- الف) بررسی مسئله 7 (حلّ مشکلات عبارتی): 1
- 1) متن مسئله 1
- اشاره 1
- 1378/8/23 یکشنبه درس شمارۀ (152) کتاب النکاح/سال دوم 1
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 1
- 2) توضیحی دربارۀ کلمۀ «اشکال» در متن 2
- 3) طرح اشکالی درباره مورد سوم جواز ترک وطی 3
- 4) پاسخ مورد سومِ جواز ترک وطی، توسط استاد مدّ ظلّه 4
- 5) مقدمه ای در تبیین وجه سوم پاسخ ایراد فوق تکلیف کفّار به فروع 5
- 6) توضیح وجه سوم پاسخ از اشکال عدم صحت تجویز در مورد سوم 8
- 1) ادعای اجماع در مسئله 8
- ب) بررسی حکم مسئله 7: 8
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 10
- اشاره 10
- 1) استناد به اجماع در کلمات فقهاء 10
- الف) بحثی دربارۀ ادعای اجماع در مسئلۀ مورد بحث (حرمت ترک وطی زوجه بیش از چهار ماه): 10
- 1) تقریب استدلال مرحوم آقای خوئی (ره) 11
- ب) بررسی مناقشۀ مرحوم آقای خوئی ره در حجیت اجماع مذکور: 11
- 3) نظر استاد - مدّ ظلّه - دربارۀ اجماع مورد ادّعا 11
- 2) وقوع اشتباه در مستند مرحوم نراقی (ره) 11
- 3) اشکال نقضی استاد - مدّ ظلّه - 12
- 2) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به تقریب مذکور 12
- 5) تفصیل میان مسائل اصلی و فرعی (ضابطۀ احراز اتّصال فتوا به زمان معصوم (علیه السلام)) 15
- ج) بررسی چگونگی استناد به انصراف برای اعتبار انزال در وطی: 16
- 1) مناقشه در تمسک به «انصراف» برای اعتبار انزال در وطی 16
- 2) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به مناقشۀ مزبور 16
- 3) نتیجه گیری استاد - مدّ ظلّه - در ما نحن فیه 18
- 4) اشکالی در فتاوای برخی فقها در این باره 18
- الف): بررسی فرمایش مرحوم شیخ مفید «ره» 20
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 20
- 1) نقل عبارت رسالۀ احکام النساء: 20
- اشاره 20
- 2) نظر استاد - مدّ ظلّه 21
- 2) خدشۀ آقای خوئی در تمسک به لا ضرر و لا حرج 22
- 1) نقل فرمایش مرحوم صاحب جواهر 22
- ب): دلیل دوّم قاعدۀ لا ضرر و قاعدۀ لا حرج 22
- 1) مستند اول - فعل عمر 25
- 2) نظر استاد - مدّ ظلّه العالی 25
- ج): بررسی مستند چهار ماه در مسئله 25
- 4) نظر استاد - مدّ ظلّه 26
- 3) نظر مرحوم آقای خوئی دربارۀ اجنبی بودن این استدلال از بحث 26
- 5) مستند دوم - فرمایش مرحوم مجلسی (ره) در روضه المتقین 27
- 6) نظر استاد - مدّ ظلّه 28
- 2) بررسی سند 28
- 1) متن روایت: 28
- د): دلیل سوم، روایات خاصه 28
- اشاره 28
- 3) توضیحی درباره معنا و متن حدیث 30
- اشاره 32
- خلاصۀ مطالب این جلسه: 32
- 1) تکمله ای بر بحث گذشته - استدلال به لا ضرر و لا حرج (دلیل اول): 32
- اشاره 32
- اشاره 33
- اشاره 33
- الف) اشکال اخص بودن دلیل از مدعی، 33
- 2) ادامۀ ادله حرمت ترک وطی (دلیل دوم): 33
- دفاع استاد «مدّ ظلّه» از مرحوم فیض «ره»: 35
- *نتیجۀ بررسی اقوال فقهاء: 35
- ب) استدلال به ادلۀ رافع ضرر و حرج 36
- اشاره 38
- سند روایت: 38
- 3 - بررسی روایت حفص (دلیل سوم) 38
- دلالت روایت: 38
- تقریب استدلال به روایت: 39
- مناقشه استاد در استدلال به روایت: 39
- تقریب دوم استدلال: 40
- اولین تقریب استدلال: 40
- 4 - بررسی روایت محمد بن جعفر (دلیل چهارم) 40
- اشاره 40
- اشاره 40
- نقد استدلال: 40
- اشاره 40
- اشاره 42
- 5 - بررسی روایات باب ایلاء (دلیل پنجم) 42
- نقد استدلال: 42
- نقد استدلال به روایت: 42
- تقریب کامل تر استدلال: 44
- اشاره 45
- خلاصۀ مطالب این جلسه: 45
- کلام صاحب جواهر در مسئله: 47
- نقد استدراک صاحب جواهر: 48
- نظر نهایی استاد مد ظله العالی 53
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 55
- 1) تقویت دلیل لزوم در متعه 55
- الف): بررسی حکم لزوم مباشرت در عقد ازدواج موقّت 55
- اشاره 55
- 4) تفصیل بیشتر در مسئله قدر متیقن 59
- 6) نقد جریان قاعده حرج و نفی ضرر در متعه 62
- 5) تفصیل بیشتر در بحث انصراف 62
- 1) لزوم مباشرت در غیر زن جوان 63
- ب): بررسی حکم لزوم مباشرت در برخی فروع مسئله 63
- 2) حکم ترک وطی در سفر غیر واجب 64
- 3) تحقیق استاد - مدّ ظلّه - در مفاد "عنده" در صحیح صفوان 65
- 4) تقویت وجه لزوم قید "حضر" در حکم به وجوب مباشرت و نقد آن 66
- 5) بررسی حکم ترک مباشرت به جهت سفر واجب 67
- 6) توضیحی درباره فرق باب تزاحم و باب ورود 68
- 1) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به استدلال مرحوم آقای خوئی «ره» (یادآوری و تکمیل) 70
- اشاره 70
- الف): چگونگی رابطۀ حق استمتاع با سفر واجب: 70
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 70
- 2) استدراکی بر پاسخ پیشین استاد - مدّ ظلّه 71
