- اشاره 1
- خلاصۀ درس این جلسه: 1
- 1379/1/7 یک شنبه درس شمارۀ (204) کتاب النکاح/سال دوم 1
- 1) ادله حرمت: 1
- الف) آیا عقد بر ذات البعل حرمت تکلیفی دارد؟ 1
- 2) پاسخ استاد «مدّ ظلّه» به ادله یاد شده: 2
- ب) آیا ازدواج با ذات البعل موجب حرمت ابد می شود؟: 3
- 1) فائده نقل اقوال علماء: 3
- 2) نقل اقوال علماء در مسئله: 4
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 6
- اشاره 6
- 1) اشاره کلی به اقوال (یادآوری و تکمیل): 6
- الف) نقل اقوال در حرمت ابد داشتن تزویج ذات بعل: 6
- 2) فتوای برخی از فقها: 7
- 3) نظر برخی از کتب حدیثی در مسئله: 8
- 4) اقوال متأخرین در مسئله: 11
- ب) بررسی ادله قول به حرمت ابد در تزویج ذات بعل: 13
- اشاره 13
- 1) تذکر دو نکته: 13
- 3) تقریب اولویت در مسئله و بررسی آن: 15
- 4) کلامی از مرحوم آقای بروجردی «ره» در باب وصیت و دین: 17
- 6) تقریب صاحب جواهر قدس سرّه: 18
- اشکال مرحوم حاج شیخ عبد لکریم به استدلال صاحب جواهر 19
- اشاره 19
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 19
- توجیه استدلال صاحب جواهر «ره» توسط استاد «مدّ ظلّه»: 20
- اشاره 22
- پس از روشن شدن دو مبنای اصولی به اصل بحث برمی گردیم: 22
- مقدمه بررسی روایات: 23
- توجیه کلام علامه در قواعد: «من عدم التنصیص» 23
- روایت اول: 24
- روایات مسئله: 24
- اشاره 24
- بررسی روایت از حیث سند: 24
- بررسی روایت از حیث سند: 25
- روایت دوم: 25
- بررسی روایت از حیث دلالت: 25
- بررسی روایت از حیث دلالت: 25
- *نقل اسناد: 27
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 27
- اشاره 27
- اشاره 27
- 1) تحقیقی در باره سند: 27
- الف) بررسی روایت زراره: 27
- 2) نقصی در نقل جامع الاحادیث و سهوی از مرحوم صدوق در فقیه: 28
- 4) متن روایت: 29
- 3) نتیجه بحث: 29
- اشاره 30
- 5) بررسی نسخه فقیه: 30
- 6) بررسی دلالت روایت: 31
- 2) بررسی اطلاق دو روایت زراره: 32
- 1) متن روایت: 32
- 3) نظر استاد «مدّ ظلّه»: 32
- ب) روایت دیگر زراره: 32
- ج) روایت فقه رضوی: 33
- 2) معنی و دلالت روایت: 33
- 1) متن روایت: 33
- 2) دلالت مرفوعه: 34
- 3) آیا حرمت علی وجه الاطلاق قائل هم دارد؟ 34
- 1) متن روایت و مفاد آن: 34
- د) مرفوعه احمد بن محمد: 34
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 35
- اشاره 35
- الف) توضیحی در چگونگی استظهار جهل در روایت های زراره: 35
- ب) روایات متعارض با روایت زراره و بررسی جمع بین آنها: 36
- 1) نقل راویات متعارض: 36
- 2) نقل کلام مرحوم آقای خویی در نسبت روایات و بررسی آن: 37
- 3) وجه دوم حل تعارض روایت و پاسخ آن: 38
- 4) نقل روایاتی که از آن انصراف روایات به صورت دخول استفاده می شود: 39
- 5) کلام مرحوم حاج شیخ: 41
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 44
- اشاره 44
- الف) استدلال بر تساوی تزویج معتده و تزویج ذات بعل در حرمت ابد: 44
- 1) بررسی کلام مرحوم حاج شیخ قدس سرّه (یادآوری و تکمیل): 44
- 2) چند دلیل در اثبات نظر مرحوم حاج شیخ: 46
- 3) ترجیح به موافقت کتاب: 48
- 1) مفاد موثقه ادیم: 49
- ب) نظر استاد «مدّ ظلّه» دربارۀ مفاد ادیم و نسبت آن با سایر روایات: 49
- 2) بحثی اصولی در کیفیت مراجعه به عام فوق: 50
- 3) تطبیق بحث اصولی فوق بر محل کلام: 51
