- 1) تعریف مصاهره: 1
- 1379/10/11 یکشنبه درس شمارۀ (265) کتاب النکاح/سال سوم 1
- اشاره 1
- 2) متن مسئله: 1
- الف): بررسی اجمالی مباحث محرمات بالمصاهره 1
- خلاصۀ درس این جلسه: 1
- 3): متن مسئله (3): 2
- 5) مسئله 4: 4
- 6) توضیح مسئله: 4
- 8) توضیح مسئله: 5
- ب) توضیحی درباره آیه شریفه ربائب: 5
- 7) متن مسئله: 5
- 1) طرح اشکال و بررسی کلام قوم درباره آن: 5
- 2) نکته قید «فِی حُجُورِکُمْ» در آیه شریفه: 6
- اشاره 8
- الف): توضیحی دربارۀ «مِنَ النِّساءِ» در آیۀ «وَ لا تَنْکِحُوا...» 8
- خلاصۀ درس این جلسه: 8
- اشاره 9
- اشکال اول به استدلال به آیۀ «وَ لا تَنْکِحُوا ما نَکَحَ آباؤُکُمْ» 9
- ب): دلالت آیه «لا تَنْکِحُوا» بر حرمت ازدواج با زن پدر و عروس 9
- اشاره 9
- پاسخ استاد - مد ظله - به اشکال آقای حکیم (ره). 10
- جواب مرحوم آقای خویی (ره) به اشکال مرحوم آقای حکیم (ره) 12
- اشکال دوم استدلال به آیۀ «وَ لا تَنْکِحُوا ما نَکَحَ آباؤُکُمْ» 13
- اشاره 13
- اشاره 13
- ج) بررسی کلام مرحوم آقای خویی (ره) 13
- پاسخ استاد - مد ظله - به استدلال طبری 14
- 1): در حرمت نکاح با زن پدر، مدخوله بودن زن توسط پدر شرط نیست. 16
- اشاره 16
- اشاره 16
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 16
- 3 - روایت عبد الله بن سنان: 17
- 1 - روایت محمد بن مسلم: 17
- 2 - روایت حلبی: 17
- الف) بررسی چند حدیث: 17
- 4 - صحیحۀ محمد بن قیس 17
- نکتۀ اول: 18
- نکتۀ سوم: ممکن است کسی توهّم کند، مراد از این جمله، تعیین نکاح معاطاتی است که با ملامسه انشاء زوجیت شده است، 19
- اول: (توضیح معنای نکاح معاطاتی:) 19
- نکتۀ دوم: این جمله «مهرها واجب» که در روایات هست به چه معنی است؟ 19
- اشاره 20
- امر دوّم: احتمال نکاح معاطاتی در این روایت بسیار بعید است، 20
- ب): ذکر دو روایت و حل تعارض بدوی میان آنها 20
- روایت اوّل: روایت علی بن یقطین 20
- نظر استاد مد ظلّه: 22
- ج) توضیحی پیرامون مفاد روایت عمر بن اذینه 23
- اشاره 25
- 2) توضیحی پیرامون آیه شریفه «وَ رَبائِبُکُمُ اللاّتِی فِی حُجُورِکُمْ مِنْ نِسائِکُمُ اللاّتِی دَخَلْتُمْ بِهِنَّ» و کلام مرحوم علامه طباطبایی (رحمه الله علیه) 25
- بررسی بیان مرحوم علامه طباطبائی (رحمه الله علیه): 27
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 29
- اشاره 29
- 1): اگر انسان همسری بگیرد و با وی نزدیکی کند، بدون تردید دیگر نمی تواند مادر او را بگیرد 29
- الف): آغاز بحث درباره شرط حرمت ابدی مادرزن 29
- 2) نگاهی به اقوال علماء: 30
- 1): ادله عدم تعلق" مِنْ نِسائِکُمُ " به" أُمَّهاتُ نِسائِکُمْ" 31
- ب): بررسی" مِنْ نِسائِکُمُ" در آیه شریفه: 31
- 3): بررسی مدلول آیه شریفه: 31
- 2): بررسی ادله سه گانه فوق از سوی استاد - مد ظلّه - 33
- 3) مقدمه ای درباره اشتراک لفظی و معنوی: 34
- 4) تطبیق مقدمه فوق در محل کلام: 35
- 5): تقریب دلیل سوم به گونه ای دیگر 36
- 6) تحقیق کلام درباره دلیل سوم: 37
- اشاره 38
- ج) بررسی" اللاّتِی دَخَلْتُمْ بِهِنَّ" در آیه شریفه 38
- 1): کلام مبرّد با توضیح زجّاج (تقریب ابتدایی و بررسی آن) 38
- 2) تقریب دقیق تر از کلام زجّاج و بررسی آن 39
- 3) کلام کشف اللثام و بررسی آن 40
- 1) صحیفه غیاث بن ابراهیم 41
- 4) نکته ای دیگر درباره آیه شریفه 41
- د) بررسی روایات مسئله 41
- 2) موثقه اسحاق بن عمار 42
- 3) موثقه أبو بصیر 42
- 4) مرسله ابی حمزه 43
- اشاره 44
- 1) روایت اول 44
- الف) روایات حرمت مادر زن و ربیبه 44
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 44
- 2) روایت دوم: 46
- متن روایت: 48
- ب روایت دسته دوم: 48
- نکاتی در این روایت قابل ذکر است: 49
- بررسی متن روایت: 52
- بررسی دلالت روایت منصور بن حازم بر جواز ازدواج با مادر زن غیر مدخوله: 52
- اشاره 55
- اشاره 55
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 55
- الف) بررسی روایاتی که حرمت ام الزوجه را مشروط به دخول به بنت دانسته اند: 55
- 1) روایت جمیل 55
- متن روایت: 55
- مناقشه در سند روایت: 56