- 3) نظر نهائی استاد - مدّ ظلّه 72
- ب): بحث دربارۀ سایر فقرات مسئله 7 74
- 1) ادامۀ متن مسئله 7: 74
- 2) عدم توقف وجوب وطی بر مطالبۀ زوجه: 75
- 3) جواز ترک وطی با رضایت زوجه یا اشتراط در هنگام عقد: 75
- 4) جواز ترک وطئ در فرض ضرر مرد یا زن: 76
- 1) متن عروه: ادامه مسئله (7):... 78
- 2) کلمات اعلام دربارۀ غیبت اختیاری زوجه 78
- الف): موارد سقوط حق زوجه در وطی أربعه اشهر 78
- اشاره 78
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 78
- 3) کلام استاد - مدّ ظله - در مسئله 79
- 4) ناشزه شدن زوجه: 81
- ب): چگونگی و مقدار وطی واجب 81
- د): 82
- 1) سپس سیّد می فرماید که این حکم شامل مملوکه غیر زوجه نمی شود 82
- ج): اختصاصی وجوب وطی به زوجه 82
- 1) متن عروه 82
- 3) چگونگی و مقدار حکومت ادلّه نفی حرج بر احکام اولیه 83
- 2) مراد از عدم قدرت در مفروض مسئله 83
- اشاره 86
- 1) کثرت شهوت به حدی است که برای زن حرجی است زن نمی تواند خود را حفظ نموده به معصیت می افتد. 86
- الف) بررسی مسئله 8 عروه: 86
- خلاصۀ درس این جلسه: 86
- اشاره 86
- 3) فرض سوم آن است که اصلاً اختیاری در کار نباشد. 87
- اشاره 87
- حل اشکال عبارتی در کلام سید رحمه الله: 89
- اشاره 90
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله در وجه احتیاط: 90
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله 90
- 3) کلام مرحوم آقای خویی در وجه احتیاط: 92
- اشاره 92
- تکمله فرمایش مرحوم آقای خویی: 93
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 94
- 5) نظر استاد رحمه الله: 95
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 97
- الف) ادامه بررسی مسئله 8: 97
- اشاره 97
- 1) تذکری در توضیح بحث سابق (مسئله 8): 97
- 2) دلیل دیگری بر حرمت ترک مباشرت در صورت ضرر: 98
- 1) متن مسئله: 99
- 2) توضیح مسئله: 99
- ب) بررسی مسئله 9: 99
- 3) بررسی لزوم و عدم لزوم ارضاء زن: 100
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم: 101
- 5) خاطره ای علمی از مرحوم آقا سید احمد خوانساری قدس سرّه: 102
- 6) توضیح اشکال به مرحوم آقای حکیم: 103
- اشاره 105
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 105
- اشاره 105
- الف): بررسی متن و سند روایت کراجکی در کنز الفوائد: 105
- 1) عدم امکان استناد به متن حدیث: 105
- 1) حسین بن محمد بن علی الصیرفی: 106
- 2) اشکالات موجود در سند روایت: 106
- اشاره 106
- 3) قاسم بن محمد بن جعفر علوی: 107
- 4) احتمال سقط واسطه در حدیث: 107
- 2) محمد بن علی جعابی: 107
- 1) مناقشه استاد «مدّ ظلّه» به استدلال مرحوم حکیم «ره»: 108
- ب) استدلال مرحوم آقای حکیم «ره» به اطلاق ادله برای عدم وجوب استحلال: 108
- 2) پاسخ استاد «مدّ ظلّه» به تقریب مذکور: 109
- اشاره 110
- نتیجه: 110
- ج) توضیح مسئله 1 (عدم جواز وطی صغیره): 110
- 2) توضیحاتی پیرامون مسئله: 111
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 113
- اشاره 113
- 3) رد مجهول بودن جعابی ارسال روایت کراجکی 114
- 2) تأکید سنّی بودن ابن الصیرفی 114
- 1) توصیه و تأکید استاد - مدّ ظلّه - بر رجوع به مآخذ اصلی 114
- ج): عدم جواز وطی زوجه قبل از اتمام نُه سال 116
- 1) دلیل اجماع 116
- ب): لزوم احتیاط در استرضاء و استحلال 116
- 3) بررسی روایات 117
- 1 - مرسله یعقوب بن یزید 117
- 2 - روایت زراره 117
- 2) دلیل اولویت عرفیه در تسری حکم از جاریه به زوجه حرّه 117
- 4 - صحیحه حلبی 118
- 5 - روایت دعائم 118
- 3 - روایت ابی بصیر 118
- 6 - روایت عمار سجستانی 118
- 10 - روایت حمران 119
- 8 - روایت طلحه بن زید 119
- 9 - روایت غیاث بن ابراهیم 119
- 7 - روایت حلبی 119
- 1) موارد اختلاف مطرح شده در روایات 120
- 11 - روایت حلبی 120
- 2) احتمالات مطرح شده در توجیه تردید روایت زراره و ابو بصیر 120
- د): رفع تنافی از ظاهر روایات در مورد نه یا ده سال 120
- ه): مختصری درباره حکم امه 122
- 3) جمع روایت غیاث با روایات نه سال 122
- 2) نظر مرحوم آقای خوئی 122
- 1) نظر صاحب وسائل 122
- 4) توضیح کلام ایشان توسط استاد - مدّ ظلّه 123
- 5) نقد استاد - مدّ ظلّه 123
- 3) اشکال مرحوم آقای خوئی 123
- اشاره 125
- 1) متن مسئله 125
- الف): بررسی مسئلۀ 2 125
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 125
- 2) توضیح مسئله 125
- 3) اقوال فقهای تا عصر صاحب جواهر (ره) 126
- 4) ادعای اجماع در مسئله بر تحریم ابد 129
- 2) عبارت فیض در مفاتیح الشرائع 130
- 1) عبارت نزهه الناظر 130
- 3) عبارت صاحب مدارک در نهایه المرام 132
