- 1) تعریف مصاهره: 1
- 1379/10/11 یکشنبه درس شمارۀ (265) کتاب النکاح/سال سوم 1
- اشاره 1
- 2) متن مسئله: 1
- خلاصۀ درس این جلسه: 1
- الف): بررسی اجمالی مباحث محرمات بالمصاهره 1
- 3): متن مسئله (3): 2
- 5) مسئله 4: 4
- 6) توضیح مسئله: 4
- 8) توضیح مسئله: 5
- ب) توضیحی درباره آیه شریفه ربائب: 5
- 7) متن مسئله: 5
- 1) طرح اشکال و بررسی کلام قوم درباره آن: 5
- 2) نکته قید «فِی حُجُورِکُمْ» در آیه شریفه: 6
- اشاره 8
- الف): توضیحی دربارۀ «مِنَ النِّساءِ» در آیۀ «وَ لا تَنْکِحُوا...» 8
- خلاصۀ درس این جلسه: 8
- اشاره 9
- ب): دلالت آیه «لا تَنْکِحُوا» بر حرمت ازدواج با زن پدر و عروس 9
- اشاره 9
- اشکال اول به استدلال به آیۀ «وَ لا تَنْکِحُوا ما نَکَحَ آباؤُکُمْ» 9
- پاسخ استاد - مد ظله - به اشکال آقای حکیم (ره). 10
- جواب مرحوم آقای خویی (ره) به اشکال مرحوم آقای حکیم (ره) 12
- اشاره 13
- اشاره 13
- اشکال دوم استدلال به آیۀ «وَ لا تَنْکِحُوا ما نَکَحَ آباؤُکُمْ» 13
- ج) بررسی کلام مرحوم آقای خویی (ره) 13
- پاسخ استاد - مد ظله - به استدلال طبری 14
- 1): در حرمت نکاح با زن پدر، مدخوله بودن زن توسط پدر شرط نیست. 16
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 16
- اشاره 16
- اشاره 16
- 2 - روایت حلبی: 17
- 3 - روایت عبد الله بن سنان: 17
- 4 - صحیحۀ محمد بن قیس 17
- 1 - روایت محمد بن مسلم: 17
- الف) بررسی چند حدیث: 17
- نکتۀ اول: 18
- نکتۀ دوم: این جمله «مهرها واجب» که در روایات هست به چه معنی است؟ 19
- نکتۀ سوم: ممکن است کسی توهّم کند، مراد از این جمله، تعیین نکاح معاطاتی است که با ملامسه انشاء زوجیت شده است، 19
- اول: (توضیح معنای نکاح معاطاتی:) 19
- اشاره 20
- امر دوّم: احتمال نکاح معاطاتی در این روایت بسیار بعید است، 20
- ب): ذکر دو روایت و حل تعارض بدوی میان آنها 20
- روایت اوّل: روایت علی بن یقطین 20
- نظر استاد مد ظلّه: 22
- ج) توضیحی پیرامون مفاد روایت عمر بن اذینه 23
- اشاره 25
- 2) توضیحی پیرامون آیه شریفه «وَ رَبائِبُکُمُ اللاّتِی فِی حُجُورِکُمْ مِنْ نِسائِکُمُ اللاّتِی دَخَلْتُمْ بِهِنَّ» و کلام مرحوم علامه طباطبایی (رحمه الله علیه) 25
- بررسی بیان مرحوم علامه طباطبائی (رحمه الله علیه): 27
- اشاره 29
- 1): اگر انسان همسری بگیرد و با وی نزدیکی کند، بدون تردید دیگر نمی تواند مادر او را بگیرد 29
- الف): آغاز بحث درباره شرط حرمت ابدی مادرزن 29
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 29
- 2) نگاهی به اقوال علماء: 30
- 1): ادله عدم تعلق" مِنْ نِسائِکُمُ " به" أُمَّهاتُ نِسائِکُمْ" 31
- ب): بررسی" مِنْ نِسائِکُمُ" در آیه شریفه: 31
- 3): بررسی مدلول آیه شریفه: 31
- 2): بررسی ادله سه گانه فوق از سوی استاد - مد ظلّه - 33
- 3) مقدمه ای درباره اشتراک لفظی و معنوی: 34
- 4) تطبیق مقدمه فوق در محل کلام: 35
- 5): تقریب دلیل سوم به گونه ای دیگر 36
- 6) تحقیق کلام درباره دلیل سوم: 37
- اشاره 38
- ج) بررسی" اللاّتِی دَخَلْتُمْ بِهِنَّ" در آیه شریفه 38
- 1): کلام مبرّد با توضیح زجّاج (تقریب ابتدایی و بررسی آن) 38
- 2) تقریب دقیق تر از کلام زجّاج و بررسی آن 39
- 3) کلام کشف اللثام و بررسی آن 40
- د) بررسی روایات مسئله 41
- 1) صحیفه غیاث بن ابراهیم 41
- 4) نکته ای دیگر درباره آیه شریفه 41
- 2) موثقه اسحاق بن عمار 42
- 3) موثقه أبو بصیر 42
- 4) مرسله ابی حمزه 43
- الف) روایات حرمت مادر زن و ربیبه 44
- 1) روایت اول 44
- اشاره 44
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 44
- 2) روایت دوم: 46
- ب روایت دسته دوم: 48
- متن روایت: 48
- نکاتی در این روایت قابل ذکر است: 49
- بررسی متن روایت: 52
- بررسی دلالت روایت منصور بن حازم بر جواز ازدواج با مادر زن غیر مدخوله: 52
- اشاره 55
- الف) بررسی روایاتی که حرمت ام الزوجه را مشروط به دخول به بنت دانسته اند: 55
- متن روایت: 55
- 1) روایت جمیل 55
- اشاره 55
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 55
- مناقشه در سند روایت: 56
- تأیید سند روایت 57
- بررسی اضطراب سند روایت 58
- مناقشه استاد (مد ظله) در استدلال به روایت جمیل و حماد 59
