- خلاصۀ درس این جلسه: 1
- 1379/1/7 یک شنبه درس شمارۀ (204) کتاب النکاح/سال دوم 1
- 1) ادله حرمت: 1
- اشاره 1
- الف) آیا عقد بر ذات البعل حرمت تکلیفی دارد؟ 1
- 2) پاسخ استاد «مدّ ظلّه» به ادله یاد شده: 2
- ب) آیا ازدواج با ذات البعل موجب حرمت ابد می شود؟: 3
- 1) فائده نقل اقوال علماء: 3
- 2) نقل اقوال علماء در مسئله: 4
- اشاره 6
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 6
- 1) اشاره کلی به اقوال (یادآوری و تکمیل): 6
- الف) نقل اقوال در حرمت ابد داشتن تزویج ذات بعل: 6
- 2) فتوای برخی از فقها: 7
- 3) نظر برخی از کتب حدیثی در مسئله: 8
- 4) اقوال متأخرین در مسئله: 11
- اشاره 13
- ب) بررسی ادله قول به حرمت ابد در تزویج ذات بعل: 13
- 1) تذکر دو نکته: 13
- 3) تقریب اولویت در مسئله و بررسی آن: 15
- 4) کلامی از مرحوم آقای بروجردی «ره» در باب وصیت و دین: 17
- 6) تقریب صاحب جواهر قدس سرّه: 18
- اشکال مرحوم حاج شیخ عبد لکریم به استدلال صاحب جواهر 19
- اشاره 19
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 19
- توجیه استدلال صاحب جواهر «ره» توسط استاد «مدّ ظلّه»: 20
- اشاره 22
- پس از روشن شدن دو مبنای اصولی به اصل بحث برمی گردیم: 22
- مقدمه بررسی روایات: 23
- توجیه کلام علامه در قواعد: «من عدم التنصیص» 23
- روایت اول: 24
- بررسی روایت از حیث سند: 24
- روایات مسئله: 24
- اشاره 24
- بررسی روایت از حیث سند: 25
- روایت دوم: 25
- بررسی روایت از حیث دلالت: 25
- بررسی روایت از حیث دلالت: 25
- اشاره 27
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 27
- *نقل اسناد: 27
- اشاره 27
- الف) بررسی روایت زراره: 27
- 1) تحقیقی در باره سند: 27
- 2) نقصی در نقل جامع الاحادیث و سهوی از مرحوم صدوق در فقیه: 28
- 4) متن روایت: 29
- 3) نتیجه بحث: 29
- اشاره 30
- 5) بررسی نسخه فقیه: 30
- 6) بررسی دلالت روایت: 31
- 2) بررسی اطلاق دو روایت زراره: 32
- ب) روایت دیگر زراره: 32
- 1) متن روایت: 32
- 3) نظر استاد «مدّ ظلّه»: 32
- ج) روایت فقه رضوی: 33
- 2) معنی و دلالت روایت: 33
- 1) متن روایت: 33
- د) مرفوعه احمد بن محمد: 34
- 2) دلالت مرفوعه: 34
- 3) آیا حرمت علی وجه الاطلاق قائل هم دارد؟ 34
- 1) متن روایت و مفاد آن: 34
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 35
- اشاره 35
- الف) توضیحی در چگونگی استظهار جهل در روایت های زراره: 35
- ب) روایات متعارض با روایت زراره و بررسی جمع بین آنها: 36
- 1) نقل راویات متعارض: 36
- 2) نقل کلام مرحوم آقای خویی در نسبت روایات و بررسی آن: 37
- 3) وجه دوم حل تعارض روایت و پاسخ آن: 38
- 4) نقل روایاتی که از آن انصراف روایات به صورت دخول استفاده می شود: 39
- 5) کلام مرحوم حاج شیخ: 41
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 44
- اشاره 44
- الف) استدلال بر تساوی تزویج معتده و تزویج ذات بعل در حرمت ابد: 44
- 1) بررسی کلام مرحوم حاج شیخ قدس سرّه (یادآوری و تکمیل): 44
- 2) چند دلیل در اثبات نظر مرحوم حاج شیخ: 46
- 3) ترجیح به موافقت کتاب: 48
- ب) نظر استاد «مدّ ظلّه» دربارۀ مفاد ادیم و نسبت آن با سایر روایات: 49
- 1) مفاد موثقه ادیم: 49
