کتابخانه بالقرآن

نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 12 صفحه 212

صفحه 212

اشکال اوّل: روایت ظهوری در بیان تمام ملاک ندارد و از آن کفایت اذن استفاده نمی شود.

در توضیح این اشکال ذکر مثالی عرفی، مفید به نظر می رسد، برخی از فقهاء در اواخر عمر دچار ضعف بنیه علمی شده و از مرتبه اجتهاد می افتند،(1) حال اگر کسی بگوید چنانچه شخص مقلدی به فتوای مجتهدی که در زمان اجتهاد خود صادر کرده عمل کند اشکالی ندارد و در تعلیل آن بگوید: «لانّه اصدر الفتوی و هو مجتهد»، آیا از این جمله استفاده می شود که در تقلید تنها شرط اجتهاد کافی است و شرایط دیگر همچون ایمان و رجولیت و عدالت معتبر نیست.

قطعاً این جمله چنین ظهوری ندارد، زیرا این جمله تنها در این مقام است که بقاء اجتهاد مجتهد تا ظرف عمل شرط نیست، بلکه همین که در هنگام صدور فتوا مجتهد بوده کفایت می کند و به الغاء سائر شرائط ناظر نیست.

حال به بحث از روایت مورد استدلال می پردازیم.

متن روایت چنین است: عن ابی عبد الله علیه السلام عن رجل اوصی الی رجل بولده و بمال لهم و اذن له عند الوصیه ان یعمل بالمال، و ان یکون الربح بینه و بینهم، فقال: لا بأس به، من اجل انّ اباهم قد اذن له فی ذلک و هو حی.(2)

تعلیل در این روایت، به این نکته اشاره می کند که حیات پدر در زمان عمل وصی به وصیت شرط نیست، بلکه همین مقدار که در زمان ایصاء، حیات داشته در نفوذ وصیت کافی است، این روایت در مقام اطلاق نبوده و از آن استفاده نمی شود که در

1- (1) - شنیده ام که وحید بهبهانی در اواخر عمر، خود را مجتهد نمی دانسته و می گفته سن من بالا رفته، قوای فکریم تحلیل رفته، نمی توانم استنباط کنم، لذا از شاگرد خود بحر العلوم فتوا می پرسیده و می گفته شما فقط فتوا را نقل کنید بدون ذکر دلیل تا من در آن شبهه پیدا نکنم، مرحوم آقای حاج آقا رضا همدانی هم در اواخر عمر رساله اش را جمع کرده و می گفته: من حافظه ام را از دست داده و نمی توانم فکر کنم، دیگر مجتهد نیستم و به مراجعه کنندگان می گفته کسی که از او تقلید کردید، دیگر وجود ندارد، و بدین شکل آنها را رد می کرده است.
2- (2) - وسائل 24885/427:19، باب 92، از کتاب الوصایا، ح 1؛ جامع الأحادیث، 35546/342:24، باب 67، از کتاب الوصایا، ح 1.