- 1380/7/30 دوشنبه درس شمارۀ (352) کتاب النکاح/سال چهارم 1
- بحث در اعتبار تنجیز در عقد نکاح بود، 1
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 1
- اشاره 1
- اشاره 1
- نظر مرحوم شیخ انصاری رحمه الله: 2
- نظر استاد مد ظلّه: 2
- واجب معلّق و مشروط 2
- نظر مرحوم آخوند رحمه الله: 3
- تذکری در کلام شهید ثانی رحمه الله: 7
- اشاره 9
- الف) توضیح مختار مرحوم آقای داماد در بحث واجب معلق و مشروط و دفع اشکال وارد بر آن: 9
- ج) نظریۀ مختار در مورد صور مختلف تعلیق در عقد: 15
- اشاره 17
- بررسی مسئلۀ 12 اذا اوقعا العقد علی وجهٍ یخالف الاحتیاط اللازم مراعاته 17
- خلاصۀ درس و این جلسه: 17
- متن عروه: 17
- نتیجۀ بحث سابق: 17
- بررسی صور مسئله: 18
- توضیح عبارت عروه: 21
- بیان مطلب: 21
- اشاره 21
- اشاره 23
- 2) طرح اشکال مرحوم آقای حکیم و مرحوم آقای خویی رحمه الله: 23
- الف) دفع اشکال تناقض در عبارت مصنف در مسئله 12 (یادآوری و تکمیل): 23
- خلاصۀ درس این جلسه: 23
- 1) قسمتی از عبارت متن: 23
- 3) پاسخ اشکال: 24
- ب) بررسی مسئله 13: یشترط فی العاقد المجری للصیغه الکمال بالبلوغ و العقل 25
- 2) توضیح عبارت متن: 25
- 1) متن مسئله: 25
- اشاره 28
- اشاره 31
- الف) بررسی کلام مرحوم امام خمینی در مورد دلالت آیه شریفه «وَ ابْتَلُوا الْیَتامی حَتّی إِذا بَلَغُوا النِّکاحَ...» بر اعتبار بلوغ در معاملات صبی: 31
- اشاره 31
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 31
- مناقشه استاد مد ظله: 32
- اشاره 32
- 2) کلام مرحوم امام خمینی در مورد احتمال دوم و بیان استاد مد ظله: 33
- اشاره 33
- مناقشه استاد مد ظله: 34
- مناقشه استاد مد ظلّه: 36
- اشاره 36
- 3) کلام مرحوم امام خمینی در مورد احتمال سوم: 36
- 4) کلام مرحوم امام خمینی در مورد احتمال چهارم: 37
- اشاره 41
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 41
- الف) ادامه بررسی اشکال صاحب جواهر به غایی بودن «حتی»: 41
- 1) چکیده کلام صاحب جواهر و ایراد مرحوم امام خمینی به آن (یادآوری): 41
- 2) دفاع استاد - مد ظلّه - از صاحب جواهر: 42
- 3) توجیهی برای مفهوم فی الجمله داشتن «حتی» غایی در آیه شریفه: 43
- 2) بررسی کلام مرحوم امام خمینی توسط استاد - مد ظلّه -: 44
- ب) نقل و بررسی ادامه کلام مرحوم امام خمینی: 44
- 1) نقل ادامه کلام مرحوم امام خمینی: 44
- ج) بررسی مفاد «حتی اذا» در آیات قرآن: 45
- 1) اشاره به برخی از آیاتی که در آنها «حَتّی إِذا» بکار رفته است: 45
- 2) آیات نیازمند بحث: 46
- 3) تأییدی ذوقی بر شرطیه بودن اذا، و نتیجه گیری بحث: 48
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 53
- اشاره 53
- 1) طرح اشکال: 53
- الف) بررسی اشکالی در مورد کلام مرحوم امام درباره آیه ابتلاء (یادآوری و تکمیل): 53
- 2) بحثی اصولی در باب مفاهیم: 54
- 3) پاسخ به اشکال فوق با توجه به بحث اصولی مفاهیم: 56
- ب) نقل و بررسی کلام مرحوم آقای حکیم درباره آیه ابتلاء: 57
- 1) نقل کلام مرحوم آقای حکیم با توضیح استاد - مد ظلّه -: 57
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای حکیم: 58
- 1) طرح یک اشکال: 59
- ج) اشاره به نکته ای در کلام شیخ در مکاسب: 59
- 2) پاسخ اشکال: 60
- 1) فرمایش آقای حکیم رحمه الله (تکرار): 63
- خلاصۀ درس این جلسه: 63
- الف) ادامه بحث در مورد استدلال به آیه: 63
- اشاره 63
- 3) اشکالاتی که به استدلال به آیه وارد شده است: 65
- 4) پاسخهای صاحب جواهر رحمه الله به اشکال اول: 66
