- 1380/7/30 دوشنبه درس شمارۀ (352) کتاب النکاح/سال چهارم 1
- اشاره 1
- بحث در اعتبار تنجیز در عقد نکاح بود، 1
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 1
- اشاره 1
- واجب معلّق و مشروط 2
- نظر مرحوم شیخ انصاری رحمه الله: 2
- نظر استاد مد ظلّه: 2
- نظر مرحوم آخوند رحمه الله: 3
- تذکری در کلام شهید ثانی رحمه الله: 7
- اشاره 9
- الف) توضیح مختار مرحوم آقای داماد در بحث واجب معلق و مشروط و دفع اشکال وارد بر آن: 9
- ج) نظریۀ مختار در مورد صور مختلف تعلیق در عقد: 15
- بررسی مسئلۀ 12 اذا اوقعا العقد علی وجهٍ یخالف الاحتیاط اللازم مراعاته 17
- نتیجۀ بحث سابق: 17
- اشاره 17
- خلاصۀ درس و این جلسه: 17
- متن عروه: 17
- بررسی صور مسئله: 18
- بیان مطلب: 21
- اشاره 21
- توضیح عبارت عروه: 21
- 2) طرح اشکال مرحوم آقای حکیم و مرحوم آقای خویی رحمه الله: 23
- اشاره 23
- الف) دفع اشکال تناقض در عبارت مصنف در مسئله 12 (یادآوری و تکمیل): 23
- خلاصۀ درس این جلسه: 23
- 1) قسمتی از عبارت متن: 23
- 3) پاسخ اشکال: 24
- 2) توضیح عبارت متن: 25
- ب) بررسی مسئله 13: یشترط فی العاقد المجری للصیغه الکمال بالبلوغ و العقل 25
- 1) متن مسئله: 25
- اشاره 28
- اشاره 31
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 31
- اشاره 31
- الف) بررسی کلام مرحوم امام خمینی در مورد دلالت آیه شریفه «وَ ابْتَلُوا الْیَتامی حَتّی إِذا بَلَغُوا النِّکاحَ...» بر اعتبار بلوغ در معاملات صبی: 31
- اشاره 32
- مناقشه استاد مد ظله: 32
- 2) کلام مرحوم امام خمینی در مورد احتمال دوم و بیان استاد مد ظله: 33
- اشاره 33
- مناقشه استاد مد ظله: 34
- اشاره 36
- مناقشه استاد مد ظلّه: 36
- 3) کلام مرحوم امام خمینی در مورد احتمال سوم: 36
- 4) کلام مرحوم امام خمینی در مورد احتمال چهارم: 37
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 41
- اشاره 41
- الف) ادامه بررسی اشکال صاحب جواهر به غایی بودن «حتی»: 41
- 1) چکیده کلام صاحب جواهر و ایراد مرحوم امام خمینی به آن (یادآوری): 41
- 2) دفاع استاد - مد ظلّه - از صاحب جواهر: 42
- 3) توجیهی برای مفهوم فی الجمله داشتن «حتی» غایی در آیه شریفه: 43
- 2) بررسی کلام مرحوم امام خمینی توسط استاد - مد ظلّه -: 44
- 1) نقل ادامه کلام مرحوم امام خمینی: 44
- ب) نقل و بررسی ادامه کلام مرحوم امام خمینی: 44
- ج) بررسی مفاد «حتی اذا» در آیات قرآن: 45
- 1) اشاره به برخی از آیاتی که در آنها «حَتّی إِذا» بکار رفته است: 45
- 2) آیات نیازمند بحث: 46
- 3) تأییدی ذوقی بر شرطیه بودن اذا، و نتیجه گیری بحث: 48
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 53
- اشاره 53
- 1) طرح اشکال: 53
- الف) بررسی اشکالی در مورد کلام مرحوم امام درباره آیه ابتلاء (یادآوری و تکمیل): 53
- 2) بحثی اصولی در باب مفاهیم: 54
- 3) پاسخ به اشکال فوق با توجه به بحث اصولی مفاهیم: 56
- ب) نقل و بررسی کلام مرحوم آقای حکیم درباره آیه ابتلاء: 57
- 1) نقل کلام مرحوم آقای حکیم با توضیح استاد - مد ظلّه -: 57
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم: 58
- ج) اشاره به نکته ای در کلام شیخ در مکاسب: 59
- 1) طرح یک اشکال: 59
- 2) پاسخ اشکال: 60
- الف) ادامه بحث در مورد استدلال به آیه: 63
- 1) فرمایش آقای حکیم رحمه الله (تکرار): 63
- خلاصۀ درس این جلسه: 63
- اشاره 63
- 3) اشکالاتی که به استدلال به آیه وارد شده است: 65
- 4) پاسخهای صاحب جواهر رحمه الله به اشکال اول: 66
