- 1) متن عروه: 1
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 1
- اشاره 1
- 1380/1/22 چهارشنبه درس شمارۀ (308) کتاب النکاح/سال سوم 1
- لا فرق فی الحکم بین الزّنا فی القبل او الدّبر 1
- 2) بیان مرحوم آقای خویی رحمه الله: 2
- 3) نقد استاد مد ظله بر کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 2
- 4) بیان مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 3
- 5) فرمایش استاد مدّ ظلّه: 5
- اشاره 8
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 8
- ملاحظات استاد دام ظله بر فرمایشات عَلَمین قدس سرهم در مقام 9
- وجه کلام صاحب العروه به نظر استاد مد ظلّه 10
- متن عروه: 13
- اذا علم أنه زنی با حدی الامرأتین و لم یدر أیتهما هی؟ 13
- توجیه حاشیه مرحوم آقای خمینی قدس سرّه 14
- تعلیقه ای از مرحوم آقای خمینی قدس سرّه: 14
- اشاره 16
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 16
- بررسی کلام مرحوم آقای خمینی قدس سرّه 16
- لا فرق فی الزنا بین کونه اختیاریاً أو اجباریاً أو اضطراریّاً 22
- متن عروه: 22
- فرمایش مرحوم آقای خویی رحمه الله 23
- دلیل نشر حرمت در زنای شخص معذور 23
- بررسی کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله 24
- لا فرق فی الزنا بین کونه اختیاریاً او اجباریاً او اضطراریاً 26
- خلاصۀ درس این جلسه: 26
- الف) پیگیری فرمایش استاد - مد ظلّه در حکم زنای مکره و مضطر: 26
- اشاره 26
- متن عروه: 26
- 1) نقل کلام مرحوم آقای حکیم و مرحوم آقای خویی: 28
- ب) بررسی حکم زنای شخص خواب: 28
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خویی توسط استاد - مد ظلّه -: 28
- اشاره 28
- 3) نظر استاد - مد ظلّه -: 29
- ج) بررسی حکم زنای غیر بالغ: 31
- متن عروه: 31
- 1) استدلال مرحوم آقای خویی: 31
- د) بررسی حکم زنا به مزنی بهای غیر بالغه: 33
- و) کلمات برخی از لغویان درباره «افضاء» 33
- 1) توضیح کلام مرحوم سید: 34
- متن مسئلۀ 34: 34
- الف) اذا کان الزنا لاحقاً، فطلقت الزوجه رجعیا ثم رجع الزوج فی اثناء العده 34
- خلاصۀ درس این جلسه: 34
- اشاره 34
- 1 - طرح مسئله: 34
- 2 - نظر مرحوم سید رحمه الله: 35
- 2) کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 36
- اشاره 36
- بررسی کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 37
- 3) اشکال استاد - مد ظلّه - به کلام مرحوم سید: 39
- 4) تقریب استاد مد ظله برای کلام مرحوم سید: 41
- الف) فرع دوم ادامۀ مسئله 34: 43
- اشاره 43
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 43
- ب) مسئله 35: «اذا زوّجه رجل امرأه فضولاً، فزنی بأمها او بنتها ثم اجاز العقد 45
- 1) توضیح کلام مرحوم سید رحمه الله: 45
- متن مسئله 35: 45
- 2) کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 46
- 3) توضیح استاد مد ظلّه در معنای کشف حکمی: 47
- خلاصۀ درس این جلسه: 49
- اشاره 49
- الف) مسئلۀ 39: عدم جواز جمع بین الأختین: 49
- 1) متن عروه و توضیح آن: 49
- 2) توضیح فقرۀ «أو مختلفتین»: 50
- 3) توجیه مرحوم آقای بروجردی به کلمۀ «أو مختلفتین»: 51
- 4) توجیه امام راحل قدس سرّه و نقد آن: 52
- 5) توجیه سوم برای «مختلفتین» و نقد آن: 53
- 1) متن مسئله 40 و توضیح آن: 54
- ب) مسئله 40-42: 54
- 2) متن مسئله 41 و توضیح آن: 55
- 3) متن مسئله 43 و توضیح آن: 55
- اشاره 57
- اشاره 57
- 1) استدلال به آیه شریفه و روایت مسعده بن زیاد: 57
