- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 1
- اشاره 1
- 1380/1/22 چهارشنبه درس شمارۀ (308) کتاب النکاح/سال سوم 1
- لا فرق فی الحکم بین الزّنا فی القبل او الدّبر 1
- 1) متن عروه: 1
- 2) بیان مرحوم آقای خویی رحمه الله: 2
- 3) نقد استاد مد ظله بر کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 2
- 4) بیان مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 3
- 5) فرمایش استاد مدّ ظلّه: 5
- اشاره 8
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 8
- ملاحظات استاد دام ظله بر فرمایشات عَلَمین قدس سرهم در مقام 9
- وجه کلام صاحب العروه به نظر استاد مد ظلّه 10
- اذا علم أنه زنی با حدی الامرأتین و لم یدر أیتهما هی؟ 13
- متن عروه: 13
- توجیه حاشیه مرحوم آقای خمینی قدس سرّه 14
- تعلیقه ای از مرحوم آقای خمینی قدس سرّه: 14
- اشاره 16
- بررسی کلام مرحوم آقای خمینی قدس سرّه 16
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 16
- لا فرق فی الزنا بین کونه اختیاریاً أو اجباریاً أو اضطراریّاً 22
- متن عروه: 22
- دلیل نشر حرمت در زنای شخص معذور 23
- فرمایش مرحوم آقای خویی رحمه الله 23
- بررسی کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله 24
- خلاصۀ درس این جلسه: 26
- لا فرق فی الزنا بین کونه اختیاریاً او اجباریاً او اضطراریاً 26
- الف) پیگیری فرمایش استاد - مد ظلّه در حکم زنای مکره و مضطر: 26
- متن عروه: 26
- اشاره 26
- 1) نقل کلام مرحوم آقای حکیم و مرحوم آقای خویی: 28
- ب) بررسی حکم زنای شخص خواب: 28
- اشاره 28
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خویی توسط استاد - مد ظلّه -: 28
- 3) نظر استاد - مد ظلّه -: 29
- متن عروه: 31
- 1) استدلال مرحوم آقای خویی: 31
- ج) بررسی حکم زنای غیر بالغ: 31
- د) بررسی حکم زنا به مزنی بهای غیر بالغه: 33
- و) کلمات برخی از لغویان درباره «افضاء» 33
- 1) توضیح کلام مرحوم سید: 34
- خلاصۀ درس این جلسه: 34
- 1 - طرح مسئله: 34
- اشاره 34
- متن مسئلۀ 34: 34
- الف) اذا کان الزنا لاحقاً، فطلقت الزوجه رجعیا ثم رجع الزوج فی اثناء العده 34
- 2 - نظر مرحوم سید رحمه الله: 35
- 2) کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 36
- اشاره 36
- بررسی کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 37
- 3) اشکال استاد - مد ظلّه - به کلام مرحوم سید: 39
- 4) تقریب استاد مد ظله برای کلام مرحوم سید: 41
- اشاره 43
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 43
- الف) فرع دوم ادامۀ مسئله 34: 43
- ب) مسئله 35: «اذا زوّجه رجل امرأه فضولاً، فزنی بأمها او بنتها ثم اجاز العقد 45
- متن مسئله 35: 45
- 1) توضیح کلام مرحوم سید رحمه الله: 45
- 2) کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 46
- 3) توضیح استاد مد ظلّه در معنای کشف حکمی: 47
- خلاصۀ درس این جلسه: 49
- اشاره 49
- 1) متن عروه و توضیح آن: 49
- الف) مسئلۀ 39: عدم جواز جمع بین الأختین: 49
- 2) توضیح فقرۀ «أو مختلفتین»: 50
- 3) توجیه مرحوم آقای بروجردی به کلمۀ «أو مختلفتین»: 51
- 4) توجیه امام راحل قدس سرّه و نقد آن: 52
- 5) توجیه سوم برای «مختلفتین» و نقد آن: 53
- ب) مسئله 40-42: 54
- 1) متن مسئله 40 و توضیح آن: 54
- 3) متن مسئله 43 و توضیح آن: 55
- 2) متن مسئله 41 و توضیح آن: 55
- اشاره 57
- اشاره 57
- خلاصۀ درس این جلسه: 57