- تأیید سند روایت 57
- بررسی اضطراب سند روایت 58
- مناقشه استاد (مد ظله) در استدلال به روایت جمیل و حماد 59
- 2) بیان مراد از صدر روایت جمیل: 60
- متن روایت: 61
- ب) بررسی صحیحۀ محمد بن اسحاق بن عمار: 61
- ج) بررسی فتاوای فقها در مقابل قول مشهور: 63
- آیا در حرمت ام الزوجه، مدخوله بودن زوجه نیز شرط است 65
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 65
- اشاره 65
- اشاره 65
- اشاره 66
- کلام صاحب مدارک «رحمه الله»: 66
- روایت اول روایت غیاث بن ابراهیم 67
- جهت اول: آیا غیاث بن ابراهیم متعدد است یا خیر؟ 67
- پاسخ استاد مد ظلّه: 67
- جهت دوم: آیا غیاث بن ابراهیم که نجاشی و شیخ او را در اصحاب الصادق عنوان کرده اند همان غیاث بن ابراهیم است که در اصحاب الباقر رجال شیخ به عنوان بتری معرفی شده است؟ 67
- جهت چهارم: آیا این غیاث بن ابراهیم ثقه است؟ 68
- جهت سوّم: آیا این غیاث بن ابراهیم امامی است یا خیر؟ 68
- روایت دوم: روایتی است که عیاشی از تفسیر ابو حمزۀ ثمالی نقل می کند. 69
- سومین روایت تحریم روایت ابو بصیر است 70
- چهارمین روایت روایت اسحاق بن عمار است 70
- اشاره 71
- کلام مرحوم آقای حکیم «رحمه الله» در جمع بین روایات: 71
- اشکال مرحوم آقای خویی «رحمه الله» به حمل بر کراهت: 71
- پاسخ استاد مد ظله از کلام مرحوم آقای خویی «رحمه الله»: 72
- پاسخ اشکال اول: 72
- مناقشه استاد مد ظله در حمل روایات ناهیه بر کراهت: 74
- پاسخ اشکال دوم: 74
- نظر استاد مد ظله در جمع بین روایات: 75
- پاسخ استاد مد ظلّه از کلام مرحوم مجلسی «رحمه الله»: 78
- 1) عبارت علامه رحمه الله در مختلف: 79
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 79
- اشاره 79
- 2) توجیه کلام علامه؛ توسط استاد مد ظله: 80
- 3) نظر استاد مد ظله در مورد سخن علامه رحمه الله: 81
- 4) نظر نهایی استاد مد ظله در مسئله: 82
- 5) مسئله حرمت بنت الزوجه: 83
- 1) طرح مسئله: محرمیت بنت الزوجه ای که بعد از خروج مادرش از زوجیت متولد شده. 85
- اشاره 85
- اشاره 85
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 85
- الف) آیا مسئله اجماعی است؟ 86
- ب) آیا ادلۀ حرمت بنت الزوجه شامل این مسئله می شود؟: 87
- ج) تعارض کلام اصولیین و منطقیین در معنای مشتق: 87
- 2) حل تعارض بین کلام منطقیین و اصولیین 88
- 3) حل تعارض بین دو طائفه از روایات باب حج 90
- 4) بررسی سه مسئله در باب رضاع و تطبیق بحث مشتق بر آن 90
- اشاره 90
- بررسی مسئله اول و تطبیق بحث مشتق بر آن 91
- مسئله اول: گاهی شخصی دو زوجه دارد یکی کبیره و دیگری صغیره، اگر آن زوجه کبیره به زوجۀ صغیره شیر بدهد حکم نکاح این دو نفر چیست؟ 91
- اشاره 92
- مسئله دوم: کسی که دو زوجه کبیره و یک زوجۀ صغیره دارد، اگر هر دو کبیره متعاقباً به صغیره شیر بدهند حکم زوجیت این زنها چیست؟ 92
- مسئله سوم: مسئله ای است که مرحوم آقای سید أبو الحسن اصفهانی رحمه الله در وسیله النجاه آورده اند 93
- اشاره 93
- بررسی کلام مرحوم سید اصفهانی رحمه الله و تطبیق بحث مشتق بر این مسئله: 94
- 1) طرح بحث: 96
- الف) بررسی حرمت ابدی «بنت من کانت زوجه» و «ام من کانت زوجه» 96
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 96
- اشاره 96
- 2) نظر فقهاء در مسئله: 97
- 3) توضیح عبارت مبسوط: 98
- 4) طرح اشکالی در عبارت مبسوط و پاسخ آن: 99
- ب) بررسی اشکالی در مسئله شیر خوردن زوجه صغیره از زوجه کبیره و مسئله مشابه آن: 101
- اشاره 101
- 2 - جواب اشکال: 102
- 1) طرح یک اشکال: 102
- ج) بازگشت به بحث حرمت ابدی بنت من کانت زوجه 103
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 103
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خویی توسط استاد (مد ظله) 104
- 1) اشاره به کلام مرحوم آقای خویی (یادآوری) 107
- اشاره 107
- الف) ادامه بررسی کلام مرحوم آقای خویی. 107
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 107
- 2) توضیح کلام مرحوم آقای خویی: 108
- 3) پاسخ استدلال فوق توسط استاد مد ظله 109
- 1) اصل تقریب 110
- ب) تقریبی جدید برای اطلاق در ادله بحث 110