- ج) بررسی روایت دیگری در مسئله: 52
- اشاره 52
- 2) معنای اول صاحب وسائل و بررسی آن: 53
- 3) تفسیر دوم برای صحیحه عبد الرحمن: 54
- الف) تقریب کلام مرحوم آقای خویی در نحوۀ جمع بین روایات (زراره و عبد الرحمن): 55
- اشاره 55
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 55
- مناقشه اول: 56
- اشاره 56
- ب) نقد کلام مرحوم آقای خویی توسط استاد - مدّ ظلّه -: 56
- اشاره 56
- مناقشه دوم: 57
- نکته ای تفسیری: 57
- اشاره 59
- جمع اول: 59
- خلاصه جمع اول اینکه: 60
- خلاصه صور مسئله: 62
- جمع دوم: 62
- الف) خلاصه تزویج ذات بعل: 65
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 65
- اشاره 65
- 1) متن عروه: 68
- ب) دنباله مسئله 9 (تزویج ذات بعل): 68
- 3) بررسی روایات: 69
- 2) نقد استاد - مدّ ظلّه: 69
- 5) نظر استاد - مدّ ظلّه - در تمسک به عام در اکثر در ما نحن فیه و بیان مختار: 71
- الف) تتمه مسئله 9: 73
- 1) متن مسئله: 73
- اشاره 73
- خلاصۀ مطالب این جلسه: 73
- 2) توضیح مسئله: 74
- ب) مسئله 10: 74
- 2) توضیح مسئله: 74
- 1) متن مسئله: 74
- 3) اشاره به فتاوای فقهاء در مسئله: 75
- 4) دلیل عدم حرمت ابد و وجه احتمال حرمت: 76
- 5) مناقشه در دلیل حرمت ابد: 77
- 1) نقل کلام مرحوم آقای خویی: 78
- ج) بررسی کلام مرحوم آقای خویی در مسئله: 78
- 2) بررسی دلیل اول مرحوم آقایی خویی و ذکر تقریبی دقیق تر برای آن: 78
- 3) بررسی دلیل دوم مرحوم آقای خویی: 80
- اشاره 83
- متن روایت اسحاق بن عمار: 83
- اشاره 83
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 83
- اشکال اول: 84
- اشاره 85
- اشکال دوم: 85
- اشکال سوم: 85
- توضیح اشکال: 86
- اشکال چهارم: 87
- اشکال پنجم: 88
- اشکال صغروی: 91
- اشاره 91
- بررسی فرمایش کاشف اللثام: 91
- اشکال کبروی: 92
- اشاره 93
- خلاصه مطالب این جلسه: 93
- الف) ادامه بحث در مورد ازدواج با زنی که هنوز خبر فوت شوهرش نرسیده است: 93
- 1) سخن مرحوم آخوند راجع به اینکه استصحاب موضوع باعث توسعه واقعی موضوع می شود: 93
- 2) اشکال استاد «مد ظله» به سخن مرحوم آخوند: 94
- 3) تطبیق بحث استصحاب بر ما نحن فیه: 95
- 1) متن عروه: 96
- 2) توضیح معنای عبارت: 96
- ب) حکم ولد مشتبه که بعد از وطی زن معتده متولد شده است: 96
- 4) نکته ای در مورد تعلیلی که آقای حکیم «ره» برای صورت اول ذکر کرده اند: 99
- 5) بررسی روایات مسئله: 100
- اشاره 102
- الف) مرسله جمیل بن صالح: 102
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 102
- اشاره 102
- 1) نظر مرحوم آقای حکیم در ارسال سند: 102
- 3) نظر استاد «مدّ ظلّه» دربارۀ فرمایش مرحوم آقای خویی: 103
- اشاره 103
- 2) جواب مرحوم آقای خویی با توضیحی از استاد «مدّ ظلّه»: 103
- *وثاقت علی بن حدید: 104
- ب) صحیحه حلبی: 105
- 3) اشکال به استدلال: 105
- 2) دلالت روایت: 105
- 1) متن روایت: 105
- اشاره 106
- 2) نظر مرحوم آقای خویی و نقد استاد «مدّ ظلّه»: 106
- 1) متن روایت: 106
- ج) مرسله بزنطی: 106
- 1) اشکال مرحوم آقای خویی در سند روایت: 106
- د) مضمره ابی العباس: 106
- 2) نظر استاد «مدّ ظلّه»: 107
- 3) اشکال مرحوم آقای حکیم و خویی در دلالت مضمره: 108
- 4) نظر ابتدایی استاد «مدّ ظلّه»: 108
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 110
