نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 12 صفحه 236

روایتی که در تفسیر آن وارد شده(1) سبیل از جهت دلیل و اقامۀ حجت است و ناظر به احکامی همچون ولایت و سرپرستی نیست.(2)

2 - مناقشۀ شیخ انصاری رحمه الله در دلالت آیه

شیخ انصاری رحمه الله در مسئلۀ ملکیت کافر بر مسلمان این آیه را مورد بررسی قرار داده و بحث کامل تری کرده می فرماید: لسان آیه از نظر عرف آبی از تخصیص است معنا ندارد که بگویند خداوند هرگز برای کفار بر مؤمنین راهی قرار نداده آنگاه در برخی موارد به آن استثنا بزنند. از طرف دیگر می دانیم شارع در برخی موارد مانند کافری که عبد کافرش اسلام اختیار کند مالکیت کافر بر مسلمان را پذیرفته است. در اینجا هر چند حاکم او را مجبور می کند که عبد را بفروشد لکن اصل ملکیت او منفسخ نمی شود و مانند رضاع نیست که اگر مثلاً زنی فرزند دخترش را شیر داد، دخترش به خاطر رضاع و حصول محرمیت به شوهرش حرام و ازدواجشان منفسخ می شود. حتی اگر آن کافر پیش از اینکه غلامش را بفروشد فوت کند عبد مسلمان به ورّاثش منتقل و وظیفۀ فروش او به آنان منتقل می شود هر چند آنان نیز کافر باشند نه اینکه ملکیت به آنان منتقل نشود. بنابراین اگر بگوییم مراد از «سبیل» ملکیت و امثال آن است لازمه اش تخصیص آیه در مواردی مانند مثالی که زدیم می شود در حالی که همان طور که گفتیم لسان آیه آبی از تخصیص است و نتیجه می گیریم که این معنا مراد نیست.

آنگاه ایشان دو احتمال در معنای آیه مطرح می کند اول اینکه بگوییم این آیه به قرینۀ ما قبل آن «فَاللّهُ یَحْکُمُ بَیْنَکُمْ یَوْمَ الْقِیامَهِ» ناظر به روز قیامت است یعنی در آن روز نیز غلبۀ حجت و منطق در محکمۀ عمل الهی با مؤمنین است و کفار بر آنها هیچ راهی ندارند.