- 2) بحثی اصولی در کیفیت مراجعه به عام فوق: 50
- 3) تطبیق بحث اصولی فوق بر محل کلام: 51
- اشاره 52
- ج) بررسی روایت دیگری در مسئله: 52
- 2) معنای اول صاحب وسائل و بررسی آن: 53
- 3) تفسیر دوم برای صحیحه عبد الرحمن: 54
- الف) تقریب کلام مرحوم آقای خویی در نحوۀ جمع بین روایات (زراره و عبد الرحمن): 55
- اشاره 55
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 55
- مناقشه اول: 56
- اشاره 56
- اشاره 56
- ب) نقد کلام مرحوم آقای خویی توسط استاد - مدّ ظلّه -: 56
- مناقشه دوم: 57
- نکته ای تفسیری: 57
- جمع اول: 59
- اشاره 59
- خلاصه جمع اول اینکه: 60
- خلاصه صور مسئله: 62
- جمع دوم: 62
- الف) خلاصه تزویج ذات بعل: 65
- اشاره 65
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 65
- 1) متن عروه: 68
- ب) دنباله مسئله 9 (تزویج ذات بعل): 68
- 3) بررسی روایات: 69
- 2) نقد استاد - مدّ ظلّه: 69
- 5) نظر استاد - مدّ ظلّه - در تمسک به عام در اکثر در ما نحن فیه و بیان مختار: 71
- الف) تتمه مسئله 9: 73
- 1) متن مسئله: 73
- خلاصۀ مطالب این جلسه: 73
- اشاره 73
- 2) توضیح مسئله: 74
- ب) مسئله 10: 74
- 1) متن مسئله: 74
- 2) توضیح مسئله: 74
- 3) اشاره به فتاوای فقهاء در مسئله: 75
- 4) دلیل عدم حرمت ابد و وجه احتمال حرمت: 76
- 5) مناقشه در دلیل حرمت ابد: 77
- ج) بررسی کلام مرحوم آقای خویی در مسئله: 78
- 1) نقل کلام مرحوم آقای خویی: 78
- 2) بررسی دلیل اول مرحوم آقایی خویی و ذکر تقریبی دقیق تر برای آن: 78
- 3) بررسی دلیل دوم مرحوم آقای خویی: 80
- اشاره 83
- متن روایت اسحاق بن عمار: 83
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 83
- اشاره 83
- اشکال اول: 84
- اشکال دوم: 85
- اشاره 85
- اشکال سوم: 85
- توضیح اشکال: 86
- اشکال چهارم: 87
- اشکال پنجم: 88
- اشاره 91
- اشکال صغروی: 91
- بررسی فرمایش کاشف اللثام: 91
- اشکال کبروی: 92
- اشاره 93
- خلاصه مطالب این جلسه: 93
- 1) سخن مرحوم آخوند راجع به اینکه استصحاب موضوع باعث توسعه واقعی موضوع می شود: 93
- الف) ادامه بحث در مورد ازدواج با زنی که هنوز خبر فوت شوهرش نرسیده است: 93
- 2) اشکال استاد «مد ظله» به سخن مرحوم آخوند: 94
- 3) تطبیق بحث استصحاب بر ما نحن فیه: 95
- 1) متن عروه: 96
- 2) توضیح معنای عبارت: 96
- ب) حکم ولد مشتبه که بعد از وطی زن معتده متولد شده است: 96
- 4) نکته ای در مورد تعلیلی که آقای حکیم «ره» برای صورت اول ذکر کرده اند: 99
- 5) بررسی روایات مسئله: 100
- اشاره 102
- الف) مرسله جمیل بن صالح: 102
- اشاره 102
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 102
- 1) نظر مرحوم آقای حکیم در ارسال سند: 102
- 2) جواب مرحوم آقای خویی با توضیحی از استاد «مدّ ظلّه»: 103
- 3) نظر استاد «مدّ ظلّه» دربارۀ فرمایش مرحوم آقای خویی: 103
- اشاره 103
- *وثاقت علی بن حدید: 104
- ب) صحیحه حلبی: 105
- 3) اشکال به استدلال: 105
- 2) دلالت روایت: 105
- 1) متن روایت: 105
- ج) مرسله بزنطی: 106
- اشاره 106
- 2) نظر مرحوم آقای خویی و نقد استاد «مدّ ظلّه»: 106
- 1) متن روایت: 106
- 1) اشکال مرحوم آقای خویی در سند روایت: 106