- 5) اشکالات استاد - مد ظلّه - به بیان صاحب جواهر رحمه الله: 67
- اشاره 68
- ب) تمسک به حدیث رفع القلم بر بطلان عقد صبی: 68
- 1) اشکالات شیخ انصاری رحمه الله به دلالت حدیث رفع القلم: 68
- 2) ابهام در عبارت شیخ رحمه الله: 69
- اشاره 72
- اشاره 72
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 72
- الف) بررسی اجماع در مسئله: 72
- 1) نقل کلام غنیه و طرح اشکال در ادعای اجماع: 73
- 2) پاسخ اشکال فوق: 74
- 3) اعتبار اجماع منقول در غنیه: 76
- 1) خلاصه کلام شیخ انصاری درباره حدیث رفع قلم، با توضیحات: 77
- 3) بررسی ایراد مرحوم آقای خویی به اشکال اوّل: 78
- 2) ایرادات مرحوم آقای خویی: 78
- 4) بررسی ایراد مرحوم آقای خویی به اشکال دوم شیخ انصاری: 79
- ج) ادامه کلام شیخ انصاری درباره بطلان معاملات صبی: 80
- اشاره 82
- 1) کلام مرحوم شیخ انصاری در مورد حدیث «عمد الصبی و خطاءه واحد»: 82
- الف) بررسی ادلّه بطلان عقد صبی 82
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 82
- اشاره 82
- 3) پاسخ استاد مد ظله نسبت به اشکال فوق: 86
- 4) اشکال دوم مرحوم آقای خویی: 87
- اشاره 87
- 5) کلام مرحوم شیخ انصاری در مورد روایت أبو البختری: 88
- نظر استاد مد ظله 88
- اشاره 88
- پاسخ مرحوم شیخ رحمه الله از اشکال: 90
- پاسخ استاد مد ظله به اشکال 90
- 6) اشکال مرحوم آقای خویی به قسمتی از کلام مرحوم شیخ: 91
- 8) دو اشکال از استاد مد ظله به کلام مرحوم شیخ: 92
- خلاصۀ درس این جلسه: 95
- الف) ادامه بررسی روایات «عمد الصبی خطاء»: 95
- 1) بیان آقای خویی رحمه الله در مورد اختصاص روایات «عمد الصبی خطاء» به باب جنایات: 95
- اشاره 95
- 3) بیان استاد مد ظلّه در مورد اختصاص روایات عمد الصبی خطأ به باب جنایات: 96
- 1) بیان آقای خمینی در جمع ما بین روایات: 97
- ب) بررسی فرمایش مرحوم آقای خمینی قدس سرّه: 97
- 2) بیان استاد مد ظلّه: 98
- 3) جمع ما بین روایات به نظر استاد مدّ ظله: 102
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 105
- اشاره 105
- اشاره 106
- بیان آقای داماد رحمه الله: 106
- توجیه فرمایش مرحوم امام خمینی رحمه الله 107
- نظر نهایی استاد مد ظلّه 108
- اشاره 109
- استدراکی از بحث جلسۀ قبل 110
- 3) مروری بر احادیث رفع القلم: 111
- الف) ادامه نقل و بررسی کلام مرحوم امام درباره مسلوب العباره بودن صبی: 113
- اشاره 113
- اشاره 113
- خلاصۀ درس این جلسه: 113
- 1) نقل کلام مرحوم امام با توضیحات استاد - مد ظله -: 114
- 3) نقد استاد - مد ظلّه - نسبت به استدلال مرحوم امام: 115
- 4) اشاره به ادامه کلام مرحوم امام و بررسی آن 117
- 1) کلام مرحوم حاج شیخ محمد حسین اصفهانی: 119
- 2) بررسی کلام مرحوم اصفهانی توسط استاد - مد ظلّه -: 119
- 3) دیدگاه استاد - مد ظلّه - نسبت به حدیث فوق: 120
- ج) تذکر استاد - مد ظلّه - در آستانه ماه مبارک رمضان: 122
- توضیح اشکالات شیخ انصاری درباره حدیث رفع قلم 123
- اشاره 123
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 123
- 2) کلام مرحوم نایینی رحمه الله: 124
- 1) ملازمه بین نفی عقاب و نفی حکم تکلیفی (طرح بحث): 124
- 3) پاسخ کلام مرحوم نایینی: 125
- ب) توضیحی درباره اشکال دوم شیخ انصاری: 127
- ج) توضیحی درباره اشکال سوم: 128
- 2) تفسیر مرحوم اصفهانی درباره عبارت مکاسب: 128
- 1) طرح اشکال مرحوم سید یزدی: 128
- 3) توضیح استاد - مد ظلّه - درباره عبارت مکاسب: 129
- اشاره 131
- الف) آیۀ قرآن: 131
- خلاصۀ درس این جلسه: 131
- 1) روایاتی که به این لسان است که صبی قبل از بلوغ، جواز امر ندارد: 132
