- 1) تعریف مصاهره: 1
- 2) متن مسئله: 1
- 1379/10/11 یکشنبه درس شمارۀ (265) کتاب النکاح/سال سوم 1
- خلاصۀ درس این جلسه: 1
- اشاره 1
- الف): بررسی اجمالی مباحث محرمات بالمصاهره 1
- 3): متن مسئله (3): 2
- 5) مسئله 4: 4
- 6) توضیح مسئله: 4
- 8) توضیح مسئله: 5
- ب) توضیحی درباره آیه شریفه ربائب: 5
- 7) متن مسئله: 5
- 1) طرح اشکال و بررسی کلام قوم درباره آن: 5
- 2) نکته قید «فِی حُجُورِکُمْ» در آیه شریفه: 6
- الف): توضیحی دربارۀ «مِنَ النِّساءِ» در آیۀ «وَ لا تَنْکِحُوا...» 8
- خلاصۀ درس این جلسه: 8
- اشاره 8
- اشاره 9
- اشکال اول به استدلال به آیۀ «وَ لا تَنْکِحُوا ما نَکَحَ آباؤُکُمْ» 9
- ب): دلالت آیه «لا تَنْکِحُوا» بر حرمت ازدواج با زن پدر و عروس 9
- اشاره 9
- پاسخ استاد - مد ظله - به اشکال آقای حکیم (ره). 10
- جواب مرحوم آقای خویی (ره) به اشکال مرحوم آقای حکیم (ره) 12
- ج) بررسی کلام مرحوم آقای خویی (ره) 13
- اشاره 13
- اشاره 13
- اشکال دوم استدلال به آیۀ «وَ لا تَنْکِحُوا ما نَکَحَ آباؤُکُمْ» 13
- پاسخ استاد - مد ظله - به استدلال طبری 14
- 1): در حرمت نکاح با زن پدر، مدخوله بودن زن توسط پدر شرط نیست. 16
- اشاره 16
- اشاره 16
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 16
- 3 - روایت عبد الله بن سنان: 17
- 2 - روایت حلبی: 17
- 1 - روایت محمد بن مسلم: 17
- 4 - صحیحۀ محمد بن قیس 17
- الف) بررسی چند حدیث: 17
- نکتۀ اول: 18
- اول: (توضیح معنای نکاح معاطاتی:) 19
- نکتۀ سوم: ممکن است کسی توهّم کند، مراد از این جمله، تعیین نکاح معاطاتی است که با ملامسه انشاء زوجیت شده است، 19
- نکتۀ دوم: این جمله «مهرها واجب» که در روایات هست به چه معنی است؟ 19
- اشاره 20
- امر دوّم: احتمال نکاح معاطاتی در این روایت بسیار بعید است، 20
- روایت اوّل: روایت علی بن یقطین 20
- ب): ذکر دو روایت و حل تعارض بدوی میان آنها 20
- نظر استاد مد ظلّه: 22
- ج) توضیحی پیرامون مفاد روایت عمر بن اذینه 23
- اشاره 25
- 2) توضیحی پیرامون آیه شریفه «وَ رَبائِبُکُمُ اللاّتِی فِی حُجُورِکُمْ مِنْ نِسائِکُمُ اللاّتِی دَخَلْتُمْ بِهِنَّ» و کلام مرحوم علامه طباطبایی (رحمه الله علیه) 25
- بررسی بیان مرحوم علامه طباطبائی (رحمه الله علیه): 27
- اشاره 29
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 29
- 1): اگر انسان همسری بگیرد و با وی نزدیکی کند، بدون تردید دیگر نمی تواند مادر او را بگیرد 29
- الف): آغاز بحث درباره شرط حرمت ابدی مادرزن 29
- 2) نگاهی به اقوال علماء: 30
- ب): بررسی" مِنْ نِسائِکُمُ" در آیه شریفه: 31
- 1): ادله عدم تعلق" مِنْ نِسائِکُمُ " به" أُمَّهاتُ نِسائِکُمْ" 31
- 3): بررسی مدلول آیه شریفه: 31
- 2): بررسی ادله سه گانه فوق از سوی استاد - مد ظلّه - 33
- 3) مقدمه ای درباره اشتراک لفظی و معنوی: 34
- 4) تطبیق مقدمه فوق در محل کلام: 35
- 5): تقریب دلیل سوم به گونه ای دیگر 36
- 6) تحقیق کلام درباره دلیل سوم: 37
- 1): کلام مبرّد با توضیح زجّاج (تقریب ابتدایی و بررسی آن) 38
- ج) بررسی" اللاّتِی دَخَلْتُمْ بِهِنَّ" در آیه شریفه 38
- اشاره 38
- 2) تقریب دقیق تر از کلام زجّاج و بررسی آن 39
- 3) کلام کشف اللثام و بررسی آن 40
- 1) صحیفه غیاث بن ابراهیم 41
- 4) نکته ای دیگر درباره آیه شریفه 41
- د) بررسی روایات مسئله 41
- 3) موثقه أبو بصیر 42
- 2) موثقه اسحاق بن عمار 42
- 4) مرسله ابی حمزه 43
- الف) روایات حرمت مادر زن و ربیبه 44
- 1) روایت اول 44
- اشاره 44
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 44
- 2) روایت دوم: 46
- متن روایت: 48
- ب روایت دسته دوم: 48
- نکاتی در این روایت قابل ذکر است: 49
- بررسی متن روایت: 52
- بررسی دلالت روایت منصور بن حازم بر جواز ازدواج با مادر زن غیر مدخوله: 52
- اشاره 55
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 55
- اشاره 55
- متن روایت: 55
- 1) روایت جمیل 55
- الف) بررسی روایاتی که حرمت ام الزوجه را مشروط به دخول به بنت دانسته اند: 55
- مناقشه در سند روایت: 56
