نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 14 صفحه 128

است که بدین معنا تناسبی با مرضعه ندارد. مضافاً به اینکه «خبرت الارض» لازم است و در روایت محل بحث مخبور از فعل متعددی استعمال شده است و اگر بخواهد از «خَبِر» باشد باید با باء متعدی شده باشد و بگوییم حرف جرّ او حذف شده است به نظر می رسد اگر قرار باشد به نسخۀ «المخبور» (با خاء معجم) اخذ کنیم این کلمه از «أخبَرْتُ اللَّقْحَه: وجدتها مخبورهً ای غَزیرَهً»(1) می باشد و «اللقحه» هم به معنای زن مرضعه است و هم به معنای ناقۀ شیردار و معنای آن این است که زن را واجد شیر بسیار دیدم از باب اینکه مرتب به بچه شیر می دهد و شیر او تمام نمی شود مثل «أحمَدْتُه أی وجدته محموداً»

اما آنکه مرحوم آقای خویی فرمودند «جبر» به معنای الزام از باب ثلاثی مجرد بسیار قلیل الاستعمال است. این هم اینگونه که ایشان می فرمایند نیست. روایت معروف «لا جبر و لا تفویض بل امر بین الأمرین» معنای «جبر» همان الزام است و ثلاثی مجرد به کار رفته است.

3) ترجیح نسخۀ «المجبوره» (با جیم)

همانطوری که گفتیم روایت فضیل بن یسار در تهذیب و استبصار «المجبوره» با جیم ضبط شده است و از بیانی هم که شیخ طوسی در استبصار در مقام ردّ این روایت دارد استفاده می شود که این کلمه با جیم است. شیخ در ردّ این روایت می فرماید: «فهذا الخبر ایضا لا ینافی ما قدمناه لانه متروک الظاهر بالاجماع لانه قد یحرّم من الرضاع مَن لا تکون مجبوراً و لا خادماً و لا ظئراً، بأن یکون امرأه متبرّعه برضاع صبی أو تکون سألت ذلک او بغیر ذلک من الاسباب»(2) در این کلام مرحوم شیخ طوسی متبرعه را در