- 2) بیان مراد از صدر روایت جمیل: 60
- ب) بررسی صحیحۀ محمد بن اسحاق بن عمار: 61
- متن روایت: 61
- ج) بررسی فتاوای فقها در مقابل قول مشهور: 63
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 65
- اشاره 65
- آیا در حرمت ام الزوجه، مدخوله بودن زوجه نیز شرط است 65
- اشاره 65
- اشاره 66
- کلام صاحب مدارک «رحمه الله»: 66
- روایت اول روایت غیاث بن ابراهیم 67
- جهت دوم: آیا غیاث بن ابراهیم که نجاشی و شیخ او را در اصحاب الصادق عنوان کرده اند همان غیاث بن ابراهیم است که در اصحاب الباقر رجال شیخ به عنوان بتری معرفی شده است؟ 67
- جهت اول: آیا غیاث بن ابراهیم متعدد است یا خیر؟ 67
- پاسخ استاد مد ظلّه: 67
- جهت چهارم: آیا این غیاث بن ابراهیم ثقه است؟ 68
- جهت سوّم: آیا این غیاث بن ابراهیم امامی است یا خیر؟ 68
- روایت دوم: روایتی است که عیاشی از تفسیر ابو حمزۀ ثمالی نقل می کند. 69
- چهارمین روایت روایت اسحاق بن عمار است 70
- سومین روایت تحریم روایت ابو بصیر است 70
- اشکال مرحوم آقای خویی «رحمه الله» به حمل بر کراهت: 71
- کلام مرحوم آقای حکیم «رحمه الله» در جمع بین روایات: 71
- اشاره 71
- پاسخ اشکال اول: 72
- پاسخ استاد مد ظله از کلام مرحوم آقای خویی «رحمه الله»: 72
- مناقشه استاد مد ظله در حمل روایات ناهیه بر کراهت: 74
- پاسخ اشکال دوم: 74
- نظر استاد مد ظله در جمع بین روایات: 75
- پاسخ استاد مد ظلّه از کلام مرحوم مجلسی «رحمه الله»: 78
- 1) عبارت علامه رحمه الله در مختلف: 79
- اشاره 79
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 79
- 2) توجیه کلام علامه؛ توسط استاد مد ظله: 80
- 3) نظر استاد مد ظله در مورد سخن علامه رحمه الله: 81
- 4) نظر نهایی استاد مد ظله در مسئله: 82
- 5) مسئله حرمت بنت الزوجه: 83
- 1) طرح مسئله: محرمیت بنت الزوجه ای که بعد از خروج مادرش از زوجیت متولد شده. 85
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 85
- اشاره 85
- اشاره 85
- الف) آیا مسئله اجماعی است؟ 86
- ج) تعارض کلام اصولیین و منطقیین در معنای مشتق: 87
- ب) آیا ادلۀ حرمت بنت الزوجه شامل این مسئله می شود؟: 87
- 2) حل تعارض بین کلام منطقیین و اصولیین 88
- 3) حل تعارض بین دو طائفه از روایات باب حج 90
- 4) بررسی سه مسئله در باب رضاع و تطبیق بحث مشتق بر آن 90
- اشاره 90
- بررسی مسئله اول و تطبیق بحث مشتق بر آن 91
- مسئله اول: گاهی شخصی دو زوجه دارد یکی کبیره و دیگری صغیره، اگر آن زوجه کبیره به زوجۀ صغیره شیر بدهد حکم نکاح این دو نفر چیست؟ 91
- اشاره 92
- مسئله دوم: کسی که دو زوجه کبیره و یک زوجۀ صغیره دارد، اگر هر دو کبیره متعاقباً به صغیره شیر بدهند حکم زوجیت این زنها چیست؟ 92
- مسئله سوم: مسئله ای است که مرحوم آقای سید أبو الحسن اصفهانی رحمه الله در وسیله النجاه آورده اند 93
- اشاره 93
- بررسی کلام مرحوم سید اصفهانی رحمه الله و تطبیق بحث مشتق بر این مسئله: 94
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 96
- الف) بررسی حرمت ابدی «بنت من کانت زوجه» و «ام من کانت زوجه» 96
- 1) طرح بحث: 96
- اشاره 96
- 2) نظر فقهاء در مسئله: 97
- 3) توضیح عبارت مبسوط: 98
- 4) طرح اشکالی در عبارت مبسوط و پاسخ آن: 99
- اشاره 101
- ب) بررسی اشکالی در مسئله شیر خوردن زوجه صغیره از زوجه کبیره و مسئله مشابه آن: 101
- 2 - جواب اشکال: 102
- 1) طرح یک اشکال: 102
- ج) بازگشت به بحث حرمت ابدی بنت من کانت زوجه 103
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 103
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خویی توسط استاد (مد ظله) 104
- الف) ادامه بررسی کلام مرحوم آقای خویی. 107
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 107
- اشاره 107
- 1) اشاره به کلام مرحوم آقای خویی (یادآوری) 107
- 2) توضیح کلام مرحوم آقای خویی: 108
- 3) پاسخ استدلال فوق توسط استاد مد ظله 109
- 1) اصل تقریب 110
- ب) تقریبی جدید برای اطلاق در ادله بحث 110
- 2) مقدمه ای برای مناقشه در تقریب جدید 110
- 1) متن روایت 112
- 3) تطبیق مقدمه فوق بر محل بحث 112
- ج - بررسی صحیحه محمّد بن مسلم و روایات مشابه 112
