نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 6 صفحه 30

(اخبروها تهذیب و استبصار) أنه (قد) طلقها، فاعتدت، ثم تزوجت فجاء زوجها الاول (1)(بعدُ فقیه و نقل موسی بن بکر در تهذیب و کافی و نقل عبد الله بن بکیر در استبصار) (فان) الاول(2) احق بها من (هذا) الآخر(3) دخل بها (الاول نقل موسی بن بکر در تهذیب و عبد الله بن بکیر در استبصار) (الآخر فقیه) أو لم یدخل بها و لها من الآخر المهر(4) بما استحلّ من فرجها و لیس للآخر ان یتزوجها ابداً(5).

متن روایت هم مختلف نقل شده، و بعضی از اختلافات نسخ در کیفیت استنباط مسئله دخالت دارد. مثل عبارت «دخل بها او لم یدخل بها» که در کافی و استبصار آمده، و در تهذیب کلمه «الاول» و در فقیه «الآخر» را اضافه دارد.(6)

5) بررسی نسخه فقیه:

اشاره

چون در روایات نقل به معنی را اجازه داده اند و فقیه، کتاب فتوایی مرحوم صدوق بوده است، لذا در بعضی موارد، برای روشن شدن مطلب، خود ایشان تصرفاتی نموده، کلماتی را اضافه یا تفسیر فرموده اند. مثلاً در سند همین روایت که کافی کلمه «عبد لکریم» دارد، مرحوم صدوق با مشخصات بیشتر: «عبد لکریم بن عمر و الخثعمی» نوشته اند. یا ابن نصر را «احمد بن محمد بن ابی نصر البزنطی» بیان کرده اند. از این رو: به ظن بسیار قوی کلمه «الآخر» را خود ایشان اضافه کرده و فتوا و فهم ایشان از روایت بوده است. که برای رفع ابهام، آن را اضافه کرده است.

زیرا در هیچ کدام از نقلهای متعدد، این کلمه نیست.

1- (1) «الاول» در نقل استبصار و فقیه و نقل عبد الله بن بکیر در تهذیب و موسی بن بکر در کافی موجود نیست.
2- (2) در نقل زراره در کافی: «قال: الاول».
3- (3) «الآخر» نقل موسی بن بکر در تهذیب.
4- (4) عبارت «من الآخر» در نقل موسی بن بکر در تهذیب و استبصار موجود نیست و در نقل عبد الله بن بکر در استبصار و تهذیب «لها المهر من الآخر» آمده است و در نقل موسی بن بکر در کافی آمده «لها من الآخر المهر».
5- (5) جمله اخیر «و لیس للآخر..» در نقل عبد لکریم در کافی و در یکی از نقلهای فقیه موجود نیست و کلینی در نقل موسی بن بکر آن را با فاصله نقل می کند و می گوید «قال: و لیس للآخر...» و در تهذیب و استبصار این جمله مقدم نقل شده است «لیس للآخر ان یتزوجها ابداً و لها المهر بما استحل من فرجها نقل عبد الله بن بکر در تهذیب».
6- (6) در نقل روایت در جامع الاحادیث اشتباهاتی رخ داده که با مقابله با کتب اربعه روشن می شود.