- 5) اشکالات استاد - مد ظلّه - به بیان صاحب جواهر رحمه الله: 67
- ب) تمسک به حدیث رفع القلم بر بطلان عقد صبی: 68
- اشاره 68
- 1) اشکالات شیخ انصاری رحمه الله به دلالت حدیث رفع القلم: 68
- 2) ابهام در عبارت شیخ رحمه الله: 69
- الف) بررسی اجماع در مسئله: 72
- اشاره 72
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 72
- اشاره 72
- 1) نقل کلام غنیه و طرح اشکال در ادعای اجماع: 73
- 2) پاسخ اشکال فوق: 74
- 3) اعتبار اجماع منقول در غنیه: 76
- 1) خلاصه کلام شیخ انصاری درباره حدیث رفع قلم، با توضیحات: 77
- 3) بررسی ایراد مرحوم آقای خویی به اشکال اوّل: 78
- 2) ایرادات مرحوم آقای خویی: 78
- 4) بررسی ایراد مرحوم آقای خویی به اشکال دوم شیخ انصاری: 79
- ج) ادامه کلام شیخ انصاری درباره بطلان معاملات صبی: 80
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 82
- اشاره 82
- 1) کلام مرحوم شیخ انصاری در مورد حدیث «عمد الصبی و خطاءه واحد»: 82
- الف) بررسی ادلّه بطلان عقد صبی 82
- اشاره 82
- 3) پاسخ استاد مد ظله نسبت به اشکال فوق: 86
- اشاره 87
- 4) اشکال دوم مرحوم آقای خویی: 87
- 5) کلام مرحوم شیخ انصاری در مورد روایت أبو البختری: 88
- اشاره 88
- نظر استاد مد ظله 88
- پاسخ مرحوم شیخ رحمه الله از اشکال: 90
- پاسخ استاد مد ظله به اشکال 90
- 6) اشکال مرحوم آقای خویی به قسمتی از کلام مرحوم شیخ: 91
- 8) دو اشکال از استاد مد ظله به کلام مرحوم شیخ: 92
- خلاصۀ درس این جلسه: 95
- 1) بیان آقای خویی رحمه الله در مورد اختصاص روایات «عمد الصبی خطاء» به باب جنایات: 95
- اشاره 95
- الف) ادامه بررسی روایات «عمد الصبی خطاء»: 95
- 3) بیان استاد مد ظلّه در مورد اختصاص روایات عمد الصبی خطأ به باب جنایات: 96
- 1) بیان آقای خمینی در جمع ما بین روایات: 97
- ب) بررسی فرمایش مرحوم آقای خمینی قدس سرّه: 97
- 2) بیان استاد مد ظلّه: 98
- 3) جمع ما بین روایات به نظر استاد مدّ ظله: 102
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 105
- اشاره 105
- اشاره 106
- بیان آقای داماد رحمه الله: 106
- توجیه فرمایش مرحوم امام خمینی رحمه الله 107
- نظر نهایی استاد مد ظلّه 108
- اشاره 109
- استدراکی از بحث جلسۀ قبل 110
- 3) مروری بر احادیث رفع القلم: 111
- الف) ادامه نقل و بررسی کلام مرحوم امام درباره مسلوب العباره بودن صبی: 113
- خلاصۀ درس این جلسه: 113
- اشاره 113
- اشاره 113
- 1) نقل کلام مرحوم امام با توضیحات استاد - مد ظله -: 114
- 3) نقد استاد - مد ظلّه - نسبت به استدلال مرحوم امام: 115
- 4) اشاره به ادامه کلام مرحوم امام و بررسی آن 117
- 1) کلام مرحوم حاج شیخ محمد حسین اصفهانی: 119
- 2) بررسی کلام مرحوم اصفهانی توسط استاد - مد ظلّه -: 119
- 3) دیدگاه استاد - مد ظلّه - نسبت به حدیث فوق: 120
- ج) تذکر استاد - مد ظلّه - در آستانه ماه مبارک رمضان: 122
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 123
- توضیح اشکالات شیخ انصاری درباره حدیث رفع قلم 123
- اشاره 123
- 2) کلام مرحوم نایینی رحمه الله: 124
- 1) ملازمه بین نفی عقاب و نفی حکم تکلیفی (طرح بحث): 124
- 3) پاسخ کلام مرحوم نایینی: 125
- ب) توضیحی درباره اشکال دوم شیخ انصاری: 127
- 2) تفسیر مرحوم اصفهانی درباره عبارت مکاسب: 128
- 1) طرح اشکال مرحوم سید یزدی: 128
- ج) توضیحی درباره اشکال سوم: 128
- 3) توضیح استاد - مد ظلّه - درباره عبارت مکاسب: 129
- اشاره 131
- الف) آیۀ قرآن: 131
- خلاصۀ درس این جلسه: 131