- تأیید سند روایت 57
- بررسی اضطراب سند روایت 58
- مناقشه استاد (مد ظله) در استدلال به روایت جمیل و حماد 59
- 2) بیان مراد از صدر روایت جمیل: 60
- متن روایت: 61
- ب) بررسی صحیحۀ محمد بن اسحاق بن عمار: 61
- ج) بررسی فتاوای فقها در مقابل قول مشهور: 63
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 65
- اشاره 65
- آیا در حرمت ام الزوجه، مدخوله بودن زوجه نیز شرط است 65
- اشاره 65
- کلام صاحب مدارک «رحمه الله»: 66
- اشاره 66
- روایت اول روایت غیاث بن ابراهیم 67
- پاسخ استاد مد ظلّه: 67
- جهت دوم: آیا غیاث بن ابراهیم که نجاشی و شیخ او را در اصحاب الصادق عنوان کرده اند همان غیاث بن ابراهیم است که در اصحاب الباقر رجال شیخ به عنوان بتری معرفی شده است؟ 67
- جهت اول: آیا غیاث بن ابراهیم متعدد است یا خیر؟ 67
- جهت چهارم: آیا این غیاث بن ابراهیم ثقه است؟ 68
- جهت سوّم: آیا این غیاث بن ابراهیم امامی است یا خیر؟ 68
- روایت دوم: روایتی است که عیاشی از تفسیر ابو حمزۀ ثمالی نقل می کند. 69
- سومین روایت تحریم روایت ابو بصیر است 70
- چهارمین روایت روایت اسحاق بن عمار است 70
- اشکال مرحوم آقای خویی «رحمه الله» به حمل بر کراهت: 71
- کلام مرحوم آقای حکیم «رحمه الله» در جمع بین روایات: 71
- اشاره 71
- پاسخ استاد مد ظله از کلام مرحوم آقای خویی «رحمه الله»: 72
- پاسخ اشکال اول: 72
- مناقشه استاد مد ظله در حمل روایات ناهیه بر کراهت: 74
- پاسخ اشکال دوم: 74
- نظر استاد مد ظله در جمع بین روایات: 75
- پاسخ استاد مد ظلّه از کلام مرحوم مجلسی «رحمه الله»: 78
- 1) عبارت علامه رحمه الله در مختلف: 79
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 79
- اشاره 79
- 2) توجیه کلام علامه؛ توسط استاد مد ظله: 80
- 3) نظر استاد مد ظله در مورد سخن علامه رحمه الله: 81
- 4) نظر نهایی استاد مد ظله در مسئله: 82
- 5) مسئله حرمت بنت الزوجه: 83
- 1) طرح مسئله: محرمیت بنت الزوجه ای که بعد از خروج مادرش از زوجیت متولد شده. 85
- اشاره 85
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 85
- اشاره 85
- الف) آیا مسئله اجماعی است؟ 86
- ب) آیا ادلۀ حرمت بنت الزوجه شامل این مسئله می شود؟: 87
- ج) تعارض کلام اصولیین و منطقیین در معنای مشتق: 87
- 2) حل تعارض بین کلام منطقیین و اصولیین 88
- اشاره 90
- 4) بررسی سه مسئله در باب رضاع و تطبیق بحث مشتق بر آن 90
- 3) حل تعارض بین دو طائفه از روایات باب حج 90
- مسئله اول: گاهی شخصی دو زوجه دارد یکی کبیره و دیگری صغیره، اگر آن زوجه کبیره به زوجۀ صغیره شیر بدهد حکم نکاح این دو نفر چیست؟ 91
- بررسی مسئله اول و تطبیق بحث مشتق بر آن 91
- اشاره 92
- مسئله دوم: کسی که دو زوجه کبیره و یک زوجۀ صغیره دارد، اگر هر دو کبیره متعاقباً به صغیره شیر بدهند حکم زوجیت این زنها چیست؟ 92
- اشاره 93
- مسئله سوم: مسئله ای است که مرحوم آقای سید أبو الحسن اصفهانی رحمه الله در وسیله النجاه آورده اند 93
- بررسی کلام مرحوم سید اصفهانی رحمه الله و تطبیق بحث مشتق بر این مسئله: 94
- الف) بررسی حرمت ابدی «بنت من کانت زوجه» و «ام من کانت زوجه» 96
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 96
- اشاره 96
- 1) طرح بحث: 96
- 2) نظر فقهاء در مسئله: 97
- 3) توضیح عبارت مبسوط: 98
- 4) طرح اشکالی در عبارت مبسوط و پاسخ آن: 99
- اشاره 101
- ب) بررسی اشکالی در مسئله شیر خوردن زوجه صغیره از زوجه کبیره و مسئله مشابه آن: 101
- 2 - جواب اشکال: 102
- 1) طرح یک اشکال: 102
- ج) بازگشت به بحث حرمت ابدی بنت من کانت زوجه 103
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 103
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خویی توسط استاد (مد ظله) 104
- 1) اشاره به کلام مرحوم آقای خویی (یادآوری) 107
- الف) ادامه بررسی کلام مرحوم آقای خویی. 107
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 107
- اشاره 107
- 2) توضیح کلام مرحوم آقای خویی: 108
- 3) پاسخ استدلال فوق توسط استاد مد ظله 109
- 1) اصل تقریب 110