- 1) استدلال به آیه شریفه و روایت مسعده بن زیاد: 57
- الف) بررسی مسئله 42: لو تزوج باحدی الاختین ثمّ تزوّج بالاخری بطل عقد الثانیه 57
- 2) اشاره به صحّت روایت موسی بن بکر: 58
- 3) نقل دو روایت زراره: 59
- 4) بررسی معارضه دو روایت زراره با صحیحه ابی بکر حضرمی: 60
- بررسی تفسیر مرحوم آقای خویی از صحیحه ابی بکر حضرمی: 60
- اشاره 60
- اشاره 61
- 5) تفسیر شیخ طوسی از صحیحه ابی بکر حضرمی: 61
- ب) آیا انتفاع از خواهر اوّل، موقوف بر انقضاء عدّه خواهر دوّم است؟ 61
- 1) اشاره به آرای علماء در مسئله: 61
- 1) متن مسئله: 62
- 2) کلام استاد - مد ظلّه - در مسئله: 62
- ج) بررسی مسئله 42: لو تزوج بالاختین و لم یعلم السابق و اللاحق 62
- 2) اشاره به مبنای اصولی مسئله: 63
- 4) تذکراتی درباره کلام سید رحمه الله: 63
- 3) ادامه مسئله 43: 63
- خلاصۀ درس این جلسه: 66
- اشاره 66
- الف) تکمله ای دربارۀ بحث بطلان عقد خواهر دوم: 66
- 1) تحریر محل کلام و مورد بحث: 66
- 2) بیان مراد از تحریم در آیۀ حُرِّمَتْ عَلَیْکُمْ أُمَّهاتُکُمْ ...: 67
- ب) بررسی روایتی که جمع بین اختین را به عقد انقطاعی جایز می داند: 70
- ج) بررسی حکم اجبار مرد به طلاق در جایی که باید از هر دو خواهر اجتناب کند: 71
- اشاره 73
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 73
- 1) نفی حکم به لسان نفی موضوع: 74
- الف) طرح مفاد قاعده لا ضرر طبق نظر مرحوم صاحب کفایه: 74
- 3) عدم شمول لا ضرر نسبت به احکام عقلی: 76
- 1) پذیرش مبنای مرحوم آقای آخوند رحمه الله در مفاد «لا ضرر»: 76
- ب) نقد نظرات مرحوم آقای آخوند توسط استاد - مدّ ظلّه -: 76
- 3) عدم جواز مخالفت قطعی در صورت نفی حکم احتیاط: 77
- 2) شمول دلیل لا ضرر نسبت به احکام ظاهری: 77
- 5) شمول دلیل لا ضرر نسبت به احتیاط روی فرض عدم دلالت روایات: 78
- 4) احتیاط یک حکم شرعی مستفاد از روایات است: 78
- 6) امکان تنزیل در احکام عقلی محضِ از سوی شارع: 79
- اشاره 82
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 82
- 1) طرح مسئله: 82
- 2) فرمایش مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 83
- 3) نقد سخن آقای حکیم رحمه الله توسط استاد مد ظله: 84
- 4) نظر استاد مد ظله در مسئله: 85
- 5) اشکال استاد مد ظله به کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 86
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 87
- 1) نقل کلام مرحوم آقای حکیم: 87
- اشاره 87
- الف) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم «قدس سرّه» در تفسیر آیه مورد بحث: 87
- ب) نقل روایات مربوط به تسریح به احسان: 88
- اشاره 88
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم: 88
- 1) صحیحه ابی بصیر: 89
- 2) توضیح روایت: 89
- 3) موثقه ابن فضّال: 90
- اشاره 91
- ج) روایت دیگر در مورد تسریح باحسان: 91
- 4) روایت سماعه: 91
- 1) صحیحه عبد الرحمن ابن اعین: 92
- 2) روایت خطبه نکاح امام باقر «علیه السلام»: 92
- 4) روایت خطبه نکاح امام صادق «علیه السلام»: 93
- 3) روایت خطبه نکاح امام جواد «علیه السلام»: 93
- د) اشاره به کلمات مفسّران در تفسیر آیه مورد بحث: 94
- 5) صحیحه ابی مریم: 94
- 6) عبارت تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم قمی: 94
- 1) نظرهای مفسّران در تفسیر آیه: 94
- 2) تذکر نکته ای درباره تفسیر تبیان: 95
- 3) نگاهی به آیات تسریح در قرآن و مفاد تسریح در آنها: 95