- ب) روایات: 132
- 1) روایاتی که به این لسان است که صبی قبل از بلوغ، جواز امر ندارد: 132
- 2) احادیث رفع قلم از صبی: 133
- 3) روایاتی که عمد صبی را خطا شمرده است: 136
- 1) توضیح استدلال اصولیین به آیه شریفه (ما کُنّا مُعَذِّبِینَ) : 138
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 138
- الف) استدراک درباره بحثهای گذشته: 138
- اشاره 138
- 2) توضیحی درباره استفاده عدم ملازمه بین نفی مؤاخذه و نفی احکام از عبارت مکاسب: 139
- 2) اشکال اول: 140
- 1) کلام شیخ انصاری: 140
- ب) بررسی کلام شیخ انصاری درباره حدیث ابی البختری: 140
- 3) اشکال دوم: 141
- 4) ردّ اشکال دوّم: 141
- 5) اشکال سوّم: 142
- 7) ردّ اشکال چهارم: 144
- الف) مروری بر ادله بطلان عقد صبی: 146
- اشاره 146
- اشاره 146
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 146
- 1) ادله عام صحّت: 150
- ب) ادله صحت عقد صبی: 150
- 3) بررسی حال سلمه بن الخطّاب: 151
- 4) بررسی حال ابراهیم بن ابی یحیی: 152
- 5) راهی دیگر برای اثبات اعتبار روایت فوق: 154
- 6) توضیحی دربارۀ نقل اقوال از سوی مرحوم آقای حکیم: 154
- 7) نتیجه گیری نهایی بحث عقد صبی: 155
- ج) عقدی که مست انجام دهد: 155
- 2) توضیح مرحوم آقای خویی و بررسی آن: 155
- 1) متن عروه: 155
- 1) کلام مرحوم صاحب عروه: 157
- اشاره 157
- الف) بررسی صحت یا عدم صحت عقد سکران (مرد مست) و سکری (زن مست): 157
- اشاره 157
- لا اعتبار بعقد السکران 157
- 2) نقد استاد مد ظلّه نسبت به نحوۀ طرح مسئله توسط مرحوم صاحب عروه: 158
- 1) پیرامون سند روایت و دفع اشکال مرحوم آقا ضیاء: 162
- ب) بررسی صحیحه ابن بزیع و احتمالهای مطرح در آن: 162
- اشکال مرحوم محقق کرکی و مرحوم شهید ثانی به توجیه مرحوم علامه: 164
- 2) پیرامون دلالت روایت ابن بزیع و توجیهات مطرح شده: 164
- توجیه اول، کلام مرحوم علامه: 164
- توجیه دوم کلام مرحوم مجلسی اول: 165
- توجیه سوم، کلام مرحوم کاشف اللثام: 166
- اشکال استاد مد ظلّه به کلام کشف اللثام: 167
- متن روایت: 169
- متن عروه: 169
- اشاره 169
- عقد السکری اذا اجازت بعد الافاقه 169
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 169
- 2) نقد استاد مد ظلّه: 170
- 1) طرح سه اشکال از صاحب ریاض: 170
- الف) بررسی اشکالات وارده بر روایت ابن بزیع: 170
- جهت اول: بررسی اعراض اصحاب: 171
- جهت دوم: روایت با چه اصلی از اصول قطعی مخالف است؟ 172
- اشکال محقق کرکی و شهید ثانی به علامه حلّی در استدلال به روایت ابن بزیع: 172
- بررسی اشکال دوم صاحب ریاض: 172
- بررسی اشکال سوم صاحب ریاض: 173
- نقد استاد از جواب اوّل: 174
- جواب اول: 174
- بررسی اشکال چهارم: 174
- جواب دوّم: 174
- پاسخ اشکال: 174
- نقد استاد مد ظله بر جواب اول: 175
- پاسخ اشکال چهارم: 175
- جواب دوم: 175
- جواب اول: 175
- ب) مقایسه مفاد روایت ابو ولاّد با روایت ابن بزیع: 176
- 1) نقل خلاصه ای از مفاد روایت ابو ولاّد: 176
- اشکال استاد مد ظلّه بر پاسخ صاحب جواهر رحمه الله: 176
- جواب دوم: 177
- پاسخ از اشکال استاد مد ظلّه: 177
- جواب اول: 177
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 179
- اشاره 179
- فارق دوم بین دو صحیحۀ ابو ولاّد و ابن بزیع 181
- پاسخ اول: 183
- اشکال دیگری به صحیحۀ ابن بزیع 183
- اشاره 183
- پاسخ دوم: 183
- پاسخ سوّم: 184
- پاسخ چهارم: 184
- أخذ به قواعد یا تخصیص قواعد 185
- چرا عقد سکران صحت فعلیه نداشته باشد؟ 188
- عدم فرق بین سکران و سکری 189