- 2) مقدمه ای برای مناقشه در تقریب جدید 110
- 3) تطبیق مقدمه فوق بر محل بحث 112
- 1) متن روایت 112
- ج - بررسی صحیحه محمّد بن مسلم و روایات مشابه 112
- 2) توضیحی درباره این روایت 113
- 3) روایات دیگر مشابه 114
- اشاره 115
- 1) بررسی وثاقت صالح بن ابی حماد 115
- د - بررسی روایت علی بن مهزیار 115
- 2) نظر استاد مد ظله پیرامون وثاقت صاحل بن ابی حماد 116
- 3) اثبات وثاقت علی بن محمّد بن قتیبه 116
- الف) راههای اثبات اعتبار "علی بن محمّد بن قتیبه نیشابوری" . 119
- 1) راه اول: اعتماد "کشی" به او و اشکال استاد مد ظله به این راه 119
- اشاره 119
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 119
- 2) اثبات وثاقت" علی بن محمّد بن قتیبه "از راه اعتماد صدوق رحمه الله 121
- اشاره 122
- 1) بررسی روایات مسئله: 124
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 128
- اشاره 128
- الف) بررسی روایات مسئله: 128
- ب) متن عروه: 132
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 134
- اشاره 134
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم: 135
- 2) کلام مرحوم آقای خویی: 135
- اشاره 135
- 3) نقد کلام مرحوم آقای خویی: 137
- 5) نقد کلام اخیر محقق خویی: 140
- 6) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم: 141
- ب) بررسی تتمۀ مسئلۀ 4: 142
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 142
- اشاره 142
- بررسی ظهور صیغۀ معلوم در اختیاری بودن 143
- اشاره 143
- 1) متن عروه: 144
- بررسی ظهر و «دخل بهن» به صیغه مجهول در تعمیم فعل نسبت به موارد غیر اختیاری 144
- ج) توضیحی درباره عبارت سید در مسئلۀ 8: 144
- 2) ذکر یک اشکال: 145
- 3) توضیح استاد مد ظله درباره عبارت: 145
- 5) نقد کلام مرحوم آقای خویی: 146
- الف) ادامه بحث عدم فرق بین دخول اختیاری و غیر اختیاری در ایجاب حرمت: 148
- متن عروه: 148
- 1) اشاره به بحث گذشته 148
- اشاره 148
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 148
- 3) جواب از اشکال و دفاع از مرحوم آقای خویی: 149
- 2) طرح یک اشکال: 149
- 4) مناقشۀ استاد مد ظله به اصل کلام مرحوم خویی: 150
- 5) تحقیق کلام و بیان مختار استاد مد ظله: 151
- اشاره 154
- 1) بررسی آراء: 154
- 2) توضیح کلام ابن ابی عقیل و ابن جنید: 154
- متن عروه: 154
- 3) بررسی روایات مسئله: 156
- اشاره 156
- ضمیمه: توضیح معنای فعل مجهول 157
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 160
- متن عروه: 160
- الف) بررسی مسئلۀ 9 عروه لا یجوز نکاح بنت الاخ او الاخت علی العمه و الخاله الا باذنهما 160
- اشاره 160
- اشاره 161
- 1) روایت أبی الصباح کنانی 161
- متن روایت 161
- سند روایت و اعتبار محمّد بن فضیل 162
- دلالت روایت بر نظر مرحوم صدوق رحمه الله 162
- دلالت روایت ابی عبیده: 163
- اشاره 163
- پاسخ به استدلال بر این دو روایت 163
- 2) روایت ابی عبیده الحذاء 163
- پاسخ اشکال و ابطال رأی مرحوم صدوق رحمه الله 164
- و همین نکته از روایت محمّد بن مسلم نیز استفاده می شود: 164
- متن روایت محمّد بن مسلم: 164
- اشاره 166
- ب) ادله اعتبار اذن عمه و خاله اگر عقدشان متأخر باشد 166
- 2) روایت محمد بن مسلم 167
- ج) بررسی ادله اعتبار اذن عمه و خاله اگر عقدشان متأخر باشد 167
- 3) رعایت احترام عمه و خاله 167
- بررسی دلیل اول: (روایت أبی الصباح کنانی): 167
- بررسی دلیل دوم: 168
- بررسی مناقشه های صاحب جواهر رحمه الله و تابعین ایشان 169
- بررسی مناقشه دوم صاحب جواهر رحمه الله و تابعین ایشان 170
- بررسی دلیل سوم کلام علامه در تحریر 171
- تذکر نکته ای در کلام مرحوم آقای حکیم 172
- بررسی حکم مسئله در صورت تقارن عقد عمه یا خاله با بنت الاخ یا بنت الاخت 175
- 1) بررسی مسئله 10 عروه: الظاهر عدم الفرق بین الصغیرتین و الکبیرتین و المختلفتین، و... 176
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 176
- متن عروه 176
- اشاره 176
- 2) بررسی مسئله 11 عروه: الظاهر ان حکم اقتران العقدین حکم سبق العمه و الخاله 177