- *نتیجه بحث 133
- 1) کلام ابن برّاج در جواهر الفقه 134
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 134
- الف): ادامه نقل اقوال و بررسی اجماع در مسئله 134
- اشاره 134
- 2) بررسی ثبوت اجماع در مسئله 135
- 3) نسبتهای نادرست قول به تحریم ابد به فقهای متقدم 136
- 4) علت ادعای اجماع در مسئله 138
- ب): بررسی دلیل روایی مسئله 139
- 1) اشکال به ارتباط مرسله با محل بحث (ازدواج با صغیره) و پاسخ آن 140
- الف): ادامۀ بررسی مرسلۀ یعقوب بن یزید 140
- اشاره 140
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 140
- 2) بررسی اعتبار روایت و بررسی کلام مرحوم آقای حکیم (ره) 142
- 1) کلام شیخ طوسی (ره) در تهذیب و استبصار 143
- اشاره 143
- ب): بررسی اجماع بر عدم حرمت ابد به مجرّد دخول (بحث اوّل) 143
- 2) بحث صاحب جواهر (ره) درباره مخالفین در مسئله و نقد آن 144
- 3) تفصیل بحث درباره عبارات سرائر و نهایه 145
- 4) توضیح کلام صاحب جواهر (بحث دوّم) 147
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 149
- 1) کلام مرحوم صاحب جواهر رحمه الله (یادآوری و تکمیل): 149
- الف) بررسی کلام مرحوم صاحب جواهر و آقای حکیم قدس سرهم دربارۀ دلالت مرسلۀ یعقوب بن یزید: 149
- اشاره 149
- 2) نقد استاد - مدّ ظلّه - از کلام جواهر: 150
- اشاره 150
- الف) ادعای اجماع نسبت به عدم حرمت ابد به صرف دخول: 150
- ب) ادعای مخالفت قول به حرمت ابد با مذاق شارع: 151
- 4) نقد استاد - مدّ ظلّه -: 153
- اشاره 154
- ب) دلایل طرد مرسلۀ یعقوب بن یزید: 154
- اشاره 155
- 1) مخالفت با اجماع: 155
- 2) مخالفت با ظاهر روایات معتبر: 155
- اشکال مرحوم آقای حکیم در دلالت دو روایت: 156
- الف): توضیح متن مورد بحث از مسئله 3 باب: 157
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 157
- 1) متن مسئله 2: 157
- اشاره 157
- 1) تفصیل صاحب جواهر 1 میان جهل به حکم و جهل به موضوع: 158
- ب): بررسی تفصیل مرحوم صاحب جواهر میان جهل به موضوع و جهل به حکم 158
- 2) تقریب کلام صاحب جواهر توسط استاد - مدّ ظلّه - 159
- 3) پاسخ استاد - مدّ ظلّه - به تقریب مذکور: 160
- 1) نظر مرحوم آقای حکیم «ره» 163
- 2) نظر مرحوم آقای خویی «ره» 163
- ج): نقل نظر بزرگان معاصر و نتیجه گیری بحث 163
- 4) نتیجه بحث: 164
- 3) نقد استاد - مدّ ظلّه - 164
- 1) مراد از جاهل 165
- اشاره 165
- اشاره 165
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 165
- الف): جاهل به حکم یا موضوع 165
- ب): صغیر و مجنون 167
- 2) دلیل استثنای جاهل 167
- 1) بررسی حکم مسئله 168
- ج): پس از اندمال جراحت 168
- 3) جواب از اشکال: 170
- 2) بیان اشکال در استدلال به روایت 170
- 4) بررسی جریان استصحاب پس از بهبودی جراحات: 171
- مبنای مرحوم آقای داماد در مسئله 171
- اشاره 171
- مبنای مرحوم آقای خوئی در مسئله 173
- شبهۀ بقاء موضوع در جریان استصحاب: 173
- د): پس از طلاق و عقد مجدد 174
- الف) ثبوت دیه در صورت افضاء: 176
- اشاره 176
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 176
- 1) قول مرحوم سید در عروه به وجوب دیه در افضاء: 176
- 3) نقد استاد «مدّ ظلّه» بر استدلال به روایت: 177
- 4) استدلال به قضاوت امیر المؤمنین علیه السلام بر وجوب دیه در افضاء: 177
- ب) تتمه مسئله 2 عروه: 178
- اشاره 178
- 1) بررسی اقوال فقهاء در مسئله: 178
- 2) بررسی صحیحۀ حمران: 179
- اشاره 180
- *جمع بین روایات: 180
- *متن روایت: 180
- *سند روایت: 180
- *تفسیرهای مختلف از مفاد صحیحۀ برید و حمران: 182
- تفسیر دوم: نظریه کاشف اللثام 182
- تفسیر اول: نظریه محقق اردبیلی 182
- نتیجه: 183
- تفسیر سوم: نظریه شیخ طوسی 183
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 184
- الف): روایاتی که در افضاء اثبات ضمان کرده است: 184
- 1) روایت غیاث بن ابراهیم 184
- اشاره 184
- 4) روایت حلبی: 185
- 2) روایت حلبی: 185
- 3) روایت طلحه بن زید: 185
- 5) روایت غیاث: 186
- 2) روایت دعائم الاسلام: 187
- ب): روایاتی که از آنها ثبوت دیه استفاده می شود: 187
- 1) روایت حمران: 187
- 3) صحیحه سلیمان بن خالد 188
- 4) روایت قضایاء امیر المؤمنین علیه السلام: 188
- ج) روایاتی که اثبات مهر نموده است: 189
- د) روایتی که اثبات ارش نموده است: 190
- اشاره 192
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 192
- الف): آیا به مجرد افضاء صغیره، زن از حباله زوجیت خارج می گردد؟ 192
- 1) طرح مسئله 192
- 2) احتمال استاد مدّ ظلّه درباره روایت برید 193
- 1) کلام صاحب جواهر - ره - در مفاد دو روایت حمران و برید 194
