- الف) بررسی مسئله 7 (حلّ مشکلات عبارتی): 1
- 1) متن مسئله 1
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 1
- اشاره 1
- 1378/8/23 یکشنبه درس شمارۀ (152) کتاب النکاح/سال دوم 1
- 2) توضیحی دربارۀ کلمۀ «اشکال» در متن 2
- 3) طرح اشکالی درباره مورد سوم جواز ترک وطی 3
- 4) پاسخ مورد سومِ جواز ترک وطی، توسط استاد مدّ ظلّه 4
- 5) مقدمه ای در تبیین وجه سوم پاسخ ایراد فوق تکلیف کفّار به فروع 5
- 6) توضیح وجه سوم پاسخ از اشکال عدم صحت تجویز در مورد سوم 8
- 1) ادعای اجماع در مسئله 8
- ب) بررسی حکم مسئله 7: 8
- 1) استناد به اجماع در کلمات فقهاء 10
- الف) بحثی دربارۀ ادعای اجماع در مسئلۀ مورد بحث (حرمت ترک وطی زوجه بیش از چهار ماه): 10
- اشاره 10
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 10
- ب) بررسی مناقشۀ مرحوم آقای خوئی ره در حجیت اجماع مذکور: 11
- 2) وقوع اشتباه در مستند مرحوم نراقی (ره) 11
- 1) تقریب استدلال مرحوم آقای خوئی (ره) 11
- 3) نظر استاد - مدّ ظلّه - دربارۀ اجماع مورد ادّعا 11
- 3) اشکال نقضی استاد - مدّ ظلّه - 12
- 2) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به تقریب مذکور 12
- 5) تفصیل میان مسائل اصلی و فرعی (ضابطۀ احراز اتّصال فتوا به زمان معصوم (علیه السلام)) 15
- 2) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به مناقشۀ مزبور 16
- 1) مناقشه در تمسک به «انصراف» برای اعتبار انزال در وطی 16
- ج) بررسی چگونگی استناد به انصراف برای اعتبار انزال در وطی: 16
- 3) نتیجه گیری استاد - مدّ ظلّه - در ما نحن فیه 18
- 4) اشکالی در فتاوای برخی فقها در این باره 18
- 1) نقل عبارت رسالۀ احکام النساء: 20
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 20
- اشاره 20
- الف): بررسی فرمایش مرحوم شیخ مفید «ره» 20
- 2) نظر استاد - مدّ ظلّه 21
- ب): دلیل دوّم قاعدۀ لا ضرر و قاعدۀ لا حرج 22
- 2) خدشۀ آقای خوئی در تمسک به لا ضرر و لا حرج 22
- 1) نقل فرمایش مرحوم صاحب جواهر 22
- 1) مستند اول - فعل عمر 25
- 2) نظر استاد - مدّ ظلّه العالی 25
- ج): بررسی مستند چهار ماه در مسئله 25
- 4) نظر استاد - مدّ ظلّه 26
- 3) نظر مرحوم آقای خوئی دربارۀ اجنبی بودن این استدلال از بحث 26
- 5) مستند دوم - فرمایش مرحوم مجلسی (ره) در روضه المتقین 27
- 2) بررسی سند 28
- اشاره 28
- د): دلیل سوم، روایات خاصه 28
- 1) متن روایت: 28
- 6) نظر استاد - مدّ ظلّه 28
- 3) توضیحی درباره معنا و متن حدیث 30
- خلاصۀ مطالب این جلسه: 32
- اشاره 32
- 1) تکمله ای بر بحث گذشته - استدلال به لا ضرر و لا حرج (دلیل اول): 32
- اشاره 32
- اشاره 33
- الف) اشکال اخص بودن دلیل از مدعی، 33
- 2) ادامۀ ادله حرمت ترک وطی (دلیل دوم): 33
- اشاره 33
- دفاع استاد «مدّ ظلّه» از مرحوم فیض «ره»: 35
- *نتیجۀ بررسی اقوال فقهاء: 35
- ب) استدلال به ادلۀ رافع ضرر و حرج 36
- اشاره 38
- سند روایت: 38
- 3 - بررسی روایت حفص (دلیل سوم) 38
- دلالت روایت: 38
- تقریب استدلال به روایت: 39
- مناقشه استاد در استدلال به روایت: 39
- 4 - بررسی روایت محمد بن جعفر (دلیل چهارم) 40
- تقریب دوم استدلال: 40
- اولین تقریب استدلال: 40
- اشاره 40
- اشاره 40
- نقد استدلال: 40
- اشاره 40
- 5 - بررسی روایات باب ایلاء (دلیل پنجم) 42
- نقد استدلال: 42
- اشاره 42
- نقد استدلال به روایت: 42
- تقریب کامل تر استدلال: 44
- اشاره 45
- خلاصۀ مطالب این جلسه: 45
- کلام صاحب جواهر در مسئله: 47
- نقد استدراک صاحب جواهر: 48
- نظر نهایی استاد مد ظله العالی 53
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 55
- الف): بررسی حکم لزوم مباشرت در عقد ازدواج موقّت 55
- 1) تقویت دلیل لزوم در متعه 55
- اشاره 55
- 4) تفصیل بیشتر در مسئله قدر متیقن 59
- 6) نقد جریان قاعده حرج و نفی ضرر در متعه 62
- 5) تفصیل بیشتر در بحث انصراف 62
- 1) لزوم مباشرت در غیر زن جوان 63
- ب): بررسی حکم لزوم مباشرت در برخی فروع مسئله 63
- 2) حکم ترک وطی در سفر غیر واجب 64
- 3) تحقیق استاد - مدّ ظلّه - در مفاد "عنده" در صحیح صفوان 65
- 4) تقویت وجه لزوم قید "حضر" در حکم به وجوب مباشرت و نقد آن 66
- 5) بررسی حکم ترک مباشرت به جهت سفر واجب 67
- 6) توضیحی درباره فرق باب تزاحم و باب ورود 68
- الف): چگونگی رابطۀ حق استمتاع با سفر واجب: 70
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 70
- اشاره 70
- 1) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به استدلال مرحوم آقای خوئی «ره» (یادآوری و تکمیل) 70