- اشاره 190
- الف) حکم عقد سفیه: 190
- اشاره 190
- متن عروه: 190
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 190
- ب) صحت عقد مکره برای غیر خود: 191
- 1) بیان مرحوم آقای حکیم و آقای خویی در مورد عدم شمول حدیث رفع: 191
- اشاره 191
- 2) مناقشۀ استاد - مد ظلّه - بر کلام این دو بزرگوار: 192
- 2) پاسخ مرحوم آقای خویی به اشکال مذکور: 193
- اشاره 193
- 1) طرح اشکال: 193
- خلاصۀ درس این جلسه: 196
- اشاره 196
- 1) نقل کلام مرحوم آقای خویی (یادآوری و تکمیل): 196
- الف) نقل و بررسی کلام مرحوم آقای خویی درباره صحت عقد مکره پس از رضایت: 196
- 2) بررسی کلام مرحوم آقای خویی توسط استاد - مد ظله -: 198
- 5) ادامه بررسی کلام مرحوم آقای خویی: 202
- 6) مقدمه ای در تحقیق مسئله از سوی استاد - مد ظلّه -: 203
- 7) تطبیق مقدمه فوق بر محلّ بحث: 205
- ب) اشاره به مسئله 15: 206
- 1) متن مسئله: 206
- 2) توضیح مسئله: 206
- خلاصۀ درس این جلسه: 207
- 1) متن مسئله: 207
- اشاره 207
- الف) مسئله 16 عروه: یشترط بقاء المتعاقدین علی الاهلیه الی تمام العقد 207
- 3) کلام مرحوم آقای خویی در توضیح صورتهای مسئله: 208
- 4) توسعه در موضوع مسئله: 209
- اشاره 209
- ب) وجوه لزوم بقاء صلاحیت متعاقدین: 209
- 3) وجه دوم؛ انصراف ادله: 210
- 2) نقد استاد مد ظله از وجه اول: 210
- 5) وجه سوم؛ تفصیل مرحوم آقای حکیم: 211
- 4) نگاهی به وجه دوم از نظر استاد - مد ظلّه - 211
- 7) بررسی تفصیل مطرح شده در کلام مرحوم آقای حکیم: 212
- 6) نقد استاد - مد ظله - از وجه سوم: 212
- 9) نقد استاد - مد ظله - از وجه چهارم: 215
- الف) پی گیری بحث لزوم بقاء اهلیت متعاقدین تا پایان عقد: 217
- 1) تکمیل بررسی اجماع: 217
- اشاره 217
- خلاصۀ درس این جلسه: 217
- اشاره 217
- 3) لزوم صدق معاقده: 218
- 2) اعتبار مخاطبه بین المتعاقدین: 218
- 5) قیاس عقود لازمه پیش از تحقق رکن دوم آن به عقود جائزه: 219
- اشاره 219
- 6) انصراف ادله: 220
- مناقشۀ استاد - مد ظله - 220
- متن عروه 222
- ب) طرح مسئلۀ اشتراط تعیین زوج و زوجه و توضیحی پیرامون آن: 222
- 2) قیاس نکاح با سایر عقود: 225
- خلاصۀ درس این جلسه: 225
- 1) اجماع: 225
- الف) وجوه و ادلّه ای که برای اثبات بطلان عقد مطرح شده: 225
- اشاره 225
- متن عروه: 225
- 5) استدلال به آیات و روایات توسط مرحوم آقای خویی رحمه الله: 226
- 3) شرطیت جواز استمتاع و عدم امکان استمتاع از طبیعت جامع: 226
- 4) لزوم تعیین از مرتکزات عقلاء است: 226
- ب) نقد وجوه مذکوره توسط استاد مد ظلّه: 227
- 1) ردّ اجماع: 227
- اشاره 227
- 3) ناتمام بودن دلیل شرطیت بالفعل جواز استمتاع:: 228
- 4) مخدوش بودن استدلال مرحوم آقای حکیم: 229
- 5) پاسخ به استدلال مرحوم آقای خویی: 230
- اشاره 230
- نظر استاد مد ظلّه: 231
- اشاره 232
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 232
- متن عروه: 232
- صورت اول: عنوان مطلقی در صیغۀ نکاح به کار برود 233
- اشاره 235
- صورت دوم: عنوان خاصی متعلق نکاح قرار گرفته است 235
- بررسی فرمایش مرحوم آقای خویی رحمه الله: 238
- فرمایش مرحوم آقای خویی رحمه الله: 238
- اشاره 238
- بررسی فرمایش مرحوم آقای بروجردی رحمه الله: 240
- اشاره 240
- اشکال مرحوم آقای بروجردی رحمه الله به صاحب عروه: 240
- اشاره 241
- مناقشۀ مرحوم آقای خویی رحمه الله به کلام عروه: 241
- ادامۀ مسئله: 242
- بررسی فرمایش مرحوم آقای خویی رحمه الله: 242
- بررسی فرمایش مرحوم آقای خویی رحمه الله: 242
