نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 13 صفحه 200

2) کلام مرحوم آقای گلپایگانی

ایشان در حاشیۀ عروه در ذیل همان مسئله 43 بیانی را برای وجوب طلاق ذکر نموده اند که ظاهرش این است که این بیان را قطع نظر از تمسک به آیه شریفه یا قاعدۀ لا ضرر در حق زوجه مطرح می کنند. حاصل کلام ایشان این است که زوج علم اجمالی دارد که باید حقوق یکی از این دو زن را که عبارت است از حق مضاجعه در هر چهار شب یک مرتبه و حق مباشرت در هر چهار ماه اداء نماید و چون متمکن از ادای این حق نیست و این حق ساقط نمی شود مگر با طلاق لذا واجب است که طلاق بدهد. عبارت ایشان در ذیل کلام سید که می فرماید «هل یجبر علی الطلاق دفعاً لضرر الصبر علیهما؟» این است «بل فراراً عن ترک الواجب المبتلی به حیث یعلم اجمالاً بوجوب الاضطجاع علیه فی کل اربعه لیال و وجوب الوطی فی کل اربعه اشهر و لا یتمکّن من أداء الواجب و لا للتخلص منه الاّ بالطلاق»(1)

3) مناقشۀ استاد مد ظله

ابتدا یک ایراد جزئی که در مثالهای ایشان وجود دارد را متذکر می شویم و سپس اشکال عمده کلام ایشان را بیان می کنیم اما ایراد جزئی این است که ایشان حق المضاجعه را نیز جزء حقوق واجب ذکر نموده اند و حال آنکه طبق فتوای خود مرحوم آقای گلپایگانی و همچنین عده ای دیگر مثل مرحوم سید أبو الحسن در وسیله و مرحوم آقای خمینی حق المضاجعه در جایی است که مردی چند همسر داشته باشد و با یکی از آنها بیتوته نماید در این صورت سایرین نیز حق مضاجعه پیدا می کنند و اما اگر مرد یک همسر بیشتر ندارد یا اگر چند همسر دارد با هیچ کدام بیتوته نکند چنین حقّی وجود ندارد. در مورد حق المباشره نیز، وجود چنین حقی در صورتی است که خود زن آن را اسقاط نکرده باشد یا از اول عقد او مشروط به اینکه مباشرتی صورت نگیرد نباشد. البته این فروض در مورد حق المباشره فروضی