- 2) توضیحی درباره این روایت 113
- 3) روایات دیگر مشابه 114
- 1) بررسی وثاقت صالح بن ابی حماد 115
- اشاره 115
- د - بررسی روایت علی بن مهزیار 115
- 3) اثبات وثاقت علی بن محمّد بن قتیبه 116
- 2) نظر استاد مد ظله پیرامون وثاقت صاحل بن ابی حماد 116
- اشاره 119
- الف) راههای اثبات اعتبار "علی بن محمّد بن قتیبه نیشابوری" . 119
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 119
- 1) راه اول: اعتماد "کشی" به او و اشکال استاد مد ظله به این راه 119
- 2) اثبات وثاقت" علی بن محمّد بن قتیبه "از راه اعتماد صدوق رحمه الله 121
- اشاره 122
- 1) بررسی روایات مسئله: 124
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 128
- اشاره 128
- الف) بررسی روایات مسئله: 128
- ب) متن عروه: 132
- اشاره 134
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 134
- 2) کلام مرحوم آقای خویی: 135
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم: 135
- اشاره 135
- 3) نقد کلام مرحوم آقای خویی: 137
- 5) نقد کلام اخیر محقق خویی: 140
- 6) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم: 141
- اشاره 142
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 142
- ب) بررسی تتمۀ مسئلۀ 4: 142
- بررسی ظهور صیغۀ معلوم در اختیاری بودن 143
- اشاره 143
- بررسی ظهر و «دخل بهن» به صیغه مجهول در تعمیم فعل نسبت به موارد غیر اختیاری 144
- 1) متن عروه: 144
- ج) توضیحی درباره عبارت سید در مسئلۀ 8: 144
- 2) ذکر یک اشکال: 145
- 3) توضیح استاد مد ظله درباره عبارت: 145
- 5) نقد کلام مرحوم آقای خویی: 146
- اشاره 148
- 1) اشاره به بحث گذشته 148
- الف) ادامه بحث عدم فرق بین دخول اختیاری و غیر اختیاری در ایجاب حرمت: 148
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 148
- متن عروه: 148
- 3) جواب از اشکال و دفاع از مرحوم آقای خویی: 149
- 2) طرح یک اشکال: 149
- 4) مناقشۀ استاد مد ظله به اصل کلام مرحوم خویی: 150
- 5) تحقیق کلام و بیان مختار استاد مد ظله: 151
- اشاره 154
- متن عروه: 154
- 2) توضیح کلام ابن ابی عقیل و ابن جنید: 154
- 1) بررسی آراء: 154
- اشاره 156
- 3) بررسی روایات مسئله: 156
- ضمیمه: توضیح معنای فعل مجهول 157
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 160
- متن عروه: 160
- اشاره 160
- الف) بررسی مسئلۀ 9 عروه لا یجوز نکاح بنت الاخ او الاخت علی العمه و الخاله الا باذنهما 160
- اشاره 161
- 1) روایت أبی الصباح کنانی 161
- متن روایت 161
- سند روایت و اعتبار محمّد بن فضیل 162
- دلالت روایت بر نظر مرحوم صدوق رحمه الله 162
- دلالت روایت ابی عبیده: 163
- اشاره 163
- 2) روایت ابی عبیده الحذاء 163
- پاسخ به استدلال بر این دو روایت 163
- و همین نکته از روایت محمّد بن مسلم نیز استفاده می شود: 164
- متن روایت محمّد بن مسلم: 164
- پاسخ اشکال و ابطال رأی مرحوم صدوق رحمه الله 164
- اشاره 166
- ب) ادله اعتبار اذن عمه و خاله اگر عقدشان متأخر باشد 166
- 2) روایت محمد بن مسلم 167
- ج) بررسی ادله اعتبار اذن عمه و خاله اگر عقدشان متأخر باشد 167
- بررسی دلیل اول: (روایت أبی الصباح کنانی): 167
- 3) رعایت احترام عمه و خاله 167
- بررسی دلیل دوم: 168
- بررسی مناقشه های صاحب جواهر رحمه الله و تابعین ایشان 169
- بررسی مناقشه دوم صاحب جواهر رحمه الله و تابعین ایشان 170
- بررسی دلیل سوم کلام علامه در تحریر 171
- تذکر نکته ای در کلام مرحوم آقای حکیم 172
- بررسی حکم مسئله در صورت تقارن عقد عمه یا خاله با بنت الاخ یا بنت الاخت 175
- متن عروه 176
- اشاره 176
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 176
- 1) بررسی مسئله 10 عروه: الظاهر عدم الفرق بین الصغیرتین و الکبیرتین و المختلفتین، و... 176
- 2) بررسی مسئله 11 عروه: الظاهر ان حکم اقتران العقدین حکم سبق العمه و الخاله 177
- متن عروه 177
- استدراک 178
- متن عروه: 180
- 3) بررسی مسئله 12 عروه لا فرق بین المسلمتین و الکافرتین و المختلفتین. 180
- متن عروه: 181
- متن عروه: 181
- 4) بررسی مسئله 13: عروه لا فرق فی العمه و الخاله بین الدنیا منهما و العلیا. 181