- فرض دیگر مسئله: 243
- متن عروه: 246
- اشاره 246
- خلاصۀ درس این جلسه: 246
- طرح بحث: 247
- کلام شیخ طوسی رحمه الله در مبسوط: 248
- اشاره 248
- کلام علامه رحمه الله در تذکره: 249
- اشاره 249
- مستفاد از کلام علامه در تذکره: 249
- مستفاد از کلام علامه: 250
- اشاره 250
- ادامه کلام علامه رحمه الله: 250
- اشکال استاد مد ظلّه بر کلام مرحوم سید رحمه الله: 251
- نقد استاد مد ظلّه بر آیت الله حکیم رحمه الله: 253
- اشاره 253
- نقد و نظر استاد مد ظله: 256
- اشاره 256
- 1) طرح مسئله: 257
- اشاره 257
- الف) اختلاف زوج و زوجه در اصل تعیین: 257
- خلاصۀ درس این جلسه: 257
- 3) اشکال دیگر به فتوای سید رحمه الله: 258
- 4) فرمایش استاد - مد ظلّه - و بیان مراد سید رحمه الله: 258
- ب) اختلاف زوج و زوجه در معیَّن: 260
- ج: اختلاف زوج و ولی زوجه در معیَّن، هرگاه آن دو تنها در نیتشان تعیین کرده باشند. 260
- اشاره 260
- 3 - اقوال فقها در مسئله 263
- 2 - متن روایت: 263
- 4) اعراض مشهور از روایت: 264
- اشاره 265
- خلاصۀ درس این جلسه: 265
- الف) توجیهی دیگر برای جریان اصاله الصحه در مسئله تنازع بین زوج و زوجه در تعیین: 265
- ب) ادامه بحث پیرامون صحیحه ابی عبیده حذّاء: 267
- 1) بررسی کلام مرحوم سید دربارۀ اعراض مشهور از روایت: 267
- اشاره 269
- نقد استاد مد ظلّه بر کلام مرحوم آیت الله خویی رحمه الله: 270
- الف) اذا کان لرجل عده بنات، فزوج واحده و لم یسمّها عند العقد و لا عیّنها بغیر الاسم لکنه قصدها معینه 273
- 1 - بیان مورد روایت ابی عبیده از دیدگاه مرحوم آقای خویی: 273
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 273
- اشاره 273
- 2) نقد فرمایش آقای خویی توسط استاد مد ظله: 274
- ب) محتملات روایت از دیدگاه محقق نراقی قدس سرّه: 275
- ج) بررسی اشکالات اصحاب، پیرامون این روایت: 276
- 1) ایراد اول؛ ایراد ابن ادریس (عدم تمییز): 276
- 2) پاسخ کاشف اللثام بر ایراد ابن ادریس: 276
- 4) نقد کلام صاحب جواهر رحمه الله توسط استاد مد ظله: 277
- د) ایراد دوم، ایراد صاحب جواهر رحمه الله 278
- ه) توجیه روایت ابو عبیده توسط محقق حلّی 279
- اشاره 279
- 1) اشکال محقق کرکی و شهید ثانی بر توجیه محقق اول: 280
- 2) تأمّل استاد مد ظله در توجیه محقق: 280
- و) نظر کاشف اللثام در توجیه روایت: 282
- اشاره 283
- خلاصه درس قبل و این جلسه: 283
- الف) بررسی احتمالات چهارگانه: 283
- ب) عدم صحت نکاح حمل: 287
- 1) متن عروه، مسئله 20: 287
- 2) عدم وجود «اجماع» در مسئله: 288
- 4) کلام مرحوم آقای حکیم: 289
- 6) اشکال مرحوم حکیم بر کلام سید رحمه الله: 290
- 5) نظر استاد مد ظله: 290
- خلاصه درس قبل و این جلسه: 291
- فرمایش استاد مد ظله: 291
- اشاره 291
- حاشیه مرحوم آقای خویی: 293
- اشاره 293
- بررسی حواشی آقایان بر عروه: 293
- اشاره 293
- نظر نهایی استاد مد ظله: 294
- اشاره 294
- حاشیه مرحوم آقای گلپایگانی: 294
- پاسخ استاد مد ظله: 294
- لا یشترط فی النکاح علم کل من الزوج و الزوجه باوصاف الأخر مما تختلف به الرغبات 295
- متن عروه: 295
- خلاصۀ درس این جلسه: 297
- اشاره 297
- عدم جواز شرط خیار در عقد نکاح: 297
- فی مسائل متفرقه 297
- متن عروه: 297
- اشاره 297
- اشاره 297
- وجه اول: اجماع فقها بر بطلان: 298
- وجه دوم: مخالفت با مقتضای عقد: 300
- پاسخ وجه مذکور: 301
- وجه سوم: مخالفت خیار فسخ با لزوم که از احکام نکاح است نه از حقوق طرفین: 301
- پاسخ استاد مد ظله به وجه مذکور: 302