- 4) کلام مرحوم آقای خویی درباره آیه 232 بقره: 96
- 5) بررسی کلام مرحوم آقای خویی «قدس سرّه»: 96
- اشاره 97
- ه) بررسی کلام مرحوم آقای خویی در استدلال به آیه فوق: 97
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خویی و اشاره به معنای ظاهری آیه مورد بحث: 98
- 3) اشکال دوم مرحوم آقای خویی به استدلال به آیه فوق: 99
- 4) بررسی اشکال دوم مرحوم آقای خویی: 100
- اشاره 103
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 103
- 1) متن روایت عمر بن حنظله: 104
- 2) توضیح سند و متن روایت: 104
- اشاره 104
- 3) تقریب صحیح برای استدلال به روایت فوق: 105
- 4) جریان قاعده قرعه در مقام: 106
- اشاره 107
- 1) خلاصه کلام مرحوم آقای خمینی قدس سرّه: 107
- ب) نگاهی به ادله قرعه: 107
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خمینی: 109
- 3) نقل مباحثه طیار با زراره و توضیح آن: 112
- 5) نتیجه بحث تا اینجا و تکمیل بحث از ادله قرعه و تطبیق آن بر مقام: 113
- 4) کلام مرحوم امام درباره مناظره فوق و بررسی آن: 113
- الف: پیگیری کلام پیرامون روایات قرعه 115
- خلاصه درس قبل و این جلسه: 115
- 1 - بررسی روایت محمد بن حکیم 115
- اشاره 115
- 1 - تقریب جواز تمسک 118
- 2 - مختار استاد - مد ظله - در مقام 118
- ب: تمسک به قرعه برای تعیین زوجۀ واقعیه 118
- ج: بررسی نهائی کیفیت تعیین تکلیف دو خواهر مذکور 120
- متن عروه: 120
- کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله: (اطلاق ادله قرعه) 121
- نظر استاد مد ظله: 121
- ادامه بررسی جریان «لا ضرر» 122
- بررسی استدلال به «لا ضرر» برای اثبات قرعه 123
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 125
- اشاره 125
- 1) اشکال استاد مد ظلّه در شمول دلیل ضرر و تمسک به آیۀ شریفه «فَإِمْساکٌ بِمَعْرُوفٍ...» نسبت به زن: 125
- 2) بیان استاد مد ظله در مورد حکم مهریّه در ما نحن فیه: 128
- اشاره 131
- الف) تکمیل بحث جلسه قبل در لزوم طلاق دادن: 131
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 131
- 2) کلام مرحوم آقای حکیم: 133
- 1) طرح بحث: 133
- 3) اشکال استاد مد ظله بر آقای حکیم «رحمه الله»: 134
- 4) تقریب صحیح تر برای جریان قرعه در مقام توسط استاد مد ظله: 136
- 5) توضیح بیشتر درباره قاعده «لا ضرر»: 136
- 6) اشکال در جریان قرعه در مقام: 137
- 1) اشاره به مبنای مرحوم آقای داماد در جمع بین حکم ظاهری و حکم واقعی: 138
- 2) اشاره به مبنای مرحوم آقای داماد در باب تنجیز علم اجمالی: 138
- ج) اشاره به برخی از مسائل اصولی: 138
- 4) مناقشه در اطلاق مبنای مرحوم آقای داماد در بحث علم اجمالی: 140
- 5) تطبیق بحث اصولی گذشته بر محل کلام: 141
- 6) آغاز بحث درباره قاعده عدل و انصاف: 141
- اشاره 143
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 143
- 1) نقل کلام مرحوم آقای حکیم: 144
- 2) توضیح کلام مرحوم آقای حکیم دربارۀ بحث میراث غرقی و مهدوم علیه: 146
- 3) مناقشه استاد - مد ظله - در کلام مرحوم آقای حکیم: 147
- 1) متن عروه: 149
- ب) بررسی ادامه کلام مصنّف: 149
- 4) نتیجه گیری بحث: 149
- 3) صورتهای وجود علم اجمالی در مسئله: 150
- 2) توضیح مسئله و صورتهای آن: 152
- 3) طرح بحث: 152
- 1) متن مسئله: 152
- 4) نگاهی به کلمات فقهاء در سند روایت محلّ بحث: 153
- 5) نگاهی به کلمات فقهاء دربارۀ روایت مورد بحث: 154
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 155