- ب) روایات: 132
- 2) احادیث رفع قلم از صبی: 133
- 3) روایاتی که عمد صبی را خطا شمرده است: 136
- 1) توضیح استدلال اصولیین به آیه شریفه (ما کُنّا مُعَذِّبِینَ) : 138
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 138
- الف) استدراک درباره بحثهای گذشته: 138
- اشاره 138
- 2) توضیحی درباره استفاده عدم ملازمه بین نفی مؤاخذه و نفی احکام از عبارت مکاسب: 139
- 2) اشکال اول: 140
- 1) کلام شیخ انصاری: 140
- ب) بررسی کلام شیخ انصاری درباره حدیث ابی البختری: 140
- 3) اشکال دوم: 141
- 4) ردّ اشکال دوّم: 141
- 5) اشکال سوّم: 142
- 7) ردّ اشکال چهارم: 144
- الف) مروری بر ادله بطلان عقد صبی: 146
- اشاره 146
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 146
- اشاره 146
- 1) ادله عام صحّت: 150
- ب) ادله صحت عقد صبی: 150
- 3) بررسی حال سلمه بن الخطّاب: 151
- 4) بررسی حال ابراهیم بن ابی یحیی: 152
- 5) راهی دیگر برای اثبات اعتبار روایت فوق: 154
- 6) توضیحی دربارۀ نقل اقوال از سوی مرحوم آقای حکیم: 154
- ج) عقدی که مست انجام دهد: 155
- 1) متن عروه: 155
- 2) توضیح مرحوم آقای خویی و بررسی آن: 155
- 7) نتیجه گیری نهایی بحث عقد صبی: 155
- لا اعتبار بعقد السکران 157
- 1) کلام مرحوم صاحب عروه: 157
- اشاره 157
- اشاره 157
- الف) بررسی صحت یا عدم صحت عقد سکران (مرد مست) و سکری (زن مست): 157
- 2) نقد استاد مد ظلّه نسبت به نحوۀ طرح مسئله توسط مرحوم صاحب عروه: 158
- ب) بررسی صحیحه ابن بزیع و احتمالهای مطرح در آن: 162
- 1) پیرامون سند روایت و دفع اشکال مرحوم آقا ضیاء: 162
- اشکال مرحوم محقق کرکی و مرحوم شهید ثانی به توجیه مرحوم علامه: 164
- توجیه اول، کلام مرحوم علامه: 164
- 2) پیرامون دلالت روایت ابن بزیع و توجیهات مطرح شده: 164
- توجیه دوم کلام مرحوم مجلسی اول: 165
- توجیه سوم، کلام مرحوم کاشف اللثام: 166
- اشکال استاد مد ظلّه به کلام کشف اللثام: 167
- اشاره 169
- عقد السکری اذا اجازت بعد الافاقه 169
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 169
- متن روایت: 169
- متن عروه: 169
- 1) طرح سه اشکال از صاحب ریاض: 170
- الف) بررسی اشکالات وارده بر روایت ابن بزیع: 170
- 2) نقد استاد مد ظلّه: 170
- جهت اول: بررسی اعراض اصحاب: 171
- جهت دوم: روایت با چه اصلی از اصول قطعی مخالف است؟ 172
- اشکال محقق کرکی و شهید ثانی به علامه حلّی در استدلال به روایت ابن بزیع: 172
- بررسی اشکال دوم صاحب ریاض: 172
- بررسی اشکال سوم صاحب ریاض: 173
- نقد استاد از جواب اوّل: 174
- جواب اول: 174
- پاسخ اشکال: 174
- جواب دوّم: 174
- بررسی اشکال چهارم: 174
- پاسخ اشکال چهارم: 175
- نقد استاد مد ظله بر جواب اول: 175
- جواب دوم: 175
- جواب اول: 175
- اشکال استاد مد ظلّه بر پاسخ صاحب جواهر رحمه الله: 176
- ب) مقایسه مفاد روایت ابو ولاّد با روایت ابن بزیع: 176
- 1) نقل خلاصه ای از مفاد روایت ابو ولاّد: 176
- جواب دوم: 177
- پاسخ از اشکال استاد مد ظلّه: 177
- جواب اول: 177
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 179
- اشاره 179
- فارق دوم بین دو صحیحۀ ابو ولاّد و ابن بزیع 181
- پاسخ اول: 183
- اشکال دیگری به صحیحۀ ابن بزیع 183
- اشاره 183
- پاسخ دوم: 183
- پاسخ چهارم: 184
- پاسخ سوّم: 184
- أخذ به قواعد یا تخصیص قواعد 185
- چرا عقد سکران صحت فعلیه نداشته باشد؟ 188
- عدم فرق بین سکران و سکری 189
- اشاره 190
- متن عروه: 190
- الف) حکم عقد سفیه: 190