- 2) مقدمه ای برای مناقشه در تقریب جدید 110
- ب) تقریبی جدید برای اطلاق در ادله بحث 110
- ج - بررسی صحیحه محمّد بن مسلم و روایات مشابه 112
- 1) متن روایت 112
- 3) تطبیق مقدمه فوق بر محل بحث 112
- 2) توضیحی درباره این روایت 113
- 3) روایات دیگر مشابه 114
- 1) بررسی وثاقت صالح بن ابی حماد 115
- اشاره 115
- د - بررسی روایت علی بن مهزیار 115
- 2) نظر استاد مد ظله پیرامون وثاقت صاحل بن ابی حماد 116
- 3) اثبات وثاقت علی بن محمّد بن قتیبه 116
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 119
- الف) راههای اثبات اعتبار "علی بن محمّد بن قتیبه نیشابوری" . 119
- 1) راه اول: اعتماد "کشی" به او و اشکال استاد مد ظله به این راه 119
- اشاره 119
- 2) اثبات وثاقت" علی بن محمّد بن قتیبه "از راه اعتماد صدوق رحمه الله 121
- اشاره 122
- 1) بررسی روایات مسئله: 124
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 128
- الف) بررسی روایات مسئله: 128
- اشاره 128
- ب) متن عروه: 132
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 134
- اشاره 134
- 2) کلام مرحوم آقای خویی: 135
- اشاره 135
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم: 135
- 3) نقد کلام مرحوم آقای خویی: 137
- 5) نقد کلام اخیر محقق خویی: 140
- 6) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم: 141
- ب) بررسی تتمۀ مسئلۀ 4: 142
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 142
- اشاره 142
- بررسی ظهور صیغۀ معلوم در اختیاری بودن 143
- اشاره 143
- ج) توضیحی درباره عبارت سید در مسئلۀ 8: 144
- 1) متن عروه: 144
- بررسی ظهر و «دخل بهن» به صیغه مجهول در تعمیم فعل نسبت به موارد غیر اختیاری 144
- 3) توضیح استاد مد ظله درباره عبارت: 145
- 2) ذکر یک اشکال: 145
- 5) نقد کلام مرحوم آقای خویی: 146
- 1) اشاره به بحث گذشته 148
- الف) ادامه بحث عدم فرق بین دخول اختیاری و غیر اختیاری در ایجاب حرمت: 148
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 148
- متن عروه: 148
- اشاره 148
- 2) طرح یک اشکال: 149
- 3) جواب از اشکال و دفاع از مرحوم آقای خویی: 149
- 4) مناقشۀ استاد مد ظله به اصل کلام مرحوم خویی: 150
- 5) تحقیق کلام و بیان مختار استاد مد ظله: 151
- اشاره 154
- 1) بررسی آراء: 154
- متن عروه: 154
- 2) توضیح کلام ابن ابی عقیل و ابن جنید: 154
- اشاره 156
- 3) بررسی روایات مسئله: 156
- ضمیمه: توضیح معنای فعل مجهول 157
- متن عروه: 160
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 160
- الف) بررسی مسئلۀ 9 عروه لا یجوز نکاح بنت الاخ او الاخت علی العمه و الخاله الا باذنهما 160
- اشاره 160
- 1) روایت أبی الصباح کنانی 161
- متن روایت 161
- اشاره 161
- سند روایت و اعتبار محمّد بن فضیل 162
- دلالت روایت بر نظر مرحوم صدوق رحمه الله 162
- دلالت روایت ابی عبیده: 163
- اشاره 163
- 2) روایت ابی عبیده الحذاء 163
- پاسخ به استدلال بر این دو روایت 163
- پاسخ اشکال و ابطال رأی مرحوم صدوق رحمه الله 164
- و همین نکته از روایت محمّد بن مسلم نیز استفاده می شود: 164
- متن روایت محمّد بن مسلم: 164
- اشاره 166
- ب) ادله اعتبار اذن عمه و خاله اگر عقدشان متأخر باشد 166
- ج) بررسی ادله اعتبار اذن عمه و خاله اگر عقدشان متأخر باشد 167
- بررسی دلیل اول: (روایت أبی الصباح کنانی): 167
- 2) روایت محمد بن مسلم 167
- 3) رعایت احترام عمه و خاله 167
- بررسی دلیل دوم: 168
- بررسی مناقشه های صاحب جواهر رحمه الله و تابعین ایشان 169
- بررسی مناقشه دوم صاحب جواهر رحمه الله و تابعین ایشان 170
- بررسی دلیل سوم کلام علامه در تحریر 171
- تذکر نکته ای در کلام مرحوم آقای حکیم 172
- بررسی حکم مسئله در صورت تقارن عقد عمه یا خاله با بنت الاخ یا بنت الاخت 175
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 176
- 1) بررسی مسئله 10 عروه: الظاهر عدم الفرق بین الصغیرتین و الکبیرتین و المختلفتین، و... 176
- اشاره 176
- متن عروه 176
- 2) بررسی مسئله 11 عروه: الظاهر ان حکم اقتران العقدین حکم سبق العمه و الخاله 177