- اشاره 155
- الف) بررسی سند روایت جمیل بن دراج: 155
- 1) نقل روایت به طرق مختلف: 155
- 2) تقریب مرحوم آقای خویی برای تصحیح سند روایت: 156
- 3) نقد کلام آقای خویی «رحمه الله» توسط استاد مد ظله: 157
- 4) تقریب استاد مد ظله برای اعتبار روایت صدوق: 159
- ب) بررسی دلالت روایت: 160
- 1) بیان وجه مختار عده ای که روایت را حمل به صورت عقد جدید کرده اند: 160
- 2) مختار استاد مد ظله در دلالت روایت جمیل: 162
- 3) توضیحی دربارۀ کلام صاحب جواهر: 163
- اشاره 164
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 164
- 2) نقد استاد مد ظله: 165
- 1) نظر قائلان به ملازمه بین دو مسئله و تقریبی بر تخییر در جمع بین دو خواهر: 165
- ب) بررسی روایت عنبسه بن مصعب: 167
- 1) متن حدیث: 167
- 2) تذکری دربارۀ اشتباه جامع الاحادیث: 168
- 3) توضیح مختصری از حدیث عنبسه: 168
- 1) فرمایش مرحوم شیخ طوسی در جمع بین دو روایت: 169
- اشاره 169
- 2) جمع دو روایت توسط استاد مد ظله: 169
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 171
- د) عدم تعدّی حکم تخییر از اصیل به وکیل: 171
- 2) نقد استاد مد ظله: 172
- 3) تقریبی از استاد مد ظله در تصحیح عقد اصیل: 173
- 4) بررسی تقریب فوق: 174
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 175
- اشاره 175
- 2) فروض مختلف مسئله و نظر مرحوم سید: 176
- 3) آغاز بررسی صور مسئله و فرمایش مرحوم آقای حکیم: 178
- 4) نظر استاد (مد ظله) دربارۀ فرمایش آقای حکیم: 179
- 6) توجیه مرحوم آقای گلپایگانی نسبت به کلام سید «رحمه الله»: 181
- 5) بررسی کلام مرحوم سید: 181
- 7) اشکال استاد (مد ظله) به مرحوم آقای گلپایگانی: 182
- 9) نظر استاد (مد ظله) نسبت به توجیه اخیر و نظر نهایی ایشان: 183
- اشاره 185
- 1) متن مسئله 47: 185
- الف) بررسی مسئله 47: لو کانت الأختان کلتاهما او إحداهما من الزنا 185
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 185
- 3) کلام مرحوم آقای حکیم: 186
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم توسط استاد مد ظله: 187
- ب) بررسی مسئله 48: اذا تزوّج الأختین ثم طلّقها طلاقاً رجعیاً 191
- 1) متن مسئله: 191
- 3) جواز تزویج با خواهر مطلّقه بائنه: 192
- 4) آیا ازدواج با خواهر، همسر انقطاعی پس از انقضاء مدت تزویج او و در زمانی که در عدّه است جایز است؟: 193
- الف) بررسی مسئله 48: لو کان عنده احدی الاختین بعقد الانقطاع و انقضت المده 196
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 196
- 1) متن عروه: 196
- اشاره 196
- 1) طرح اشکالات سند: 197
- 2) طرح مسئله (یادآوری): 197
- ب) بررسی سند روایت: 197
- 2) جواب استاد (مد ظله) از دو اشکال مذکور: 198
- ج) بررسی دلالت روایت: 199
- 1) تقریب اجمالی بر وجود مطلقات دال بر جواز: 199
- 2) طرح دو اشکال به مطلقات: 199
- 3) دفاع استاد (مد ظله) از اطلاق مطلقات و رد دو اشکال مذکور: 201
- 4) لزوم اخذ به مطلقات و عدم جواز تخصیص آنها در خصوص متعه: 203
- 5) وجهی دیگر برای جمع بین روایات: 204
- 2) توضیح مسئله: 205
- 1) متن عروه: 205
- 1) متن عروه: 205
- د) توضیح مسئله 48: و الظاهر انه کذلک اذا وهب مدتها و ان کان مورد النص انقضاء المده 205
- ه) بررسی مسئله 49: اذا زنی باحدی الاختین جاز له نکاح الاخری فی مده استبراء الاولی 205
- 4) توضیح مسئله: 206
- 3) ادامه متن عروه: 206
- اشاره 208