- وجه چهارم: انحصار موارد جواز فسخ به عیوب خاصه: 303
- پاسخ استاد مد ظله به وجه مذکور: 303
- اشاره 304
- الف) نقد و بررسی کلام آقای خویی پیرامون بطلان اشتراط خیار در عقد نکاح: 304
- 1) یادآوری کلام مرحوم آقای خویی: 304
- خلاصۀ درس این جلسه: 304
- 2) نقد استاد مد ظلّه در مورد وجه اول: 305
- 3) پاسخ استاد مد ظلّه به وجه دوم: 308
- ب) نقد و بررسی ضابطه مطرح شده در کلام مرحوم آقای نائینی: 309
- 1) نقل کلام ایشان: 309
- 2) نقد استاد مد ظلّه: 309
- ج) بررسی بطلان عقد به وسیله شرط خیار: 310
- 1) متن عروه: 310
- استدلال صاحب عروه بر اینکه در مقام، شرط فاسد مفسد نیست. 312
- اشاره 312
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 312
- استدلال محقق خویی بر افساد شرط خیار نسبت به عقد نکاح و نقد آن 313
- مختار استاد دام ظله در مسئله 314
- اشاره 315
- بررسی اقوال در مسئله 315
- اشتراط خیار در مهر، در عقد دائم 315
- اشاره 316
- اشتراط خیار در مهر در عقد منقطع 316
- توضیح عبارت شرایع 318
- الف) لزوم تعیین مدّت در مورد اشتراط خیار در مهر: 320
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 320
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 320
- اشاره 320
- 2) نقد کلام مرحوم آقای خویی توسط استاد مد ظله: 321
- اشاره 322
- ب) تکمیل مبحث طریقه تشخیص حقی یا حکمی بودن لزوم عقد: 322
- 1) احکام الزامی و اباحی: 323
- 2) تمسک به ادله ای مانند «أَوْفُوا بِالْعُقُودِ» و «المؤمنون عند شروطهم» در مورد شک: 324
- الف) تتمه مسئله اول (اشتراط خیار در عقد نکاح): 327
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 327
- اشاره 327
- اشاره 327
- 2) طرح اشکال در عموم و اطلاق آیات و روایات: 329
- 2) توضیح عبارت متن: 335
- 1) عبارت عروه: 335
- 3) اشکال دلیل دوم (اقرار): 335
- 4) مناقشه استاد - مد ظلّه - در استدلال به دلیل اقرار در امثال مقام: 336
- 5) نکته کلی در عدم انحلال اخبارات: 337
- اشاره 339
- خلاصۀ درس این جلسه: 339
- اذا ادعی رجل زوجیه امرأه فصدقته او ادعت امرأه زوجیه رجل فصدقها 339
- متن عروه: 339
- اشاره 339
- اما اذا ادعی احدهما الزوجیّه و انکر الآخر 341
- متن عروه: 341
- و لا فرق فی ذلک بین کونهما بلدیین معروفین او غریبین. 341
- متن عروه: 341
- علی المنکر ترتب آثاره فی الظاهر لکن یجب علی کل منهما العمل علی الواقع فیما بینه و بین الله 342
- متن عروه: 342
- متن عروه: 342
- اذا حلف المنکر حکم بعدم الزوجیه بینهما 342
- بیان استاد - مد ظله - پیرامون قاعدۀ اقرار 343
- یجب علیه ایصال المهر الیها 346
- متن عروه: 346
- مناقشۀ استاد - مد ظله - بر کلام مرحوم آقای خویی 346
- مناقشه مرحوم آقای حکیم 347
- متن عروه: 347
- لا یجب علیه نفقتها لنشوزها بالانکار 347
- اشاره 347
- پاسخ استاد - مد ظله - به مناقشه مذکور 347
- خلاصۀ درس این جلسه: 349
- 1) یادآوری فتوای مرحوم سید: 349
- الف) بررسی مجدّد قاعده اقرار به صورت خلاصه: 349
- 2) اشکال مرحوم آقای خویی: 349
- اشاره 349
- 3) نقد استاد مدّ ظله: 350
- 4) دفاع استاد مد ظلّه از مرحوم آقای خویی: 350
- متن عروه: 351
- ب) بررسی بخش دیگری از مسئله دوم: 351
- 1) نقد استاد مد ظلّه: 351
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 353
- متن عروه: 353
- ج) بررسی عدم جواز اقداماتی که متوقف به اذن شوهر است: 353
- 2) اشکال استاد مد ظلّه به شیخ انصاری رحمه الله: 353
- 2) نقد استاد مد ظلّه: 354