- اشاره 190
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 190
- 1) بیان مرحوم آقای حکیم و آقای خویی در مورد عدم شمول حدیث رفع: 191
- ب) صحت عقد مکره برای غیر خود: 191
- اشاره 191
- 2) مناقشۀ استاد - مد ظلّه - بر کلام این دو بزرگوار: 192
- 2) پاسخ مرحوم آقای خویی به اشکال مذکور: 193
- اشاره 193
- 1) طرح اشکال: 193
- اشاره 196
- الف) نقل و بررسی کلام مرحوم آقای خویی درباره صحت عقد مکره پس از رضایت: 196
- 1) نقل کلام مرحوم آقای خویی (یادآوری و تکمیل): 196
- خلاصۀ درس این جلسه: 196
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خویی توسط استاد - مد ظله -: 198
- 5) ادامه بررسی کلام مرحوم آقای خویی: 202
- 6) مقدمه ای در تحقیق مسئله از سوی استاد - مد ظلّه -: 203
- 7) تطبیق مقدمه فوق بر محلّ بحث: 205
- 2) توضیح مسئله: 206
- ب) اشاره به مسئله 15: 206
- 1) متن مسئله: 206
- خلاصۀ درس این جلسه: 207
- 1) متن مسئله: 207
- اشاره 207
- الف) مسئله 16 عروه: یشترط بقاء المتعاقدین علی الاهلیه الی تمام العقد 207
- 3) کلام مرحوم آقای خویی در توضیح صورتهای مسئله: 208
- 4) توسعه در موضوع مسئله: 209
- اشاره 209
- ب) وجوه لزوم بقاء صلاحیت متعاقدین: 209
- 2) نقد استاد مد ظله از وجه اول: 210
- 3) وجه دوم؛ انصراف ادله: 210
- 4) نگاهی به وجه دوم از نظر استاد - مد ظلّه - 211
- 5) وجه سوم؛ تفصیل مرحوم آقای حکیم: 211
- 6) نقد استاد - مد ظله - از وجه سوم: 212
- 7) بررسی تفصیل مطرح شده در کلام مرحوم آقای حکیم: 212
- 9) نقد استاد - مد ظله - از وجه چهارم: 215
- اشاره 217
- خلاصۀ درس این جلسه: 217
- اشاره 217
- 1) تکمیل بررسی اجماع: 217
- الف) پی گیری بحث لزوم بقاء اهلیت متعاقدین تا پایان عقد: 217
- 2) اعتبار مخاطبه بین المتعاقدین: 218
- 3) لزوم صدق معاقده: 218
- اشاره 219
- 5) قیاس عقود لازمه پیش از تحقق رکن دوم آن به عقود جائزه: 219
- 6) انصراف ادله: 220
- مناقشۀ استاد - مد ظله - 220
- ب) طرح مسئلۀ اشتراط تعیین زوج و زوجه و توضیحی پیرامون آن: 222
- متن عروه 222
- اشاره 225
- متن عروه: 225
- خلاصۀ درس این جلسه: 225
- 1) اجماع: 225
- الف) وجوه و ادلّه ای که برای اثبات بطلان عقد مطرح شده: 225
- 2) قیاس نکاح با سایر عقود: 225
- 5) استدلال به آیات و روایات توسط مرحوم آقای خویی رحمه الله: 226
- 3) شرطیت جواز استمتاع و عدم امکان استمتاع از طبیعت جامع: 226
- 4) لزوم تعیین از مرتکزات عقلاء است: 226
- 1) ردّ اجماع: 227
- ب) نقد وجوه مذکوره توسط استاد مد ظلّه: 227
- اشاره 227
- 3) ناتمام بودن دلیل شرطیت بالفعل جواز استمتاع:: 228
- 4) مخدوش بودن استدلال مرحوم آقای حکیم: 229
- 5) پاسخ به استدلال مرحوم آقای خویی: 230
- اشاره 230
- نظر استاد مد ظلّه: 231
- اشاره 232
- متن عروه: 232
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 232
- صورت اول: عنوان مطلقی در صیغۀ نکاح به کار برود 233
- اشاره 235
- صورت دوم: عنوان خاصی متعلق نکاح قرار گرفته است 235
- اشاره 238
- فرمایش مرحوم آقای خویی رحمه الله: 238
- بررسی فرمایش مرحوم آقای خویی رحمه الله: 238
- اشاره 240
- اشکال مرحوم آقای بروجردی رحمه الله به صاحب عروه: 240
- بررسی فرمایش مرحوم آقای بروجردی رحمه الله: 240
- اشاره 241
- مناقشۀ مرحوم آقای خویی رحمه الله به کلام عروه: 241
- ادامۀ مسئله: 242
- بررسی فرمایش مرحوم آقای خویی رحمه الله: 242
- بررسی فرمایش مرحوم آقای خویی رحمه الله: 242
- فرض دیگر مسئله: 243
- متن عروه: 246