- متن عروه 177
- استدراک 178
- 3) بررسی مسئله 12 عروه لا فرق بین المسلمتین و الکافرتین و المختلفتین. 180
- متن عروه: 180
- متن عروه: 181
- 5) بررسی مسئله 13: عروه فی کفایه الرضا الباطنی منهما من دون إظهاره 181
- 4) بررسی مسئله 13: عروه لا فرق فی العمه و الخاله بین الدنیا منهما و العلیا. 181
- متن عروه: 181
- متن عروه 182
- 6) بررسی مسئلۀ 15: اذا اذنت ثم رجعت و لم یبلغه الخبر فتزوج لم یکفه الاذن السابق. 182
- متن عروه 183
- 8) بررسی مسئلۀ 18 الظاهر ان اعتبار اذنهما من باب الحکم الشرعی لا ان یکون لحقٍّ منهما 183
- متن عروه 183
- 7) بررسی مسئلۀ 16 و 17 اذا رجعت عن الاذن بعد العقد لم یؤثر فی البطلان.... 183
- اشاره 184
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 184
- اشاره 184
- موضوع بحث 184
- الف) تحقیقی در تفرد علامه در این مسئله 184
- 1) عبارت شیخ طوسی رحمه الله در مبسوط 185
- 3) عبارت ابن ادریس در سرائر 186
- 2) عبارت شیخ طوسی در کتاب خلاف 186
- 5) عبارت شهید ثانی در شرح لمعه 187
- 4) عبارت شهید اول در کتاب لمعه 187
- ب) بررسی اقتضای قاعده در مسئله توسط استاد مد ظله 187
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 190
- اشاره 190
- اشاره 190
- الف) بررسی اعتبار اذن عمه و خاله رضاعی: 190
- 1) ذکر اجمالی ادلۀ مسئله و مناقشات ذکر شده درباره آنها: 191
- اشاره 191
- اشکال مرحوم نراقی به استدلال به روایت فوق 192
- 2) بررسی معنای حدیث یحرم من الرضاع...: 193
- نقد تقریب فوق 194
- اشاره 194
- 4) استدلال بر ظهور «ما یحرم» در نساء 195
- 5) بررسی تطبیق «ما یحرم» بر بیع 196
- ب) بررسی دلالت صحیحۀ أبو عبیده 198
- اشاره 198
- 6) نتیجه گیری فقهی از تعیین مفاد ما یحرم 198
- 1) تقریب ابتدایی استدلال به روایت فوق در محل بحث و اشکال آن 199
- 2) بررسی نقل دیگر روایت فوق 199
- ج) نقد کلام محقق نراقی در مستند 200
- 1) یادآوری بحث جلسه قبل: 202
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 202
- الف) پی گیری استدلال جهت تنزیل رضاع به منزلۀ نسب در مورد حرمت جمع بین عمه یا خاله با برادرزاده یا خواهرزادۀ زوجه: 202
- اشاره 202
- 2) بررسی اشتراط اذن عمه و خاله رضاعی: 203
- ب) تحقیق در مفاد مسئله 19: 204
- متن عروه 204
- 2) آیا شوهر می تواند زن را بر اذن مشروط در عقد مجبور نماید؟ 205
- 3) اشکال مرحوم آقای حجّت: 206
- 1) فرمایش مرحوم شیخ در فرق بین مکره و مضطر: 207
- 2) رد کلام مرحوم شیخ توسط مرحوم سیّد در حاشیه با توضیح استاد مدّ ظله: 207
- ج) بررسی ناسازگاری اجبار با طیب نفس: 207
- 3) دفاع مرحوم آقای بروجردی از کلام مرحوم شیخ و ردّ کلام مرحوم سیّد: 208
- 4) تصویر سازگار بودن طیب نفس با اکراه در بعضی حالات توسط استاد مدّ ظله: 208
- الف) تکمیل بحثهای گذشته: 211
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 211
- 1) بررسی امکان تمسک به اطلاق آیه «أُحِلَّ لَکُمْ» بر نفی اشتراط اذن: 211
- اشاره 211
- 2) بررسی شمول اعتبار رضایت عمه و خاله نسبت به عمه و خاله رضاعی: 212
- 3) فرق بین اضطرار و اکراه: 214
- 4) تطبیق اکراه در مسئله طلاق خلع: 216
- اشاره 217
- 2) کلام مرحوم آقای حکیم و مرحوم آقای خویی: 217
- 1) طرح مسئله: 217
- ب) بررسی دلیل جواب اجبار: 217
- نظر استاد مد ظله: 218
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 220
- اشاره 220
- الف) بررسی مسئله 19 عروه: اذا اشترط فی عقد العمه او الخاله اذنهما فی تزویج بنت الاخ و الاخت ثم لم تأذنا عصیاناً منهما فی العمل بالشرط 220
- متن عروه: 220
- 2) اشکال استاد مد ظله بر مرحوم آقای حکیم: 221
- 1) فرمایش مرحوم آقای حکیم: 221
- 3) تفصیل مرحوم سید بین شرط فعل و شرط نتیجه: 223
- 4) اشکال استاد مد ظله بر مرحوم سید: 223
- 5) توجیهات محتمل کلام سید رحمه الله 224
- 6) اشکال استاد مد ظله بر توجیه اخیر 225
- بررسی سه دلیل فوق: 226
- ب) بررسی مسئله 20 عروه: اذا تزوجهما من غیر اذنٍ ثم اجازتا صحّ علی الاقوی. 226
- اشاره 226
- 1) متن عروه: 226