- خلاصۀ درس این جلسه: 57
- الف) بررسی مسئله 42: لو تزوج باحدی الاختین ثمّ تزوّج بالاخری بطل عقد الثانیه 57
- 2) اشاره به صحّت روایت موسی بن بکر: 58
- 3) نقل دو روایت زراره: 59
- 4) بررسی معارضه دو روایت زراره با صحیحه ابی بکر حضرمی: 60
- اشاره 60
- بررسی تفسیر مرحوم آقای خویی از صحیحه ابی بکر حضرمی: 60
- 5) تفسیر شیخ طوسی از صحیحه ابی بکر حضرمی: 61
- اشاره 61
- ب) آیا انتفاع از خواهر اوّل، موقوف بر انقضاء عدّه خواهر دوّم است؟ 61
- 1) اشاره به آرای علماء در مسئله: 61
- 1) متن مسئله: 62
- ج) بررسی مسئله 42: لو تزوج بالاختین و لم یعلم السابق و اللاحق 62
- 2) کلام استاد - مد ظلّه - در مسئله: 62
- 2) اشاره به مبنای اصولی مسئله: 63
- 3) ادامه مسئله 43: 63
- 4) تذکراتی درباره کلام سید رحمه الله: 63
- الف) تکمله ای دربارۀ بحث بطلان عقد خواهر دوم: 66
- اشاره 66
- خلاصۀ درس این جلسه: 66
- 1) تحریر محل کلام و مورد بحث: 66
- 2) بیان مراد از تحریم در آیۀ حُرِّمَتْ عَلَیْکُمْ أُمَّهاتُکُمْ ...: 67
- ب) بررسی روایتی که جمع بین اختین را به عقد انقطاعی جایز می داند: 70
- ج) بررسی حکم اجبار مرد به طلاق در جایی که باید از هر دو خواهر اجتناب کند: 71
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 73
- اشاره 73
- 1) نفی حکم به لسان نفی موضوع: 74
- الف) طرح مفاد قاعده لا ضرر طبق نظر مرحوم صاحب کفایه: 74
- 1) پذیرش مبنای مرحوم آقای آخوند رحمه الله در مفاد «لا ضرر»: 76
- ب) نقد نظرات مرحوم آقای آخوند توسط استاد - مدّ ظلّه -: 76
- 3) عدم شمول لا ضرر نسبت به احکام عقلی: 76
- 2) شمول دلیل لا ضرر نسبت به احکام ظاهری: 77
- 3) عدم جواز مخالفت قطعی در صورت نفی حکم احتیاط: 77
- 5) شمول دلیل لا ضرر نسبت به احتیاط روی فرض عدم دلالت روایات: 78
- 4) احتیاط یک حکم شرعی مستفاد از روایات است: 78
- 6) امکان تنزیل در احکام عقلی محضِ از سوی شارع: 79
- اشاره 82
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 82
- 1) طرح مسئله: 82
- 2) فرمایش مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 83
- 3) نقد سخن آقای حکیم رحمه الله توسط استاد مد ظله: 84
- 4) نظر استاد مد ظله در مسئله: 85
- 5) اشکال استاد مد ظله به کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 86
- 1) نقل کلام مرحوم آقای حکیم: 87
- الف) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم «قدس سرّه» در تفسیر آیه مورد بحث: 87
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 87
- اشاره 87
- ب) نقل روایات مربوط به تسریح به احسان: 88
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم: 88
- اشاره 88
- 2) توضیح روایت: 89
- 1) صحیحه ابی بصیر: 89
- 3) موثقه ابن فضّال: 90
- اشاره 91
- ج) روایت دیگر در مورد تسریح باحسان: 91
- 4) روایت سماعه: 91
- 2) روایت خطبه نکاح امام باقر «علیه السلام»: 92
- 1) صحیحه عبد الرحمن ابن اعین: 92
- 3) روایت خطبه نکاح امام جواد «علیه السلام»: 93
- 4) روایت خطبه نکاح امام صادق «علیه السلام»: 93
- د) اشاره به کلمات مفسّران در تفسیر آیه مورد بحث: 94
- 6) عبارت تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم قمی: 94
- 1) نظرهای مفسّران در تفسیر آیه: 94
- 5) صحیحه ابی مریم: 94
- 2) تذکر نکته ای درباره تفسیر تبیان: 95
- 3) نگاهی به آیات تسریح در قرآن و مفاد تسریح در آنها: 95
