نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 12 صفحه 49

این که عقد نکاح، عقدی لازم بوده و استثناءً در موارد نادری خیاری است. چنانچه از بیان خیار داشتن مجنون، سکوت کنند، عرفاً چنین استفاده می شود که مجنون خیاری ندارد و الّا می بایست مطرح می کردند. پس سکوت از بیان خیار در چنین مواردی اجازۀ عرفیه لزوم عقد است. این کلام در صورتی است که یقین داشته باشیم که خیار داشتن مجنون را ائمه معصومین علیهم السلام مطرح نکرده اند.

و اگر احتمال بدهیم که خیار داشتن مجنون مطرح شده لیکن آن به ما نرسیده است، بناء عملی عقلاء بر این است که چنین عقدی را لازم می دانند یعنی همانطوری که عقلاء تخصیص و تقیید را نیازمند بیان می دانند و تا زمانی که تخصیص و تقیید اثبات نشده، حکم را به نحو عموم و مطلق می دانند و این اصلی از اصول عقلایی است یعنی عملکرد عقلاء است در زمینۀ عدم ثبوت مخصص و مقید یعنی در مواردی که وجود مخصص و مقیّد مشکوک است بناء عملی عقلاء بر این است که تا مخصص و مقید ثابت نشده بر طبق عام و مطلق عمل می کنند نه این که از عام و مطلق یا از جای دیگر کشف کنند که مخصص و مقیّدی در کار نیست تا اماره ای از امارات عقلایی باشد. در مسئله نکاح نیز که عقدی لازم بوده و به ندرت خیاری است، بناء عملی عقلاء بر این است که تا زمانی که خیاری بودن آن اثبات نگردد آن را عقدی لازم دانسته با آن معامله لزوم می کنند و این روش عقلاء مورد ردع شارع مقدس قرار نگرفته و شارع احکام و قوانین خود را در همین محیط عقلاء صادر نموده است.

ج) استصحاب

تقریب دیگری نیز می توان ذکر کرد که آن استصحاب عدم خیار قبل از افاقۀ جنون است لکن صحت آن مبتنی بر جریان استصحاب در شبهات حکمیه است که ما آن را جاری نمی دانیم. نتیجه اینکه به دلیل اجماع و اطلاق دلیل صحت و قاعدۀ عقلائی لزوم و استصحاب - بنا بر مبنای کسانی که استصحاب را در شبهات حکمیه جاری می دانند - مجنون خیار فسخ ندارد.