- 2) ادله مرحوم آقای حکیم بر بطلان عقد فاقد اذن: 226
- پاسخ مرحوم آقای حکیم به تقریب پنجم 228
- توضیحی در تکمیل فرمایش مرحوم آقای حکیم از استاد مد ظلّه 229
- اشاره 230
- صحیحه زراره: 230
- الف) آغاز بحث درباره صحت عقد بنت الاخ یا بنت الاخت بعد با رضایت متأخر عمه یا خاله. 230
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 230
- اشاره 231
- ب) نظر مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 231
- اشکال اول به استدلال برای بطلان عقد و لو با رضایت متأخر 232
- اشکال دوم: اشکال دیگری که به این استدلال شده این است که بر فرض هم که نهی در مسئله، نهی مولوی باشد. بازهم این استدلال تمام نیست. 232
- ج) فرمایش مرحوم صاحب ریاض رحمه الله: 233
- اشاره 233
- د) جواب از اشکال صاحب ریاض: 235
- توضیح یک نکته: 235
- ه) نظر استاد مد ظله درباره مسئله ضد و ترک استیذان: 236
- و) بررسی سخن مرحوم آقای حکیم رحمه الله 237
- اشاره 238
- ز) نظر مرحوم آقای خویی رحمه الله: 238
- 2) اشکال به فرمایش مرحوم آقای خویی رحمه الله: 239
- 1) سخن مرحوم آقای سید محمد کاظم یزدی رحمه الله: 239
- 1) نقل کلام محقق خویی رحمه الله: 241
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 241
- اشاره 241
- الف) بررسی مسئله 20 عروه: 241
- 2) نقد کلام محقق خویی رحمه الله: 242
- 3) نقل کلام حاج شیخ عبد لکریم حائری رحمه الله 244
- 4) مناقشه کلام مرحوم حائری 245
- 1) دلیل اول و دوم: 246
- ب) جواب از سایر ادلۀ بطلان غیر از صحیحۀ زراره: 246
- 2) دلیل سوم بر بطلان: 247
- اشاره 247
- نقل کلام مرحوم نراقی در مستند 248
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 249
- اشاره 249
- اشاره 249
- الف) آیا عقد با بنت الاخ یا بنت الاخت بدون اجازه عمه یا خاله باطل است یا منوط به اجازه است؟ 249
- 2) تحقیقی در مفاد آیه «أَوْفُوا بِالْعُقُودِ» 251
- 3) اثبات صحت در معاملات به یکی از دو طریق بناء عقلاء و قاعدۀ مقتضی و مانع 255
- ب) ادامه بررسی کلام مرحوم نراقی، طرح مسئله اصولی، تمسک به عموم عام یا استصحاب حکم مخصّص 257
- 1) اصل طرح بحث: 257
- 3) اشاره به کلام مرحوم آخوند رحمه الله: 259
- 4) کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 260
- اشاره 261
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 261
- 2) توضیح نظریه شیخ رحمه الله: 262
- 1) توضیحی در رابطۀ با محلّ نزاع: 262
- 4) تفسیر استاد مد ظله از کلام شیخ رحمه الله: 263
- 5) تفاوت صحیح میان عام مجموعی و افرادی به نظر استاد مد ظله: 264
- 1) متن عروه: 268
- ب) بررسی مسئله 21 عروه: اذا تزوج العمه و ابنه الاخ و شک فی سبق عقد العمه او سبق عقد الابنه حکم بالصحه 268
- 2) استدلال مرحوم آقای حکیم و مناقشه در آن: 269
- اشاره 271
- الف) بررسی آراء فقهاء 271
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 271
- 1) صورت مسئله و نقد کلام آقای حکیم رحمه الله: 271
- 2) فرمایش محقق خویی رحمه الله 273
- 3) ملاحظات استاد - مد ظله - بر فرمایش مرحوم آقای خویی رحمه الله: 274
- 4) تحقیق در اشکال سوم 276
- 5) تمسک به حدیث رفع برای اثبات صحت: 279
- ب) تحقیق در مسئله 280
- اشاره 280
- تقریبی دیگر بر کلام مرحوم سید رحمه الله: 281
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 282
- الف) متن عروه: مسئله 22: اذا ادعت العمه او الخاله عدم الاذن و ادعی هو الاذن منهما قدم قولهما 282
- اشاره 282
- ب) متن عروه: مسئله 23: 283
- ج) متن عروه: مسئله 24: 284
- اشاره 284
- 1) توضیح: بخش اول مسئله درباره کسی است که با زنی ازدواج کرده، سپس صغیره ای را که برادرزاده یا خواهرزادۀ زوجه اش نیست به عقد خود درآورده است. 284
- 2) یادآوری مبنای استاد مد ظله در مورد شمول ما یحرم من النسب و پی گیری مسئله 24: 285
- 3) تحقیق در مستند حکم: 285
- متن عروه: 286
- د) دنباله مسئله 24: 286
- 1) توضیح: 286
- 2) فرمایش مرحوم آقای خویی با توضیح استاد مد ظله: 287
- 3) نظر استاد مد ظله درباره تکلیف کفار نسبت به فروع: 287