- 5) بررسی مسئله 13: عروه فی کفایه الرضا الباطنی منهما من دون إظهاره 181
- متن عروه 182
- 6) بررسی مسئلۀ 15: اذا اذنت ثم رجعت و لم یبلغه الخبر فتزوج لم یکفه الاذن السابق. 182
- 7) بررسی مسئلۀ 16 و 17 اذا رجعت عن الاذن بعد العقد لم یؤثر فی البطلان.... 183
- متن عروه 183
- 8) بررسی مسئلۀ 18 الظاهر ان اعتبار اذنهما من باب الحکم الشرعی لا ان یکون لحقٍّ منهما 183
- متن عروه 183
- الف) تحقیقی در تفرد علامه در این مسئله 184
- اشاره 184
- موضوع بحث 184
- اشاره 184
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 184
- 1) عبارت شیخ طوسی رحمه الله در مبسوط 185
- 3) عبارت ابن ادریس در سرائر 186
- 2) عبارت شیخ طوسی در کتاب خلاف 186
- 5) عبارت شهید ثانی در شرح لمعه 187
- 4) عبارت شهید اول در کتاب لمعه 187
- ب) بررسی اقتضای قاعده در مسئله توسط استاد مد ظله 187
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 190
- اشاره 190
- اشاره 190
- الف) بررسی اعتبار اذن عمه و خاله رضاعی: 190
- 1) ذکر اجمالی ادلۀ مسئله و مناقشات ذکر شده درباره آنها: 191
- اشاره 191
- اشکال مرحوم نراقی به استدلال به روایت فوق 192
- 2) بررسی معنای حدیث یحرم من الرضاع...: 193
- نقد تقریب فوق 194
- اشاره 194
- 4) استدلال بر ظهور «ما یحرم» در نساء 195
- 5) بررسی تطبیق «ما یحرم» بر بیع 196
- ب) بررسی دلالت صحیحۀ أبو عبیده 198
- اشاره 198
- 6) نتیجه گیری فقهی از تعیین مفاد ما یحرم 198
- 1) تقریب ابتدایی استدلال به روایت فوق در محل بحث و اشکال آن 199
- 2) بررسی نقل دیگر روایت فوق 199
- ج) نقد کلام محقق نراقی در مستند 200
- 1) یادآوری بحث جلسه قبل: 202
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 202
- اشاره 202
- الف) پی گیری استدلال جهت تنزیل رضاع به منزلۀ نسب در مورد حرمت جمع بین عمه یا خاله با برادرزاده یا خواهرزادۀ زوجه: 202
- 2) بررسی اشتراط اذن عمه و خاله رضاعی: 203
- ب) تحقیق در مفاد مسئله 19: 204
- متن عروه 204
- 2) آیا شوهر می تواند زن را بر اذن مشروط در عقد مجبور نماید؟ 205
- 3) اشکال مرحوم آقای حجّت: 206
- 1) فرمایش مرحوم شیخ در فرق بین مکره و مضطر: 207
- 2) رد کلام مرحوم شیخ توسط مرحوم سیّد در حاشیه با توضیح استاد مدّ ظله: 207
- ج) بررسی ناسازگاری اجبار با طیب نفس: 207
- 4) تصویر سازگار بودن طیب نفس با اکراه در بعضی حالات توسط استاد مدّ ظله: 208
- 3) دفاع مرحوم آقای بروجردی از کلام مرحوم شیخ و ردّ کلام مرحوم سیّد: 208
- 1) بررسی امکان تمسک به اطلاق آیه «أُحِلَّ لَکُمْ» بر نفی اشتراط اذن: 211
- الف) تکمیل بحثهای گذشته: 211
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 211
- اشاره 211
- 2) بررسی شمول اعتبار رضایت عمه و خاله نسبت به عمه و خاله رضاعی: 212
- 3) فرق بین اضطرار و اکراه: 214
- 4) تطبیق اکراه در مسئله طلاق خلع: 216
- 1) طرح مسئله: 217
- 2) کلام مرحوم آقای حکیم و مرحوم آقای خویی: 217
- اشاره 217
- ب) بررسی دلیل جواب اجبار: 217
- نظر استاد مد ظله: 218
- متن عروه: 220
- الف) بررسی مسئله 19 عروه: اذا اشترط فی عقد العمه او الخاله اذنهما فی تزویج بنت الاخ و الاخت ثم لم تأذنا عصیاناً منهما فی العمل بالشرط 220
- اشاره 220
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 220
- 2) اشکال استاد مد ظله بر مرحوم آقای حکیم: 221
- 1) فرمایش مرحوم آقای حکیم: 221
- 3) تفصیل مرحوم سید بین شرط فعل و شرط نتیجه: 223
- 4) اشکال استاد مد ظله بر مرحوم سید: 223
- 5) توجیهات محتمل کلام سید رحمه الله 224
- 6) اشکال استاد مد ظله بر توجیه اخیر 225
- بررسی سه دلیل فوق: 226
- اشاره 226
- 2) ادله مرحوم آقای حکیم بر بطلان عقد فاقد اذن: 226
- 1) متن عروه: 226
- ب) بررسی مسئله 20 عروه: اذا تزوجهما من غیر اذنٍ ثم اجازتا صحّ علی الاقوی. 226
- پاسخ مرحوم آقای حکیم به تقریب پنجم 228
- توضیحی در تکمیل فرمایش مرحوم آقای حکیم از استاد مد ظلّه 229
- صحیحه زراره: 230
- اشاره 230
- الف) آغاز بحث درباره صحت عقد بنت الاخ یا بنت الاخت بعد با رضایت متأخر عمه یا خاله. 230