- 1) اجمال روایت: 110
- الف) بررسی مجدد دلالت مضمرۀ ابی العباس: 110
- اشاره 110
- 2) مستند مرحوم شهید ثانی: 112
- اشاره 112
- 3) اشکالات مرحوم صاحب جواهر به مرحوم شهید ثانی: 112
- 4) جواب استاد «مدّ ظلّه» از ایرادات صاحب جواهر: 113
- *توضیحی از استاد «مدّ ظلّه» در مورد اشکال دوم: 113
- *نتیجۀ بحث: 115
- ج) مسئله 12: 116
- اشاره 116
- ب) دنبالۀ مسئله 11 - متن عروه: 116
- 2) بیان مسئله: 117
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 118
- اشاره 118
- اشاره 118
- الف) بررسی اقوال علماء در تداخل و عدم تداخل عدّه اصلی و عدّه شبهه: 118
- 2) نقل خلاف در مسئله: 120
- 3) نقل عبارت مقنع و ابن جنید: 121
- ب) نظر استاد «مدّ ظلّه» در مسئله تزویج ذات بعل: 122
- ج) بررسی روایات تداخل و عدم تداخل عدّه در تزویج معتده: 123
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 123
- 2) تبیین بحث انقلاب نسبت: 124
- الف) نظر مرحوم آقای خویی در چگونگی جمع بین روایات: 126
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 126
- اشاره 126
- طائفه اول: روایاتی که دلالت بر تداخل در هر نوع عده ای می کند. 126
- اشاره 126
- طائفه دوم: روایاتی که دلالت بر عدم تداخل می کنند. 127
- طائفه سوم: روایاتی که دلالت بر عدم تداخل در عده وفات می کند 129
- ج) قاعده اولیه با قطع نظر از روایات در مسئله: 130
- د) اشکالات وارده بر کلام مرحوم آقای خویی 131
- ه) رفع تنافی به وسیله روایت جمیل بن دراج 132
- و) نتیجه گیری استاد مد ظله: 133
- 1) بیان مرحوم آقای خویی: 134
- اشاره 134
- الف) وجوه جمع بین روایات متعارض: 134
- خلاصه درس این جلسه: 134
- اشاره 134
- 4) بیان محقق حلی رحمه الله: 135
- 3) بیان شیخ طوسی رحمه الله: 135
- 2) بیان استاد مد ظله: 135
- 6) بیان صاحب ریاض رحمه الله: 136
- ب) بررسی صحت و سقم وجوه یاد شده: 136
- 5) بیان صاحب مدارک رحمه الله: 136
- 1) بررسی وجه اول و دوم: 136
- 2) بررسی وجه سوم (بیان شیخ طوسی): 140
- 3) بررسی وجه چهارم (بیان محقق حلی رحمه الله): 141
- 4) بررسی وجه پنجم (بیان صاحب مدارک): 141
- الف) بررسی وجه هفتم در جمع بین روایات: 142
- اشاره 142
- اشاره 142
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 142
- 3) نقد کلام صاحب ریاض توسط استاد مد ظله 145
- 2) توجیه صاحب ریاض رحمه الله: 145
- 1) اشکال این وجه از نظر استاد مد ظله: 145
- ب) نظر مرحوم مجلسی رحمه الله: 148
- 4) اشکال تمسک به عمومات قرآن: 148
- اشاره 148
- روایت دوم: «مرسلۀ یونس» 149
- 1) نقد کلام مرحوم مجلسی توسط استاد مد ظله: 149
- 2) نظر نهایی استاد مد ظله: 150
- الف) تقدم عدّه وطی به شبهه و ورود عدّه طلاق و وفات بر آن: 152
- اشاره 152
- خلاصۀ درس این جلسه: 152
- اشاره 152
- متن روایت: 153
- ج) در صورت عدم تداخل کدام عدّه مقدم می شود؟ 154
- 1) متن عروه: 154
- اشاره 155
- ه) نظر مرحوم شهید ثانی رحمه الله: 155
- و) نقد کلام مرحوم شهید توسط استاد مد ظله: 156
- ح) نظر استاد مد ظله: 158
- 1) متن مسئله: 160
- الف) بررسی ادامۀ مسئله 13 (تداخل عدتین): 160
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 160
- اشاره 160
- 2) توضیح مسئله: 161
- 3) اشاره به نظر علماء در مسئله: 162
- 4) توضیح استدلال شیخ طوسی و بررسی آن: 163