- 4) فرمایش مرحوم صاحب جواهر با توضیح استاد مد ظله: 288
- اشاره 289
- الف) نظریه مختار در مسئله 24: اذا حصل بنت الاخ او الاخت بعد التزویج بالرضاع لم یبطل. 289
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 289
- ب) بررسی ادامه مسئله 24: و کذا اذا جمع بینهما فی حال الکفر ثم اسلم، علی وجه. 290
- 1) طرح بحث و اشاره به مبنای صاحب جواهر رحمه الله: 290
- اشاره 290
- 2) کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 291
- 4) تقریب استاد - مد ظله - برای تصحیح عقد پس از اسلام 293
- 6) کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 295
- 7) نظر استاد مد ظله در مسئله: 295
- 5) ادامه کلام مرحوم آقای خویی: 295
- 1) یادآوری اصل بحث: 297
- اشاره 297
- خلاصۀ درس این جلسه: 297
- الف) ادامه بررسی بحث (مسلمان شدن کافری که میان نکاح عمّه و برادرزاده جمع کرده است): 297
- 2) فتوای صاحب جواهر و اشکال آقای خویی رحمه الله 298
- 3) نظر استاد - مد ظله - درباره محتملات کلام صاحب جواهر رحمه الله: 298
- 1) متن عروه: 300
- 2) توضیح مسئله: 300
- ب) بررسی مسئله 25: اذا طلق العمه او الخاله طلاقا رجعیا 300
- ج) بررسی مسئله 26: 301
- 2) توضیح مسئله: 301
- 1) متن عروه: 301
- د) بررسی مسئله 27: 302
- 1) متن عروه: 302
- 2) توضیح مسئله: 302
- 3) استدلال بر عدم جواز به روایت ابی الصباح کنانی و پاسخ آن: 302
- 5) تذکر یک نکته در عبارت سید رحمه الله: 305
- 4) دفع یک توهّم: 305
- ر) بررسی مسئله 28: 306
- 1) متن عروه: 306
- 2) اشکال بر ترتیب طرح بحث 306
- 3) توضیح مسئله: 307
- اشاره 308
- متن عروه: 308
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 308
- 1) سخن مرحوم آقای حکیم: 309
- الف) آغاز بحث درباره طلاق بائن عمه یا خاله: 309
- 2) جواب سخن آقای حکیم از سوی استاد - مد ظله 309
- اشاره 309
- ب) آغاز بحث حرمت نکاح برخی زنان به سبب زنا: 310
- 1) دیدگاه علمای عامه: 310
- 2) دیدگاه علمای امامیه: 311
- 3) اشکال به مرحوم علامه: 311
- استناد علامه به روایات: 312
- 4) نقل عبارت علامه حلی: 312
- اشاره 312
- نقل ادله دال بر حلیت ام یا بنت مزنی بها 313
- نقل عبارت علامه حلی دربارۀ حرمت بنت عمه و خاله 314
- اشاره 316
- الف) ادامه مسئله 28 و بررسی کلام علامه حلی؛ 316
- 1) اشکال غرابت و تناقض در کلام علامه حلی در مختلف: 316
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 316
- 2) جواب از ادعای تهافت و تناقض در کلام علامه؛: 317
- 2) قول دوم: یا احتمال دوم این است که هیچ یک از اقسام حرام نباشد 319
- 1) قول اول: این است که همه اقسام حرام باشد 319
- ب) أقوال یا احتمالات در مسئله: 319
- 4) قول چهارم: این است که همانطوری که بنت الخاله به واسطۀ زنای به خاله حرام می شود بنت العمه هم به واسطۀ زنای به عمه حرام می شود 320
- ج) حکم زنای بعد از عقد و قبل از دخول: 320
- اشاره 320
- الف) پی گیری تحقیق دربارۀ حکم زوجۀ مردی که قبل از وقاع با همسرش، مرتکب زنا با مادر یا دختر وی گردد: 325
- 1) اشاره ای به قول مشهور و ادلۀ آن: 325
- اشاره 325
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 325
- 2) مستند قول به حرمت: 326
- 3) کلام مرحوم آقای حکیم در لزوم رفع ید از این دو روایت: 327
- 4) اشکال استاد مد ظلّه به کلام مرحوم آقای حکیم: 327
- 1) بیان کلام صاحب جامع الرواه در وثاقت محمد بن فضیل بصری و ضعف محمد بن فضیل کوفی با توضیحی از استاد مد ظلّه: 328
- ب) اشاره ای به توثیق سهل بن زیاد و تحقیقی در سند روایت أبو الصباح: 328
- اشاره 328
- 2) تذکراتی از استاد مد ظلّه: 329
- 3) نقل کلام جامع الرواه در اثبات بصری بودن محمد بن فضیل در اسناد فقیه با توضیحاتی از استاد مد ظله: 331
- 4) اشکال استاد - مد ظله - به دو دلیل جامع الرواه: 332
- 5) دلیل مرحوم تفرشی برای اثبات اتحاد محمد بن فضیل در اسناد فقیه با محمد بن قاسم بن فضیل: 333
- اشاره 336
- اشاره 336
- 1 - اشاره به کلام صاحب جامع الرواه (یادآوری): 336
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 336
