواج با زن پنجم در عدّه زن مطلقه چهارم: 325
- 2) نظر شهید ثانی: 325
- 3) نظر مرحوم آقای خویی «ره»: 326
- 4) نقد فرمایش آقای خویی «ره» توسط استاد «مدّ ظلّه»: 327
- 1 - رأی آقایان در مورد مخصّص بودن علت: 329
- اشاره 329
- 6) اشکالات استاد «مدّ ظلّه» به استدلال محقق کرکی: 329
- 5) توجیه نظر محقق کرکی «ره» توسط استاد «مدّ ظلّه»: 329
- 2 نظر استاد «مدّ ظلّه» در مورد مخصّص بودن علت: 330
- 7) نظر نهایی استاد «مدّ ظلّه» در مسئله: 331
- اشاره 333
- الف) انقلاب نسبت میان ادلۀ متنافیه: 333
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 333
- ب) نظر استاد «مدّ ظلّه» در ملاک انقلاب نسبت: 334
- اشاره 335
- ج) استثناء از ملاک کلی، در انقلاب نسبت: 335
- د) تطبیق بحث انقلاب نسبت، در ما نحن فیه: 335
- 1) تقریب بحث، بنا بر مبنای مرحوم آقای خویی در مطلقه رجعیّه: 336
- 2) تقریب مسئله، طبق مبنای مشهور در مطلقه رجعیه: 337
- 2) در آن فرضی که خامسه اخت مطلقه باشد: 338
- 1) حمل اخبار بر کراهت: 338
- ه) ادامه مسئله 4: 338
- اشاره 338
- 3) حکم معتدّۀ به غیر عدّه طلاق: 339
- اشاره 340
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 340
- 1) متن عروه: 340
- الف) جواز تزویج خامسه بعد از فوت رابعه: 340
- 2) بیان نظر مرحوم سیّد «ره»: 340
- 3) بیان مرحوم آقای حکیم «ره» و نقد استاد «مدّ ظلّه» بر ایشان: 341
- 4) نظر مرحوم آقای خویی با توضیحی از استاد «مدّ ظلّه»: 341
- 5) نقد استاد «مدّ ظلّه» بر کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 342
- ج) حرمت تزویج مرأه در عدّه غیر: 343
- 1) متن عروه: 343
- 1) متن عروه: 343
- ب) جواز تزویج خامسه در طلاق قبل الدخول: 343
- *1) عزم به معنای اراده است 344
- اشاره 344
- 4) اشکال به استدلال فوق: 344
- 3) وجه عدم جواز ازدواج در عدّه غیر: 344
- نقد استاد «مدّ ظلّه» بر تقریب و بیان راه حل: 345
- *2) اگر بلافاصله پس از فوت مردی، کسی تصمیم بگیرد بعد از تمام شدن عده وفات با زن او ازدواج کند قطعاً خلاف شرع نیست. 345
- نقد استاد «مدّ ظلّه»: 345
- *3) دو تقریب از استاد «مدّ ظلّه» در جواب اشکال به آیه شریفه: 346
- اشاره 348
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 348
- 1) بطلان ازدواج با معتده: 351
- ب) ازدواج با معتده: 351
- دلیل اول: آیۀ شریفۀ «وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَهَ النِّکاحِ» 351
- اشاره 351
- اشکال استدلال به آیه «وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَهَ النِّکاحِ» 352
- مناقشه در دلیل دوّم 353
- نتیجه نهایی بحث: 353
- دلیل دوم: آیات عدّه و تربّص 353
- طائفه دوم: نافی مطلق حرمت ابدی 354
- طائفه اوّل: مثبت مطلق حرمت ابدی 354
- طائفه سوم: مفصّل در حرمت ابد بین علم و جهل 354
- طائفه چهارم: مفصّل در حرمت ابدی بین دخول و عدم دخول 354
- اشاره 354
- تقریب اول در جمع بین روایات 355
- مناقشه استاد مد ظله بر تقریب اول 356
- تقریب دوم در جمع بین روایات: 356
- مناقشه در تقریب دوم در جمع بین روایات 358
- تقریب سوم در جمع بین روایات 360