- 2) استدراکی بر پاسخ پیشین استاد - مدّ ظلّه 71
- 3) نظر نهائی استاد - مدّ ظلّه 72
- ب): بحث دربارۀ سایر فقرات مسئله 7 74
- 1) ادامۀ متن مسئله 7: 74
- 3) جواز ترک وطی با رضایت زوجه یا اشتراط در هنگام عقد: 75
- 2) عدم توقف وجوب وطی بر مطالبۀ زوجه: 75
- 4) جواز ترک وطئ در فرض ضرر مرد یا زن: 76
- 1) متن عروه: ادامه مسئله (7):... 78
- 2) کلمات اعلام دربارۀ غیبت اختیاری زوجه 78
- الف): موارد سقوط حق زوجه در وطی أربعه اشهر 78
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 78
- اشاره 78
- 3) کلام استاد - مدّ ظله - در مسئله 79
- 4) ناشزه شدن زوجه: 81
- ب): چگونگی و مقدار وطی واجب 81
- د): 82
- 1) متن عروه 82
- ج): اختصاصی وجوب وطی به زوجه 82
- 1) سپس سیّد می فرماید که این حکم شامل مملوکه غیر زوجه نمی شود 82
- 2) مراد از عدم قدرت در مفروض مسئله 83
- 3) چگونگی و مقدار حکومت ادلّه نفی حرج بر احکام اولیه 83
- خلاصۀ درس این جلسه: 86
- 1) کثرت شهوت به حدی است که برای زن حرجی است زن نمی تواند خود را حفظ نموده به معصیت می افتد. 86
- اشاره 86
- الف) بررسی مسئله 8 عروه: 86
- اشاره 86
- 3) فرض سوم آن است که اصلاً اختیاری در کار نباشد. 87
- اشاره 87
- حل اشکال عبارتی در کلام سید رحمه الله: 89
- اشاره 90
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله در وجه احتیاط: 90
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله 90
- اشاره 92
- 3) کلام مرحوم آقای خویی در وجه احتیاط: 92
- تکمله فرمایش مرحوم آقای خویی: 93
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 94
- 5) نظر استاد رحمه الله: 95
- اشاره 97
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 97
- الف) ادامه بررسی مسئله 8: 97
- 1) تذکری در توضیح بحث سابق (مسئله 8): 97
- 2) دلیل دیگری بر حرمت ترک مباشرت در صورت ضرر: 98
- ب) بررسی مسئله 9: 99
- 1) متن مسئله: 99
- 2) توضیح مسئله: 99
- 3) بررسی لزوم و عدم لزوم ارضاء زن: 100
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم: 101
- 5) خاطره ای علمی از مرحوم آقا سید احمد خوانساری قدس سرّه: 102
- 6) توضیح اشکال به مرحوم آقای حکیم: 103
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 105
- اشاره 105
- اشاره 105
- الف): بررسی متن و سند روایت کراجکی در کنز الفوائد: 105
- 1) عدم امکان استناد به متن حدیث: 105
- 1) حسین بن محمد بن علی الصیرفی: 106
- اشاره 106
- 2) اشکالات موجود در سند روایت: 106
- 3) قاسم بن محمد بن جعفر علوی: 107
- 4) احتمال سقط واسطه در حدیث: 107
- 2) محمد بن علی جعابی: 107
- 1) مناقشه استاد «مدّ ظلّه» به استدلال مرحوم حکیم «ره»: 108
- ب) استدلال مرحوم آقای حکیم «ره» به اطلاق ادله برای عدم وجوب استحلال: 108
- 2) پاسخ استاد «مدّ ظلّه» به تقریب مذکور: 109
- ج) توضیح مسئله 1 (عدم جواز وطی صغیره): 110
- نتیجه: 110
- اشاره 110
- 2) توضیحاتی پیرامون مسئله: 111
- اشاره 113
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 113
- 3) رد مجهول بودن جعابی ارسال روایت کراجکی 114
- 2) تأکید سنّی بودن ابن الصیرفی 114
- 1) توصیه و تأکید استاد - مدّ ظلّه - بر رجوع به مآخذ اصلی 114
- 1) دلیل اجماع 116
- ج): عدم جواز وطی زوجه قبل از اتمام نُه سال 116
- ب): لزوم احتیاط در استرضاء و استحلال 116
- 1 - مرسله یعقوب بن یزید 117
- 2) دلیل اولویت عرفیه در تسری حکم از جاریه به زوجه حرّه 117
- 2 - روایت زراره 117
- 3) بررسی روایات 117
- 5 - روایت دعائم 118
- 4 - صحیحه حلبی 118
- 6 - روایت عمار سجستانی 118
- 3 - روایت ابی بصیر 118
- 7 - روایت حلبی 119
- 9 - روایت غیاث بن ابراهیم 119
- 8 - روایت طلحه بن زید 119
- 10 - روایت حمران 119
- 11 - روایت حلبی 120
- 2) احتمالات مطرح شده در توجیه تردید روایت زراره و ابو بصیر 120
- د): رفع تنافی از ظاهر روایات در مورد نه یا ده سال 120
- 1) موارد اختلاف مطرح شده در روایات 120
- ه): مختصری درباره حکم امه 122
- 1) نظر صاحب وسائل 122
- 3) جمع روایت غیاث با روایات نه سال 122
- 2) نظر مرحوم آقای خوئی 122
- 5) نقد استاد - مدّ ظلّه 123
- 4) توضیح کلام ایشان توسط استاد - مدّ ظلّه 123
- 3) اشکال مرحوم آقای خوئی 123
- اشاره 125
- 2) توضیح مسئله 125
- 1) متن مسئله 125
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 125
- الف): بررسی مسئلۀ 2 125
- 3) اقوال فقهای تا عصر صاحب جواهر (ره) 126
- 4) ادعای اجماع در مسئله بر تحریم ابد 129
- 2) عبارت فیض در مفاتیح الشرائع 130
- 1) عبارت نزهه الناظر 130