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 230
- اشاره 231
- ب) نظر مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 231
- اشکال اول به استدلال برای بطلان عقد و لو با رضایت متأخر 232
- اشکال دوم: اشکال دیگری که به این استدلال شده این است که بر فرض هم که نهی در مسئله، نهی مولوی باشد. بازهم این استدلال تمام نیست. 232
- ج) فرمایش مرحوم صاحب ریاض رحمه الله: 233
- اشاره 233
- توضیح یک نکته: 235
- د) جواب از اشکال صاحب ریاض: 235
- ه) نظر استاد مد ظله درباره مسئله ضد و ترک استیذان: 236
- و) بررسی سخن مرحوم آقای حکیم رحمه الله 237
- اشاره 238
- ز) نظر مرحوم آقای خویی رحمه الله: 238
- 1) سخن مرحوم آقای سید محمد کاظم یزدی رحمه الله: 239
- 2) اشکال به فرمایش مرحوم آقای خویی رحمه الله: 239
- 1) نقل کلام محقق خویی رحمه الله: 241
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 241
- اشاره 241
- الف) بررسی مسئله 20 عروه: 241
- 2) نقد کلام محقق خویی رحمه الله: 242
- 3) نقل کلام حاج شیخ عبد لکریم حائری رحمه الله 244
- 4) مناقشه کلام مرحوم حائری 245
- 1) دلیل اول و دوم: 246
- ب) جواب از سایر ادلۀ بطلان غیر از صحیحۀ زراره: 246
- اشاره 247
- 2) دلیل سوم بر بطلان: 247
- نقل کلام مرحوم نراقی در مستند 248
- اشاره 249
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 249
- اشاره 249
- الف) آیا عقد با بنت الاخ یا بنت الاخت بدون اجازه عمه یا خاله باطل است یا منوط به اجازه است؟ 249
- 2) تحقیقی در مفاد آیه «أَوْفُوا بِالْعُقُودِ» 251
- 3) اثبات صحت در معاملات به یکی از دو طریق بناء عقلاء و قاعدۀ مقتضی و مانع 255
- ب) ادامه بررسی کلام مرحوم نراقی، طرح مسئله اصولی، تمسک به عموم عام یا استصحاب حکم مخصّص 257
- 1) اصل طرح بحث: 257
- 3) اشاره به کلام مرحوم آخوند رحمه الله: 259
- 4) کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 260
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 261
- اشاره 261
- 1) توضیحی در رابطۀ با محلّ نزاع: 262
- 2) توضیح نظریه شیخ رحمه الله: 262
- 4) تفسیر استاد مد ظله از کلام شیخ رحمه الله: 263
- 5) تفاوت صحیح میان عام مجموعی و افرادی به نظر استاد مد ظله: 264
- ب) بررسی مسئله 21 عروه: اذا تزوج العمه و ابنه الاخ و شک فی سبق عقد العمه او سبق عقد الابنه حکم بالصحه 268
- 1) متن عروه: 268
- 2) استدلال مرحوم آقای حکیم و مناقشه در آن: 269
- 1) صورت مسئله و نقد کلام آقای حکیم رحمه الله: 271
- الف) بررسی آراء فقهاء 271
- اشاره 271
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 271
- 2) فرمایش محقق خویی رحمه الله 273
- 3) ملاحظات استاد - مد ظله - بر فرمایش مرحوم آقای خویی رحمه الله: 274
- 4) تحقیق در اشکال سوم 276
- 5) تمسک به حدیث رفع برای اثبات صحت: 279
- ب) تحقیق در مسئله 280
- اشاره 280
- تقریبی دیگر بر کلام مرحوم سید رحمه الله: 281
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 282
- اشاره 282
- الف) متن عروه: مسئله 22: اذا ادعت العمه او الخاله عدم الاذن و ادعی هو الاذن منهما قدم قولهما 282
- ب) متن عروه: مسئله 23: 283
- ج) متن عروه: مسئله 24: 284
- 1) توضیح: بخش اول مسئله درباره کسی است که با زنی ازدواج کرده، سپس صغیره ای را که برادرزاده یا خواهرزادۀ زوجه اش نیست به عقد خود درآورده است. 284
- اشاره 284
- 2) یادآوری مبنای استاد مد ظله در مورد شمول ما یحرم من النسب و پی گیری مسئله 24: 285
- 3) تحقیق در مستند حکم: 285
- د) دنباله مسئله 24: 286
- 1) توضیح: 286
- متن عروه: 286
- 2) فرمایش مرحوم آقای خویی با توضیح استاد مد ظله: 287
- 3) نظر استاد مد ظله درباره تکلیف کفار نسبت به فروع: 287
- 4) فرمایش مرحوم صاحب جواهر با توضیح استاد مد ظله: 288
- اشاره 289
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 289
- الف) نظریه مختار در مسئله 24: اذا حصل بنت الاخ او الاخت بعد التزویج بالرضاع لم یبطل. 289
- ب) بررسی ادامه مسئله 24: و کذا اذا جمع بینهما فی حال الکفر ثم اسلم، علی وجه. 290
- اشاره 290
- 1) طرح بحث و اشاره به مبنای صاحب جواهر رحمه الله: 290