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 208
- 2) پاسخ استاد (مد ظله): 209
- 1) نظر مرحوم آقای خویی: 209
- ب) بررسی سبب فتوی ندادن مرحوم سید: 210
- 2) نقد استاد (مد ظله): 210
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم در مورد اعراض اصحاب از روایت برید: 210
- 4) نظر استاد (مد ظله): 213
- 6) نظر استاد (مد ظله): 214
- 5) کلام مشترک مرحوم آقای خویی و مرحوم آقای حکیم در مورد بیگانه بودن روایات برید و زراره از محل بحث: 214
- ج) بررسی حکم جمع بین دو بانوی فاطمی: 215
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 216
- 1) متن عروه: 217
- 2) توضیح نظر سید «رحمه الله»: 217
- 2) بررسی سند تهذیب و تقریب اعتبار آن: 218
- 1) لزوم بررسی سندی: 218
- 3) مناقشه در صحت طریق تهذیب و تذکر اشتباه نجاشی: 219
- 4) بررسی سند روایت در علل (بررسی حال ابان بن عثمان و محمد بن علی ماجیلویه): 220
- ج) مروری بر تاریخچه مسئله: 222
- 1) قائلان به تحریم جمع بین فاطمیتین یا متوقفین در مسئله: 222
- 2) نسبت قول به تحریم به شیخ صدوق: 224
- د) نظر استاد (مد ظله) در مسئله: 225
- اشاره 225
- 1) حکم وضعی در مسئله: 225
- 3) ادامه کلام صاحب حدائق: 225
- 2) شیخ صدوق «رحمه الله» و قول به حرمت: 226
- 3) بررسی دلالت روایت: 227
- اشاره 231
- فصل فی العقد و أحکامه 231
- اشاره 231
- 1) عدم کفایت تراضی باطنی: 231
- 2) کلام مرحوم شیخ انصاری قدس سرّه در مقام: 232
- 4) توجیه فرمایش شیخ انصاری قدس سرّه: 233
- 3) جواب مرحوم آقای حکیم به فرمایش شیخ رحمه الله: 233
- 5) اشکال استاد مد ظلّه به تقریب أخیر کلام شیخ انصاری رحمه الله: 234
- نکتۀ 1: 235
- چند نکته: 235
- 7) استدلالی دیگر از مرحوم آقای خویی به اعتبار لفظ در انشاء عقد: 235
- اشاره 235
- نکتۀ 3: 236
- 9) بررسی این استدلال یا تأیید: 236
- اشاره 237
- 10) استدلال مرحوم آقای خویی قدس سرّه به روایات باب متعه: 237
- نقد استدلال مرحوم آقای خوئی قدس سرّه توسط استاد مد ظله: 238
- 11) عمده دلیل در اعتبار لفظ در باب انشاء عقد نکاح: 238
- اشاره 240
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 240
- الف) بررسی کلام شیخ انصاری در اشتراط لفظ در عقد کلام: 240
- 1) طرح بحث (یادآوری): 240
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خویی: 241
- 3) تفسیر استاد مد ظله در مورد عبارت مرحوم شیخ انصاری قدس سرّه: 242
- 1) روایت قصۀ «حولاء» و تقریب استدلال به آن: 243
- اشاره 243
- 2) جواب استاد مد ظلّه از استدلال به این روایت: 244
- 3) تمسک به روایات باب «متعه» (روایت ابان بن تغلب): 245
- 4) پاسخ استاد مد ظله از استدلال به روایت ابان بن تغلب: 246
- 1) روایت ابان بن تغلب: 248
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 248
- الف) بررسی روایات در اشتراط لفظ در عقد نکاح: 248
- اشاره 248
- 2) روایت ثعلبه: 249
- 3) صحیحه هشام بن سالم: 251
- 4) موثقه سماعه عن ابی بصیر: 252
- 5) روایت احول: 253
- 6) روایت هشام بن سالم الجوالیقی: 254
- ب) آیا بکار بردن مادۀ «متعه» در عقد نکاح دائم کافی است؟ 255
- اشاره 255
- *تقریب اشکال از مرحوم آقای خویی و نقد استاد - مد ظلّه - 256
- اشاره 257
- 1 - طرح ادله (یادآوری و تکمیل) 257
- الف) ادامه بررسی کفایت «متعت» در صیغه عقد دائم 257
- خلاصه درس قبل و این جلسه: 257
- 3 - تقریبی دیگر برای اثبات اطلاق 260
- 1 - متن عروه: 261