- 4) کلام مرحوم آقای خویی درباره آیه 232 بقره: 96
- 5) بررسی کلام مرحوم آقای خویی «قدس سرّه»: 96
- ه) بررسی کلام مرحوم آقای خویی در استدلال به آیه فوق: 97
- اشاره 97
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خویی و اشاره به معنای ظاهری آیه مورد بحث: 98
- 3) اشکال دوم مرحوم آقای خویی به استدلال به آیه فوق: 99
- 4) بررسی اشکال دوم مرحوم آقای خویی: 100
- اشاره 103
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 103
- 1) متن روایت عمر بن حنظله: 104
- 2) توضیح سند و متن روایت: 104
- اشاره 104
- 3) تقریب صحیح برای استدلال به روایت فوق: 105
- 4) جریان قاعده قرعه در مقام: 106
- ب) نگاهی به ادله قرعه: 107
- 1) خلاصه کلام مرحوم آقای خمینی قدس سرّه: 107
- اشاره 107
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خمینی: 109
- 3) نقل مباحثه طیار با زراره و توضیح آن: 112
- 5) نتیجه بحث تا اینجا و تکمیل بحث از ادله قرعه و تطبیق آن بر مقام: 113
- 4) کلام مرحوم امام درباره مناظره فوق و بررسی آن: 113
- الف: پیگیری کلام پیرامون روایات قرعه 115
- 1 - بررسی روایت محمد بن حکیم 115
- خلاصه درس قبل و این جلسه: 115
- اشاره 115
- 1 - تقریب جواز تمسک 118
- ب: تمسک به قرعه برای تعیین زوجۀ واقعیه 118
- 2 - مختار استاد - مد ظله - در مقام 118
- ج: بررسی نهائی کیفیت تعیین تکلیف دو خواهر مذکور 120
- متن عروه: 120
- نظر استاد مد ظله: 121
- کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله: (اطلاق ادله قرعه) 121
- ادامه بررسی جریان «لا ضرر» 122
- بررسی استدلال به «لا ضرر» برای اثبات قرعه 123
- 1) اشکال استاد مد ظلّه در شمول دلیل ضرر و تمسک به آیۀ شریفه «فَإِمْساکٌ بِمَعْرُوفٍ...» نسبت به زن: 125
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 125
- اشاره 125
- 2) بیان استاد مد ظله در مورد حکم مهریّه در ما نحن فیه: 128
- اشاره 131
- الف) تکمیل بحث جلسه قبل در لزوم طلاق دادن: 131
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 131
- 1) طرح بحث: 133
- 2) کلام مرحوم آقای حکیم: 133
- 3) اشکال استاد مد ظله بر آقای حکیم «رحمه الله»: 134
- 4) تقریب صحیح تر برای جریان قرعه در مقام توسط استاد مد ظله: 136
- 5) توضیح بیشتر درباره قاعده «لا ضرر»: 136
- 6) اشکال در جریان قرعه در مقام: 137
- 1) اشاره به مبنای مرحوم آقای داماد در جمع بین حکم ظاهری و حکم واقعی: 138
- 2) اشاره به مبنای مرحوم آقای داماد در باب تنجیز علم اجمالی: 138
- ج) اشاره به برخی از مسائل اصولی: 138
- 4) مناقشه در اطلاق مبنای مرحوم آقای داماد در بحث علم اجمالی: 140
- 5) تطبیق بحث اصولی گذشته بر محل کلام: 141
- 6) آغاز بحث درباره قاعده عدل و انصاف: 141
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 143
- اشاره 143
- 1) نقل کلام مرحوم آقای حکیم: 144
- 2) توضیح کلام مرحوم آقای حکیم دربارۀ بحث میراث غرقی و مهدوم علیه: 146
- 3) مناقشه استاد - مد ظله - در کلام مرحوم آقای حکیم: 147
- 4) نتیجه گیری بحث: 149
- 1) متن عروه: 149
- ب) بررسی ادامه کلام مصنّف: 149
- 3) صورتهای وجود علم اجمالی در مسئله: 150
- 2) توضیح مسئله و صورتهای آن: 152
- 3) طرح بحث: 152
- 1) متن مسئله: 152
- 4) نگاهی به کلمات فقهاء در سند روایت محلّ بحث: 153
- 5) نگاهی به کلمات فقهاء دربارۀ روایت مورد بحث: 154
- الف) بررسی سند روایت جمیل بن دراج: 155