- الف) ادامه بررسی حال محمّد بن الفضیل: 336
- 2 - یازده نفر از راویان مختص به بصری و علت اختصاص آنها به وی: 337
- 3) بررسی کلام جامع الرواه 342
- 4 - توضیح بیشتر از تنظیم کننده 344
- 5) بررسی حال محمّد بن الفضیل صیرفی کوفی 346
- 1 - ذکر روایات داله بر حرمت: 348
- ب) خلاصه بحث تا اینجا: 348
- 6) نتیجه بحث: 348
- اشاره 348
- ج) بررسی حکم زنای سابق بر تزویج: 348
- 3 - روایت محمد بن مسلم 349
- 4 - صحیحه محمّد بن مسلم 349
- 1 و 2: روایت عمار و ابن الصباح الکنانی 349
- 6 - صحیحه عیص بن القاسم 351
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 352
- اشاره 352
- نکته ای دربارۀ کتاب جواهر الکلام 352
- 1 - اختلاف نسخ موجود در صحیحه عیص. 353
- الف) ادامه بررسی روایت در مسئله (صحیحه عیص بن قاسم): 353
- 2) تحقیق در اختلاف نسخ صحیحه عیص توسط استاد مد ظله 354
- 3) تأمل در تمسک به صحیحه عیص 355
- ب) روایت منصور بن حازم 355
- 1) یکی دیگر از روایات دال بر تحریم، روایت ابی الصباح کنان است: 356
- ج) ذکر روایات دیگر که دال بر تحریم هستند 356
- 2) روایت عمار که به نظر ما موثقه است و ما در سهل اشکالی نمی کنیم: 356
- 5) روایت دعائم الاسلام: 357
- د) شروع در بررسی روایات معارض با احادیث مذکور 357
- 4) مرسله یونس: 357
- اشاره 359
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 359
- الف) روایات زنای به ام و ارادۀ تزوج به بنت او (حکم بنت المزنی بها): 359
- ب) روایت زنای به بنت و ارادۀ ازدواج با أم او (حکم أم المزنی بها): 361
- ج) روایات حکم مزنی بهای پدر و بر پسر بالعکس: 363
- اشاره 363
- وجه جمع بین روایات: 364
- نقد استاد مد ظله بر کلام صاحب مناهل 366
- نکته ای راجع به اجماع ناصریات: 366
- اشاره 368
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 368
- 2) نقد استاد مد ظله: 369
- الف) بررسی مفاد نواهی و اوامری که با جمله خبری انشاء شده است: 369
- 1 - بیان مبنای مرحوم نراقی و تطبیق آن بر مسئله مورد بحث: 369
- 2) نظر استاد مد ظله: 370
- 1) رد کلام صاحب جواهر دربارۀ حمل فجور بر مادون الجماع: 370
- 3) ادله مردود دانستن کلام مرحوم آقای حکیم دربارۀ حمل روایات تحرم بر کراهت 371
- ج) نقد نظرات مرحوم آقای خویی از سوی استاد مد ظله: 372
- 1) بررسی نسبت عددی روایات حرمت و جواز: 372
- 2) مردود بودن میزان جمع عرفی در کلام مرحوم آقای خویی: 373
- اشاره 374
- 4) عدم تنافی کراهت با احکام وضعی: 374
- 3) امکان حمل امر به مفارقت بر ضرورت طلاق: 374
- نظر استاد مد ظله در حمل روایات بر کراهت: 375
- اشاره 376
- اشاره 376
- الف) توضیح عبارت مرحوم سید در متن مسئله 28 و اشکال به برداشت مرحوم آقای خویی: 376
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 376
- ج) آیا قول به حلیّت مشهور بین قدماء و مجمع علیه است یا نه؟ 379
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 379
- ب) تذکر نکته ای در کلام مرحوم آقای خویی (ره): 379
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 382
- اشاره 382
- الف) سخن مرحوم آقای حکیم در مسئله: 383
- 1) ملاک ترجیح به شهرت چیست؟ 384
- 2) آیا حلیت به معنای حلیت تعلیقی می باشد؟ 384
- ب) بررسی سخن مرحوم آقای حکیم: 384
- 3) توضیح استاد - مدّ ظلّه - نسبت به «لا یحرّم الحرام الحلال» و آیه تحریم: 385
- 4) بررسی حمل روایات تحلیل بر تقیّه و نظر استاد «مد ظلّه»: 387
- ج) بررسی روایات تحلیل (آیا روایات تحلیل، صریح در جواز هستند): 390
- 1) اشاره به کلام مرحوم آقای حکیم: 390
- 2) بررسی صحیحه سعید بن یسار: 391
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 395
- اشاره 395
- اولین روایت تحلیل صحیحه سعید بن یسار بود: 395
- اشاره 397
- روایت دوم: صحیحۀ حَنان بن سَدیر 397
- سند روایت: 398
- تقریب استدلال به روایت: 398
- بررسی استدلال به روایت: 398
- روایت سوم: مرسلۀ زراره 399
- روایت چهارم صحیحۀ هاشم بن مثنی 400
- روایت پنجم روایت دیگری از هاشم بن مثنی: 401
- روایت ششم: مضمرۀ صفوان 401