- 1) اشکال مرحوم آقای خویی: 355
- 2) نقد استاد مد ظلّه: 355
- متن عروه: 355
- ه) رجوع مدّعی بعد از اقامۀ بیّنه: 356
- متن عروه: 356
- اشاره 357
- الف) بررسی مسئله عروه اذا تزوج امرأه تدّعی خلوّها عن الزوج فادّعی زوجیّتها رجل آخر 357
- متن عروه 357
- خلاصه درس این جلسه: 357
- مسامحه در کلام سیّد و توجیه آن 358
- فرض عدم بیّنه 358
- اشاره 359
- ب) تفصیل دو قول در مسئله 359
- 1) منافع بضع حرّه مضمون است یا نه؟ و بررسی تاریخی آن 360
- اشاره 361
- 2) فرمایش محقق خویی در مقام 361
- توضیح فرمایش محقق خویی 362
- الف) معنای عبارت «لم تسمع دعواه الا بالبینه» یا «لم یلتفت الی دعواه الا بالبینه» در کلمات فقهاء و بیان دیدگاه قائلین به عدم جریان قانون مدعی و منکر در مقام 364
- اشاره 364
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 364
- 1) کلام محقق کرکی در جامع المقاصد و علامه در تذکره: 365
- ب) بررسی نظر قائلین به جریان قانون مدعی و منکر در مقام و ثمرات ذکر شده برای آن: 365
- 3) توجیه استاد دام ظله برای کلام محقق کرکی و شهید ثانی بر مبنای شیخ انصاری رحمه الله در مسئله خروج از محل ابتلاء: 366
- 5) وجود ثمره در لوازم زوجیت: 369
- 7) نظر صاحب جواهر: 370
- 8) کلام مرحوم بروجردی در تصویر ثمره برای اجرای قانون مدعی و منکر در مقام: 371
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 373
- متن عروه: 373
- فصل فی مسائل متفرقه 373
- اشاره 373
- اشاره 373
- 1) طرح مسئله: 374
- الف) بررسی عبارت «لا تسمع دعواه الا بالبینه»: 374
- 3) سابقه طرح اشکال: 375
- توجیه مرحوم آقای گلپایگانی 376
- نقد استاد مد ظله بر توجیه مرحوم آقای گلپایگانی: 376
- 1) توضیح عبارت «فحلف لا یکون حلفه»: 377
- نقد توجیه استاد و جواب آن: 377
- نقل کلام مرحوم آقای خمینی رحمه الله 377
- ب) چند توضیح عبارتی نسبت به متن عروه (مسئله 3857): 377
- پاسخ استاد مد ظله: 377
- نقد کلام مرحوم امام خمینی رحمه الله 378
- 3) اغلاط چاپی مسئله (چاپ جامعه مدرسین): 379
- نکته توضیحی: 380
- الف) بیان قرینه دال بر اینکه فرض مسئلۀ سید رحمه الله در انحصار راه ثبوت زوجیت در بینه، پیش از مراجعه به حاکم است: 381
- اشاره 381
- خلاصۀ درس این جلسه: 381
- ب) نقل و بررسی روایات: 382
- اشاره 382
- 2 و 3 - مضمرۀ یونس و مکاتبۀ حسین بن سعید: 383
- 4 - موثقه سماعه: 384
- اشاره 385
- ج) جمع بین روایات: 385
- نقد استاد مد ظله بر کلام مرحوم آقای حکیم و بیان وجه جمع مختار: 386
- د) ادامۀ توضیح و شرح عبارت عروه: 387
- 1) متن عروه (صد مسئله): 390
- خلاصۀ درس این جلسه: 390
- 2) توضیح: 390
- الف) بررسی مسئله چهارم از مسائل متفرّقه: 390
- اشاره 390
- 3) نظر شهید ثانی در مسالک با توضیحی از استاد مد ظلّه: 391
- 4) نقد استاد مد ظلّه: 392
- 6) توضیح و نظر استاد مد ظلّه: 393
- ب) بررسی مسئله پنجم از مسائل متفرقه: 394
- 1) متن عروه (صدر مسئله): 394
- خلاصۀ درس این جلسه: 397
- اشاره 397
- اشاره 398
- ادّعای عدم تعارض بین روایت سماعه و سایر روایات 398
- جواب استاد دام ظله از ادّعای عدم تعارض 399
- ادامۀ بررسی مسئله خامسه 400
- سرایت تعارض از مدلول مطابقی به مدلول التزامی و عدم آن 401
- اشاره 402
- تقریبی برای نفی ثالث و نقد آن 402
- تقریب استاد دام ظله برای نفی ثالث مبنای حجیت اجمالی یکی از دو بیّنه لا علی التعیین 403
- الف) فرض اول: هیچ کدام از دو مدعی بیّنه ندارند (کلام مرحوم سید) 405
- بررسی فروض مطرح در مسئله پنجم 405