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 155
- 1) نقل روایت به طرق مختلف: 155
- اشاره 155
- 2) تقریب مرحوم آقای خویی برای تصحیح سند روایت: 156
- 3) نقد کلام آقای خویی «رحمه الله» توسط استاد مد ظله: 157
- 4) تقریب استاد مد ظله برای اعتبار روایت صدوق: 159
- 1) بیان وجه مختار عده ای که روایت را حمل به صورت عقد جدید کرده اند: 160
- ب) بررسی دلالت روایت: 160
- 2) مختار استاد مد ظله در دلالت روایت جمیل: 162
- 3) توضیحی دربارۀ کلام صاحب جواهر: 163
- اشاره 164
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 164
- 2) نقد استاد مد ظله: 165
- 1) نظر قائلان به ملازمه بین دو مسئله و تقریبی بر تخییر در جمع بین دو خواهر: 165
- ب) بررسی روایت عنبسه بن مصعب: 167
- 1) متن حدیث: 167
- 3) توضیح مختصری از حدیث عنبسه: 168
- 2) تذکری دربارۀ اشتباه جامع الاحادیث: 168
- 1) فرمایش مرحوم شیخ طوسی در جمع بین دو روایت: 169
- اشاره 169
- 2) جمع دو روایت توسط استاد مد ظله: 169
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 171
- د) عدم تعدّی حکم تخییر از اصیل به وکیل: 171
- 2) نقد استاد مد ظله: 172
- 3) تقریبی از استاد مد ظله در تصحیح عقد اصیل: 173
- 4) بررسی تقریب فوق: 174
- اشاره 175
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 175
- 2) فروض مختلف مسئله و نظر مرحوم سید: 176
- 3) آغاز بررسی صور مسئله و فرمایش مرحوم آقای حکیم: 178
- 4) نظر استاد (مد ظله) دربارۀ فرمایش آقای حکیم: 179
- 6) توجیه مرحوم آقای گلپایگانی نسبت به کلام سید «رحمه الله»: 181
- 5) بررسی کلام مرحوم سید: 181
- 7) اشکال استاد (مد ظله) به مرحوم آقای گلپایگانی: 182
- 9) نظر استاد (مد ظله) نسبت به توجیه اخیر و نظر نهایی ایشان: 183
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 185
- اشاره 185
- 1) متن مسئله 47: 185
- الف) بررسی مسئله 47: لو کانت الأختان کلتاهما او إحداهما من الزنا 185
- 3) کلام مرحوم آقای حکیم: 186
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم توسط استاد مد ظله: 187
- ب) بررسی مسئله 48: اذا تزوّج الأختین ثم طلّقها طلاقاً رجعیاً 191
- 1) متن مسئله: 191
- 3) جواز تزویج با خواهر مطلّقه بائنه: 192
- 4) آیا ازدواج با خواهر، همسر انقطاعی پس از انقضاء مدت تزویج او و در زمانی که در عدّه است جایز است؟: 193
- اشاره 196
- الف) بررسی مسئله 48: لو کان عنده احدی الاختین بعقد الانقطاع و انقضت المده 196
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 196
- 1) متن عروه: 196
- 2) طرح مسئله (یادآوری): 197
- ب) بررسی سند روایت: 197
- 1) طرح اشکالات سند: 197
- 2) جواب استاد (مد ظله) از دو اشکال مذکور: 198
- 1) تقریب اجمالی بر وجود مطلقات دال بر جواز: 199
- ج) بررسی دلالت روایت: 199
- 2) طرح دو اشکال به مطلقات: 199
- 3) دفاع استاد (مد ظله) از اطلاق مطلقات و رد دو اشکال مذکور: 201
- 4) لزوم اخذ به مطلقات و عدم جواز تخصیص آنها در خصوص متعه: 203
- 5) وجهی دیگر برای جمع بین روایات: 204
- 1) متن عروه: 205
- 2) توضیح مسئله: 205
- 1) متن عروه: 205
- ه) بررسی مسئله 49: اذا زنی باحدی الاختین جاز له نکاح الاخری فی مده استبراء الاولی 205
- د) توضیح مسئله 48: و الظاهر انه کذلک اذا وهب مدتها و ان کان مورد النص انقضاء المده 205
- 3) ادامه متن عروه: 206
- 4) توضیح مسئله: 206