- متن عروه 177
- استدراک 178
- 3) بررسی مسئله 12 عروه لا فرق بین المسلمتین و الکافرتین و المختلفتین. 180
- متن عروه: 180
- 5) بررسی مسئله 13: عروه فی کفایه الرضا الباطنی منهما من دون إظهاره 181
- متن عروه: 181
- 4) بررسی مسئله 13: عروه لا فرق فی العمه و الخاله بین الدنیا منهما و العلیا. 181
- متن عروه: 181
- متن عروه 182
- 6) بررسی مسئلۀ 15: اذا اذنت ثم رجعت و لم یبلغه الخبر فتزوج لم یکفه الاذن السابق. 182
- متن عروه 183
- 8) بررسی مسئلۀ 18 الظاهر ان اعتبار اذنهما من باب الحکم الشرعی لا ان یکون لحقٍّ منهما 183
- متن عروه 183
- 7) بررسی مسئلۀ 16 و 17 اذا رجعت عن الاذن بعد العقد لم یؤثر فی البطلان.... 183
- اشاره 184
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 184
- اشاره 184
- الف) تحقیقی در تفرد علامه در این مسئله 184
- موضوع بحث 184
- 1) عبارت شیخ طوسی رحمه الله در مبسوط 185
- 3) عبارت ابن ادریس در سرائر 186
- 2) عبارت شیخ طوسی در کتاب خلاف 186
- 5) عبارت شهید ثانی در شرح لمعه 187
- ب) بررسی اقتضای قاعده در مسئله توسط استاد مد ظله 187
- 4) عبارت شهید اول در کتاب لمعه 187
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 190
- اشاره 190
- الف) بررسی اعتبار اذن عمه و خاله رضاعی: 190
- اشاره 190
- اشاره 191
- 1) ذکر اجمالی ادلۀ مسئله و مناقشات ذکر شده درباره آنها: 191
- اشکال مرحوم نراقی به استدلال به روایت فوق 192
- 2) بررسی معنای حدیث یحرم من الرضاع...: 193
- نقد تقریب فوق 194
- اشاره 194
- 4) استدلال بر ظهور «ما یحرم» در نساء 195
- 5) بررسی تطبیق «ما یحرم» بر بیع 196
- ب) بررسی دلالت صحیحۀ أبو عبیده 198
- اشاره 198
- 6) نتیجه گیری فقهی از تعیین مفاد ما یحرم 198
- 1) تقریب ابتدایی استدلال به روایت فوق در محل بحث و اشکال آن 199
- 2) بررسی نقل دیگر روایت فوق 199
- ج) نقد کلام محقق نراقی در مستند 200
- 1) یادآوری بحث جلسه قبل: 202
- اشاره 202
- الف) پی گیری استدلال جهت تنزیل رضاع به منزلۀ نسب در مورد حرمت جمع بین عمه یا خاله با برادرزاده یا خواهرزادۀ زوجه: 202
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 202
- 2) بررسی اشتراط اذن عمه و خاله رضاعی: 203
- ب) تحقیق در مفاد مسئله 19: 204
- متن عروه 204
- 2) آیا شوهر می تواند زن را بر اذن مشروط در عقد مجبور نماید؟ 205
- 3) اشکال مرحوم آقای حجّت: 206
- 2) رد کلام مرحوم شیخ توسط مرحوم سیّد در حاشیه با توضیح استاد مدّ ظله: 207
- ج) بررسی ناسازگاری اجبار با طیب نفس: 207
- 1) فرمایش مرحوم شیخ در فرق بین مکره و مضطر: 207
- 4) تصویر سازگار بودن طیب نفس با اکراه در بعضی حالات توسط استاد مدّ ظله: 208
- 3) دفاع مرحوم آقای بروجردی از کلام مرحوم شیخ و ردّ کلام مرحوم سیّد: 208
- 1) بررسی امکان تمسک به اطلاق آیه «أُحِلَّ لَکُمْ» بر نفی اشتراط اذن: 211
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 211
- اشاره 211
- الف) تکمیل بحثهای گذشته: 211
- 2) بررسی شمول اعتبار رضایت عمه و خاله نسبت به عمه و خاله رضاعی: 212
- 3) فرق بین اضطرار و اکراه: 214
- 4) تطبیق اکراه در مسئله طلاق خلع: 216
- 2) کلام مرحوم آقای حکیم و مرحوم آقای خویی: 217
- اشاره 217
- ب) بررسی دلیل جواب اجبار: 217
- 1) طرح مسئله: 217
- نظر استاد مد ظله: 218
- اشاره 220
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 220
- الف) بررسی مسئله 19 عروه: اذا اشترط فی عقد العمه او الخاله اذنهما فی تزویج بنت الاخ و الاخت ثم لم تأذنا عصیاناً منهما فی العمل بالشرط 220
- متن عروه: 220
- 2) اشکال استاد مد ظله بر مرحوم آقای حکیم: 221
- 1) فرمایش مرحوم آقای حکیم: 221
- 3) تفصیل مرحوم سید بین شرط فعل و شرط نتیجه: 223
- 4) اشکال استاد مد ظله بر مرحوم سید: 223
- 5) توجیهات محتمل کلام سید رحمه الله 224
- 6) اشکال استاد مد ظله بر توجیه اخیر 225
- 1) متن عروه: 226
- 2) ادله مرحوم آقای حکیم بر بطلان عقد فاقد اذن: 226
- اشاره 226
- بررسی سه دلیل فوق: 226
