نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 13 صفحه 113

3 - نظر استاد - مد ظلّه

منظور از انحلال، انحلال حقیقی نیست که حقیقتاً انشاءات و جعل های متعددی باشد یا چندین اخبار باشد، بلکه یک انشاء و یک اخبار بیشتر نیست و لکن در باب انشاءات، عقلاء انشاءات را به حسب احکام، مختلف دانسته و در بعضی موارد احکام را مستقل دانسته و انشاء آنها را در حکم متعدّد و در بعضی دیگر در حکم واحد به حساب می آورد.

مثلاً در جمله انشایی «همه به جبهه بروید»، عرف حکم به انحلال کرده احکام مجعوله را متعدد و اطاعت ها و امتثالهای آن را نیز متعدّد می داند مثل اینکه مولا متعدد انشاء کرده و فرموده باشد: زید تو برو، عمرو تو برو، و...، در نتیجه از نظر عقلایی عاجزین مأمور به خطاب نیستند. ولی در جمله خبریه «کل نار بارده» عرف قایل به انحلال نمی شود و مثل اخبارات متعدد نیست و فرضاً اگر دروغ را از معاصی صغیره بدانیم، این تکرار معصیت نیست تا کبیره گردد. پس موارد به حسب نظر عرف مختلف است. در ما نحن فیه نیز ممکن است گفته شود انحلال عقدی که روی شیء مرکب یا مشروط رفته انحلال حقیقی نیست.

4 - معنای انحلال و بیان فارق به نظر مرحوم آقای حکیم (که در مسئله مهریه در نکاح فضولی قایل به انحلال نشده ولی در مرکبات و مشروطات قایلند):

ایشان می فرمایند: معنای انحلال این نیست که حقیقتاً و استقلالاً عقود متعدّد در کار است و چند عقد واقع شده، بلکه به حسب قوانین عرفی در حکم تعدّد است.

اگر کسی خانه ای را به 40 میلیون تومان فروخت به این معنا نیست که به عدد اجزاء خانه - لایتناهی - عقد واقع شده و ثمن هم به همین صورت تبعیض پیدا می کند و تقسیم می شود بلکه یک عقد است که در بعضی احکام حکم تعدّد پیدا می کند.

عرف در بعضی موارد حکم انحلال عقد و تعدّد بار می کند و شارع مقدس نیز