- د) مضمره ابی العباس: 106
- 2) نظر استاد «مدّ ظلّه»: 107
- 4) نظر ابتدایی استاد «مدّ ظلّه»: 108
- 3) اشکال مرحوم آقای حکیم و خویی در دلالت مضمره: 108
- 1) اجمال روایت: 110
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 110
- اشاره 110
- الف) بررسی مجدد دلالت مضمرۀ ابی العباس: 110
- 2) مستند مرحوم شهید ثانی: 112
- 3) اشکالات مرحوم صاحب جواهر به مرحوم شهید ثانی: 112
- اشاره 112
- *توضیحی از استاد «مدّ ظلّه» در مورد اشکال دوم: 113
- 4) جواب استاد «مدّ ظلّه» از ایرادات صاحب جواهر: 113
- *نتیجۀ بحث: 115
- ب) دنبالۀ مسئله 11 - متن عروه: 116
- ج) مسئله 12: 116
- اشاره 116
- 2) بیان مسئله: 117
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 118
- اشاره 118
- اشاره 118
- الف) بررسی اقوال علماء در تداخل و عدم تداخل عدّه اصلی و عدّه شبهه: 118
- 2) نقل خلاف در مسئله: 120
- 3) نقل عبارت مقنع و ابن جنید: 121
- ب) نظر استاد «مدّ ظلّه» در مسئله تزویج ذات بعل: 122
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 123
- ج) بررسی روایات تداخل و عدم تداخل عدّه در تزویج معتده: 123
- 2) تبیین بحث انقلاب نسبت: 124
- الف) نظر مرحوم آقای خویی در چگونگی جمع بین روایات: 126
- اشاره 126
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 126
- اشاره 126
- طائفه اول: روایاتی که دلالت بر تداخل در هر نوع عده ای می کند. 126
- طائفه دوم: روایاتی که دلالت بر عدم تداخل می کنند. 127
- طائفه سوم: روایاتی که دلالت بر عدم تداخل در عده وفات می کند 129
- ج) قاعده اولیه با قطع نظر از روایات در مسئله: 130
- د) اشکالات وارده بر کلام مرحوم آقای خویی 131
- ه) رفع تنافی به وسیله روایت جمیل بن دراج 132
- و) نتیجه گیری استاد مد ظله: 133
- اشاره 134
- الف) وجوه جمع بین روایات متعارض: 134
- اشاره 134
- 1) بیان مرحوم آقای خویی: 134
- خلاصه درس این جلسه: 134
- 4) بیان محقق حلی رحمه الله: 135
- 2) بیان استاد مد ظله: 135
- 3) بیان شیخ طوسی رحمه الله: 135
- 6) بیان صاحب ریاض رحمه الله: 136
- ب) بررسی صحت و سقم وجوه یاد شده: 136
- 1) بررسی وجه اول و دوم: 136
- 5) بیان صاحب مدارک رحمه الله: 136
- 2) بررسی وجه سوم (بیان شیخ طوسی): 140
- 4) بررسی وجه پنجم (بیان صاحب مدارک): 141
- 3) بررسی وجه چهارم (بیان محقق حلی رحمه الله): 141
- الف) بررسی وجه هفتم در جمع بین روایات: 142
- اشاره 142
- اشاره 142
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 142
- 3) نقد کلام صاحب ریاض توسط استاد مد ظله 145
- 2) توجیه صاحب ریاض رحمه الله: 145
- 1) اشکال این وجه از نظر استاد مد ظله: 145
- 4) اشکال تمسک به عمومات قرآن: 148
- اشاره 148
- ب) نظر مرحوم مجلسی رحمه الله: 148
- 1) نقد کلام مرحوم مجلسی توسط استاد مد ظله: 149
- روایت دوم: «مرسلۀ یونس» 149
- 2) نظر نهایی استاد مد ظله: 150
- الف) تقدم عدّه وطی به شبهه و ورود عدّه طلاق و وفات بر آن: 152
- اشاره 152
- اشاره 152
- خلاصۀ درس این جلسه: 152
- متن روایت: 153
- 1) متن عروه: 154
- ج) در صورت عدم تداخل کدام عدّه مقدم می شود؟ 154
- اشاره 155
- ه) نظر مرحوم شهید ثانی رحمه الله: 155