- 3) مناقشه استاد مدّ ظلّه در احتمال فوق 194
- ب): تأثیر مرگ زن افضاء شده در مسئله دیه 194
- 2) نقد کلام صاحب جواهر - ره - توسط استاد مدّ ظلّه 195
- 3) کلام محقق اردبیلی - ره - در مفاد روایت حمران و برید 196
- 4) نقد کلام محقق اردبیلی - ره - 197
- 5) کلام کاشف اللثام در مفاد روایت حمران و برید و نقد صاحب جواهر بر آن 197
- *خلاصه و نتیجه بحث 198
- *نظر نهایی استاد مدّ ظلّه در مسئله 198
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 199
- الف): ادامه بحث از دیه افضاء شده: 199
- 1) جمع بین روایات حمران و برید با روایات ضمان (یادآوری و تکمیل) 199
- اشاره 199
- 3) تسامح در عبارت عروه 200
- 2) متن عروه 200
- 2) استدلال بر مطلب 201
- 1) متن عروه 201
- ب): وجوب نفقه زن افضاء شده 201
- 3) اشاره به یکی از ادله فرق بین ازدواج و پاسخ به آن: 201
- 4) نظر استاد - مدّ ظلّه - در مسئله 201
- اشاره 203
- 2) اقوال در معنای افضاء 203
- ج): بیان مراد از افضاء در موضوع روایات: 203
- 1) متن عروه 203
- الف) مفهوم و حکم افضا در روایات مربوطه: 207
- 1) نظر صاحب عروه رحمه الله: 207
- خلاصۀ درس این جلسه: 207
- اشاره 207
- 2) نظر و استدلال مرحوم آقای خویی رحمه الله 207
- 3) نقد کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 208
- 4) نظر صاحب جواهر و مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 209
- 6) نظر استاد مد ظله دربارۀ مفهوم افضاء و حکم آن: 210
- ب) بحث دربارۀ افضاء در غیر زوجۀ صغیره: 211
- 2) تسامحی در عبارت عروه: 211
- 1) عبارت عروه: 211
- 4) نقد کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 212
- 3) کلام مرحوم آقای حکیم در معنای عبارت عروه: 212
- 6) دلایل حکم مزبور در غیر زوجه صغیره: 214
- اشاره 215
- اشاره 215
- بررسی روایات: 215
- روایت اول موثقه سکونی 215
- بررسی مسئله 4 عروه: 215
- اشاره 215
- روایت دوم مرسله صدوق 216
- روایت سوم: صحیفۀ سلیمان بن خالد 216
- ادامه مسئله 4: 218
- روایت پنجم: 218
- اشاره 218
- اشاره 218
- کلام محقق (ره) دربارۀ دیۀ افضاء مملوکه 218
- اشاره 219
- نقد کلام محقق (ره) 219
- مسامحه در تعبیر مرحوم سیّد (ره) 219
- مسئله 5 219
- ادامه مسئله 4 عروه: 219
- اشاره 220
- بررسی اجماع: 220
- دلیل وجوب انفاق در افضاء کبیره 220
- دلیل اول (اجماع) 220
- دلیل دوم: (صحیحۀ حمران عن ابی عبد الله علیه السلام) 221
- بیان صاحب جواهر (ره) در حل تعارض دو صحیحۀ حمران و برید و صحیحۀ حلبی 222
- دلیل سوم: (صحیحۀ برید بن معاویه عن ابی جعفر علیه السلام) 222
- بیان مرحوم آقای حکیم در معنای صحیحۀ حمران 223
- نقد کلام آقای حکیم (ره) 223
- اشاره 225
- نظر صاحب جواهر در حل تعارض بین روایات: 225
- ادامۀ مسئلۀ 5 عروه 225
- خلاصه درس قبل و این جلسه: 225
- نظر استاد مد ظله: 226
- نظر استاد مد ظله در جمع بیان روایات: 227
- مسئله (6) عروه 228
- اشاره 228
- کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله 229
- دیه افضاء صغیر بر خود اوست یا بر عاقله؟ 229
- نقد کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله 231
- دلیل ثبوت دیه بر عاقله به طور عام 232
- شبهه در استدلال به حدیث عمد الصبی خطأ تحمله العاقله 233
- مسئله 7: عروه 234
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 235
- 2) بیانات مرحوم آیت الله خوئی: 235
- 1) متن عروه 235
- اشاره 235
- الف) بررسی مسئله 8 از فصل احکام دخول در زوجه 235
- ب) بیان مقدّمه جهت روشن شدن عدم جریان استصحاب حکم: 236
- ج) جواب استاد «مد ظله» به فرمایش مرحوم آقای خویی (ره) 238
- اشاره 239
- د) پاسخ اشکال دوم مرحوم آقای خویی (ره): (تقدم استصحاب موضوعی بر استصحاب حکمی) 239
- مناقشه در پاسخ دوم: 244
- مناقشه در پاسخ اول: 244
- اشاره 246
- اشاره 246
- ادامۀ بحث مسئله هشتم: 246
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 246
- ادامۀ مسئله: 249
- اشاره 249
- اشکال سوم به جریان استصحاب حکمی (این استصحاب اخص از مدعا است) 249
- اشکال مرحوم آقای حکیم (ره) و مرحوم آقای خویی (ره) به کلام سیّد (ره): 250
- کلام مرحوم آقای حکیم (ره) و مرحوم آقای خویی (ره) در توجیه کلام سیّد (ره) 250
- بررسی کلام عَلَمَیْن در توجیه کلام مرحوم سیّد (ره): 251
- مناقشه در کلام مرحوم سیّد (ره) 252
- توجیه اصل مثبت در کلام مرحوم سیّد (ره): 252
- الف): نقد دیدگاه مرحوم سید پیرامون حرمت ابدی و مثبت بودن اصل: 254
- اشاره 254
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 254
- اشاره 254