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 362
- الف) روایاتی که می توانند شاهد بین روایات متعارض باشند: 362
- اشاره 362
- ج) روایاتی که مطلقاً حرمت ابد را اثبات کرده اند: 363
- ب) روایتی که حرمت ابد را مطلقاً نفی می کند: 363
- 1) روایت محمد بن مسلم: 363
- 2) روایت عبد الله بن سنان: 364
- د) روایاتی که بین علم و جهل تفصیل داده اند: 365
- 1) صحیحه اسحاق بن عمار: 365
- 2) صحیحه عبد الرحمن بن حجّاج: 366
- 1) ارتباط این روایت به بحث برائت و اشتغال: 366
- ه) بحث پیرامون فقه الحدیث صحیحه عبد الرحمن بن حجاج: 366
- 2) تفصیل بین جهل به حکم و جهل به موضوع (اشکال مرحوم شیخ): 367
- 3) نظر مرحوم آخوند خراسانی «ره» در حل اشکال شیخ «ره»: 367
- 5) اشکال استاد «مدّ ظلّه» بر مرحوم آخوند: 368
- 4) اشکال مرحوم حاج شیخ عبد لکریم در درر بر مرحوم آخوند: 368
- 6) نظر مرحوم حاج شیخ در حل اشکال شیخ انصاری «ره»: 369
- 7) اشکال استاد «مدّ ظلّه» به بیان شیخ «ره»: 369
- اشاره 370
- اشاره 370
- الف): بررسی مجدد فرمایش مرحوم میرزای شیرازی: 370
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 370
- 1) اشاره مجدد به سخن مرحوم میرزا «ره»: 370
- 3) رجوع استاد «مدّ ظلّه» از اشکال مذکور: 371
- 2) اشکال استاد «مدّ ظلّه» به سخن میرزا «ره»: 371
- 1) ایشان روایت را طور دیگری معنا کرده اند: 372
- ب): بیان مرحوم حاج شیخ در معنای روایت: 372
- 4) یادآوری اشکال حاج شیخ «ره» در درر الفوائد: 372
- 4) پاسخ استاد «مدّ ظلّه»: 373
- 3) تقریب دیگری از سخن مرحوم حاج شیخ «ره»: 373
- *جواب مرحوم شیخ «ره» از اشکال فوق: 374
- اشاره 374
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 378
- اشاره 378
- 1) صحیحه عبد الرحمن بن حجاج: 378
- الف): ادامه بررسی روایاتی که علم را منشأ ثبوت حرمت ابد ذکر نموده است: 378
- 3) نقد کلام مرحوم امام قدس سرّه 380
- 2) تقریب استدلال مرحوم امام قدس سرّه: 380
- اشاره 381
- 1) روایت صحیحه حلبی: 381
- ب): بررسی روایاتی که معیار حرمت ابد را دخول و عدم دخول قرار داده اند: 381
- 2) صحیحه محمد بن مسلم: 382
- 3) موثقه محمد بن مسلم: 382
- 4) موثقه سلیمان بن خالد: 383
- 5) صحیفه حلبی: 383
- اشاره 383
- نظر استاد «مدّ ظلّه»: 384
- 6 - صحیحه ابن سنان: 384
- 7 - روایت حمران: 385
- 1) طرح مسئله و دفع یک شبهه: 386
- الف) کفایت علم احد الزوجین در ثبوت حرمت ابد: 386
- اشاره 386
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 386
- 2) نظر استاد «مدّ ظلّه»: 387
- اشاره 388
- ج) عدم لحوق ایام استبراء به عدّه در حرمت ابد: 388
- *مسامحه در عبارت مرحوم سیّد: 388
- 1) متن عروه: 389
- 1) متن عروه: 389
- ه) عدم الحاق وطی به شبهه و زنا در عدّه، به تزویج در حرمت ابد: 389
- 2) تذکر مرحوم آقای خویی «ره»: 389
- 1) متن عروه: 390
- 2) توضیح استاد «مدّ ظلّه»: 390
- و) احکام تزویج فاسد: 390
- 5) توجیه عبارت مرحوم سیّد: 391
- 4) سهوی از مرحوم آقای خویی «ره»: 391
- 3) خروج دو مورد از أمثله مرحوم سیّد از محل کلام: 391