- و) نقد کلام مرحوم شهید توسط استاد مد ظله: 156
- ح) نظر استاد مد ظله: 158
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 160
- الف) بررسی ادامۀ مسئله 13 (تداخل عدتین): 160
- اشاره 160
- 1) متن مسئله: 160
- 2) توضیح مسئله: 161
- 3) اشاره به نظر علماء در مسئله: 162
- 4) توضیح استدلال شیخ طوسی و بررسی آن: 163
- 5) اشاره به کلام مرحوم آقای خویی در مسئله: 165
- 1) بررسی حکم توارث در زمان عده شبهه از جهت روایات: 167
- ب) بررسی اجمالی روایات مسئله: 167
- اشاره 167
- 6) نقد کلام مرحوم آقای خویی توسط استاد «مدّ ظلّه»: 167
- 2) نظر اجمالی استاد «مدّ ظلّه» دربارۀ روایات: 168
- الف) روایات مورد استناد مرحوم آقای حکیم: 170
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 170
- اشاره 170
- ب) روایات مورد استناد استاد «مدّ ظلّه»: 173
- ج) بررسی روایات معارض: 174
- د) بررسی روایات باب ارث: 177
- ه) حل تعارض روایات باب ارث و باب رجوع: 180
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 181
- اشاره 181
- الف) بررسی ادامه مسئله 12: 181
- 1) متن مسئله: 181
- 2) توضیح مسئله: 182
- 1) اشاره به مانعین ازدواج و استدلالهای آنها: 183
- 2) بررسی ادله مانعین: 184
- 3) کلام مرحوم آقای حکیم در اثبات مقدمۀ اول و بررسی آن: 185
- 4) ادامۀ بررسی کلام علامه حلی: 186
- ج) بررسی فرع مذکور در کلام مصنف: 187
- 1) متن مسئله: 188
- د) ادامۀ مسئله: 188
- 3) کلام آقای خوئی: 189
- 2) توضیح مسئله: 189
این روایت هم ظاهرش این است که از وقت طلاق تا سه قرء حق رجوع دارد، طبعاً اختصاص به موارد متعارف خواهد داشت که عده بلافاصله پس از طلاق شروع شده باشد، اما مثل ما نحن فیه که بین طلاق و عده فاصله افتاده، از تحت این روایت خارج است.
ب) روایات مورد استناد استاد «مدّ ظلّه»:
6 - روایت دعائم الاسلام: «فاذا اشهد علی رجعتها قبل ان تنقضی عدتها فهی امرأته».
مضمون این روایت مثل روایات محمد بن مسلم است ولی مشکل سندی دارد.
7 - صحیحۀ ابی ولاد الحناط عن ابی عبد الله علیه السلام قال: سألته عن امرأته ادعت علی زوجها انه طلقها تطلیقه طلاق العده طلاقاً صحیحاً یعنی علی طهر من غیر جماع و اشهد لها شهوداً علی ذلک، ثم انکر الزوج بعد ذلک، فقال: ان کان انکار الطلاق قبل انقضاء العده فان انکاره الطلاق رجعه لها و ان کان انکر الطلاق بعد انقضاء العده فان علی الامام أن یفرّق بینهما الحدیث»
بر طبق این روایت، انکار طلاق قبل از انقضاء عده بنفسه رجوع محسوب می شود. لذا میزان انقضاء عده است.
8 - روایت حسن بن محبوب عن الحسن بن صالح قال: «سألت جعفر بن محمد علیه السلام عن رجل طلق امرأته و هو غائب فی بلده اخری و اشهد علی طلاقها رجلین ثم انه راجعها قبل انقضاء العده و لم یشهد علی الرجعه الحدیث».
از این روایت هم استفاده می شود که معیار در رجوع این است که قبل از انقضاء عده باشد.
9 - روایت قرب الاسناد عن علی بن جعفر عن اخیه موسی علیه السلام قال: «سألته عن الطلاق ما حدّه و کیف ینبغی للرجل ان یطلق؟ قال: السنه ان یطلق عند الطهر واحده ثم یدعها حتی تمضی عدتها فان بدا له ان یراجعها قبل ان تبین اشهد علی رجعتها و هی امرأته و ان ترکها حتی تبین الحدیث».