- اشاره 405
- اشاره 405
- 1) تتمیم کلام مرحوم سید توسط استاد مد ظله 406
- 3) پاسخ مرحوم آقای خویی از اشکال فوق 407
- 2) طرح یک اشکال 407
- 4) تکمیل جواب مرحوم آقای خویی توسط استاد مد ظله: 408
- اشاره 410
- ج) فرض سوم، هر دو مدعی بیّنه دارند (کلام مرحوم سید و توضیح استاد مد ظله) 411
- خلاصۀ درس قبل و این جلسه: 413
- اشاره 413
- 1) طرح بحث: 413
- الف) توضیح کلام سید درباره تقدم مورد یکی از دو بیّنه بر مورد بیّنه دیگر: 413
- 2) متن عروه: 414
- 3) توضیح صورت های مسئله بر طبق متن عروه: 414
- 1) صورتهای مسئله: 416
- ب) تقریر دیگری از صورتهای مسئله توسط استاد: 416
- 2) حکم صورت های فرض اول: 417
- 3) حکم صورتهای فرض دوم: 418
- 1) طرح اشکالات بر کلام سید: 419
- ج) بررسی کلام سید: 419
- اشاره 420
- 2) توجیه کلام سید و پاسخ به اشکال اوّل توسط استاد مد ظلّه: 420
- استدلال بر مرجّح بودن اصل عملی نسبت به امارات متعارض 420
- تطبیق مبنای اصولی فوق بر محل کلام 421
- 4) تذکر یک نکته: 423
- متن عروه: 424
- اشاره 424
- 1) توضیح عبارت مرحوم سید: 424
- خلاصۀ درس این جلسه: 424
- الف) اذا کانت تشهد بالزوجیه من ذلک التاریخ الی زمان الثانیه 424
- 2) مناقشه در وجهی که برای فتوای سید رحمه الله ذکر کرده بودیم: 425
- 3) بیان وجه کلام سید رحمه الله توسط استاد مد ظله: 426
- ب) بخلاف الاختین و الام و البنت مع تقدم تاریخ الام 427
- متن عروه: 427
- 1) توضیح کلام سید رحمه الله: 428
- ج) وردت روایه تدل علی تقدیم بینه الرجل الا مع سبق بینه الامرأه المدعیه او الدخول بها فی الاختین 428
- متن عروه: 428
- 2) نقل و بررسی سند و حجیت روایت مذکور توسط استاد مد ظله: 429
- 3) آیا شهرت یا اجماع بر عمل به روایت محقق است؟ 430
نمازش باطل نباشد (یا مثلاً اگر عمداً طواف یا تقصیر را در حجّ ترک نماید، حجّ او باطل نباشد و همچنین اگر عمداً هنگام ذبح تسمیه نگوید، ذبیحۀ او حرام نباشد (هکذا) با اینکه مسلماً این امور اگر بصورت عمدی از صبی صادر شوند موجب بطلان عمل او می شود و حکم به صحت مستلزم تأسیس فقه جدیدی است. پس نمی توان قائل به وجود اطلاق در حدیث عمد الصبی...» شد.
نظر استاد مد ظله
این اشکال دوم به نظر ما نیز اشکال صحیح و واردی است. و کلام مرحوم آقای خویی در این قسمت تمام است.
5) کلام مرحوم شیخ انصاری در مورد روایت أبو البختری:
اشاره
مرحوم شیخ انصاری به مناسبت ذکر روایت «عمد الصبی و خطأه واحد» به نکته ای اشاره می نمایند و آن این است که می فرمایند اگر چه ما قبلاً در دلالت احادیث «رفع القلم عن الصبی» و مانند آن بر بطلان عقود صبی مناقشه کردیم و بر اساس سه اشکالی که به دلالت این احادیث وارد نمودیم. دلالت آنها را نپذیرفتیم، و لیکن در بین آن احادیث، روایتی وجود دارد که جملۀ «رفع القلم عن الصبی» در ذیل عبارت «عمد الصبی خطأه» واقع شده است که با توجّه به آن روایت می توان به حدیث «رفع قلم» نیز برای بطلان عقود صبی، تمسک نمود. قبل از توضیح مطلب مناسب است، متن روایت مذکور را ذکر نماییم.
«عبد الله بن جعفر فی قرب الأسناد عن علیّ بن السندی عن ابی البختری عن جعفر، عن أبیه، عن علی علیه السلام انه کان یقول؛ فی المجنون و المعتوه الذی لا یفیق و الصبی الذی لم یبلغ: عمدهما خطاء تحمله العاقله، و قد رفع عنها القلم» محل شاهد جمله «و قد رفع عنهما (المجنون و الصبی القلم» است که بعد از جمله «عمد هما خطاء...» واقع شده است. مرحوم شیخ می فرمایند جمله «و قد رفع عنهما القلم» جمله ای بی ارتباط و اجنبی با کلام قبل