- 4 - روایت خاص در مسئله 261
- ب) اعتبار عربیت در صیغه نکاح 261
- 3 - ادله اعتبار عربیت در صیغه نکاح 262
- 2 - توضیح عبارت مصنف 262
- 4 - بررسی اجماع در مسئله 263
- 5 - نقل و توضیح کلام صاحب جواهر (دلیل سوم بر اعتبار عربیت) 264
- 6 - نقد کلام صاحب جواهر قدس سرّه توسط استاد مد ظله 265
- 7 - کلام محقق کرکی و اشکال مرحوم آقای خویی بدان 266
- 8 - نظر استاد - مد ظلّه - در مسئله 267
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 268
- 1) استدلالی بر کفایت لفظ «متّعت»: 268
- الف) کفایت یا عدم کفایت لفظ متّعت: 268
- 2) اشکال آقای خویی رحمه الله به استدلال مذکور: 268
- اشاره 268
- 4) استدلال ابن ادریس رحمه الله بر عدم کفایت لفظ «متّعت»: 270
- 5) پاسخ استاد مد ظلّه به استدلال ابن ادریس رحمه الله: 271
- اشاره 272
- ب) حکم اشتراط یا عدم اشتراط صیغۀ ماضی در انشاء عقد نکاح: 272
- 1) اخذ به قدر متیقن: 272
- 2) اجتناب از بی قید و بند شدن ازدواج: 272
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 274
- 1 - بررسی تحقق اجماع در اعتبار عربیت در صیغۀ نکاح 274
- اشاره 276
- سند روایت: 276
- 2/1 - روایت أبو البختری 276
- 2 - بررسی روایات در اعتبار عربیت در صیغه نکاح 276
- 2/2 - روایات لکل قوم نکاح 277
- 4) تکمیل بحث اعتبار ماضویت در صیغۀ نکاح 278
- 6) بررسی ادله اعتبار ماضویت 280
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 282
- اشاره 282
- الف): عدم وجود اطلاق یا عموم، در باب کیفیت اجرای صیغه عقد نکاح 282
- 2): نظر استاد مد ظله در مورد استدلال به روایات باب متعه برای عدم اعتبار ماضویت در صیغۀ عقد 284
- 1): نفی اعتبار «ماضویت» در صیغه عقد نکاح با تمسک به سیرۀ عقلاء و متشرعه 284
- 3) دلیل دیگر بر اعتبار لفظ ماضی در صیغۀ عقد، صراحت لفظ ماضی در انشاء: 285
- ج) فالأحوط اعتبار الماضویه 287
- متن عروه: 287
- د) ادله جواز تقدیم قبول بر ایجاب 288
- اشاره 288
- 1) اطلاقات: 288
- 2) روایات مربوط به عقد متعه: 288
- اشاره 289
- 3) آیا صیغۀ «أتزوّجکِ» مصداق قبول متقدم است یا اینکه صیغۀ ایجاب است؟ (کلام مرحوم حکیم و نظر استاد مد ظلّه) 289
- کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 290
- کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 290
- نظر استاد مد ظلّه 291
- الف) تذکر دو نکته راجع به درس های گذشته: 292
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 292
- اشاره 292
- 1) نقل کلام مرحوم آقای حکیم: 294
- ب) پی گیری بحث جواز تقدیم قبول بر ایجاب: 294
- 2) نقد مرحوم آقای خویی بر کلام مذکور: 294
- اشاره 294
- 4) عدم لزوم ایجاب و قبول در عقود: 295
- ج) آیا می توان «قبلت» را بر ایجاب مقدم داشت: 296
- اشاره 296
- 1) بیان کلام مرحوم صاحب مدارک: 296
- 1 - کلام مرحوم آقای گلپایگانی رحمه الله 298
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 298
- اشاره 298
- 2 - مناقشۀ استاد - مد ظله - 299
- 3 - کلام مرحوم آقای حکیم: 299
- 4 - مناقشۀ استاد - مد ظله - بر کلام مرحوم آقای حکیم 301
- الف) بررسی اجماع در دو مسئله: 305
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 305
- 1) آیا تقدیم قبول بر ایجاب صحیح است؟ 305
- اشاره 305
- اشاره 306
- 2) آیا مرد می تواند در عقد نکاح متصدّی ایجاب شود؟ 306
- ب) نظر استاد - مد ظلّه -: 306
- 3) نظر استاد - مد ظلّه -: 308