- اشاره 246
- خلاصۀ درس این جلسه: 246
- طرح بحث: 247
- اشاره 248
- کلام شیخ طوسی رحمه الله در مبسوط: 248
- اشاره 249
- کلام علامه رحمه الله در تذکره: 249
- مستفاد از کلام علامه در تذکره: 249
- مستفاد از کلام علامه: 250
- ادامه کلام علامه رحمه الله: 250
- اشاره 250
- اشکال استاد مد ظلّه بر کلام مرحوم سید رحمه الله: 251
- اشاره 253
- نقد استاد مد ظلّه بر آیت الله حکیم رحمه الله: 253
- نقد و نظر استاد مد ظله: 256
- اشاره 256
- 1) طرح مسئله: 257
- اشاره 257
- خلاصۀ درس این جلسه: 257
- الف) اختلاف زوج و زوجه در اصل تعیین: 257
- 4) فرمایش استاد - مد ظلّه - و بیان مراد سید رحمه الله: 258
- 3) اشکال دیگر به فتوای سید رحمه الله: 258
- ب) اختلاف زوج و زوجه در معیَّن: 260
- ج: اختلاف زوج و ولی زوجه در معیَّن، هرگاه آن دو تنها در نیتشان تعیین کرده باشند. 260
- اشاره 260
- 3 - اقوال فقها در مسئله 263
- 2 - متن روایت: 263
- 4) اعراض مشهور از روایت: 264
- اشاره 265
- خلاصۀ درس این جلسه: 265
- الف) توجیهی دیگر برای جریان اصاله الصحه در مسئله تنازع بین زوج و زوجه در تعیین: 265
- 1) بررسی کلام مرحوم سید دربارۀ اعراض مشهور از روایت: 267
- ب) ادامه بحث پیرامون صحیحه ابی عبیده حذّاء: 267
- اشاره 269
- نقد استاد مد ظلّه بر کلام مرحوم آیت الله خویی رحمه الله: 270
- 1 - بیان مورد روایت ابی عبیده از دیدگاه مرحوم آقای خویی: 273
- الف) اذا کان لرجل عده بنات، فزوج واحده و لم یسمّها عند العقد و لا عیّنها بغیر الاسم لکنه قصدها معینه 273
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 273
- اشاره 273
- 2) نقد فرمایش آقای خویی توسط استاد مد ظله: 274
- ب) محتملات روایت از دیدگاه محقق نراقی قدس سرّه: 275
- ج) بررسی اشکالات اصحاب، پیرامون این روایت: 276
- 1) ایراد اول؛ ایراد ابن ادریس (عدم تمییز): 276
- 2) پاسخ کاشف اللثام بر ایراد ابن ادریس: 276
- 4) نقد کلام صاحب جواهر رحمه الله توسط استاد مد ظله: 277
- د) ایراد دوم، ایراد صاحب جواهر رحمه الله 278
- ه) توجیه روایت ابو عبیده توسط محقق حلّی 279
- اشاره 279
- 2) تأمّل استاد مد ظله در توجیه محقق: 280
- 1) اشکال محقق کرکی و شهید ثانی بر توجیه محقق اول: 280
- و) نظر کاشف اللثام در توجیه روایت: 282
- الف) بررسی احتمالات چهارگانه: 283
- اشاره 283
- خلاصه درس قبل و این جلسه: 283
- ب) عدم صحت نکاح حمل: 287
- 1) متن عروه، مسئله 20: 287
- 2) عدم وجود «اجماع» در مسئله: 288
- 4) کلام مرحوم آقای حکیم: 289
- 5) نظر استاد مد ظله: 290
- 6) اشکال مرحوم حکیم بر کلام سید رحمه الله: 290
- اشاره 291
- فرمایش استاد مد ظله: 291
- خلاصه درس قبل و این جلسه: 291
- بررسی حواشی آقایان بر عروه: 293
- اشاره 293
- حاشیه مرحوم آقای خویی: 293
- اشاره 293
- نظر نهایی استاد مد ظله: 294
- حاشیه مرحوم آقای گلپایگانی: 294
- پاسخ استاد مد ظله: 294
- اشاره 294
- لا یشترط فی النکاح علم کل من الزوج و الزوجه باوصاف الأخر مما تختلف به الرغبات 295
- متن عروه: 295
- خلاصۀ درس این جلسه: 297
- اشاره 297
- اشاره 297
- فی مسائل متفرقه 297
- اشاره 297
- متن عروه: 297
- عدم جواز شرط خیار در عقد نکاح: 297
- وجه اول: اجماع فقها بر بطلان: 298
- وجه دوم: مخالفت با مقتضای عقد: 300
- پاسخ وجه مذکور: 301
- وجه سوم: مخالفت خیار فسخ با لزوم که از احکام نکاح است نه از حقوق طرفین: 301
- پاسخ استاد مد ظله به وجه مذکور: 302
- وجه چهارم: انحصار موارد جواز فسخ به عیوب خاصه: 303
