نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 10 صفحه 74

ممیز احتراز می کنند، ولی برای احتراز از طفل ممیز، از کلمه «بلوغ استفاده می کنند، عبارت «و ان یکون بالغاً کامل العقل» در عبارات فقهاء در ابواب مختلف فراوان بکار رفته است(1) ، در عبارت غنیه که در اینجا تنها کمال عقل را شرط کرده، شاید مؤید آن باشد که ایشان بلوغ را شرط نمی داند و در بیع صبی ممیز اشکال نمی کند.

ان قلت: از تمسّک به حدیث رفع قلم معلوم می گردد که با قید «کامل العقل»، هم صبی و هم نائم و هم مجنون از دایره صحت معاملات خارج می سازد.

قلت: اولاً: ابن زهره خبر واحد را حجت نمی داند و ثانیاً: این روایت را به عنوان احتجاج بر سنی ها آورده (یحتج علی المخالف بما رووه)، نقل این حدیث به گونه جدلی و به جهت اشتمال آن بر حکم مجنون می باشد و دلیلی بر این نیست که ابن زهره، در صدد استفاده حکم صبی هم از این روایت است.

2) پاسخ اشکال فوق:

با دقت بیشتر در کلمات فقهاء در می یابیم که هر چند فقهاء در بسیاری از موارد از کمال عقل معنایی متباین با معنای بلوغ اراده کرده اند، ولی در بسیاری از جاها مراد از کمال العقل معنایی است که بلوغ را هم به همراه دارد.(2) به عنوان نمونه به نقل چند عبارت از غنیه اکتفاء می کنیم: فمن قتل صیداً له مثل او ذبحه و کان حراً کامل العقل...

فعلیه فداءه بمثله من النعم و ان کان غیر کامل العقل فکفارته علی ولیه. لانه الّذی ادخله فی الاحرام و لیس بواجب علیه.(3)

1- (1) (توضیح بیشتر) در کتاب غنیه در موارد بسیار بلوغ را همراه با کمال عقل به عنوان شرط مستقل ذکر کرده است. ر. ک: ص 33، 118، 127، 131، 152، 363، 366، 403، 423، 425، 426، 438.
2- (2) (توضیح بیشتر) صریح ترین عبارتی که در این زمینه یافتیم در سرائر می باشد: ابن ادریس در بحث صلاه جمعه می گوید: فامّا قول بعض اصحابنا: «فما مرجع الی مکلفها من الشرائط فعشره» و عدّد البلوغ قسماً و کمال العقل قسماً آخر، فلا حاجه بنا الی ذلک بل اذا قلنا کمال العقل اجزانا عن البلوغ و اذا قلنا البلوغ لم یجرئنا، فالکمال شامل یدخل فیه القسم الآخر. سرائر (ینابیع فقهیه 718:4) با این حال خود ابن ادریس در بسیاری اوقات هم بلوغ و هم کمال عقل را شرط کرده است ر. ک: به عنوان نمونه ینابیع فقهیه 280:5، 335:20، 344، 219:23، 309:25 و نیز 211:23.
3- (3) غنیه: 161 (ینابیع 394:8).