- 2) نظر مرحوم آقای گلپایگانی رحمه الله: 308
- 1) توضیح مسئله با بیان یک مثال رایج: 309
- اشاره 309
- ج) اتیان عقد نکاح به لفظ امر: 309
- 3) بررسی روایات مسئله: 310
- 2) نظر فقهاء در مسئله: 310
- اشاره 313
- 1 - کفایت انشاء نکاح با «زوّجتکها» در پاسخ «زوّجنی فلانه» 313
- خلاصه درس قبل و این جلسه: 313
- 2 - مناقشات شهید اول رحمه الله به استدلال به روایت: 314
- 3 - مناقشات دیگری از شهید ثانی به استدلال به روایت: 315
- 4 - پاسخ شهید ثانی رحمه الله به مناقشات چهارگانه: 316
- پاسخ اشکال اول: 316
- پاسخ اشکال دوم: 317
- پاسخ اشکال چهارم: 318
- پاسخ اشکال سوّم: 318
- 4 - مناقشۀ مرحوم آقای حکیم قدس سرّه در کلام شهید ثانی قدس سرّه: 319
- 6 - فرمایش صاحب عروه در مسئلۀ تزویج مالک بین عبد و امۀ خودش 320
- 5 - توضیح استاد مد ظلّه و تکملۀ ایشان بر کلام مرحوم آقای حکیم در مسئلۀ تزویج مالک بین دو مملوک خود 320
- الف) کفایت امر متقدّم از ذکر قبول بعد از ایجاب: 322
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 322
- اشاره 322
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 322
- اشاره 322
- 2) اشکالات مرحوم آقای خویی به کلام مرحوم آقای حکیم: 324
- 3) نقد کلام مرحوم آقای خویی توسط استاد مد ظله: 327
- الف) بررسی حکم نکاح اخرس: 331
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 331
- اشاره 331
- اشاره 331
- 2) دلیل دوّم کفایت اشاره (نیاز) 334
- 5) نقل و توضیح کلام مرحوم آقای خویی: 337
- ب) بررسی روایت مسعده بن صدقه: 338
- 1) متن روایت: 338
- 3) فقه الحدیث: 339
- 4) بررسی استظهار مرحوم آقای خویی از روایت مسعده: 341
- 5) اشاره به بحث اصولی عام: 342
- الف) آیا بر فرض تمکّن شخص اخرس از توکیل، اشارۀ او در تحقق عقد کفایت می کند؟ 345
- اشاره 345
- خلاصه درس قبل و این جلسه: 345
- اشاره 345
- به بیانی دیگر: 346
- اشاره 357
- الف) دلیل عمده در کفایت اشارۀ اخرس در فرض تمکّن از وکیل (روایات باب طلاق): 357
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 357
- 2) مناقشۀ استاد مد ظلّه نسبت به کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 358
- 1) کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 358
- ب) عدم لزوم «تحریک لسان» همراه با اشاره: 358
- ج) تقدم کتابت بر اشاره: 360
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 361
- اشاره 361
- 1) عدم کفایت کتابت در عقد نکاح: 361
- 2) عدم لزوم تطابق بین الفاظ ایجاب و قبول: 362
- 3) آیا «نعم» بعد از استفهام از عقد، کفایت از ایجاب می کند؟ 363
- 4) حکم لحن و غلط در صیغۀ عقد: 364
- 6) آیا دانستن معانی کلمات صیغه معتبر است؟ 366
- 7) اشتراط موالات بین ایجاب و قبول: 367
- 8) عدم انصراف ادله عقود به عقود متعارفه: 368
- 9) نقد استاد - مد ظلّه -: 369
- اشاره 371
- 1) متن عروه: 371
- الف) اشتراط یا عدم اشتراط اتحاد مجلس ایجاب و قبول: 371
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 371
- ب) اشتراط تنجیز در عقد نکاح: 372
- 1) متن عروه: 372
- 3) صور مسئله طبق بیان شیخ انصاری رحمه الله: 373
- 4) بررسی حکم هر یک از صور مسئله: 374
- اشاره 378
- الف) بررسی حکم تعلیق در عقد نکاح از جنبه عقلی: 378
- اشاره 378
- خلاصۀ درس این جلسه: 378
- 2) امکان تعلیق منشأ: 379
- اشاره 379
- اشکالی در باب استصحاب کلی قسم ثانی و پاسخ آن 379
- 4) وقوع تعلیق در شرعیات: 382