- پاسخ استاد مد ظله به وجه مذکور: 303
- اشاره 304
- الف) نقد و بررسی کلام آقای خویی پیرامون بطلان اشتراط خیار در عقد نکاح: 304
- 1) یادآوری کلام مرحوم آقای خویی: 304
- خلاصۀ درس این جلسه: 304
- 2) نقد استاد مد ظلّه در مورد وجه اول: 305
- 3) پاسخ استاد مد ظلّه به وجه دوم: 308
- 1) نقل کلام ایشان: 309
- ب) نقد و بررسی ضابطه مطرح شده در کلام مرحوم آقای نائینی: 309
- 2) نقد استاد مد ظلّه: 309
- ج) بررسی بطلان عقد به وسیله شرط خیار: 310
- 1) متن عروه: 310
- استدلال صاحب عروه بر اینکه در مقام، شرط فاسد مفسد نیست. 312
- اشاره 312
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 312
- استدلال محقق خویی بر افساد شرط خیار نسبت به عقد نکاح و نقد آن 313
- مختار استاد دام ظله در مسئله 314
- اشاره 315
- بررسی اقوال در مسئله 315
- اشتراط خیار در مهر، در عقد دائم 315
- اشاره 316
- اشتراط خیار در مهر در عقد منقطع 316
- توضیح عبارت شرایع 318
- الف) لزوم تعیین مدّت در مورد اشتراط خیار در مهر: 320
- اشاره 320
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 320
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 320
- 2) نقد کلام مرحوم آقای خویی توسط استاد مد ظله: 321
- اشاره 322
- ب) تکمیل مبحث طریقه تشخیص حقی یا حکمی بودن لزوم عقد: 322
- 1) احکام الزامی و اباحی: 323
- 2) تمسک به ادله ای مانند «أَوْفُوا بِالْعُقُودِ» و «المؤمنون عند شروطهم» در مورد شک: 324
- الف) تتمه مسئله اول (اشتراط خیار در عقد نکاح): 327
- اشاره 327
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 327
- اشاره 327
- 2) طرح اشکال در عموم و اطلاق آیات و روایات: 329
- 2) توضیح عبارت متن: 335
- 1) عبارت عروه: 335
- 3) اشکال دلیل دوم (اقرار): 335
- 4) مناقشه استاد - مد ظلّه - در استدلال به دلیل اقرار در امثال مقام: 336
- 5) نکته کلی در عدم انحلال اخبارات: 337
- اذا ادعی رجل زوجیه امرأه فصدقته او ادعت امرأه زوجیه رجل فصدقها 339
- خلاصۀ درس این جلسه: 339
- اشاره 339
- اشاره 339
- متن عروه: 339
- اما اذا ادعی احدهما الزوجیّه و انکر الآخر 341
- متن عروه: 341
- متن عروه: 341
- و لا فرق فی ذلک بین کونهما بلدیین معروفین او غریبین. 341
- علی المنکر ترتب آثاره فی الظاهر لکن یجب علی کل منهما العمل علی الواقع فیما بینه و بین الله 342
- متن عروه: 342
- متن عروه: 342
- اذا حلف المنکر حکم بعدم الزوجیه بینهما 342
- بیان استاد - مد ظله - پیرامون قاعدۀ اقرار 343
- یجب علیه ایصال المهر الیها 346
- متن عروه: 346
- مناقشۀ استاد - مد ظله - بر کلام مرحوم آقای خویی 346
- متن عروه: 347
- لا یجب علیه نفقتها لنشوزها بالانکار 347
- مناقشه مرحوم آقای حکیم 347
- پاسخ استاد - مد ظله - به مناقشه مذکور 347
- اشاره 347
- خلاصۀ درس این جلسه: 349
- 1) یادآوری فتوای مرحوم سید: 349
- الف) بررسی مجدّد قاعده اقرار به صورت خلاصه: 349
- اشاره 349
- 2) اشکال مرحوم آقای خویی: 349
- 3) نقد استاد مدّ ظله: 350
- 4) دفاع استاد مد ظلّه از مرحوم آقای خویی: 350
- متن عروه: 351
- ب) بررسی بخش دیگری از مسئله دوم: 351
- 1) نقد استاد مد ظلّه: 351
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 353
- متن عروه: 353
- ج) بررسی عدم جواز اقداماتی که متوقف به اذن شوهر است: 353
- 2) اشکال استاد مد ظلّه به شیخ انصاری رحمه الله: 353
- 2) نقد استاد مد ظلّه: 354
- 2) نقد استاد مد ظلّه: 355
- 1) اشکال مرحوم آقای خویی: 355
- متن عروه: 355