- 5) اشاره به کلام مرحوم آقای خویی در مسئله: 165
- 1) بررسی حکم توارث در زمان عده شبهه از جهت روایات: 167
- اشاره 167
- ب) بررسی اجمالی روایات مسئله: 167
- 6) نقد کلام مرحوم آقای خویی توسط استاد «مدّ ظلّه»: 167
- 2) نظر اجمالی استاد «مدّ ظلّه» دربارۀ روایات: 168
- الف) روایات مورد استناد مرحوم آقای حکیم: 170
- اشاره 170
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 170
- ب) روایات مورد استناد استاد «مدّ ظلّه»: 173
- ج) بررسی روایات معارض: 174
- د) بررسی روایات باب ارث: 177
- ه) حل تعارض روایات باب ارث و باب رجوع: 180
- اشاره 181
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 181
- الف) بررسی ادامه مسئله 12: 181
- 1) متن مسئله: 181
- 2) توضیح مسئله: 182
- 1) اشاره به مانعین ازدواج و استدلالهای آنها: 183
- 2) بررسی ادله مانعین: 184
- 3) کلام مرحوم آقای حکیم در اثبات مقدمۀ اول و بررسی آن: 185
- 4) ادامۀ بررسی کلام علامه حلی: 186
- ج) بررسی فرع مذکور در کلام مصنف: 187
- 1) متن مسئله: 188
- د) ادامۀ مسئله: 188
- 3) کلام آقای خوئی: 189
- 2) توضیح مسئله: 189
غایب، فقامت البینه علی موته، فعدتها من یوم یأتیها الخبر اربعه اشهر و عشراً(1)».
روایت دوم: به همین سند از زراره عن ابی جعفر علیه السلام، قال عده المتوفی عنها زوجها آخر الاجلین لأنّ علیها ان تحد اربعه اشهر و عشراً، و لیس علیها فی الطلاق ان تحد(2).
این روایت اشاره می کند که به مجرد تمام شدن چهار ماه و ده روز از زمان فوت شوهر، عده زن پایان نمی پذیرد، بلکه باید از موقع بلوغ خبر حداد زن شروع می شود که پس از گذاشتن چهار ماه و ده روز از آن زمان عده تمام می شود.
روایت سوم صحیحه ابی الصباح الکنانی عن ابی عبد الله علیه السلام: التی یموت عنها زوجها و هو غایب فعدّتها من یوم یبلغها ان قامت البینه ام لم تقم.(3)
روایت چهارم فی الدعائم عن علی و ابی عبد الله و ابی جعفر علیه السلام انهم قالوا:
عده المغیبه تأتیها وفاه زوجها من یوم یأتیها خبره(4).
3) بررسی دلیل دوم مرحوم آقای خویی:
ما نخست به نقل صحیحه اسحاق بن عمار(5) و توضیح کلام مرحوم آقای خویی پرداخته، سپس آن را بررسی می کنیم: عن اسحاق بن عمار قال سألت ابا ابراهیم علیه السلام عن الامه یموت سیدها قال تعتد عده المتوفی عنها زوجها (در این قسمت که مورد کلام ما نیست عده امه که مولایش وفات کند به همان مقدار عده وفات زنی که شوهرش مرده باشد دانسته شده است)، قلت: فان رجلاً تزوجها قبل ان تنقضی عدتها، فقال، یفارقها، ثم یتزوجها نکاحاً جدیداً بعد انقضاء عدتها.
قلت: فاین ما بلغنها عن ابیک فی الرجل اذا تزوج المرأه فی عدتها لم تحل له ابداً قال هذا
1- (1) وسائل 28470/223:22، باب 22 از ابواب العدد از کتاب الطلاق ح 1
2- (2) وسائل 48426/217:22، باب 21 از ابواب العدد، ح 3
3- (3) وسائل 28457/229:22، باب 28 از ابواب العدد از کتاب الطلاق، ج 2، در سند روایه محمد بن الفضیل واقع است که استاد «مدّ ظلّه» وی را امامی ثقه می داند.
4- (4) جامع احادیث الشیعه ج 22 (طبع سال 1413) ص 218 رقم 657 باب 14 از ابواب العدد حدیث بیستم
5- (5) مرحوم آقای خویی از روایت به عنوان معتبره یاد کرده اند، از آن جهت که اسحاق بن عمار را فطحی می دانند، ولی ما اسحاق بن عمار را امامی ثقه دانسته و در نتیجه روایت صحیحه خواهد بود.