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 208
- اشاره 208
- 2) پاسخ استاد (مد ظله): 209
- 1) نظر مرحوم آقای خویی: 209
- ب) بررسی سبب فتوی ندادن مرحوم سید: 210
- 2) نقد استاد (مد ظله): 210
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم در مورد اعراض اصحاب از روایت برید: 210
- 4) نظر استاد (مد ظله): 213
- 6) نظر استاد (مد ظله): 214
- 5) کلام مشترک مرحوم آقای خویی و مرحوم آقای حکیم در مورد بیگانه بودن روایات برید و زراره از محل بحث: 214
- ج) بررسی حکم جمع بین دو بانوی فاطمی: 215
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 216
- 1) متن عروه: 217
- 2) توضیح نظر سید «رحمه الله»: 217
- 2) بررسی سند تهذیب و تقریب اعتبار آن: 218
- 1) لزوم بررسی سندی: 218
- 3) مناقشه در صحت طریق تهذیب و تذکر اشتباه نجاشی: 219
- 4) بررسی سند روایت در علل (بررسی حال ابان بن عثمان و محمد بن علی ماجیلویه): 220
- ج) مروری بر تاریخچه مسئله: 222
- 1) قائلان به تحریم جمع بین فاطمیتین یا متوقفین در مسئله: 222
- 2) نسبت قول به تحریم به شیخ صدوق: 224
- 3) ادامه کلام صاحب حدائق: 225
- 1) حکم وضعی در مسئله: 225
- د) نظر استاد (مد ظله) در مسئله: 225
- اشاره 225
- 2) شیخ صدوق «رحمه الله» و قول به حرمت: 226
- 3) بررسی دلالت روایت: 227
- فصل فی العقد و أحکامه 231
- اشاره 231
- 1) عدم کفایت تراضی باطنی: 231
- اشاره 231
- 2) کلام مرحوم شیخ انصاری قدس سرّه در مقام: 232
- 3) جواب مرحوم آقای حکیم به فرمایش شیخ رحمه الله: 233
- 4) توجیه فرمایش شیخ انصاری قدس سرّه: 233
- 5) اشکال استاد مد ظلّه به تقریب أخیر کلام شیخ انصاری رحمه الله: 234
- اشاره 235
- نکتۀ 1: 235
- چند نکته: 235
- 7) استدلالی دیگر از مرحوم آقای خویی به اعتبار لفظ در انشاء عقد: 235
- 9) بررسی این استدلال یا تأیید: 236
- نکتۀ 3: 236
- 10) استدلال مرحوم آقای خویی قدس سرّه به روایات باب متعه: 237
- اشاره 237
- نقد استدلال مرحوم آقای خوئی قدس سرّه توسط استاد مد ظله: 238
- 11) عمده دلیل در اعتبار لفظ در باب انشاء عقد نکاح: 238
- 1) طرح بحث (یادآوری): 240
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 240
- الف) بررسی کلام شیخ انصاری در اشتراط لفظ در عقد کلام: 240
- اشاره 240
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خویی: 241
- 3) تفسیر استاد مد ظله در مورد عبارت مرحوم شیخ انصاری قدس سرّه: 242
- اشاره 243
- 1) روایت قصۀ «حولاء» و تقریب استدلال به آن: 243
- 2) جواب استاد مد ظلّه از استدلال به این روایت: 244
- 3) تمسک به روایات باب «متعه» (روایت ابان بن تغلب): 245
- 4) پاسخ استاد مد ظله از استدلال به روایت ابان بن تغلب: 246
- الف) بررسی روایات در اشتراط لفظ در عقد نکاح: 248
- اشاره 248
- 1) روایت ابان بن تغلب: 248
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 248
- 2) روایت ثعلبه: 249
- 3) صحیحه هشام بن سالم: 251
- 4) موثقه سماعه عن ابی بصیر: 252
- 5) روایت احول: 253
- 6) روایت هشام بن سالم الجوالیقی: 254
- ب) آیا بکار بردن مادۀ «متعه» در عقد نکاح دائم کافی است؟ 255
- اشاره 255
- *تقریب اشکال از مرحوم آقای خویی و نقد استاد - مد ظلّه - 256
- خلاصه درس قبل و این جلسه: 257
- 1 - طرح ادله (یادآوری و تکمیل) 257
- اشاره 257
- الف) ادامه بررسی کفایت «متعت» در صیغه عقد دائم 257
- 3 - تقریبی دیگر برای اثبات اطلاق 260
- 1 - متن عروه: 261