- ب) بررسی مسئله 20 عروه: اذا تزوجهما من غیر اذنٍ ثم اجازتا صحّ علی الاقوی. 226
- پاسخ مرحوم آقای حکیم به تقریب پنجم 228
- توضیحی در تکمیل فرمایش مرحوم آقای حکیم از استاد مد ظلّه 229
- اشاره 230
- صحیحه زراره: 230
- الف) آغاز بحث درباره صحت عقد بنت الاخ یا بنت الاخت بعد با رضایت متأخر عمه یا خاله. 230
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 230
- اشاره 231
- ب) نظر مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 231
- اشکال دوم: اشکال دیگری که به این استدلال شده این است که بر فرض هم که نهی در مسئله، نهی مولوی باشد. بازهم این استدلال تمام نیست. 232
- اشکال اول به استدلال برای بطلان عقد و لو با رضایت متأخر 232
- اشاره 233
- ج) فرمایش مرحوم صاحب ریاض رحمه الله: 233
- د) جواب از اشکال صاحب ریاض: 235
- توضیح یک نکته: 235
- ه) نظر استاد مد ظله درباره مسئله ضد و ترک استیذان: 236
- و) بررسی سخن مرحوم آقای حکیم رحمه الله 237
- ز) نظر مرحوم آقای خویی رحمه الله: 238
- اشاره 238
- 2) اشکال به فرمایش مرحوم آقای خویی رحمه الله: 239
- 1) سخن مرحوم آقای سید محمد کاظم یزدی رحمه الله: 239
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 241
- 1) نقل کلام محقق خویی رحمه الله: 241
- الف) بررسی مسئله 20 عروه: 241
- اشاره 241
- 2) نقد کلام محقق خویی رحمه الله: 242
- 3) نقل کلام حاج شیخ عبد لکریم حائری رحمه الله 244
- 4) مناقشه کلام مرحوم حائری 245
- 1) دلیل اول و دوم: 246
- ب) جواب از سایر ادلۀ بطلان غیر از صحیحۀ زراره: 246
- اشاره 247
- 2) دلیل سوم بر بطلان: 247
- نقل کلام مرحوم نراقی در مستند 248
- اشاره 249
- اشاره 249
- الف) آیا عقد با بنت الاخ یا بنت الاخت بدون اجازه عمه یا خاله باطل است یا منوط به اجازه است؟ 249
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 249
- 2) تحقیقی در مفاد آیه «أَوْفُوا بِالْعُقُودِ» 251
- 3) اثبات صحت در معاملات به یکی از دو طریق بناء عقلاء و قاعدۀ مقتضی و مانع 255
- 1) اصل طرح بحث: 257
- ب) ادامه بررسی کلام مرحوم نراقی، طرح مسئله اصولی، تمسک به عموم عام یا استصحاب حکم مخصّص 257
- 3) اشاره به کلام مرحوم آخوند رحمه الله: 259
- 4) کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 260
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 261
- اشاره 261
- 1) توضیحی در رابطۀ با محلّ نزاع: 262
- 2) توضیح نظریه شیخ رحمه الله: 262
- 4) تفسیر استاد مد ظله از کلام شیخ رحمه الله: 263
- 5) تفاوت صحیح میان عام مجموعی و افرادی به نظر استاد مد ظله: 264
- 1) متن عروه: 268
- ب) بررسی مسئله 21 عروه: اذا تزوج العمه و ابنه الاخ و شک فی سبق عقد العمه او سبق عقد الابنه حکم بالصحه 268
- 2) استدلال مرحوم آقای حکیم و مناقشه در آن: 269
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 271
- اشاره 271
- الف) بررسی آراء فقهاء 271
- 1) صورت مسئله و نقد کلام آقای حکیم رحمه الله: 271
- 2) فرمایش محقق خویی رحمه الله 273
- 3) ملاحظات استاد - مد ظله - بر فرمایش مرحوم آقای خویی رحمه الله: 274
- 4) تحقیق در اشکال سوم 276
- 5) تمسک به حدیث رفع برای اثبات صحت: 279
- ب) تحقیق در مسئله 280
- اشاره 280
- تقریبی دیگر بر کلام مرحوم سید رحمه الله: 281
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 282
- اشاره 282
- الف) متن عروه: مسئله 22: اذا ادعت العمه او الخاله عدم الاذن و ادعی هو الاذن منهما قدم قولهما 282
- ب) متن عروه: مسئله 23: 283
- ج) متن عروه: مسئله 24: 284
- اشاره 284
- 1) توضیح: بخش اول مسئله درباره کسی است که با زنی ازدواج کرده، سپس صغیره ای را که برادرزاده یا خواهرزادۀ زوجه اش نیست به عقد خود درآورده است. 284
- 3) تحقیق در مستند حکم: 285
- 2) یادآوری مبنای استاد مد ظله در مورد شمول ما یحرم من النسب و پی گیری مسئله 24: 285
- د) دنباله مسئله 24: 286
- متن عروه: 286
- 1) توضیح: 286
- 2) فرمایش مرحوم آقای خویی با توضیح استاد مد ظله: 287
- 3) نظر استاد مد ظله درباره تکلیف کفار نسبت به فروع: 287