- 6) تفصیل مرحوم صاحب جواهر در عقد فاسد: 392
- 7) اشکال مرحوم حکیم به صاحب جواهر: 392
- الف) توضیحی، نسبت به بحث، جلسات گذشته: 393
- اشاره 393
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 393
- 1) نظر مرحوم آقای خویی «ره»: 394
- ب) آیا سببیّت تزویج در عدّه برای حرمت ابد مربوط به تزویجی است که لو لا العده صحیح است یا اعم از آن است؟ 394
- 2) تقریب کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 395
- 3) مناقشه استاد «مدّ ظلّه» در کلام آقای خویی «ره»: 396
- الف) بررسی یک اشکال در بحث سابق: 399
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 399
- 1) طرح اشکال: 399
- اشاره 399
- 2) مقدمه ای در پاسخ اشکال: 401
- ب) بررسی مسئله 2: 402
- 3) توضیح پاسخ اشکال: 402
- 1) متن مسئله: 402
- 3) تفسیر عبارت متن توسط مرحوم آقای خویی: 403
- 4) مناقشه تفسیر فوق توسط استاد مد ظله: 404
- 1) مرحوم آقای خویی: 408
- الف): ایرادهایی که متوجّه کلام صاحب عروه «ره» شده است: 408
- اشاره 408
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 408
- 2) پاسخ استاد «مد ظله» به اشکال آقای خویی «ره»: 409
- 3) یادآوری نزاع صحیح و اعمّ در رابطه با بحث کنونی: 410
- 5) اشکال استاد «مد ظله» به کلام مرحوم سیّد «ره» 411
- 2) توضیحات عبارت عروه: 412
- ب): حکم ازدواج با زنی که در عدۀ خود شخص است: 412
- 1) متن عروه: 412
- 3) توضیح بیشتر عبارت عروه: 413
- 4) مقصود از موجبات انفساخ در کلام عروه چیست؟: 414
- اشاره 416
- الف) در عده طلاق و وطی به شبهه و عده متعه و فسخ: 416
- 1) مرحوم حکیم: 416
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 416
- اشاره 417
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم «ره»: 417
- ب) در عده انفساخ: 417
- 2) مرحوم آقای خویی: 417
- 3) نظر استاد «مدّ ظلّه»: 417
- 3) نقد کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 418
- 2) اشکال مرحوم آقای خویی به کلام آقای حکیم «ره»: 418
- 6) نقد کلام مرحوم حکیم توسط آقای خویی: 419
- 4) ادامه بررسی مسئله 3 عروه: 419
- 5) نظر مرحوم آقای حکیم «ره»: 419
- 9) نظر مرحوم آقای حکیم «ره» و نقد آقای خویی «ره»: 420
- 7) نقد جواب مرحوم آقای خویی: 420
- 8) تتمه مسئله 3: 420
- 10) نقد کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 421
- 11) نظر استاد «مدّ ظلّه»: 422
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 423
- اشاره 423
- الف) تتمه مسئله (3) عروه: 423
- اشاره 425
- قول مشهور: 425
- قول دوم: 425
- نظر استاد «مدّ ظلّه»: 425
- توضیح: 425
- ج) ادامه بررسی مسئله (3) عروه: 426
- نظر استاد «مدّ ظلّه»: 426
- اشاره 426
- توضیح؛ 426
- 1) متن مسئله: 428
- الف) بررسی مسئله 4: 428
- 2) توضیح مسئله و کلام مرحوم آقای حکیم «ره»: 428
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 428
- اشاره 428
- 3) نقد مرحوم آقای خویی بر کلام مرحوم آقای حکیم «ره»: 429
- 4) بررسی کلام بزرگان، توسط استاد «مدّ ظلّه»: 430