- 1) نظر مرحوم آقای حکیم ره: 255
- 2) نقد استاد - مدّ ظلّه - به کلام مرحوم آقای حکیم ره 255
- 3) نظر استاد - مدّ ظلّه - پیرامون کلام مرحوم سید: 256
- اشاره 257
- 1) توجیه مرحوم آقای حکیم: 257
- ب): بررسی حکم وجوب دیه و نفقه 257
- 3) دفاع مرحوم آقای خوئی از مرحوم سید: 258
- 2) اشکال مرحوم آقای حکیم به کلام مرحوم سید در مورد وجوب دیه 258
- 5) نقد استاد - مدّ ظلّه - به لبّی بودن مخصص اطلاق صحیحه حلبی: 259
- 6) نقد استاد - مدّ ظلّه - در وجه فتوای مرحوم سید به وجوب دیه و انفاق: 261
- الف): تکملۀ بحث پیشین 263
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 263
- اشاره 263
- ب): بررسی مسئله 9 باب 2 264
- 1): متن مسئله: 264
- 2): بیان نظر مرحوم سید: 264
- 3): توضیح استاد مد ظله: 264
- 4): اشکال و پاسخ: 265
- 1): متن مسئله: 266
- 2): توضیح استاد مد ظله: 266
- 4): اقوال در مسئله: 267
- 5): ادامه متن مسئله 10 (عدم سقوط نفقه با عدم مکنت زوج): 268
- 6): ادامه متن مسئله 10 (حکم امتناع زوج از پرداخت نفقه): 269
- 7) ادامۀ مسئلۀ 10 (مراد از عبارت: حکما حکم الزوجه): 270
- 8): نقدی بر عبارت مسئله: 271
- نتیجه گیری: 273
- الف): بررسی سقوط نفقه افضاء با نشوز 274
- 1) تقریب اشکالی به کلام مصنف 274
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 274
- اشاره 274
- 2) پاسخ اشکال 275
- 4) حکم مسئله 276
- 3) تمثیلی در توضیح بیشتر کلام مصنّف 276
- 1) توضیح کلام صاحب جواهر و محقق اردبیلی توسط استاد - مدّ ظلّه - 277
- ب): بررسی حکم ثبوت حق برای زن مفضاه پس از مرگ شوهر 277
- 2) بررسی کلام فوق 277
- 3) اشکالی در جریان استصحاب و پاسخ آن 278
- 1) طرح بحث (یادآوری) 280
- اشاره 280
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 280
- الف): کلام مرحوم آقای حکیم قدس سرّه 280
- 2) تقریب اوّل برگرفته از کلام مرحوم آقای حکیم 281
- 3) تقریب دوم برگرفته از کلام مرحوم آقای حکیم 281
- 1) بررسی تقریب اول 283
- اشاره 283
- اثبات تدریجی بودن اشتغال ذمه به نفقه افضاء 284
- 2) بررسی تقریب دوم 287
- 3) اشکال استاد - مدّ ظلّه - به فرق بین نشوز زوجه و مرگ زوج 288
- اشاره 290
- ج): مروری بر مسئله 10 و نتیجه گیری 290
- 2) رابطه نفقه افضاء با نفقه اقارب 291
- اشاره 294
- 1) تعدد زوجات در عقد دائم: 294
- الف) حکم تعدد زوجات در عقد نکاح و تعدّد اماء در ملک یمین: 294
- خلاصۀ درس این جلسه: 294
- 3) تسامحی در عبارت مرحوم سیّد قدس سرّه: 295
- 2) حکم تملّک و تحلیل امه و تعدد زوجات در عقد انقطاعی: 295
- 6) اشکال مرحوم آقای خویی قدس سرّه به کلام مرحوم سید قدس سرّه: 297
- 5) اشتراک حرّ و عبد در عدم جواز جمع بین سه امه و یک حرّه: 297
- 8) نظر استاد (مدّ ظله) دربارۀ کلام مرحوم سید قدس سرّه: 298
- 7) نقد استاد (مدّ ظله): 298
- 2) نظر مرحوم آقای خویی قدس سرّه: 299
- 1) متن عروه: 299
- ب) حکم عبد و امه مبعّض در الحاق و عدم الحاق به حر یا عبد و امه: 299
- 3) نظر مرحوم آقای حکیم قدس سرّه: 300
- 5) نظر مرحوم سید قدس سرّه: 300
- 4) نظر استاد (مدّ ظلّه): 300
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 302
- 1) نظر مرحوم سید: 302
- اشاره 302
- الف): بررسی حکم عبد و امه مبعض از نظر جواز تزویج: 302
- اشاره 302
- 3) نظر استاد - مدّ ظلّه - و مرحوم آقای حکیم «ره» در نادرستی کنار گذاشتن ادلّه اجتهادی: 303
- 2) نقض استاد - مدّ ظلّه - 303
- 5) نظر مرحوم آقای حکیم دربارۀ استصحاب مذکور: 305
- اشاره 305
- 4) نقد استاد - مدّ ظلّه - به جریان استصحاب حکم رقیت: 305
- *توضیحی از استاد - مدّ ظلّه - 305
- 7) نقد استاد - مدّ ظلّه - بر کلام مرحوم آقای حکیم: 306
- 6) نظر مرحوم آقای حکیم در جریان ادله اصل برائت: 306
- 8) فرمایش مرحوم آقای خوئی در مورد امه مبعضه: 307
- 9) نظر استاد - مدّ ظلّه - 307
- 2) توضیح استاد - مدّ ظلّه - 308
- 1) متن عروه: 308
- اشاره 310
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 310
- 2) بررسی حکم مسئله در مورد مطلقه رجعیه 311
- 1) تحریر محل بحث 311
- 3) بررسی حکم مسئله در مورد مطلقه بائنه 312
- 4) فرمایش مرحوم حکیم در مورد عبارت سید و توضیح آن: 313
- 5) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم «ره» 313
- 7) اشکالی به تعبیر مرحوم سید «ره» در عروه 314
- 6) بررسی کلام سید در مورد حمل مطلقات بر کراهت 314
- 8) آیا از تعلیل وارد در روایات «اذا برئت عصمتها» می توان تعدی به غیر آن موردی که مطلقه خواهر آن زنی است که زوج می خواهد با او ازدواج کند کرد؟ 315