- 3) عبارت صاحب مدارک در نهایه المرام 132
- *نتیجه بحث 133
- 1) کلام ابن برّاج در جواهر الفقه 134
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 134
- الف): ادامه نقل اقوال و بررسی اجماع در مسئله 134
- اشاره 134
- 2) بررسی ثبوت اجماع در مسئله 135
- 3) نسبتهای نادرست قول به تحریم ابد به فقهای متقدم 136
- 4) علت ادعای اجماع در مسئله 138
- ب): بررسی دلیل روایی مسئله 139
- الف): ادامۀ بررسی مرسلۀ یعقوب بن یزید 140
- 1) اشکال به ارتباط مرسله با محل بحث (ازدواج با صغیره) و پاسخ آن 140
- اشاره 140
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 140
- 2) بررسی اعتبار روایت و بررسی کلام مرحوم آقای حکیم (ره) 142
- ب): بررسی اجماع بر عدم حرمت ابد به مجرّد دخول (بحث اوّل) 143
- اشاره 143
- 1) کلام شیخ طوسی (ره) در تهذیب و استبصار 143
- 2) بحث صاحب جواهر (ره) درباره مخالفین در مسئله و نقد آن 144
- 3) تفصیل بحث درباره عبارات سرائر و نهایه 145
- 4) توضیح کلام صاحب جواهر (بحث دوّم) 147
- 1) کلام مرحوم صاحب جواهر رحمه الله (یادآوری و تکمیل): 149
- اشاره 149
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 149
- الف) بررسی کلام مرحوم صاحب جواهر و آقای حکیم قدس سرهم دربارۀ دلالت مرسلۀ یعقوب بن یزید: 149
- 2) نقد استاد - مدّ ظلّه - از کلام جواهر: 150
- اشاره 150
- الف) ادعای اجماع نسبت به عدم حرمت ابد به صرف دخول: 150
- ب) ادعای مخالفت قول به حرمت ابد با مذاق شارع: 151
- 4) نقد استاد - مدّ ظلّه -: 153
- ب) دلایل طرد مرسلۀ یعقوب بن یزید: 154
- اشاره 154
- اشاره 155
- 2) مخالفت با ظاهر روایات معتبر: 155
- 1) مخالفت با اجماع: 155
- اشکال مرحوم آقای حکیم در دلالت دو روایت: 156
- الف): توضیح متن مورد بحث از مسئله 3 باب: 157
- اشاره 157
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 157
- 1) متن مسئله 2: 157
- ب): بررسی تفصیل مرحوم صاحب جواهر میان جهل به موضوع و جهل به حکم 158
- 1) تفصیل صاحب جواهر 1 میان جهل به حکم و جهل به موضوع: 158
- 2) تقریب کلام صاحب جواهر توسط استاد - مدّ ظلّه - 159
- 3) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به تقریب مذکور: 160
- 1) نظر مرحوم آقای حکیم «ره» 163
- 2) نظر مرحوم آقای خویی «ره» 163
- ج): نقل نظر بزرگان معاصر و نتیجه گیری بحث 163
- 3) نقد استاد - مدّ ظلّه - 164
- 4) نتیجه بحث: 164
- 1) مراد از جاهل 165
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 165
- اشاره 165
- الف): جاهل به حکم یا موضوع 165
- اشاره 165
- 2) دلیل استثنای جاهل 167
- ب): صغیر و مجنون 167
- 1) بررسی حکم مسئله 168
- ج): پس از اندمال جراحت 168
- 2) بیان اشکال در استدلال به روایت 170
- 3) جواب از اشکال: 170
- 4) بررسی جریان استصحاب پس از بهبودی جراحات: 171
- اشاره 171
- مبنای مرحوم آقای داماد در مسئله 171
- مبنای مرحوم آقای خوئی در مسئله 173
- شبهۀ بقاء موضوع در جریان استصحاب: 173
- د): پس از طلاق و عقد مجدد 174
- 1) قول مرحوم سید در عروه به وجوب دیه در افضاء: 176
- الف) ثبوت دیه در صورت افضاء: 176
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 176
- اشاره 176
- 3) نقد استاد «مدّ ظلّه» بر استدلال به روایت: 177
- 4) استدلال به قضاوت امیر المؤمنین علیه السلام بر وجوب دیه در افضاء: 177
- اشاره 178
- ب) تتمه مسئله 2 عروه: 178
- 1) بررسی اقوال فقهاء در مسئله: 178
- 2) بررسی صحیحۀ حمران: 179
- *متن روایت: 180
- اشاره 180
- *جمع بین روایات: 180
- *سند روایت: 180
- *تفسیرهای مختلف از مفاد صحیحۀ برید و حمران: 182
- تفسیر اول: نظریه محقق اردبیلی 182
- تفسیر دوم: نظریه کاشف اللثام 182
- تفسیر سوم: نظریه شیخ طوسی 183
- نتیجه: 183
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 184
- الف): روایاتی که در افضاء اثبات ضمان کرده است: 184
- 1) روایت غیاث بن ابراهیم 184
- اشاره 184
- 4) روایت حلبی: 185
- 3) روایت طلحه بن زید: 185
- 2) روایت حلبی: 185
- 5) روایت غیاث: 186
- 2) روایت دعائم الاسلام: 187
- ب): روایاتی که از آنها ثبوت دیه استفاده می شود: 187
- 1) روایت حمران: 187
- 4) روایت قضایاء امیر المؤمنین علیه السلام: 188
- 3) صحیحه سلیمان بن خالد 188
- ج) روایاتی که اثبات مهر نموده است: 189
- د) روایتی که اثبات ارش نموده است: 190
- الف): آیا به مجرد افضاء صغیره، زن از حباله زوجیت خارج می گردد؟ 192
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 192
- اشاره 192
- 1) طرح مسئله 192