- 4) فرمایش مرحوم صاحب جواهر با توضیح استاد مد ظله: 288
- اشاره 289
- الف) نظریه مختار در مسئله 24: اذا حصل بنت الاخ او الاخت بعد التزویج بالرضاع لم یبطل. 289
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 289
- ب) بررسی ادامه مسئله 24: و کذا اذا جمع بینهما فی حال الکفر ثم اسلم، علی وجه. 290
- 1) طرح بحث و اشاره به مبنای صاحب جواهر رحمه الله: 290
- اشاره 290
- 2) کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 291
- 4) تقریب استاد - مد ظله - برای تصحیح عقد پس از اسلام 293
- 7) نظر استاد مد ظله در مسئله: 295
- 6) کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 295
- 5) ادامه کلام مرحوم آقای خویی: 295
- 1) یادآوری اصل بحث: 297
- الف) ادامه بررسی بحث (مسلمان شدن کافری که میان نکاح عمّه و برادرزاده جمع کرده است): 297
- اشاره 297
- خلاصۀ درس این جلسه: 297
- 2) فتوای صاحب جواهر و اشکال آقای خویی رحمه الله 298
- 3) نظر استاد - مد ظله - درباره محتملات کلام صاحب جواهر رحمه الله: 298
- 2) توضیح مسئله: 300
- 1) متن عروه: 300
- ب) بررسی مسئله 25: اذا طلق العمه او الخاله طلاقا رجعیا 300
- 1) متن عروه: 301
- ج) بررسی مسئله 26: 301
- 2) توضیح مسئله: 301
- د) بررسی مسئله 27: 302
- 2) توضیح مسئله: 302
- 3) استدلال بر عدم جواز به روایت ابی الصباح کنانی و پاسخ آن: 302
- 1) متن عروه: 302
- 4) دفع یک توهّم: 305
- 5) تذکر یک نکته در عبارت سید رحمه الله: 305
- 2) اشکال بر ترتیب طرح بحث 306
- ر) بررسی مسئله 28: 306
- 1) متن عروه: 306
- 3) توضیح مسئله: 307
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 308
- متن عروه: 308
- اشاره 308
- 2) جواب سخن آقای حکیم از سوی استاد - مد ظله 309
- الف) آغاز بحث درباره طلاق بائن عمه یا خاله: 309
- اشاره 309
- 1) سخن مرحوم آقای حکیم: 309
- ب) آغاز بحث حرمت نکاح برخی زنان به سبب زنا: 310
- 1) دیدگاه علمای عامه: 310
- 2) دیدگاه علمای امامیه: 311
- 3) اشکال به مرحوم علامه: 311
- 4) نقل عبارت علامه حلی: 312
- استناد علامه به روایات: 312
- اشاره 312
- نقل ادله دال بر حلیت ام یا بنت مزنی بها 313
- نقل عبارت علامه حلی دربارۀ حرمت بنت عمه و خاله 314
- الف) ادامه مسئله 28 و بررسی کلام علامه حلی؛ 316
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 316
- 1) اشکال غرابت و تناقض در کلام علامه حلی در مختلف: 316
- اشاره 316
- 2) جواب از ادعای تهافت و تناقض در کلام علامه؛: 317
- 2) قول دوم: یا احتمال دوم این است که هیچ یک از اقسام حرام نباشد 319
- ب) أقوال یا احتمالات در مسئله: 319
- 1) قول اول: این است که همه اقسام حرام باشد 319
- 4) قول چهارم: این است که همانطوری که بنت الخاله به واسطۀ زنای به خاله حرام می شود بنت العمه هم به واسطۀ زنای به عمه حرام می شود 320
- ج) حکم زنای بعد از عقد و قبل از دخول: 320
- اشاره 320
- الف) پی گیری تحقیق دربارۀ حکم زوجۀ مردی که قبل از وقاع با همسرش، مرتکب زنا با مادر یا دختر وی گردد: 325
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 325
- 1) اشاره ای به قول مشهور و ادلۀ آن: 325
- اشاره 325
- 2) مستند قول به حرمت: 326
- 4) اشکال استاد مد ظلّه به کلام مرحوم آقای حکیم: 327
- 3) کلام مرحوم آقای حکیم در لزوم رفع ید از این دو روایت: 327
- 1) بیان کلام صاحب جامع الرواه در وثاقت محمد بن فضیل بصری و ضعف محمد بن فضیل کوفی با توضیحی از استاد مد ظلّه: 328
- ب) اشاره ای به توثیق سهل بن زیاد و تحقیقی در سند روایت أبو الصباح: 328
- اشاره 328
- 2) تذکراتی از استاد مد ظلّه: 329
- 3) نقل کلام جامع الرواه در اثبات بصری بودن محمد بن فضیل در اسناد فقیه با توضیحاتی از استاد مد ظله: 331
- 4) اشکال استاد - مد ظله - به دو دلیل جامع الرواه: 332
- 5) دلیل مرحوم تفرشی برای اثبات اتحاد محمد بن فضیل در اسناد فقیه با محمد بن قاسم بن فضیل: 333
- اشاره 336
- اشاره 336
- 1 - اشاره به کلام صاحب جامع الرواه (یادآوری): 336