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 317
- الف): آیا نسبت به اینکه در طلاق بائن، زوج می تواند در عدّه مطلقه، زن دیگری بگیرد، اجماعی وجود دارد؟: 317
- اشاره 317
- 1) کلام مرحوم حکیم «ره» و ادعای اجماع: 317
- 2) اشکال آقای خوئی «ره» به کلام مرحوم حکیم «ره»: 318
- 3) تحقیق استاد «مد ظله» نسبت به ادعای اجماع: 318
- اشاره 322
- اشاره 322
- پاسخ استاد «مد ظله»: 322
- ج) ادله قائلین به تفصیل: 322
- 1) دلیل اول: 322
- ب): دلیل قائلین بعدم جواز نکاح زوج قبل از انقضاء عدّه مطلقه مطلقاً (طلاق رجعی و بائن): 322
- اشاره 323
- پاسخ شهید ثانی به این استدلال همراه با توضیح استاد «مد ظله»: 323
- 2) دلیل دوم: 323
- د) تعارض بین اطلاق از معانی آیه شریفه «فَانْکِحُوا ما طابَ لَکُمْ...» با اطلاق ادلّه ناهیه: 324
- 1) نظر محقق کرکی «ره»: 325
- اشاره 325
- اشاره 325
- الف) ادامه بحث در مورد ازدواج با زن پنجم در عدّه زن مطلقه چهارم: 325
- خلاصۀ این جلسه: 325
- 2) نظر شهید ثانی: 325
- 3) نظر مرحوم آقای خویی «ره»: 326
- 4) نقد فرمایش آقای خویی «ره» توسط استاد «مدّ ظلّه»: 327
- 1 - رأی آقایان در مورد مخصّص بودن علت: 329
- اشاره 329
- 5) توجیه نظر محقق کرکی «ره» توسط استاد «مدّ ظلّه»: 329
- 6) اشکالات استاد «مدّ ظلّه» به استدلال محقق کرکی: 329
- 2 نظر استاد «مدّ ظلّه» در مورد مخصّص بودن علت: 330
- 7) نظر نهایی استاد «مدّ ظلّه» در مسئله: 331
- اشاره 333
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 333
- الف) انقلاب نسبت میان ادلۀ متنافیه: 333
- ب) نظر استاد «مدّ ظلّه» در ملاک انقلاب نسبت: 334
- ج) استثناء از ملاک کلی، در انقلاب نسبت: 335
- د) تطبیق بحث انقلاب نسبت، در ما نحن فیه: 335
- اشاره 335
- 1) تقریب بحث، بنا بر مبنای مرحوم آقای خویی در مطلقه رجعیّه: 336
- 2) تقریب مسئله، طبق مبنای مشهور در مطلقه رجعیه: 337
- 2) در آن فرضی که خامسه اخت مطلقه باشد: 338
- ه) ادامه مسئله 4: 338
- اشاره 338
- 1) حمل اخبار بر کراهت: 338
- 3) حکم معتدّۀ به غیر عدّه طلاق: 339
- 1) متن عروه: 340
- اشاره 340
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 340
- الف) جواز تزویج خامسه بعد از فوت رابعه: 340
- 2) بیان نظر مرحوم سیّد «ره»: 340
- 4) نظر مرحوم آقای خویی با توضیحی از استاد «مدّ ظلّه»: 341
- 3) بیان مرحوم آقای حکیم «ره» و نقد استاد «مدّ ظلّه» بر ایشان: 341
- 5) نقد استاد «مدّ ظلّه» بر کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 342
- ج) حرمت تزویج مرأه در عدّه غیر: 343
- ب) جواز تزویج خامسه در طلاق قبل الدخول: 343
- 1) متن عروه: 343
- 1) متن عروه: 343
- *1) عزم به معنای اراده است 344
- 3) وجه عدم جواز ازدواج در عدّه غیر: 344
- 4) اشکال به استدلال فوق: 344
- اشاره 344
- *2) اگر بلافاصله پس از فوت مردی، کسی تصمیم بگیرد بعد از تمام شدن عده وفات با زن او ازدواج کند قطعاً خلاف شرع نیست. 345
- نقد استاد «مدّ ظلّه» بر تقریب و بیان راه حل: 345
- نقد استاد «مدّ ظلّه»: 345
- *3) دو تقریب از استاد «مدّ ظلّه» در جواب اشکال به آیه شریفه: 346
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 348
- اشاره 348
- ب) ازدواج با معتده: 351
- دلیل اول: آیۀ شریفۀ «وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَهَ النِّکاحِ» 351
- اشاره 351
- 1) بطلان ازدواج با معتده: 351
- اشکال استدلال به آیه «وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَهَ النِّکاحِ» 352
- مناقشه در دلیل دوّم 353
- نتیجه نهایی بحث: 353
- دلیل دوم: آیات عدّه و تربّص 353
- طائفه اوّل: مثبت مطلق حرمت ابدی 354
- طائفه دوم: نافی مطلق حرمت ابدی 354
- طائفه سوم: مفصّل در حرمت ابد بین علم و جهل 354
- طائفه چهارم: مفصّل در حرمت ابدی بین دخول و عدم دخول 354
- اشاره 354
- تقریب اول در جمع بین روایات 355
- تقریب دوم در جمع بین روایات: 356
- مناقشه استاد مد ظله بر تقریب اول 356
- مناقشه در تقریب دوم در جمع بین روایات 358
- تقریب سوم در جمع بین روایات 360
- اشاره 362
- الف) روایاتی که می توانند شاهد بین روایات متعارض باشند: 362
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 362
- ب) روایتی که حرمت ابد را مطلقاً نفی می کند: 363
- ج) روایاتی که مطلقاً حرمت ابد را اثبات کرده اند: 363
- 1) روایت محمد بن مسلم: 363
- 2) روایت عبد الله بن سنان: 364
- د) روایاتی که بین علم و جهل تفصیل داده اند: 365
- 1) صحیحه اسحاق بن عمار: 365
- 1) ارتباط این روایت به بحث برائت و اشتغال: 366