- 4 - روایت خاص در مسئله 261
- ب) اعتبار عربیت در صیغه نکاح 261
- 3 - ادله اعتبار عربیت در صیغه نکاح 262
- 2 - توضیح عبارت مصنف 262
- 4 - بررسی اجماع در مسئله 263
- 5 - نقل و توضیح کلام صاحب جواهر (دلیل سوم بر اعتبار عربیت) 264
- 6 - نقد کلام صاحب جواهر قدس سرّه توسط استاد مد ظله 265
- 7 - کلام محقق کرکی و اشکال مرحوم آقای خویی بدان 266
- 8 - نظر استاد - مد ظلّه - در مسئله 267
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 268
- 1) استدلالی بر کفایت لفظ «متّعت»: 268
- 2) اشکال آقای خویی رحمه الله به استدلال مذکور: 268
- الف) کفایت یا عدم کفایت لفظ متّعت: 268
- اشاره 268
- 4) استدلال ابن ادریس رحمه الله بر عدم کفایت لفظ «متّعت»: 270
- 5) پاسخ استاد مد ظلّه به استدلال ابن ادریس رحمه الله: 271
- 1) اخذ به قدر متیقن: 272
- اشاره 272
- ب) حکم اشتراط یا عدم اشتراط صیغۀ ماضی در انشاء عقد نکاح: 272
- 2) اجتناب از بی قید و بند شدن ازدواج: 272
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 274
- 1 - بررسی تحقق اجماع در اعتبار عربیت در صیغۀ نکاح 274
- 2/1 - روایت أبو البختری 276
- اشاره 276
- 2 - بررسی روایات در اعتبار عربیت در صیغه نکاح 276
- سند روایت: 276
- 2/2 - روایات لکل قوم نکاح 277
- 4) تکمیل بحث اعتبار ماضویت در صیغۀ نکاح 278
- 6) بررسی ادله اعتبار ماضویت 280
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 282
- اشاره 282
- الف): عدم وجود اطلاق یا عموم، در باب کیفیت اجرای صیغه عقد نکاح 282
- 1): نفی اعتبار «ماضویت» در صیغه عقد نکاح با تمسک به سیرۀ عقلاء و متشرعه 284
- 2): نظر استاد مد ظله در مورد استدلال به روایات باب متعه برای عدم اعتبار ماضویت در صیغۀ عقد 284
- 3) دلیل دیگر بر اعتبار لفظ ماضی در صیغۀ عقد، صراحت لفظ ماضی در انشاء: 285
- ج) فالأحوط اعتبار الماضویه 287
- متن عروه: 287
- د) ادله جواز تقدیم قبول بر ایجاب 288
- اشاره 288
- 1) اطلاقات: 288
- 2) روایات مربوط به عقد متعه: 288
- اشاره 289
- 3) آیا صیغۀ «أتزوّجکِ» مصداق قبول متقدم است یا اینکه صیغۀ ایجاب است؟ (کلام مرحوم حکیم و نظر استاد مد ظلّه) 289
- کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 290
- کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 290
- نظر استاد مد ظلّه 291
- الف) تذکر دو نکته راجع به درس های گذشته: 292
- اشاره 292
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 292
- 1) نقل کلام مرحوم آقای حکیم: 294
- ب) پی گیری بحث جواز تقدیم قبول بر ایجاب: 294
- اشاره 294
- 2) نقد مرحوم آقای خویی بر کلام مذکور: 294
- 4) عدم لزوم ایجاب و قبول در عقود: 295
- ج) آیا می توان «قبلت» را بر ایجاب مقدم داشت: 296
- 1) بیان کلام مرحوم صاحب مدارک: 296
- اشاره 296
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 298
- 1 - کلام مرحوم آقای گلپایگانی رحمه الله 298
- اشاره 298
- 3 - کلام مرحوم آقای حکیم: 299
- 2 - مناقشۀ استاد - مد ظله - 299
- 4 - مناقشۀ استاد - مد ظله - بر کلام مرحوم آقای حکیم 301
- اشاره 305
- 1) آیا تقدیم قبول بر ایجاب صحیح است؟ 305
- الف) بررسی اجماع در دو مسئله: 305
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 305
- 2) آیا مرد می تواند در عقد نکاح متصدّی ایجاب شود؟ 306
- ب) نظر استاد - مد ظلّه -: 306
- اشاره 306
- 3) نظر استاد - مد ظلّه -: 308