- 2) احتمال استاد مدّ ظلّه درباره روایت برید 193
- 1) کلام صاحب جواهر - ره - در مفاد دو روایت حمران و برید 194
- 3) مناقشه استاد مدّ ظلّه در احتمال فوق 194
- ب): تأثیر مرگ زن افضاء شده در مسئله دیه 194
- 2) نقد کلام صاحب جواهر - ره - توسط استاد مدّ ظلّه 195
- 3) کلام محقق اردبیلی - ره - در مفاد روایت حمران و برید 196
- 5) کلام کاشف اللثام در مفاد روایت حمران و برید و نقد صاحب جواهر بر آن 197
- 4) نقد کلام محقق اردبیلی - ره - 197
- *خلاصه و نتیجه بحث 198
- *نظر نهایی استاد مدّ ظلّه در مسئله 198
- الف): ادامه بحث از دیه افضاء شده: 199
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 199
- 1) جمع بین روایات حمران و برید با روایات ضمان (یادآوری و تکمیل) 199
- اشاره 199
- 3) تسامح در عبارت عروه 200
- 2) متن عروه 200
- 1) متن عروه 201
- 2) استدلال بر مطلب 201
- 3) اشاره به یکی از ادله فرق بین ازدواج و پاسخ به آن: 201
- ب): وجوب نفقه زن افضاء شده 201
- 4) نظر استاد - مدّ ظلّه - در مسئله 201
- 2) اقوال در معنای افضاء 203
- اشاره 203
- ج): بیان مراد از افضاء در موضوع روایات: 203
- 1) متن عروه 203
- الف) مفهوم و حکم افضا در روایات مربوطه: 207
- 1) نظر صاحب عروه رحمه الله: 207
- 2) نظر و استدلال مرحوم آقای خویی رحمه الله 207
- اشاره 207
- خلاصۀ درس این جلسه: 207
- 3) نقد کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 208
- 4) نظر صاحب جواهر و مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 209
- 6) نظر استاد مد ظله دربارۀ مفهوم افضاء و حکم آن: 210
- ب) بحث دربارۀ افضاء در غیر زوجۀ صغیره: 211
- 2) تسامحی در عبارت عروه: 211
- 1) عبارت عروه: 211
- 4) نقد کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 212
- 3) کلام مرحوم آقای حکیم در معنای عبارت عروه: 212
- 6) دلایل حکم مزبور در غیر زوجه صغیره: 214
- روایت اول موثقه سکونی 215
- اشاره 215
- اشاره 215
- بررسی روایات: 215
- بررسی مسئله 4 عروه: 215
- اشاره 215
- روایت دوم مرسله صدوق 216
- روایت سوم: صحیفۀ سلیمان بن خالد 216
- ادامه مسئله 4: 218
- روایت پنجم: 218
- کلام محقق (ره) دربارۀ دیۀ افضاء مملوکه 218
- اشاره 218
- اشاره 218
- مسئله 5 219
- مسامحه در تعبیر مرحوم سیّد (ره) 219
- اشاره 219
- نقد کلام محقق (ره) 219
- ادامه مسئله 4 عروه: 219
- اشاره 220
- دلیل اول (اجماع) 220
- بررسی اجماع: 220
- دلیل وجوب انفاق در افضاء کبیره 220
- دلیل دوم: (صحیحۀ حمران عن ابی عبد الله علیه السلام) 221
- دلیل سوم: (صحیحۀ برید بن معاویه عن ابی جعفر علیه السلام) 222
- بیان صاحب جواهر (ره) در حل تعارض دو صحیحۀ حمران و برید و صحیحۀ حلبی 222
- بیان مرحوم آقای حکیم در معنای صحیحۀ حمران 223
- نقد کلام آقای حکیم (ره) 223
- اشاره 225
- ادامۀ مسئلۀ 5 عروه 225
- نظر صاحب جواهر در حل تعارض بین روایات: 225
- خلاصه درس قبل و این جلسه: 225
- نظر استاد مد ظله: 226
- نظر استاد مد ظله در جمع بیان روایات: 227
- مسئله (6) عروه 228
- اشاره 228
- کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله 229
- دیه افضاء صغیر بر خود اوست یا بر عاقله؟ 229
- نقد کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله 231
- دلیل ثبوت دیه بر عاقله به طور عام 232
- شبهه در استدلال به حدیث عمد الصبی خطأ تحمله العاقله 233
- مسئله 7: عروه 234
- 1) متن عروه 235
- اشاره 235
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 235
- الف) بررسی مسئله 8 از فصل احکام دخول در زوجه 235
- 2) بیانات مرحوم آیت الله خوئی: 235
- ب) بیان مقدّمه جهت روشن شدن عدم جریان استصحاب حکم: 236
- ج) جواب استاد «مد ظله» به فرمایش مرحوم آقای خویی (ره) 238
- اشاره 239
- د) پاسخ اشکال دوم مرحوم آقای خویی (ره): (تقدم استصحاب موضوعی بر استصحاب حکمی) 239
- مناقشه در پاسخ اول: 244
- مناقشه در پاسخ دوم: 244
- اشاره 246
- اشاره 246
- ادامۀ بحث مسئله هشتم: 246
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 246
- ادامۀ مسئله: 249
- اشاره 249
- اشکال سوم به جریان استصحاب حکمی (این استصحاب اخص از مدعا است) 249
- اشکال مرحوم آقای حکیم (ره) و مرحوم آقای خویی (ره) به کلام سیّد (ره): 250
- کلام مرحوم آقای حکیم (ره) و مرحوم آقای خویی (ره) در توجیه کلام سیّد (ره) 250
- بررسی کلام عَلَمَیْن در توجیه کلام مرحوم سیّد (ره): 251
- مناقشه در کلام مرحوم سیّد (ره) 252
- توجیه اصل مثبت در کلام مرحوم سیّد (ره): 252
- اشاره 254