- متن عروه: 356
- ه) رجوع مدّعی بعد از اقامۀ بیّنه: 356
- خلاصه درس این جلسه: 357
- الف) بررسی مسئله عروه اذا تزوج امرأه تدّعی خلوّها عن الزوج فادّعی زوجیّتها رجل آخر 357
- متن عروه 357
- اشاره 357
- مسامحه در کلام سیّد و توجیه آن 358
- فرض عدم بیّنه 358
- اشاره 359
- ب) تفصیل دو قول در مسئله 359
- 1) منافع بضع حرّه مضمون است یا نه؟ و بررسی تاریخی آن 360
- اشاره 361
- 2) فرمایش محقق خویی در مقام 361
- توضیح فرمایش محقق خویی 362
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 364
- الف) معنای عبارت «لم تسمع دعواه الا بالبینه» یا «لم یلتفت الی دعواه الا بالبینه» در کلمات فقهاء و بیان دیدگاه قائلین به عدم جریان قانون مدعی و منکر در مقام 364
- اشاره 364
- ب) بررسی نظر قائلین به جریان قانون مدعی و منکر در مقام و ثمرات ذکر شده برای آن: 365
- 1) کلام محقق کرکی در جامع المقاصد و علامه در تذکره: 365
- 3) توجیه استاد دام ظله برای کلام محقق کرکی و شهید ثانی بر مبنای شیخ انصاری رحمه الله در مسئله خروج از محل ابتلاء: 366
- 5) وجود ثمره در لوازم زوجیت: 369
- 7) نظر صاحب جواهر: 370
- 8) کلام مرحوم بروجردی در تصویر ثمره برای اجرای قانون مدعی و منکر در مقام: 371
- اشاره 373
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 373
- متن عروه: 373
- فصل فی مسائل متفرقه 373
- اشاره 373
- 1) طرح مسئله: 374
- الف) بررسی عبارت «لا تسمع دعواه الا بالبینه»: 374
- 3) سابقه طرح اشکال: 375
- نقد استاد مد ظله بر توجیه مرحوم آقای گلپایگانی: 376
- توجیه مرحوم آقای گلپایگانی 376
- نقل کلام مرحوم آقای خمینی رحمه الله 377
- پاسخ استاد مد ظله: 377
- نقد توجیه استاد و جواب آن: 377
- 1) توضیح عبارت «فحلف لا یکون حلفه»: 377
- ب) چند توضیح عبارتی نسبت به متن عروه (مسئله 3857): 377
- نقد کلام مرحوم امام خمینی رحمه الله 378
- 3) اغلاط چاپی مسئله (چاپ جامعه مدرسین): 379
- نکته توضیحی: 380
- خلاصۀ درس این جلسه: 381
- اشاره 381
- الف) بیان قرینه دال بر اینکه فرض مسئلۀ سید رحمه الله در انحصار راه ثبوت زوجیت در بینه، پیش از مراجعه به حاکم است: 381
- اشاره 382
- ب) نقل و بررسی روایات: 382
- 2 و 3 - مضمرۀ یونس و مکاتبۀ حسین بن سعید: 383
- 4 - موثقه سماعه: 384
- ج) جمع بین روایات: 385
- اشاره 385
- نقد استاد مد ظله بر کلام مرحوم آقای حکیم و بیان وجه جمع مختار: 386
- د) ادامۀ توضیح و شرح عبارت عروه: 387
- اشاره 390
- خلاصۀ درس این جلسه: 390
- 1) متن عروه (صد مسئله): 390
- الف) بررسی مسئله چهارم از مسائل متفرّقه: 390
- 2) توضیح: 390
- 3) نظر شهید ثانی در مسالک با توضیحی از استاد مد ظلّه: 391
- 4) نقد استاد مد ظلّه: 392
- 6) توضیح و نظر استاد مد ظلّه: 393
- ب) بررسی مسئله پنجم از مسائل متفرقه: 394
- 1) متن عروه (صدر مسئله): 394
- اشاره 397
- خلاصۀ درس این جلسه: 397
- ادّعای عدم تعارض بین روایت سماعه و سایر روایات 398
- اشاره 398
- جواب استاد دام ظله از ادّعای عدم تعارض 399
- ادامۀ بررسی مسئله خامسه 400
- سرایت تعارض از مدلول مطابقی به مدلول التزامی و عدم آن 401
- تقریبی برای نفی ثالث و نقد آن 402
- اشاره 402
- تقریب استاد دام ظله برای نفی ثالث مبنای حجیت اجمالی یکی از دو بیّنه لا علی التعیین 403
- الف) فرض اول: هیچ کدام از دو مدعی بیّنه ندارند (کلام مرحوم سید) 405
- اشاره 405
- اشاره 405
- بررسی فروض مطرح در مسئله پنجم 405
- 1) تتمیم کلام مرحوم سید توسط استاد مد ظله 406