- 2) نظر مرحوم آقای گلپایگانی رحمه الله: 308
- ج) اتیان عقد نکاح به لفظ امر: 309
- اشاره 309
- 1) توضیح مسئله با بیان یک مثال رایج: 309
- 3) بررسی روایات مسئله: 310
- 2) نظر فقهاء در مسئله: 310
- خلاصه درس قبل و این جلسه: 313
- 1 - کفایت انشاء نکاح با «زوّجتکها» در پاسخ «زوّجنی فلانه» 313
- اشاره 313
- 2 - مناقشات شهید اول رحمه الله به استدلال به روایت: 314
- 3 - مناقشات دیگری از شهید ثانی به استدلال به روایت: 315
- پاسخ اشکال اول: 316
- 4 - پاسخ شهید ثانی رحمه الله به مناقشات چهارگانه: 316
- پاسخ اشکال دوم: 317
- پاسخ اشکال چهارم: 318
- پاسخ اشکال سوّم: 318
- 4 - مناقشۀ مرحوم آقای حکیم قدس سرّه در کلام شهید ثانی قدس سرّه: 319
- 6 - فرمایش صاحب عروه در مسئلۀ تزویج مالک بین عبد و امۀ خودش 320
- 5 - توضیح استاد مد ظلّه و تکملۀ ایشان بر کلام مرحوم آقای حکیم در مسئلۀ تزویج مالک بین دو مملوک خود 320
- الف) کفایت امر متقدّم از ذکر قبول بعد از ایجاب: 322
- اشاره 322
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 322
- 1) کلام مرحوم آقای حکیم رحمه الله: 322
- اشاره 322
- 2) اشکالات مرحوم آقای خویی به کلام مرحوم آقای حکیم: 324
- 3) نقد کلام مرحوم آقای خویی توسط استاد مد ظله: 327
- الف) بررسی حکم نکاح اخرس: 331
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 331
- اشاره 331
- اشاره 331
- 2) دلیل دوّم کفایت اشاره (نیاز) 334
- 5) نقل و توضیح کلام مرحوم آقای خویی: 337
- ب) بررسی روایت مسعده بن صدقه: 338
- 1) متن روایت: 338
- 3) فقه الحدیث: 339
- 4) بررسی استظهار مرحوم آقای خویی از روایت مسعده: 341
- 5) اشاره به بحث اصولی عام: 342
- الف) آیا بر فرض تمکّن شخص اخرس از توکیل، اشارۀ او در تحقق عقد کفایت می کند؟ 345
- اشاره 345
- خلاصه درس قبل و این جلسه: 345
- اشاره 345
- به بیانی دیگر: 346
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 357
- اشاره 357
- الف) دلیل عمده در کفایت اشارۀ اخرس در فرض تمکّن از وکیل (روایات باب طلاق): 357
- ب) عدم لزوم «تحریک لسان» همراه با اشاره: 358
- 1) کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 358
- 2) مناقشۀ استاد مد ظلّه نسبت به کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 358
- ج) تقدم کتابت بر اشاره: 360
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 361
- 1) عدم کفایت کتابت در عقد نکاح: 361
- اشاره 361
- 2) عدم لزوم تطابق بین الفاظ ایجاب و قبول: 362
- 3) آیا «نعم» بعد از استفهام از عقد، کفایت از ایجاب می کند؟ 363
- 4) حکم لحن و غلط در صیغۀ عقد: 364
- 6) آیا دانستن معانی کلمات صیغه معتبر است؟ 366
- 7) اشتراط موالات بین ایجاب و قبول: 367
- 8) عدم انصراف ادله عقود به عقود متعارفه: 368
- 9) نقد استاد - مد ظلّه -: 369
- الف) اشتراط یا عدم اشتراط اتحاد مجلس ایجاب و قبول: 371
- 1) متن عروه: 371
- اشاره 371
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 371
- 1) متن عروه: 372
- ب) اشتراط تنجیز در عقد نکاح: 372
- 3) صور مسئله طبق بیان شیخ انصاری رحمه الله: 373
- 4) بررسی حکم هر یک از صور مسئله: 374
- اشاره 378
- اشاره 378
- الف) بررسی حکم تعلیق در عقد نکاح از جنبه عقلی: 378
- خلاصۀ درس این جلسه: 378
- اشاره 379
- 2) امکان تعلیق منشأ: 379
- اشکالی در باب استصحاب کلی قسم ثانی و پاسخ آن 379