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 254
- اشاره 254
- الف): نقد دیدگاه مرحوم سید پیرامون حرمت ابدی و مثبت بودن اصل: 254
- 1) نظر مرحوم آقای حکیم ره: 255
- 2) نقد استاد - مدّ ظلّه - به کلام مرحوم آقای حکیم ره 255
- 3) نظر استاد - مدّ ظلّه - پیرامون کلام مرحوم سید: 256
- اشاره 257
- 1) توجیه مرحوم آقای حکیم: 257
- ب): بررسی حکم وجوب دیه و نفقه 257
- 3) دفاع مرحوم آقای خوئی از مرحوم سید: 258
- 2) اشکال مرحوم آقای حکیم به کلام مرحوم سید در مورد وجوب دیه 258
- 5) نقد استاد - مدّ ظلّه - به لبّی بودن مخصص اطلاق صحیحه حلبی: 259
- 6) نقد استاد - مدّ ظلّه - در وجه فتوای مرحوم سید به وجوب دیه و انفاق: 261
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 263
- اشاره 263
- الف): تکملۀ بحث پیشین 263
- 1): متن مسئله: 264
- 3): توضیح استاد مد ظله: 264
- 2): بیان نظر مرحوم سید: 264
- ب): بررسی مسئله 9 باب 2 264
- 4): اشکال و پاسخ: 265
- 2): توضیح استاد مد ظله: 266
- 1): متن مسئله: 266
- 4): اقوال در مسئله: 267
- 5): ادامه متن مسئله 10 (عدم سقوط نفقه با عدم مکنت زوج): 268
- 6): ادامه متن مسئله 10 (حکم امتناع زوج از پرداخت نفقه): 269
- 7) ادامۀ مسئلۀ 10 (مراد از عبارت: حکما حکم الزوجه): 270
- 8): نقدی بر عبارت مسئله: 271
- نتیجه گیری: 273
- اشاره 274
- 1) تقریب اشکالی به کلام مصنف 274
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 274
- الف): بررسی سقوط نفقه افضاء با نشوز 274
- 2) پاسخ اشکال 275
- 4) حکم مسئله 276
- 3) تمثیلی در توضیح بیشتر کلام مصنّف 276
- 1) توضیح کلام صاحب جواهر و محقق اردبیلی توسط استاد - مدّ ظلّه - 277
- ب): بررسی حکم ثبوت حق برای زن مفضاه پس از مرگ شوهر 277
- 2) بررسی کلام فوق 277
- 3) اشکالی در جریان استصحاب و پاسخ آن 278
- الف): کلام مرحوم آقای حکیم قدس سرّه 280
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 280
- اشاره 280
- 1) طرح بحث (یادآوری) 280
- 3) تقریب دوم برگرفته از کلام مرحوم آقای حکیم 281
- 2) تقریب اوّل برگرفته از کلام مرحوم آقای حکیم 281
- اشاره 283
- 1) بررسی تقریب اول 283
- اثبات تدریجی بودن اشتغال ذمه به نفقه افضاء 284
- 2) بررسی تقریب دوم 287
- 3) اشکال استاد - مدّ ظلّه - به فرق بین نشوز زوجه و مرگ زوج 288
- اشاره 290
- ج): مروری بر مسئله 10 و نتیجه گیری 290
- 2) رابطه نفقه افضاء با نفقه اقارب 291
- اشاره 294
- 1) تعدد زوجات در عقد دائم: 294
- خلاصۀ درس این جلسه: 294
- الف) حکم تعدد زوجات در عقد نکاح و تعدّد اماء در ملک یمین: 294
- 3) تسامحی در عبارت مرحوم سیّد قدس سرّه: 295
- 2) حکم تملّک و تحلیل امه و تعدد زوجات در عقد انقطاعی: 295
- 6) اشکال مرحوم آقای خویی قدس سرّه به کلام مرحوم سید قدس سرّه: 297
- 5) اشتراک حرّ و عبد در عدم جواز جمع بین سه امه و یک حرّه: 297
- 7) نقد استاد (مدّ ظله): 298
- 8) نظر استاد (مدّ ظله) دربارۀ کلام مرحوم سید قدس سرّه: 298
- 2) نظر مرحوم آقای خویی قدس سرّه: 299
- ب) حکم عبد و امه مبعّض در الحاق و عدم الحاق به حر یا عبد و امه: 299
- 1) متن عروه: 299
- 4) نظر استاد (مدّ ظلّه): 300
- 3) نظر مرحوم آقای حکیم قدس سرّه: 300
- 5) نظر مرحوم سید قدس سرّه: 300
- الف): بررسی حکم عبد و امه مبعض از نظر جواز تزویج: 302
- اشاره 302
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 302
- 1) نظر مرحوم سید: 302
- اشاره 302
- 2) نقض استاد - مدّ ظلّه - 303
- 3) نظر استاد - مدّ ظلّه - و مرحوم آقای حکیم «ره» در نادرستی کنار گذاشتن ادلّه اجتهادی: 303
- 5) نظر مرحوم آقای حکیم دربارۀ استصحاب مذکور: 305
- *توضیحی از استاد - مدّ ظلّه - 305
- 4) نقد استاد - مدّ ظلّه - به جریان استصحاب حکم رقیت: 305
- اشاره 305
- 6) نظر مرحوم آقای حکیم در جریان ادله اصل برائت: 306
- 7) نقد استاد - مدّ ظلّه - بر کلام مرحوم آقای حکیم: 306
- 9) نظر استاد - مدّ ظلّه - 307
- 8) فرمایش مرحوم آقای خوئی در مورد امه مبعضه: 307
- 1) متن عروه: 308
- 2) توضیح استاد - مدّ ظلّه - 308
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 310
- اشاره 310
- 2) بررسی حکم مسئله در مورد مطلقه رجعیه 311
- 1) تحریر محل بحث 311
- 3) بررسی حکم مسئله در مورد مطلقه بائنه 312
- 5) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم «ره» 313
- 4) فرمایش مرحوم حکیم در مورد عبارت سید و توضیح آن: 313
- 6) بررسی کلام سید در مورد حمل مطلقات بر کراهت 314
- 7) اشکالی به تعبیر مرحوم سید «ره» در عروه 314