- 2) کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 291
- 4) تقریب استاد - مد ظله - برای تصحیح عقد پس از اسلام 293
- 6) کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 295
- 7) نظر استاد مد ظله در مسئله: 295
- 5) ادامه کلام مرحوم آقای خویی: 295
- 1) یادآوری اصل بحث: 297
- اشاره 297
- الف) ادامه بررسی بحث (مسلمان شدن کافری که میان نکاح عمّه و برادرزاده جمع کرده است): 297
- خلاصۀ درس این جلسه: 297
- 2) فتوای صاحب جواهر و اشکال آقای خویی رحمه الله 298
- 3) نظر استاد - مد ظله - درباره محتملات کلام صاحب جواهر رحمه الله: 298
- ب) بررسی مسئله 25: اذا طلق العمه او الخاله طلاقا رجعیا 300
- 2) توضیح مسئله: 300
- 1) متن عروه: 300
- 2) توضیح مسئله: 301
- ج) بررسی مسئله 26: 301
- 1) متن عروه: 301
- د) بررسی مسئله 27: 302
- 3) استدلال بر عدم جواز به روایت ابی الصباح کنانی و پاسخ آن: 302
- 2) توضیح مسئله: 302
- 1) متن عروه: 302
- 4) دفع یک توهّم: 305
- 5) تذکر یک نکته در عبارت سید رحمه الله: 305
- ر) بررسی مسئله 28: 306
- 1) متن عروه: 306
- 2) اشکال بر ترتیب طرح بحث 306
- 3) توضیح مسئله: 307
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 308
- متن عروه: 308
- اشاره 308
- اشاره 309
- 2) جواب سخن آقای حکیم از سوی استاد - مد ظله 309
- الف) آغاز بحث درباره طلاق بائن عمه یا خاله: 309
- 1) سخن مرحوم آقای حکیم: 309
- 1) دیدگاه علمای عامه: 310
- ب) آغاز بحث حرمت نکاح برخی زنان به سبب زنا: 310
- 3) اشکال به مرحوم علامه: 311
- 2) دیدگاه علمای امامیه: 311
- 4) نقل عبارت علامه حلی: 312
- استناد علامه به روایات: 312
- اشاره 312
- نقل ادله دال بر حلیت ام یا بنت مزنی بها 313
- نقل عبارت علامه حلی دربارۀ حرمت بنت عمه و خاله 314
- الف) ادامه مسئله 28 و بررسی کلام علامه حلی؛ 316
- اشاره 316
- 1) اشکال غرابت و تناقض در کلام علامه حلی در مختلف: 316
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 316
- 2) جواب از ادعای تهافت و تناقض در کلام علامه؛: 317
- 1) قول اول: این است که همه اقسام حرام باشد 319
- 2) قول دوم: یا احتمال دوم این است که هیچ یک از اقسام حرام نباشد 319
- ب) أقوال یا احتمالات در مسئله: 319
- 4) قول چهارم: این است که همانطوری که بنت الخاله به واسطۀ زنای به خاله حرام می شود بنت العمه هم به واسطۀ زنای به عمه حرام می شود 320
- ج) حکم زنای بعد از عقد و قبل از دخول: 320
- اشاره 320
- الف) پی گیری تحقیق دربارۀ حکم زوجۀ مردی که قبل از وقاع با همسرش، مرتکب زنا با مادر یا دختر وی گردد: 325
- اشاره 325
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 325
- 1) اشاره ای به قول مشهور و ادلۀ آن: 325
- 2) مستند قول به حرمت: 326
- 4) اشکال استاد مد ظلّه به کلام مرحوم آقای حکیم: 327
- 3) کلام مرحوم آقای حکیم در لزوم رفع ید از این دو روایت: 327
- 1) بیان کلام صاحب جامع الرواه در وثاقت محمد بن فضیل بصری و ضعف محمد بن فضیل کوفی با توضیحی از استاد مد ظلّه: 328
- ب) اشاره ای به توثیق سهل بن زیاد و تحقیقی در سند روایت أبو الصباح: 328
- اشاره 328
- 2) تذکراتی از استاد مد ظلّه: 329
- 3) نقل کلام جامع الرواه در اثبات بصری بودن محمد بن فضیل در اسناد فقیه با توضیحاتی از استاد مد ظله: 331
- 4) اشکال استاد - مد ظله - به دو دلیل جامع الرواه: 332
- 5) دلیل مرحوم تفرشی برای اثبات اتحاد محمد بن فضیل در اسناد فقیه با محمد بن قاسم بن فضیل: 333
- اشاره 336
- 1 - اشاره به کلام صاحب جامع الرواه (یادآوری): 336
- اشاره 336
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 336
- الف) ادامه بررسی حال محمّد بن الفضیل: 336
- 2 - یازده نفر از راویان مختص به بصری و علت اختصاص آنها به وی: 337
- 3) بررسی کلام جامع الرواه 342
- 4 - توضیح بیشتر از تنظیم کننده 344
- 5) بررسی حال محمّد بن الفضیل صیرفی کوفی 346
- ب) خلاصه بحث تا اینجا: 348
- 1 - ذکر روایات داله بر حرمت: 348
- ج) بررسی حکم زنای سابق بر تزویج: 348
- اشاره 348
- 6) نتیجه بحث: 348
- 4 - صحیحه محمّد بن مسلم 349
- 1 و 2: روایت عمار و ابن الصباح الکنانی 349