- 5) بررسی اشکالی از مرحوم سید رحمه الله: 383
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 384
- اشاره 384
- ب) بررسی مسئله تعلیق از جهت تتبعی: 384
- 3) سایر صور مسئله در کلام مرحوم آقای خویی و حکم آنها: 385
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 385
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 386
- 5) استدلال به روایات برای بطلان تعلیق: 388
- الف) تمسک به دلیل لفظی در مسئله: 389
- خلاصۀ درس این جلسه: 389
- 1) استدلال صاحب جواهر رحمه الله بر مبطلیّت تعلیق در عقود به روایات: 389
- اشاره 389
- 3) پاسخ استاد مد ظلّه به استدلال آقای خویی رحمه الله: 390
- ب) تمسک به اجماع در مسئله: 391
- 1) بیان صاحب کشف اللثام رحمه الله: 391
- 2) بیان صاحب جواهر رحمه الله: 392
- 3) بررسی ادّعای اجماع توسط استاد مدّ ظله: 393
- 4) کلام علاّمه حلّی رحمه الله: 394
- 6) بررسی کلام شهید اوّل رحمه الله: 395
- اشاره 398
- الف) ذکر دو دلیل بر اعتبار تنجیز در عقد نکاح: 398
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 398
- ب) نظر استاد مد ظله نسبت به دو دلیل فوق: 399
- 1) عدم تحقق اجماع بر بطلان تعلیق در باب وکالت: 399
- 2) عدم اولویت داشتن عقود معارضی نسبت به باب وکالت: 401
- 1) فرق اول، کلام صاحب جواهر رحمه الله: 404
- ج) بیان وجوه تفاوتی که میان دو نحوۀ از وکالت ممکن است گذاشته شود: 404
- 2) نظر استاد مد ظلّه نسبت به کلام مرحوم صاحب جواهر رحمه الله: 405
- 3) تفاوت دوم: 405
- 5) تفاوت سوم: 406
- 4) نظر استاد مد ظلّه: 406
بر روی الفاظ رفته همچون دروغ، فحش، غیبت، سبّ، کفر، آیا این الفاظ تنها به دروغ عربی، فحش عربی و... انصراف دارد؟ سرّ قضیه در این است که هر چند عرب زبان از دروغ - مثلاً - در نگاه تصوری بدوی الفاظ عربی به ذهنشان خطور می کند ولی اگر از آنها بپرسند، آیا دروغ به فارسی هم اشکال دارد، بی تردید پاسخ می دهد که فرقی بین عربی و فارسی در کار نیست.(1)
بنابراین ادعای انصراف به لفظ عربی بلا وجه است.
7 - کلام محقق کرکی و اشکال مرحوم آقای خویی بدان
در جامع المقاصد، همچون مسائل مشابه، با توجه به انکار اطلاق در مسئله نکاح، بر لزوم اقتصار به قدر متیقن تکیه کرده فرموده است، ائمه صیغ عقود را با عربی می خوانده اند، لذا مسلّم است که قادر بر عربی اگر عقد را با عربی بخواند مجزی است، ولی صحّت عقد با زبان غیر عربی مشکوک است، مقتضای اصاله الفساد (استصحاب عدم ترتب اثر) این است که در عقد غیر عربی احکام زوجیت را بار نکنیم.
مرحوم آقای خویی در پاسخ آورده اند که ما به اطلاقات تمسّک کرده، اشتراط عربیت را نفی می کنیم.
این کلام از ایشان مایه شگفتی است، چه ایشان از روایات چنین استنباط کرده اند که در نکاح لفظ خاصّ معتبر است، حتی تعدی از لفظ «زوّجت» به لفظ «انکحت» را مستند به اتفاق و قطع خارجی می داند وگرنه مقتضای جمود بر ظاهر روایات را این می داند که بر لفظ تزویج اقتصار شود، و با این استدلال لفظ «متّعت» را در نکاح دائم کافی نمی دانند، یعنی ایشان اطلاقات صحّت معاملات و صحت نکاح را با توجه به ادله اعتبار لفظ خاص تخصیص خورده و تقیید شده می دانند، با این حال چگونه در مورد
1- (1) (توضیح بیشتر) انصراف الفاظ در نزد عرف بیشتر تابع تناسبات حکم و موضوع است، در مسئله انشاء عقود به نظر عرفی آنچه مطرح است افهام معنای مورد نظر در صیغه انشاء با هر طریقی که باشد و بیشتر از آن اعتبار ندارد.