- 8) آیا از تعلیل وارد در روایات «اذا برئت عصمتها» می توان تعدی به غیر آن موردی که مطلقه خواهر آن زنی است که زوج می خواهد با او ازدواج کند کرد؟ 315
- اشاره 317
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 317
- الف): آیا نسبت به اینکه در طلاق بائن، زوج می تواند در عدّه مطلقه، زن دیگری بگیرد، اجماعی وجود دارد؟: 317
- 1) کلام مرحوم حکیم «ره» و ادعای اجماع: 317
- 2) اشکال آقای خوئی «ره» به کلام مرحوم حکیم «ره»: 318
- 3) تحقیق استاد «مد ظله» نسبت به ادعای اجماع: 318
- اشاره 322
- اشاره 322
- پاسخ استاد «مد ظله»: 322
- ج) ادله قائلین به تفصیل: 322
- 1) دلیل اول: 322
- ب): دلیل قائلین بعدم جواز نکاح زوج قبل از انقضاء عدّه مطلقه مطلقاً (طلاق رجعی و بائن): 322
- اشاره 323
- پاسخ شهید ثانی به این استدلال همراه با توضیح استاد «مد ظله»: 323
- 2) دلیل دوم: 323
- د) تعارض بین اطلاق از معانی آیه شریفه «فَانْکِحُوا ما طابَ لَکُمْ...» با اطلاق ادلّه ناهیه: 324
- 1) نظر محقق کرکی «ره»: 325
- اشاره 325
- اشاره 325
- خلاصۀ این جلسه: 325
- الف) ادامه بحث در مورد ازدواج با زن پنجم در عدّه زن مطلقه چهارم: 325
- 2) نظر شهید ثانی: 325
- 3) نظر مرحوم آقای خویی «ره»: 326
- 4) نقد فرمایش آقای خویی «ره» توسط استاد «مدّ ظلّه»: 327
- 1 - رأی آقایان در مورد مخصّص بودن علت: 329
- اشاره 329
- 6) اشکالات استاد «مدّ ظلّه» به استدلال محقق کرکی: 329
- 5) توجیه نظر محقق کرکی «ره» توسط استاد «مدّ ظلّه»: 329
- 2 نظر استاد «مدّ ظلّه» در مورد مخصّص بودن علت: 330
- 7) نظر نهایی استاد «مدّ ظلّه» در مسئله: 331
- اشاره 333
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 333
- الف) انقلاب نسبت میان ادلۀ متنافیه: 333
- ب) نظر استاد «مدّ ظلّه» در ملاک انقلاب نسبت: 334
- د) تطبیق بحث انقلاب نسبت، در ما نحن فیه: 335
- ج) استثناء از ملاک کلی، در انقلاب نسبت: 335
- اشاره 335
- 1) تقریب بحث، بنا بر مبنای مرحوم آقای خویی در مطلقه رجعیّه: 336
- 2) تقریب مسئله، طبق مبنای مشهور در مطلقه رجعیه: 337
- 1) حمل اخبار بر کراهت: 338
- ه) ادامه مسئله 4: 338
- 2) در آن فرضی که خامسه اخت مطلقه باشد: 338
- اشاره 338
- 3) حکم معتدّۀ به غیر عدّه طلاق: 339
- 2) بیان نظر مرحوم سیّد «ره»: 340
- اشاره 340
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 340
- 1) متن عروه: 340
- الف) جواز تزویج خامسه بعد از فوت رابعه: 340
- 4) نظر مرحوم آقای خویی با توضیحی از استاد «مدّ ظلّه»: 341
- 3) بیان مرحوم آقای حکیم «ره» و نقد استاد «مدّ ظلّه» بر ایشان: 341
- 5) نقد استاد «مدّ ظلّه» بر کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 342
- ب) جواز تزویج خامسه در طلاق قبل الدخول: 343
- ج) حرمت تزویج مرأه در عدّه غیر: 343
- 1) متن عروه: 343
- 1) متن عروه: 343
- اشاره 344
- 4) اشکال به استدلال فوق: 344
- 3) وجه عدم جواز ازدواج در عدّه غیر: 344
- *1) عزم به معنای اراده است 344
- نقد استاد «مدّ ظلّه» بر تقریب و بیان راه حل: 345
- نقد استاد «مدّ ظلّه»: 345
- *2) اگر بلافاصله پس از فوت مردی، کسی تصمیم بگیرد بعد از تمام شدن عده وفات با زن او ازدواج کند قطعاً خلاف شرع نیست. 345
- *3) دو تقریب از استاد «مدّ ظلّه» در جواب اشکال به آیه شریفه: 346
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 348
- اشاره 348
- 1) بطلان ازدواج با معتده: 351
- ب) ازدواج با معتده: 351
- دلیل اول: آیۀ شریفۀ «وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَهَ النِّکاحِ» 351
- اشاره 351
- اشکال استدلال به آیه «وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَهَ النِّکاحِ» 352
- نتیجه نهایی بحث: 353
- مناقشه در دلیل دوّم 353
- دلیل دوم: آیات عدّه و تربّص 353
- طائفه دوم: نافی مطلق حرمت ابدی 354
- طائفه چهارم: مفصّل در حرمت ابدی بین دخول و عدم دخول 354
- طائفه سوم: مفصّل در حرمت ابد بین علم و جهل 354
- طائفه اوّل: مثبت مطلق حرمت ابدی 354
- اشاره 354
- تقریب اول در جمع بین روایات 355
- مناقشه استاد مد ظله بر تقریب اول 356
- تقریب دوم در جمع بین روایات: 356
- مناقشه در تقریب دوم در جمع بین روایات 358
- تقریب سوم در جمع بین روایات 360
- اشاره 362
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 362
- الف) روایاتی که می توانند شاهد بین روایات متعارض باشند: 362
- ب) روایتی که حرمت ابد را مطلقاً نفی می کند: 363
- ج) روایاتی که مطلقاً حرمت ابد را اثبات کرده اند: 363
- 1) روایت محمد بن مسلم: 363