- ه) بحث پیرامون فقه الحدیث صحیحه عبد الرحمن بن حجاج: 366
- 2) صحیحه عبد الرحمن بن حجّاج: 366
- 3) نظر مرحوم آخوند خراسانی «ره» در حل اشکال شیخ «ره»: 367
- 2) تفصیل بین جهل به حکم و جهل به موضوع (اشکال مرحوم شیخ): 367
- 4) اشکال مرحوم حاج شیخ عبد لکریم در درر بر مرحوم آخوند: 368
- 5) اشکال استاد «مدّ ظلّه» بر مرحوم آخوند: 368
- 6) نظر مرحوم حاج شیخ در حل اشکال شیخ انصاری «ره»: 369
- 7) اشکال استاد «مدّ ظلّه» به بیان شیخ «ره»: 369
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 370
- اشاره 370
- الف): بررسی مجدد فرمایش مرحوم میرزای شیرازی: 370
- 1) اشاره مجدد به سخن مرحوم میرزا «ره»: 370
- اشاره 370
- 2) اشکال استاد «مدّ ظلّه» به سخن میرزا «ره»: 371
- 3) رجوع استاد «مدّ ظلّه» از اشکال مذکور: 371
- 4) یادآوری اشکال حاج شیخ «ره» در درر الفوائد: 372
- 1) ایشان روایت را طور دیگری معنا کرده اند: 372
- ب): بیان مرحوم حاج شیخ در معنای روایت: 372
- 3) تقریب دیگری از سخن مرحوم حاج شیخ «ره»: 373
- 4) پاسخ استاد «مدّ ظلّه»: 373
- *جواب مرحوم شیخ «ره» از اشکال فوق: 374
- اشاره 374
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 378
- اشاره 378
- 1) صحیحه عبد الرحمن بن حجاج: 378
- الف): ادامه بررسی روایاتی که علم را منشأ ثبوت حرمت ابد ذکر نموده است: 378
- 2) تقریب استدلال مرحوم امام قدس سرّه: 380
- 3) نقد کلام مرحوم امام قدس سرّه 380
- 1) روایت صحیحه حلبی: 381
- اشاره 381
- ب): بررسی روایاتی که معیار حرمت ابد را دخول و عدم دخول قرار داده اند: 381
- 2) صحیحه محمد بن مسلم: 382
- 3) موثقه محمد بن مسلم: 382
- 5) صحیفه حلبی: 383
- اشاره 383
- 4) موثقه سلیمان بن خالد: 383
- 6 - صحیحه ابن سنان: 384
- نظر استاد «مدّ ظلّه»: 384
- 7 - روایت حمران: 385
- الف) کفایت علم احد الزوجین در ثبوت حرمت ابد: 386
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 386
- 1) طرح مسئله و دفع یک شبهه: 386
- اشاره 386
- 2) نظر استاد «مدّ ظلّه»: 387
- اشاره 388
- ج) عدم لحوق ایام استبراء به عدّه در حرمت ابد: 388
- *مسامحه در عبارت مرحوم سیّد: 388
- 1) متن عروه: 389
- 1) متن عروه: 389
- 2) تذکر مرحوم آقای خویی «ره»: 389
- ه) عدم الحاق وطی به شبهه و زنا در عدّه، به تزویج در حرمت ابد: 389
- 1) متن عروه: 390
- 2) توضیح استاد «مدّ ظلّه»: 390
- و) احکام تزویج فاسد: 390
- 3) خروج دو مورد از أمثله مرحوم سیّد از محل کلام: 391
- 4) سهوی از مرحوم آقای خویی «ره»: 391
- 5) توجیه عبارت مرحوم سیّد: 391
- 7) اشکال مرحوم حکیم به صاحب جواهر: 392
- 6) تفصیل مرحوم صاحب جواهر در عقد فاسد: 392
- الف) توضیحی، نسبت به بحث، جلسات گذشته: 393
- اشاره 393
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 393
- 1) نظر مرحوم آقای خویی «ره»: 394
- ب) آیا سببیّت تزویج در عدّه برای حرمت ابد مربوط به تزویجی است که لو لا العده صحیح است یا اعم از آن است؟ 394
- 2) تقریب کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 395
- 3) مناقشه استاد «مدّ ظلّه» در کلام آقای خویی «ره»: 396
- الف) بررسی یک اشکال در بحث سابق: 399
- اشاره 399
- 1) طرح اشکال: 399
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 399
- 2) مقدمه ای در پاسخ اشکال: 401
- ب) بررسی مسئله 2: 402
- 1) متن مسئله: 402
- 3) توضیح پاسخ اشکال: 402
- 3) تفسیر عبارت متن توسط مرحوم آقای خویی: 403
- 4) مناقشه تفسیر فوق توسط استاد مد ظله: 404
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 408
- اشاره 408
- 1) مرحوم آقای خویی: 408
- الف): ایرادهایی که متوجّه کلام صاحب عروه «ره» شده است: 408
- 2) پاسخ استاد «مد ظله» به اشکال آقای خویی «ره»: 409
- 3) یادآوری نزاع صحیح و اعمّ در رابطه با بحث کنونی: 410
- 5) اشکال استاد «مد ظله» به کلام مرحوم سیّد «ره» 411
- ب): حکم ازدواج با زنی که در عدۀ خود شخص است: 412
- 2) توضیحات عبارت عروه: 412
- 1) متن عروه: 412
- 3) توضیح بیشتر عبارت عروه: 413
- 4) مقصود از موجبات انفساخ در کلام عروه چیست؟: 414
- اشاره 416
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 416
- 1) مرحوم حکیم: 416
- الف) در عده طلاق و وطی به شبهه و عده متعه و فسخ: 416
- ب) در عده انفساخ: 417
- 2) مرحوم آقای خویی: 417
- اشاره 417
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم «ره»: 417
- 3) نظر استاد «مدّ ظلّه»: 417
- 3) نقد کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 418
- 2) اشکال مرحوم آقای خویی به کلام آقای حکیم «ره»: 418