- الف) ادامه بررسی حال محمّد بن الفضیل: 336
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 336
- 2 - یازده نفر از راویان مختص به بصری و علت اختصاص آنها به وی: 337
- 3) بررسی کلام جامع الرواه 342
- 4 - توضیح بیشتر از تنظیم کننده 344
- 5) بررسی حال محمّد بن الفضیل صیرفی کوفی 346
- 1 - ذکر روایات داله بر حرمت: 348
- 6) نتیجه بحث: 348
- اشاره 348
- ج) بررسی حکم زنای سابق بر تزویج: 348
- ب) خلاصه بحث تا اینجا: 348
- 1 و 2: روایت عمار و ابن الصباح الکنانی 349
- 3 - روایت محمد بن مسلم 349
- 4 - صحیحه محمّد بن مسلم 349
- 6 - صحیحه عیص بن القاسم 351
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 352
- نکته ای دربارۀ کتاب جواهر الکلام 352
- اشاره 352
- الف) ادامه بررسی روایت در مسئله (صحیحه عیص بن قاسم): 353
- 1 - اختلاف نسخ موجود در صحیحه عیص. 353
- 2) تحقیق در اختلاف نسخ صحیحه عیص توسط استاد مد ظله 354
- ب) روایت منصور بن حازم 355
- 3) تأمل در تمسک به صحیحه عیص 355
- ج) ذکر روایات دیگر که دال بر تحریم هستند 356
- 2) روایت عمار که به نظر ما موثقه است و ما در سهل اشکالی نمی کنیم: 356
- 1) یکی دیگر از روایات دال بر تحریم، روایت ابی الصباح کنان است: 356
- 4) مرسله یونس: 357
- 5) روایت دعائم الاسلام: 357
- د) شروع در بررسی روایات معارض با احادیث مذکور 357
- الف) روایات زنای به ام و ارادۀ تزوج به بنت او (حکم بنت المزنی بها): 359
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 359
- اشاره 359
- ب) روایت زنای به بنت و ارادۀ ازدواج با أم او (حکم أم المزنی بها): 361
- ج) روایات حکم مزنی بهای پدر و بر پسر بالعکس: 363
- اشاره 363
- وجه جمع بین روایات: 364
- نکته ای راجع به اجماع ناصریات: 366
- نقد استاد مد ظله بر کلام صاحب مناهل 366
- اشاره 368
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 368
- 2) نقد استاد مد ظله: 369
- الف) بررسی مفاد نواهی و اوامری که با جمله خبری انشاء شده است: 369
- 1 - بیان مبنای مرحوم نراقی و تطبیق آن بر مسئله مورد بحث: 369
- 1) رد کلام صاحب جواهر دربارۀ حمل فجور بر مادون الجماع: 370
- 2) نظر استاد مد ظله: 370
- 3) ادله مردود دانستن کلام مرحوم آقای حکیم دربارۀ حمل روایات تحرم بر کراهت 371
- 1) بررسی نسبت عددی روایات حرمت و جواز: 372
- ج) نقد نظرات مرحوم آقای خویی از سوی استاد مد ظله: 372
- 2) مردود بودن میزان جمع عرفی در کلام مرحوم آقای خویی: 373
- اشاره 374
- 4) عدم تنافی کراهت با احکام وضعی: 374
- 3) امکان حمل امر به مفارقت بر ضرورت طلاق: 374
- نظر استاد مد ظله در حمل روایات بر کراهت: 375
- اشاره 376
- اشاره 376
- الف) توضیح عبارت مرحوم سید در متن مسئله 28 و اشکال به برداشت مرحوم آقای خویی: 376
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 376
- ج) آیا قول به حلیّت مشهور بین قدماء و مجمع علیه است یا نه؟ 379
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 379
- ب) تذکر نکته ای در کلام مرحوم آقای خویی (ره): 379
- اشاره 382
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 382
- الف) سخن مرحوم آقای حکیم در مسئله: 383
- 1) ملاک ترجیح به شهرت چیست؟ 384
- ب) بررسی سخن مرحوم آقای حکیم: 384
- 2) آیا حلیت به معنای حلیت تعلیقی می باشد؟ 384
- 3) توضیح استاد - مدّ ظلّه - نسبت به «لا یحرّم الحرام الحلال» و آیه تحریم: 385
- 4) بررسی حمل روایات تحلیل بر تقیّه و نظر استاد «مد ظلّه»: 387
- ج) بررسی روایات تحلیل (آیا روایات تحلیل، صریح در جواز هستند): 390
- 1) اشاره به کلام مرحوم آقای حکیم: 390
- 2) بررسی صحیحه سعید بن یسار: 391
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 395
- اشاره 395
- اولین روایت تحلیل صحیحه سعید بن یسار بود: 395
- روایت دوم: صحیحۀ حَنان بن سَدیر 397
- اشاره 397
- سند روایت: 398
- بررسی استدلال به روایت: 398
- تقریب استدلال به روایت: 398
- روایت سوم: مرسلۀ زراره 399
- روایت چهارم صحیحۀ هاشم بن مثنی 400
- روایت پنجم روایت دیگری از هاشم بن مثنی: 401