- 2) روایت عبد الله بن سنان: 364
- 1) صحیحه اسحاق بن عمار: 365
- د) روایاتی که بین علم و جهل تفصیل داده اند: 365
- 2) صحیحه عبد الرحمن بن حجّاج: 366
- ه) بحث پیرامون فقه الحدیث صحیحه عبد الرحمن بن حجاج: 366
- 1) ارتباط این روایت به بحث برائت و اشتغال: 366
- 2) تفصیل بین جهل به حکم و جهل به موضوع (اشکال مرحوم شیخ): 367
- 3) نظر مرحوم آخوند خراسانی «ره» در حل اشکال شیخ «ره»: 367
- 4) اشکال مرحوم حاج شیخ عبد لکریم در درر بر مرحوم آخوند: 368
- 5) اشکال استاد «مدّ ظلّه» بر مرحوم آخوند: 368
- 6) نظر مرحوم حاج شیخ در حل اشکال شیخ انصاری «ره»: 369
- 7) اشکال استاد «مدّ ظلّه» به بیان شیخ «ره»: 369
- اشاره 370
- اشاره 370
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 370
- الف): بررسی مجدد فرمایش مرحوم میرزای شیرازی: 370
- 1) اشاره مجدد به سخن مرحوم میرزا «ره»: 370
- 2) اشکال استاد «مدّ ظلّه» به سخن میرزا «ره»: 371
- 3) رجوع استاد «مدّ ظلّه» از اشکال مذکور: 371
- ب): بیان مرحوم حاج شیخ در معنای روایت: 372
- 4) یادآوری اشکال حاج شیخ «ره» در درر الفوائد: 372
- 1) ایشان روایت را طور دیگری معنا کرده اند: 372
- 3) تقریب دیگری از سخن مرحوم حاج شیخ «ره»: 373
- 4) پاسخ استاد «مدّ ظلّه»: 373
- اشاره 374
- *جواب مرحوم شیخ «ره» از اشکال فوق: 374
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 378
- اشاره 378
- 1) صحیحه عبد الرحمن بن حجاج: 378
- الف): ادامه بررسی روایاتی که علم را منشأ ثبوت حرمت ابد ذکر نموده است: 378
- 2) تقریب استدلال مرحوم امام قدس سرّه: 380
- 3) نقد کلام مرحوم امام قدس سرّه 380
- 1) روایت صحیحه حلبی: 381
- اشاره 381
- ب): بررسی روایاتی که معیار حرمت ابد را دخول و عدم دخول قرار داده اند: 381
- 2) صحیحه محمد بن مسلم: 382
- 3) موثقه محمد بن مسلم: 382
- 4) موثقه سلیمان بن خالد: 383
- 5) صحیفه حلبی: 383
- اشاره 383
- نظر استاد «مدّ ظلّه»: 384
- 6 - صحیحه ابن سنان: 384
- 7 - روایت حمران: 385
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 386
- 1) طرح مسئله و دفع یک شبهه: 386
- الف) کفایت علم احد الزوجین در ثبوت حرمت ابد: 386
- اشاره 386
- 2) نظر استاد «مدّ ظلّه»: 387
- ج) عدم لحوق ایام استبراء به عدّه در حرمت ابد: 388
- *مسامحه در عبارت مرحوم سیّد: 388
- اشاره 388
- 1) متن عروه: 389
- ه) عدم الحاق وطی به شبهه و زنا در عدّه، به تزویج در حرمت ابد: 389
- 2) تذکر مرحوم آقای خویی «ره»: 389
- 1) متن عروه: 389
- و) احکام تزویج فاسد: 390
- 2) توضیح استاد «مدّ ظلّه»: 390
- 1) متن عروه: 390
- 5) توجیه عبارت مرحوم سیّد: 391
- 3) خروج دو مورد از أمثله مرحوم سیّد از محل کلام: 391
- 4) سهوی از مرحوم آقای خویی «ره»: 391
- 6) تفصیل مرحوم صاحب جواهر در عقد فاسد: 392
- 7) اشکال مرحوم حکیم به صاحب جواهر: 392
- الف) توضیحی، نسبت به بحث، جلسات گذشته: 393
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 393
- اشاره 393
- ب) آیا سببیّت تزویج در عدّه برای حرمت ابد مربوط به تزویجی است که لو لا العده صحیح است یا اعم از آن است؟ 394
- 1) نظر مرحوم آقای خویی «ره»: 394
- 2) تقریب کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 395
- 3) مناقشه استاد «مدّ ظلّه» در کلام آقای خویی «ره»: 396
- الف) بررسی یک اشکال در بحث سابق: 399
- 1) طرح اشکال: 399
- اشاره 399
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 399
- 2) مقدمه ای در پاسخ اشکال: 401
- ب) بررسی مسئله 2: 402
- 3) توضیح پاسخ اشکال: 402
- 1) متن مسئله: 402
- 3) تفسیر عبارت متن توسط مرحوم آقای خویی: 403
- 4) مناقشه تفسیر فوق توسط استاد مد ظله: 404
- 1) مرحوم آقای خویی: 408
- اشاره 408
- الف): ایرادهایی که متوجّه کلام صاحب عروه «ره» شده است: 408
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 408
- 2) پاسخ استاد «مد ظله» به اشکال آقای خویی «ره»: 409
- 3) یادآوری نزاع صحیح و اعمّ در رابطه با بحث کنونی: 410
- 5) اشکال استاد «مد ظله» به کلام مرحوم سیّد «ره» 411
- 2) توضیحات عبارت عروه: 412
- ب): حکم ازدواج با زنی که در عدۀ خود شخص است: 412
- 1) متن عروه: 412
- 3) توضیح بیشتر عبارت عروه: 413
- 4) مقصود از موجبات انفساخ در کلام عروه چیست؟: 414
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 416
- الف) در عده طلاق و وطی به شبهه و عده متعه و فسخ: 416
- اشاره 416
- 1) مرحوم حکیم: 416
- 2) مرحوم آقای خویی: 417
- ب) در عده انفساخ: 417
- 3) نظر استاد «مدّ ظلّه»: 417