- اشاره 404
- الف) ادامه حل تعارض روایات تحریم و روایات تحلیل: 404
- 1) اشاره به بحثهای گذشته: 404
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 404
- 3) اشاره به فتاوای علماء در مسئله: 405
- 2) بررسی شهرت فتوایی: 405
- 4) کلام شیخ طوسی در تبیان: 407
- 5) اشاره به روایات موافق با تقیه در مسئله: 408
- 6) بررسی ترجیح روایات تجویز به جهت موافقت با کتاب: 409
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 411
- اشاره 411
- اشاره 412
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 412
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خوئی توسّط استاد - مدّ ظلّه -: 413
- 1) نظر علماء در مسئله: 415
- ب) بررسی حکم حرمت مصاهرتی در وطی به شبهه: 415
- 3) نتیجه نهایی بحث: 415
- اشاره 415
- 2) ادله تحریم ابد در وطی به شبهه: 416
- دلیل اوّل: آیه شریفه «لا تَنْکِحُوا ما نَکَحَ آباؤُکُمْ» 416
- اشاره 416
- دلیل دوم: اولویت، 417
- اشکالات دلیل دوم (اولویت) 417
- دلیل سوم: استقراء، 418
- اشکالات دلیل سوم (استقراء) 419
- اشکالات دلیل چهارم 420
- دلیل چهارم: حدیث معروفی را از پیامبر صلی الله علیه و آله فریقین روایت کرده اند که «انّ الحرام لا یحرّم الحلال» 420
- نتیجه بحث 421
- 1) متن صحیحه زراره: 422
- اشاره 422
- الف) ادامه بررسی حکم تحریم مصاهرتی در وطی به شبهه: 422
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 422
- اشاره 422
- 2) تقریب استدلال به روایت: 423
- 3) کلام مرحوم آقای خویی در ردّ استدلال فوق: 424
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای خویی: 425
- 5) نظر استاد - مد ظلّه - درباره روایت: 426
- 1) نگاهی به اقوال علماء و بررسی اجماع در مسئله: 427
- ب) بررسی حکم زنای به عمه یا خاله: 427
- اشاره 427
- 6) نتیجه بحث: 427
- 3) بررسی دلالت روایت: 429
- 2) متن صحیحه محمد بن مسلم: 429
- 5) بررسی وجود روایت دیگر در مسئله: 431
- 4) سایر روایات مسئله: 431
- 6) نظر استاد - مد ظلّه در مسئله: 435
- ج) اشاره به اقوال علماء در بحث تحریم مصاهرتی در زنا و وطی به شبهه: 436
- 1) اقوال علماء درباره حرمت مصاهرت در زنا (به طور کلی) 436
- اشاره 436
- 2) بررسی اجماع فقهاء درباره تحریم دختر عمه یا دختر خاله با زنای به مادر آنها 437
- 3) حکم تحریم مصاهرتی در وطی به شبهه 438
هم جاری است و این اشکال بر اشکالهای دیگری که در جلسه قبل بر استدلال به مفهوم این روایت بر ثبوت تحریم مصاهرتی در وطی به شبهه گرفتیم افزوده گردد، و اشکال مرحوم آقای خویی در مورد اخص از مدعا بودن در مورد این حدیث هم باشد.
6) نتیجه بحث:
با توجه به ناتمام بودن ادله قول به تحریم مصاهرتی در وطی به شبهه و عدم ثبوت اجماع و تسلّم در مسئله، طبق قاعده اولیه حکم به عدم ثبوت تحریم مصاهرتی در موارد وطی به شبهه می کنیم.
ب) بررسی حکم زنای به عمه یا خاله:
اشاره
بحث ما در این است که اگر ما به طور کلی در مورد زنا قائل به تحریم بنت المزنی بها نشدیم آیا خصوص عمه یا خاله در اینجا استثناء شده اند یا خیر؟
1) نگاهی به اقوال علماء و بررسی اجماع در مسئله:
برخی علماء در مورد تحریم دختر عمه یا دختر خاله با زنای به مادر آنها دعوای اجماع کرده حکم آن را از حکم کلی زنا مجزا ساخته اند، سید مرتضی در موصلیات ثالثه و انتصار، قطب راوندی در فقه القرآن، مهذب الدین نیلی در نزهه الناظر ادعای اجماع کرده اند، علامه در تذکره تحریم را به «علمائنا» نسبت داده که ظاهر در اجماع است، و ادعاهایی نظیر اجماع در کلمات سایر علماء هم دیده می شود.
ولی پس از مراجعه به کتب علماء، اجماعی بودن مسئله محل تأمل قرار می گیرد، چون صدوق در مقنع، سید مرتضی در ناصریات و... که در اصل مسئله زنا به عدم تحریم مصاهرتی فتوا داده اند، زنای به عمه یا خاله را استثناء نکرده اند، از عبارت ابن ادریس چنین بر می آید که ایشان ثبوت اجماع را نپذیرفته و لا اقل در آن تردید دارد همچنان که از مختلف و جامع المقاصد هم استفاده می شود که ابن ادریس در ثبوت اجماع توقف دارد، و تردید در اجماع هم آن را از اعتبار می اندازد.