- 4) وقوع تعلیق در شرعیات: 382
- 5) بررسی اشکالی از مرحوم سید رحمه الله: 383
- ب) بررسی مسئله تعلیق از جهت تتبعی: 384
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 384
- اشاره 384
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 385
- 3) سایر صور مسئله در کلام مرحوم آقای خویی و حکم آنها: 385
- 4) بررسی کلام مرحوم آقای خویی رحمه الله: 386
- 5) استدلال به روایات برای بطلان تعلیق: 388
- الف) تمسک به دلیل لفظی در مسئله: 389
- خلاصۀ درس این جلسه: 389
- 1) استدلال صاحب جواهر رحمه الله بر مبطلیّت تعلیق در عقود به روایات: 389
- اشاره 389
- 3) پاسخ استاد مد ظلّه به استدلال آقای خویی رحمه الله: 390
- 1) بیان صاحب کشف اللثام رحمه الله: 391
- ب) تمسک به اجماع در مسئله: 391
- 2) بیان صاحب جواهر رحمه الله: 392
- 3) بررسی ادّعای اجماع توسط استاد مدّ ظله: 393
- 4) کلام علاّمه حلّی رحمه الله: 394
- 6) بررسی کلام شهید اوّل رحمه الله: 395
- اشاره 398
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 398
- الف) ذکر دو دلیل بر اعتبار تنجیز در عقد نکاح: 398
- 1) عدم تحقق اجماع بر بطلان تعلیق در باب وکالت: 399
- ب) نظر استاد مد ظله نسبت به دو دلیل فوق: 399
- 2) عدم اولویت داشتن عقود معارضی نسبت به باب وکالت: 401
- 1) فرق اول، کلام صاحب جواهر رحمه الله: 404
- ج) بیان وجوه تفاوتی که میان دو نحوۀ از وکالت ممکن است گذاشته شود: 404
- 3) تفاوت دوم: 405
- 2) نظر استاد مد ظلّه نسبت به کلام مرحوم صاحب جواهر رحمه الله: 405
- 5) تفاوت سوم: 406
- 4) نظر استاد مد ظلّه: 406
محمد بن الحسن الطوسی باسناده عن محمد بن علی بن محبوب عن ابی عبد الله البرقی عن محمد بن سنان عن منصور الصیقل عن ابی عبد الله علیه السلام قال: لا بأس بالرجل ان یتمتع اختین(1)
ظاهر روایت، این است که به عقد انقطاعی می توان دو خواهر را معاً گرفت.
ولی بر فرض که اشکال سندی به خاطر منصور صیقل که توثیق صریحی ندارد، نکنیم ولی چون این حکم بر خلاف اجماع مسلّم است و هیچ کس به ظاهر این روایت عمل نکرده و از طرفی با توجه به روایات دیگر، (همان طور که شیخ طوسی رحمه الله فرموده) قابل جمع هم هست، یا باید آن را طرح و یا حمل کنیم.
شیخ رحمه الله می فرماید: چون در این روایت تصریح نشده که جمع بین متعتین جایز بوده و هر دو را در یک زمان می توان متعه کرد، لذا با توجه به روایات دیگر می توان آن را به جواز متعۀ هر کدام یکی پس از دیگری حمل نمود.
ج) بررسی حکم اجبار مرد به طلاق در جایی که باید از هر دو خواهر اجتناب کند:
متن عروه: ادامۀ مسئله 43... و هل یجبر علی هذا الطلاق دفعاً لضرر الصبر علیها؟ لا یبعد ذلک لقوله تعالی «فَإِمْساکٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِیحٌ بِإِحْسانٍ...
در جایی که می داند عقد یکی از دو خواهر باطل است اما آن را معیناً نمی شناسد و باید احتیاط کند، آیا می توان هیچ اقدامی جهت روشن شدن تکلیف آنها نکند یا او را مجبور می کنند که امر زوجیت آنها را با طلاق دادن به همان کیفیت مذکور در صدر مسئله معلوم کند تا ضرری که متوجه آنها است دفع شود زیرا آنها نه بهرۀ زوجیت را دارا هستند و نه می توانند به دیگری شوهر کنند.
مرحوم سید می فرماید بعید نیست استناداً به آیۀ شریفۀ مذکور بتوان او را به این کار مجبور کرد.
البته باید قیدی به آن اضافه کرد زیرا فرض مسئله در جایی است که آن دو زن به
1- (1) وسائل ابواب ما یحرم بالمصاهره، باب 27، ج 2.