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم «ره»: 417
- اشاره 417
- 2) اشکال مرحوم آقای خویی به کلام آقای حکیم «ره»: 418
- 3) نقد کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 418
- 6) نقد کلام مرحوم حکیم توسط آقای خویی: 419
- 4) ادامه بررسی مسئله 3 عروه: 419
- 5) نظر مرحوم آقای حکیم «ره»: 419
- 8) تتمه مسئله 3: 420
- 7) نقد جواب مرحوم آقای خویی: 420
- 9) نظر مرحوم آقای حکیم «ره» و نقد آقای خویی «ره»: 420
- 10) نقد کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 421
- 11) نظر استاد «مدّ ظلّه»: 422
- اشاره 423
- الف) تتمه مسئله (3) عروه: 423
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 423
- نظر استاد «مدّ ظلّه»: 425
- اشاره 425
- قول دوم: 425
- قول مشهور: 425
- توضیح: 425
- اشاره 426
- نظر استاد «مدّ ظلّه»: 426
- توضیح؛ 426
- ج) ادامه بررسی مسئله (3) عروه: 426
- الف) بررسی مسئله 4: 428
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 428
- 2) توضیح مسئله و کلام مرحوم آقای حکیم «ره»: 428
- اشاره 428
- 1) متن مسئله: 428
- 3) نقد مرحوم آقای خویی بر کلام مرحوم آقای حکیم «ره»: 429
- 4) بررسی کلام بزرگان، توسط استاد «مدّ ظلّه»: 430
- ب) توضیح بیشتر بحث: 431
- 1) سه تقریب برای اثبات اشتراط دخول در حال عدّه: 431
- 2) نگاهی به روایات باب: 433
- 3) نتیجه بحث: 436
- 4) تذکر یک نکته لفظی: 436
- 2) توضیح شقوق مسئله: 437
- 1) متن عروه: 437
- الف) بررسی مسئله 5 (شک در عدّه): 437
- اشاره 437
- خلاصۀ این جلسه: 437
- اشاره 438
- 3) تذکر دو نکته: 438
- 1) اشاره به بحث اصولی قیام امارات و اصول مقام قطع: 439
- نقد کلام مرحوم آقای حکیم توسط استاد «مدّ ظلّه»: 439
- اشاره 439
- ب) امکان حکم به حرمت ابد به مجرد استصحاب عدّه: 439
- نظر مرحوم آخوند «ره» و پاسخ به آن: 440
- 3) نظر مرحوم حاج آقا رضا و مرحوم حاج شیخ عبد الکریم: 441
- 4) نظر مرحوم میرزای نائینی: 442
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 444
- اشاره 444
- نظریه دوم: 450
- بررسی نظریۀ اول: 450
- توضیح سوم: 451
- 1) روایات قابل استناد در این مسئله: 454
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 454
- اشاره 454
- الف) بررسی روایات مربوط به تصدیق قول زن در اموری مانند عدّه و حیض: 454
- 2) متن روایات مربوطه: 455
- 1) فرمایش مرحوم آقای خویی: 457
- ب) بررسی فرمایش مرحوم آقای خویی دربارۀ اختصاص تصدیق قول زن نسبت به حالت فعلی: 457
- 3) تفصیل فقهاء دربارۀ مطلب: 457
- 2) نقد استاد «مدّ ظلّه»: 457
- 4) روایات قابل استناد برای موضوع مورد بحث: 458
- ج) توضیح و بررسی مسائل 6 تا 8 باب: 460
- 3) بررسی و توضیح مسئله 7: 460
- 1) مسئله 6: 460
- 2) متن مسئله 7: 460
- 4) متن مسئله 8: 462
1378/12/8 یکشنبه درس شمارۀ (192) کتاب النکاح/سال دوم
اشاره
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ
خلاصۀ درس قبل و این جلسه:
در درس گذشته به روایت صحیحه عبد الرحمن بن الحجاج پرداخته شد و اینکه در آن حدیث بین دو نوع جهل فرق گذاشته است که در یکی احتیاط مقدور است و در دیگری احتیاط مقدور نیست و مرحوم آخوند «ره» بین شبهات حکمیه و موضوعیه فرق گذاشته و آن را وجه تفصیل در روایت دانستند.
در این جلسه ابتدا به بررسی مجدد کلام مرحوم آخوند، که در حقیقت سخن مرحوم میرزای شیرازی است پرداخته و اشکالی که قبلاً به این بیان شده بود ناتمام دانسته، سپس به بررسی سخن مرحوم حاج شیخ عبد لکریم حائری و نقد آن پرداخته و در نهایت، نظر مختار استاد «مدّ ظلّه» دربارۀ معنای روایت، بیان خواهد شد.
***
الف): بررسی مجدد فرمایش مرحوم میرزای شیرازی:
اشاره
-1
1) اشاره مجدد به سخن مرحوم میرزا «ره»:
ایشان می فرمایند: جهلی که در روایت ذکر شده و در هر دو مورد جهل در مقابل علم است، اما اینکه در یکی قادر بر احتیاط و در دیگری غیر قادر فرض شده، به این دلیل است که به لحاظ غلبه و بر حسب متعارف - که روایات هم باید حمل بر
1- (1) مرحوم آقای اراکی در تقریرات درس نکاح مرحوم حاج شیخ عبد لکریم این مطلب را دارند که وجهی که ما از مرحوم آخوند نقل کردیم در واقع از میرزای شیرازی است و این وجه را مرحوم آخوند و حاج آقا رضا همدانی از ایشان گرفته اند و مرحوم آقا سید اسماعیل صدر هم آن را خیلی پسندیده است. مرحوم آقای خمینی قدس سرّه هم اصلاً به این بحث نپرداخته اند که معنای روایت از این حیث که بین دو فرض جهل از جهت امکان یا عدم امکان احتیاط فرق گذاشته، چه می شود. ایشان بحث دیگری با مرحوم شیخ دارد که گذشت.