- روایت ششم: مضمرۀ صفوان 401
- اشاره 404
- 1) اشاره به بحثهای گذشته: 404
- الف) ادامه حل تعارض روایات تحریم و روایات تحلیل: 404
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 404
- 3) اشاره به فتاوای علماء در مسئله: 405
- 2) بررسی شهرت فتوایی: 405
- 4) کلام شیخ طوسی در تبیان: 407
- 5) اشاره به روایات موافق با تقیه در مسئله: 408
- 6) بررسی ترجیح روایات تجویز به جهت موافقت با کتاب: 409
- اشاره 411
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 411
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 412
- اشاره 412
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی توسّط استاد - مدّ ظلّه -: 413
- 1) نظر علماء در مسئله: 415
- ب) بررسی حکم حرمت مصاهرتی در وطی به شبهه: 415
- اشاره 415
- 3) نتیجه نهایی بحث: 415
- 2) ادله تحریم ابد در وطی به شبهه: 416
- دلیل اوّل: آیه شریفه «لا تَنْکِحُوا ما نَکَحَ آباؤُکُمْ» 416
- اشاره 416
- دلیل دوم: اولویت، 417
- اشکالات دلیل دوم (اولویت) 417
- دلیل سوم: استقراء، 418
- اشکالات دلیل سوم (استقراء) 419
- اشکالات دلیل چهارم 420
- دلیل چهارم: حدیث معروفی را از پیامبر صلی الله علیه و آله فریقین روایت کرده اند که «انّ الحرام لا یحرّم الحلال» 420
- نتیجه بحث 421
- الف) ادامه بررسی حکم تحریم مصاهرتی در وطی به شبهه: 422
- 1) متن صحیحه زراره: 422
- اشاره 422
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 422
- اشاره 422
- 2) تقریب استدلال به روایت: 423
- 3) کلام مرحوم آقای خویی در ردّ استدلال فوق: 424
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای خویی: 425
- 5) نظر استاد - مد ظلّه - درباره روایت: 426
- 1) نگاهی به اقوال علماء و بررسی اجماع در مسئله: 427
- ب) بررسی حکم زنای به عمه یا خاله: 427
- اشاره 427
- 6) نتیجه بحث: 427
- 2) متن صحیحه محمد بن مسلم: 429
- 3) بررسی دلالت روایت: 429
- 5) بررسی وجود روایت دیگر در مسئله: 431
- 4) سایر روایات مسئله: 431
- 6) نظر استاد - مد ظلّه در مسئله: 435
- اشاره 436
- 1) اقوال علماء درباره حرمت مصاهرت در زنا (به طور کلی) 436
- ج) اشاره به اقوال علماء در بحث تحریم مصاهرتی در زنا و وطی به شبهه: 436
- 2) بررسی اجماع فقهاء درباره تحریم دختر عمه یا دختر خاله با زنای به مادر آنها 437
- 3) حکم تحریم مصاهرتی در وطی به شبهه 438
1379/12/10 چهارشنبه درس شمارۀ (303) کتاب النکاح/سال سوم
اشاره
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ
خلاصۀ درس قبل و این جلسه:
بحث در این بود که اگر کسی با زنی زنا کند مادر و دختر آن زن حرام می شود یا نه و آیا عقد بر دختر بعد از زنای با مادر، صحیح است یا نه؟ و این بحث در زنای سابق بر عقد است، در این مسئله دو طائفه از روایات متعارض بودند گروهی دلالت بر تحریم و گروهی دلالت بر تحلیل می کردند.
در این جلسه ابتداء به سخن مرحوم آقای حکیم خواهیم پرداخت (که روایات تحلیل مقدّم است زیرا عددشان بیشتر است و موافق با قرآن هستند) و این سخن را در ضمن دو نکته بررسی می کنیم
1 معیار در باب ترجیح، مشهور و شاذ است و نه اشهر و غیر آن، 2 کلمه حلال در قرآن و روایات «لا یحرم الحرام الحلال» به معنای حلّیت تعلیقی نیست. سپس به بررسی حمل روایات تحلیل بر تقیه خواهیم پرداخت و اشکال آن را (که قول به تحریم و تحلیل، هر دو در فقه عامه وجود دارد) جواب داده با سه دلیل این حمل را قبول خواهیم کرد زیرا اولاً: روایات تحریم با تمام خصوصیّات آن در فقه عامه مطرح نیست پس این روایات مخالف عامه هستند و ثانیاً: معیار مخالفت با عامه در زمان امام صادق علیه السلام، فتاوای مالک است و نه ابی حنیفه و مالک قائل به تحلیل بوده است.
ثالثاً: خود روایات تحلیل، اشعار بر تقیه ای بودن دارد و در این زمینه، دو روایت را نقل می کنیم. سپس به این ادعاء می پردازیم که روایات تحلیل، صریح در جواز هستند ولی روایات تحریم جز یکی از آنها قابل حمل بر کراهت می باشند در این
زمینه به بررسی اولین روایت (صحیحه سعید بن یسار) پرداخته و توضیح