- 3 - روایت محمد بن مسلم 349
- 6 - صحیحه عیص بن القاسم 351
- نکته ای دربارۀ کتاب جواهر الکلام 352
- اشاره 352
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 352
- 1 - اختلاف نسخ موجود در صحیحه عیص. 353
- الف) ادامه بررسی روایت در مسئله (صحیحه عیص بن قاسم): 353
- 2) تحقیق در اختلاف نسخ صحیحه عیص توسط استاد مد ظله 354
- 3) تأمل در تمسک به صحیحه عیص 355
- ب) روایت منصور بن حازم 355
- 1) یکی دیگر از روایات دال بر تحریم، روایت ابی الصباح کنان است: 356
- 2) روایت عمار که به نظر ما موثقه است و ما در سهل اشکالی نمی کنیم: 356
- ج) ذکر روایات دیگر که دال بر تحریم هستند 356
- 5) روایت دعائم الاسلام: 357
- د) شروع در بررسی روایات معارض با احادیث مذکور 357
- 4) مرسله یونس: 357
- اشاره 359
- الف) روایات زنای به ام و ارادۀ تزوج به بنت او (حکم بنت المزنی بها): 359
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 359
- ب) روایت زنای به بنت و ارادۀ ازدواج با أم او (حکم أم المزنی بها): 361
- ج) روایات حکم مزنی بهای پدر و بر پسر بالعکس: 363
- اشاره 363
- وجه جمع بین روایات: 364
- نقد استاد مد ظله بر کلام صاحب مناهل 366
- نکته ای راجع به اجماع ناصریات: 366
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 368
- اشاره 368
- 2) نقد استاد مد ظله: 369
- الف) بررسی مفاد نواهی و اوامری که با جمله خبری انشاء شده است: 369
- 1 - بیان مبنای مرحوم نراقی و تطبیق آن بر مسئله مورد بحث: 369
- 1) رد کلام صاحب جواهر دربارۀ حمل فجور بر مادون الجماع: 370
- 2) نظر استاد مد ظله: 370
- 3) ادله مردود دانستن کلام مرحوم آقای حکیم دربارۀ حمل روایات تحرم بر کراهت 371
- 1) بررسی نسبت عددی روایات حرمت و جواز: 372
- ج) نقد نظرات مرحوم آقای خویی از سوی استاد مد ظله: 372
- 2) مردود بودن میزان جمع عرفی در کلام مرحوم آقای خویی: 373
- اشاره 374
- 3) امکان حمل امر به مفارقت بر ضرورت طلاق: 374
- 4) عدم تنافی کراهت با احکام وضعی: 374
- نظر استاد مد ظله در حمل روایات بر کراهت: 375
- اشاره 376
- اشاره 376
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 376
- الف) توضیح عبارت مرحوم سید در متن مسئله 28 و اشکال به برداشت مرحوم آقای خویی: 376
- ب) تذکر نکته ای در کلام مرحوم آقای خویی (ره): 379
- ج) آیا قول به حلیّت مشهور بین قدماء و مجمع علیه است یا نه؟ 379
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 379
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 382
- اشاره 382
- الف) سخن مرحوم آقای حکیم در مسئله: 383
- ب) بررسی سخن مرحوم آقای حکیم: 384
- 1) ملاک ترجیح به شهرت چیست؟ 384
- 2) آیا حلیت به معنای حلیت تعلیقی می باشد؟ 384
- 3) توضیح استاد - مدّ ظلّه - نسبت به «لا یحرّم الحرام الحلال» و آیه تحریم: 385
- 4) بررسی حمل روایات تحلیل بر تقیّه و نظر استاد «مد ظلّه»: 387
- ج) بررسی روایات تحلیل (آیا روایات تحلیل، صریح در جواز هستند): 390
- 1) اشاره به کلام مرحوم آقای حکیم: 390
- 2) بررسی صحیحه سعید بن یسار: 391
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 395
- اشاره 395
- اولین روایت تحلیل صحیحه سعید بن یسار بود: 395
- اشاره 397
- روایت دوم: صحیحۀ حَنان بن سَدیر 397
- بررسی استدلال به روایت: 398
- سند روایت: 398
- تقریب استدلال به روایت: 398
- روایت سوم: مرسلۀ زراره 399
- روایت چهارم صحیحۀ هاشم بن مثنی 400
- روایت پنجم روایت دیگری از هاشم بن مثنی: 401
- روایت ششم: مضمرۀ صفوان 401
- الف) ادامه حل تعارض روایات تحریم و روایات تحلیل: 404
- اشاره 404
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 404
- 1) اشاره به بحثهای گذشته: 404
- 2) بررسی شهرت فتوایی: 405
- 3) اشاره به فتاوای علماء در مسئله: 405
- 4) کلام شیخ طوسی در تبیان: 407
- 5) اشاره به روایات موافق با تقیه در مسئله: 408
- 6) بررسی ترجیح روایات تجویز به جهت موافقت با کتاب: 409
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 411
- اشاره 411
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 412
- اشاره 412