- 3) پاسخ مرحوم آقای خویی از اشکال فوق 407
- 2) طرح یک اشکال 407
- 4) تکمیل جواب مرحوم آقای خویی توسط استاد مد ظله: 408
- اشاره 410
- ج) فرض سوم، هر دو مدعی بیّنه دارند (کلام مرحوم سید و توضیح استاد مد ظله) 411
- 1) طرح بحث: 413
- اشاره 413
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 413
- الف) توضیح کلام سید درباره تقدم مورد یکی از دو بیّنه بر مورد بیّنه دیگر: 413
- 2) متن عروه: 414
- 3) توضیح صورت های مسئله بر طبق متن عروه: 414
- ب) تقریر دیگری از صورتهای مسئله توسط استاد: 416
- 1) صورتهای مسئله: 416
- 2) حکم صورت های فرض اول: 417
- 3) حکم صورتهای فرض دوم: 418
- ج) بررسی کلام سید: 419
- 1) طرح اشکالات بر کلام سید: 419
- اشاره 420
- 2) توجیه کلام سید و پاسخ به اشکال اوّل توسط استاد مد ظلّه: 420
- استدلال بر مرجّح بودن اصل عملی نسبت به امارات متعارض 420
- تطبیق مبنای اصولی فوق بر محل کلام 421
- 4) تذکر یک نکته: 423
- اشاره 424
- متن عروه: 424
- 1) توضیح عبارت مرحوم سید: 424
- خلاصۀ درس این جلسه: 424
- الف) اذا کانت تشهد بالزوجیه من ذلک التاریخ الی زمان الثانیه 424
- 2) مناقشه در وجهی که برای فتوای سید رحمه الله ذکر کرده بودیم: 425
- 3) بیان وجه کلام سید رحمه الله توسط استاد مد ظله: 426
- ب) بخلاف الاختین و الام و البنت مع تقدم تاریخ الام 427
- متن عروه: 427
- متن عروه: 428
- 1) توضیح کلام سید رحمه الله: 428
- ج) وردت روایه تدل علی تقدیم بینه الرجل الا مع سبق بینه الامرأه المدعیه او الدخول بها فی الاختین 428
- 2) نقل و بررسی سند و حجیت روایت مذکور توسط استاد مد ظله: 429
- 3) آیا شهرت یا اجماع بر عمل به روایت محقق است؟ 430
حکومتی در کار نباشد باید اقوائیت را در نظر گرفت و در هر حال این آقایان حکم به تخصیص عام یا قاعده نمی کنند. در عین حال اگر جملۀ «مع امکان حملها...» را متمم جملۀ قبلی بدانیم بهتر است.
2 - متن روایت:
محمد بن یعقوب الکلینی باسناده عن ابی عبیده قال: سألت ابا جعفر علیه السلام عن رجل کن له ثلاث بنات ابکار فزوّج إحداهن رجلاً و لم یسمّ التی زوّج للزوج و لا للشهود و قد کان الزوج فرض لها صداقها فلما بلغ ادخالها علی الزوج بلغ الزوج انها الکبری من الثلاثه فقال الزوج لابیها: انما تزوجت منک الصغیره من بناتک قال: فقال ابو جعفر علیه السلام: ان کان الزوج رءاهنّ کلّهن و لم یسمّ له واحده منهن فالقول فی ذلک قول الاب و علی الاب فیما بینه و بین الله ان یدفع الی الزوج الجاریه التی کان نوی ان یزوجها ایاه عند عقده النکاح و ان کان الزوج لم یرهنّ کلّهن و لم یسمّ له واحده منهنّ عند عقده النکاح فالنکاح باطل.(1)
مورد روایت جایی است که مهریه تعیین شده باشد لذا اگر روایت را بر خلاف قواعد و در عین حال عمل به آن را لازم بدانیم نمی توان از این مورد تعدی نمود.
همچنین ظاهر روایت این است که پس از تسلیم آن دختری که پدر نیت کرده بود آن زن و لو اینکه زوج مدعی است دیگری را نیت کرده است، بر او حلال و دارای صحت واقعیه می شود.
3 - اقوال فقها در مسئله
مرحوم سید می فرمایند مشهور در این مسئله قائل به تحالف شده اند ولی مرحوم آقای خویی ایراد گرفته و مطلب صحیحی را فرموده می گویند: موردی که مشهور قائل به تحالف شده اند همان فرع قبل است که اختلاف در این است که آیا آن کسی که در عقد تعیین شد فاطمه بود یا خدیجه و اما در این فرع که کسی را در عقد تعیین نکرده اند و تنها در نیت هر یک از زوج و ولی زوجه شخصی غیر از آن کسی که در
1- (1) وسائل، کتاب النکاح، ابواب عقد النکاح و اولیاء العقد، باب 15، ح 1.