- 1) سه تقریب برای اثبات اشتراط دخول در حال عدّه: 431
- ب) توضیح بیشتر بحث: 431
- 2) نگاهی به روایات باب: 433
- 3) نتیجه بحث: 436
- 4) تذکر یک نکته لفظی: 436
- خلاصۀ این جلسه: 437
- اشاره 437
- الف) بررسی مسئله 5 (شک در عدّه): 437
- 2) توضیح شقوق مسئله: 437
- 1) متن عروه: 437
- اشاره 438
- 3) تذکر دو نکته: 438
- نقد کلام مرحوم آقای حکیم توسط استاد «مدّ ظلّه»: 439
- 1) اشاره به بحث اصولی قیام امارات و اصول مقام قطع: 439
- ب) امکان حکم به حرمت ابد به مجرد استصحاب عدّه: 439
- اشاره 439
- نظر مرحوم آخوند «ره» و پاسخ به آن: 440
- 3) نظر مرحوم حاج آقا رضا و مرحوم حاج شیخ عبد الکریم: 441
- 4) نظر مرحوم میرزای نائینی: 442
- اشاره 444
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 444
- نظریه دوم: 450
- بررسی نظریۀ اول: 450
- توضیح سوم: 451
- اشاره 454
- الف) بررسی روایات مربوط به تصدیق قول زن در اموری مانند عدّه و حیض: 454
- 1) روایات قابل استناد در این مسئله: 454
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 454
- 2) متن روایات مربوطه: 455
- 1) فرمایش مرحوم آقای خویی: 457
- 2) نقد استاد «مدّ ظلّه»: 457
- 3) تفصیل فقهاء دربارۀ مطلب: 457
- ب) بررسی فرمایش مرحوم آقای خویی دربارۀ اختصاص تصدیق قول زن نسبت به حالت فعلی: 457
- 4) روایات قابل استناد برای موضوع مورد بحث: 458
- 3) بررسی و توضیح مسئله 7: 460
- 1) مسئله 6: 460
- ج) توضیح و بررسی مسائل 6 تا 8 باب: 460
- 2) متن مسئله 7: 460
- 4) متن مسئله 8: 462
نسخه مشهور یا متواتر است یا به طرق صحیح رسیده است این بیان صحیح بود، ولی چنین چیزی ثابت نیست و بسیاری از کتابها، چند تحریر دارد مثل بصائر الدرجات، خرائج راوندی، حتی همین وسائل الشیعه شیخ حرّ که تحریر مختصر و مفصل دارد.
مرحوم شیخ و کلینی با واسطه از کتاب علی بن جعفر نقل می کنند و طریق آنها صحیح است. ولی آیا نسخه ای که شیخ نقل می کند همان نسخه ای است که حمیری نقل می کند؟
باید ثابت شود نسخه ای که در دست عبد الله بن الحسن بوده و اجازه روایت آن را به حمیری داده همان نسخه معتبر و مشهور است.
بلکه به احتمال قوی، نسخۀ خود حمیری هم چند تحریر داشته که بطور مبوّب و غیر مبوّب نوشته اند، و اگر بعضی طرق صحیح باشد، طریق دیگر که نمی دانیم از چه نسخه ای اخذ شده اعتبارش ثابت نیست.
البته این شبهه در کتب اربعه و مانند آن نیست. چون تمام نسخ آنها - و لو با واسطه با اصل مقابله شده، بعلاوه کتب درسی بوده که قرائت می کردند و مستند عموم فقها و مرجع آنها بوده است، حسابش جداست و در اعتبار آنها تردیدی نیست.
ب) جواز تزویج خامسه در طلاق قبل الدخول:
1) متن عروه:
«و اما اذا کان الطلاق او الفراق بالفسخ قبل الدخول فلا عدّه حتی یجب الصبر او لا یجب»
این فرع، بحث معتنی به ندارد. هم قواعد عامه اقتضا می کند. و هم بخصوص، روایت داریم.
ج) حرمت تزویج مرأه در عدّه غیر:
1) متن عروه:
«لا یجوز التزویج فی عده الغیر دواماً او متعهً، سواء کانت عده الطلاق بائنه او رجعیه او عدّه الوفات او عدّه وطی الشبهه، حرّه کانت المعتدّه او أمه و لو تزوجها حرمت علیه ابداً».