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی توسّط استاد - مدّ ظلّه -: 413
- 1) نظر علماء در مسئله: 415
- 3) نتیجه نهایی بحث: 415
- ب) بررسی حکم حرمت مصاهرتی در وطی به شبهه: 415
- اشاره 415
- اشاره 416
- 2) ادله تحریم ابد در وطی به شبهه: 416
- دلیل اوّل: آیه شریفه «لا تَنْکِحُوا ما نَکَحَ آباؤُکُمْ» 416
- اشکالات دلیل دوم (اولویت) 417
- دلیل دوم: اولویت، 417
- دلیل سوم: استقراء، 418
- اشکالات دلیل سوم (استقراء) 419
- اشکالات دلیل چهارم 420
- دلیل چهارم: حدیث معروفی را از پیامبر صلی الله علیه و آله فریقین روایت کرده اند که «انّ الحرام لا یحرّم الحلال» 420
- نتیجه بحث 421
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 422
- اشاره 422
- الف) ادامه بررسی حکم تحریم مصاهرتی در وطی به شبهه: 422
- اشاره 422
- 1) متن صحیحه زراره: 422
- 2) تقریب استدلال به روایت: 423
- 3) کلام مرحوم آقای خویی در ردّ استدلال فوق: 424
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای خویی: 425
- 5) نظر استاد - مد ظلّه - درباره روایت: 426
- 1) نگاهی به اقوال علماء و بررسی اجماع در مسئله: 427
- 6) نتیجه بحث: 427
- ب) بررسی حکم زنای به عمه یا خاله: 427
- اشاره 427
- 2) متن صحیحه محمد بن مسلم: 429
- 3) بررسی دلالت روایت: 429
- 5) بررسی وجود روایت دیگر در مسئله: 431
- 4) سایر روایات مسئله: 431
- 6) نظر استاد - مد ظلّه در مسئله: 435
- 1) اقوال علماء درباره حرمت مصاهرت در زنا (به طور کلی) 436
- ج) اشاره به اقوال علماء در بحث تحریم مصاهرتی در زنا و وطی به شبهه: 436
- اشاره 436
- 2) بررسی اجماع فقهاء درباره تحریم دختر عمه یا دختر خاله با زنای به مادر آنها 437
- 3) حکم تحریم مصاهرتی در وطی به شبهه 438
شده، به عقیده ما محدود به این تعداد نیست، بلکه برخی روایات دیگر هم وجود دارد که به عقیده ما معتبر است. همچون روایت ابی الصباح کنانی، البته ما فعلاً به این جهت کاری نداریم، چون به هر حال فرق بین این دو دسته روایات از جهت عدد به اندازه ای نیست که یک طرف مشهور و یک طرف شاذ خوانده شود بلکه هر دو کثیر و مشهور می باشند، حد اکثر یکی اشهر می باشد، پس با توجه به مرجحات منصوصه در روایت نمی توان یک طرف را ترجیح داد. ولی اگر ما مبنای شیخ انصاری را در تعدی از مرجحات منصوصه بپذیریم و هر خصوصیتی را که اقربیت به واقع بیاورد مرجح بدانیم، در اینجا همین مقدار اکثریت اخبار تحریم برای ترجیح کفایت می کند، مرحوم شیخ هم در خلاف روایات حرمت را اکثر دانسته و مرحوم محقق هم در شرایع آنها را به صفت «واضح طریقا» متصف ساخته است.
البته ما خود مبنای تعدی از مرجحات منصوصه را قبول نداریم، هر چند سابقاً تقریبی غیر از تقریب مرحوم شیخ بر این مطلب داشتیم که بعداً از آن تقریب عدول کردیم.(1) تمسک به اطلاق ادله حجیّت، حکم به حجیّت دلیل ذو المزیه می کنیم.
2) مردود بودن میزان جمع عرفی در کلام مرحوم آقای خویی:
ایشان در بسیاری از موارد، جمع بین روایات را غیر عرفی دانسته اند و ما نیز کراراً عرض کرده ایم که این میزان مخدوش و ناتمام است. زیرا بسا هر یک از دو کلام به اعتبار موقف و موطن خودشان صحیح باشد و در عین حال، با در نظر گرفتن آن دو
1- (1) - (توضیح بیشتر) محصل تقریب استاد مد ظله این بود که دلیل ذو المزیه احتمال ترجیح ثبوتی دارد ولی در دلیل غیر ذو المزیه چنین احتمالی وجود ندارد پس یا هر دو از حجّیت افتاده اند یا خصوص غیر ذو المزیه، پس سقوط غیر ذو المزیه مسلّم است و سقوط ذو المزیه مشکوک، پس با تمسک به اطلاق ادلّه حجیت، حکم به حجیت دلیل ذو المزیه می کنیم. محصل پاسخ استاد مد ظله هم این بود که تقریب، تقریبی است صناعی، ولی عرف چنین تقریبی را تمام نمی داند، شاهد مطلب این است که لازمه این تقریب عدم تحیر عرف در این موارد می باشد. در حالی که از اخبار علاجیه استفاده می شود که سائلان در این گونه وارد مستحیر بوده و لذا سؤال کرده اند، و این امر کاشف از آن است که عرف در استفاده از حکم مسئله از مطلقات ادله حجیت در تردید است، و ما بارها گفته ایم که اعتبار اصاله الاطلاق از باب اطمینان نوعی است و در این گونه موارد قطعاً اطمینان نوعی وجود ندارد.