نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 10 صفحه 404

مفروض این است که هر دوی اینها نادر است اما نمی توانیم بگویم که هر دو بیّنه مرتکب تعمّد کذب یا اشتباه شده اند. زیرا این امر بسیار نادر و بعید است. بلکه اجمالاً می توانیم بگوییم که یکی از دو بیّنه لا علی التعیین اشتباه است و بیّنۀ دیگر لا علی التعیین صحیح است. بنابراین حجت اجمالی پیدا می شود که یکی از این دو بیّنه مطابق با واقع است و آن بیّنه ای که حجت فی البین است نفی ثالث می کند. این مطلب مبنای مرحوم آخوند است(1) و ما این مبنای حجت اجمالی را قائل هستیم ازاین رو در مقام حکم می کنیم که اجمالاً یکی از این دو خواهر، زوجۀ این مرد است یا یکی از این مادر و دختر، زوجۀ این مرد است و آثار حجت اجمالی یعنی زوجیت یکی از این زنها بار می شود. در باب شهادت به اعلمیت نیز اگر دو بینه متعارض شد نفی ثالث می شود و مراعات احتیاط یا تخییر بین این دو نفر مورد تعارض باید بشود. به هر حال مرحوم سید و آقایان محشین اینجا چیزی ذکر نکرده اند. من فرصت نشد کلمات شرّاح عروه را ببینم که آیا به مرحوم سید از این جهت اشکالی کرده اند یا نه؟ ادامه بحث را به جلسه بعد موکول می کنیم.

«* و السلام *»