نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 8 صفحه 152

مصداقیت افراد عام یا مطلق باید عرفی باشد لذا افرادی را که فقط از نظر علمی و فرضی می توان مصداق عام یا مطلق دانست، ولی عرف آن را مصداق نمی داند، و اگر متکلّمی که در مقام بیان است آن فرد را خارج بداند بر او لازم نمی داند استثناء کند، اصلاً عموم یا اطلاق لفظ شامل چنین مصادیقی نیست.

مرحوم آقای خویی در بعضی موارد، بدون توجه به این نکته، تمسک به مطلقاتی می کنند که به نظر ما اصلاً عرفاً شامل آن افراد نیست مثلاً در مسئلۀ نجاست خون، دلیل عام یا مطلقی نیست تا بتوان در مورد هر خونی و لو خونهایی که نجاست آن بخصوصه در روایات ذکر نشده، مانند خون زردۀ تخم مرغ، به آن تمسک کرد.(1)

مرحوم آقای خویی از موثقۀ عمار ساباطی اطلاق گیری و تمسک به آن را بلامانع می دانند. روایت چنین است:

عن عمار الساباطی عن أبی عبد الله «علیه السلام» سل عما تشرب منه الحمامه فقال: کل ما اکل لحمه فتوضأ من سؤره و اشرب و عن ماء شرب منه باز او صقر اوْ عقاب، فقال: کل شیء من الطیر یتوضأ مما یشرب منه الا أن تری فی منقاره دماً فان رایت فی منقاره دماً فلا توضأ منه و لا تشرب(2)

می فرمایند: اطلاق «فان رایت فی منقاره دماً» شامل خون زردۀ تخم مرغ نیز می گردد. در حالی که فرض اینکه پرنده ای وحشی که نوعاً از انسان فاصله می گیرد، نوک خود را به تخم مرغی بزند و آن را به خون داخل آن که فوراً مستهلک می شود آلوده کند و سپس موقع آب خوردن، دیگران آن را ببینند، بسیار نادر و عجیب است و اگر ثبوتاً چنین خونی پاک باشد، اصلاً عرف بر متکلم لازم نمی بینید که آن را استثناء کند. لذا در این گونه موارد، استثناء نکردن از مطالب را نمی توان دلیل بر