- 6) نقد کلام مرحوم حکیم توسط آقای خویی: 419
- 4) ادامه بررسی مسئله 3 عروه: 419
- 5) نظر مرحوم آقای حکیم «ره»: 419
- 9) نظر مرحوم آقای حکیم «ره» و نقد آقای خویی «ره»: 420
- 7) نقد جواب مرحوم آقای خویی: 420
- 8) تتمه مسئله 3: 420
- 10) نقد کلام مرحوم آقای خویی «ره»: 421
- 11) نظر استاد «مدّ ظلّه»: 422
- الف) تتمه مسئله (3) عروه: 423
- اشاره 423
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 423
- نظر استاد «مدّ ظلّه»: 425
- اشاره 425
- قول مشهور: 425
- توضیح: 425
- قول دوم: 425
- اشاره 426
- ج) ادامه بررسی مسئله (3) عروه: 426
- توضیح؛ 426
- نظر استاد «مدّ ظلّه»: 426
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 428
- الف) بررسی مسئله 4: 428
- اشاره 428
- 2) توضیح مسئله و کلام مرحوم آقای حکیم «ره»: 428
- 1) متن مسئله: 428
- 3) نقد مرحوم آقای خویی بر کلام مرحوم آقای حکیم «ره»: 429
- 4) بررسی کلام بزرگان، توسط استاد «مدّ ظلّه»: 430
- ب) توضیح بیشتر بحث: 431
- 1) سه تقریب برای اثبات اشتراط دخول در حال عدّه: 431
- 2) نگاهی به روایات باب: 433
- 4) تذکر یک نکته لفظی: 436
- 3) نتیجه بحث: 436
- 2) توضیح شقوق مسئله: 437
- اشاره 437
- 1) متن عروه: 437
- الف) بررسی مسئله 5 (شک در عدّه): 437
- خلاصۀ این جلسه: 437
- اشاره 438
- 3) تذکر دو نکته: 438
- نقد کلام مرحوم آقای حکیم توسط استاد «مدّ ظلّه»: 439
- 1) اشاره به بحث اصولی قیام امارات و اصول مقام قطع: 439
- اشاره 439
- ب) امکان حکم به حرمت ابد به مجرد استصحاب عدّه: 439
- نظر مرحوم آخوند «ره» و پاسخ به آن: 440
- 3) نظر مرحوم حاج آقا رضا و مرحوم حاج شیخ عبد الکریم: 441
- 4) نظر مرحوم میرزای نائینی: 442
- اشاره 444
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 444
- بررسی نظریۀ اول: 450
- نظریه دوم: 450
- توضیح سوم: 451
- 1) روایات قابل استناد در این مسئله: 454
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 454
- الف) بررسی روایات مربوط به تصدیق قول زن در اموری مانند عدّه و حیض: 454
- اشاره 454
- 2) متن روایات مربوطه: 455
- 1) فرمایش مرحوم آقای خویی: 457
- ب) بررسی فرمایش مرحوم آقای خویی دربارۀ اختصاص تصدیق قول زن نسبت به حالت فعلی: 457
- 2) نقد استاد «مدّ ظلّه»: 457
- 3) تفصیل فقهاء دربارۀ مطلب: 457
- 4) روایات قابل استناد برای موضوع مورد بحث: 458
- 3) بررسی و توضیح مسئله 7: 460
- 1) مسئله 6: 460
- ج) توضیح و بررسی مسائل 6 تا 8 باب: 460
- 2) متن مسئله 7: 460
- 4) متن مسئله 8: 462
تقریب اول مرحوم آقای خویی با استدلال به آیه قرآن مخصوص به معصیت فعلی است و معصیت شأنی را شامل نمی شود اما تقریب دوم ایشان که مبتنی بر جلوگیری از مبغوض شارع است اوسع از تقریب اول است و معصیت شأنی را هم شامل می شود چون حتی اگر در اثر اضطرار او اجبار هم شخصی بخواهد مبغوض شارع را مرتکب شود و یا مانند عاشق مسلوب الاختیار بوده می خواهد فعل منکری انجام دهد، شوهر وظیفه دارد جلوگیری کرده و نگذارد مبغوض شارع متحقق شود.
4) بررسی کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله:
به نظر می رسد که اگر تقریب دوم ایشان را بپذیریم، بین عیال و افراد خارج از خانواده فرقی نخواهد بود و با تقریب اول تفاوت می نماید، چون اگر امری مبغوض شارع باشد مثل قتل نفس، چه عیال و چه افرد خارج بخواهند این مبغوض را متحقق کنند، وظیفه اقتضا می کند که انسان جلوگیری نماید. خصوصاً که بین مختار و غیر مختار هم فرقی نگذاشته اند و امر مبغوض از غیر مختار هم نباید سر بزند و شخص وظیفه در جلوگیری دارد. لذا این که مرحوم آقای خویی بین عیال و غیر آنها فرق گذاشته با تقریب دوم منافات دارد، گرچه آیه قرآن ممکن است فرق گذاشته باشد (قوا اهلیکم...) بعلاوه تقریب دوم، نظر سید رحمه الله را تأمین نمی کند، چون باید امری مختص به عیال باشد.(1) اما در مورد تقریب اول که به آیه تمسک نموده اند در اینجا روایات متعددی هست که تعبیری در آنها وارد شده به این مضمون که اگر ما به شخصی از اهل خودمان که می خواهد مرتکب گناهی شود تذکر دادیم و او قبول نکرد وظیفه چیست؟ می فرماید وظیفه همین مقدار است و شما عمل به وظیفه
1- (1) و الا هم مرحوم آقای خویی و هم سید و همچنین همه فقها گفته اند که ایجاد مقتضی برای معروف و یا رفع مقتضی منکر واجب نیست و سیره هم بر خلاف آن است و لذا بر هیچ زنی واجب نیست که نکاح با مرد جوانی عزبی که لو لا النکاح به گناه می افتد، لازم نیست. و حال آنکه بنا بر تقریب دوم آقای خویی لازم است و فرقی هم بین عیال و غیره از این جهت نیست.