نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 14 صفحه 189

تهذیب: الحسن بن سماعه عن الحسن بن حذیفه بن منصور عن عبید بن زراره عن زراره عن ابی عبد الله (علیه السلام) قال: سألته عن الرضاع؟ فقال: «لا یحرم من الرضاع الّا ما ارتضعا من ثدیٍ واحدٍ حولین کاملین(1)»

این روایت در استبصار و فقیه نیز آمده است ولی در استبصار «عبید بن زراره» مستقیماً از حضرت نقل می کند.

بحث سندی:

از کلام صاحب جواهر استفاده می شود که روایات مشتمل بر حولین از نظر سندی تمام نیست، پس ذاتاً صلاحیت استناد ندارد تا با موثقه زیاد بن سوقه تعارض کند(2). البته ایشان وجه ضعف آن را بیان نکرده اند و مرحوم مجلسی اول نیز از این روایت به «قوی» تعبیر کرده است(3).

در مقابل ایشان سبزواری در کفایه و صاحب ریاض از روایت به صحیحه یاد کرده اند.

سندی که در تهذیب و استبصار آمده است سندی ضعیف است. مرحوم علامه درباره حسن بن حذیفه از ابن غضائری نقل می کند «ضعیف جداً» و کسی نیز او را تشویق نکرده است، لکن این روایت را صدوق در فقیه با سند خودش از عبید بن زراره نقل می کند و اشخاصی که در سند صدوق به عبید بن زراره واقع شده اند، همه مورد اعتمادند، تنها «حکم بن مسکین» مورد بحث است، توثیق صریحی درباره ایشان نیامده است، لیکن به نظر ما او نیز ثقه است چون قدح و جرحی درباره او وارد نشده است و چندین نفر از اعاظم محدثین به کثرت از ایشان روایت دارند، - حسن بن محبوب(4) و علی بن الحکم و علی بن اسباط و ابن ابی عمیر و بزنطی و محمد بن حسین بن ابی الخطاب از او روایت دارند، مخصوصاً ابن ابی عمیر توسط

1- (1) - وسایل 386/20، باب 5 از ابواب ما یحرم بالرضاع، حدیث 8.
2- (2) - جواهر الکلام 287/29
3- (3) - روایت قوی روایتی است که راوی آن یا امامی ای باشد که هیچ گونه مدح و ذمی در مورد او وارد نشده یا غیر امامی ممدوح باشد، در نتیجه اعتبار آن از روایت حسن نیز پایین تر است.
4- (4) - حسن بن محبوب به عنوان «الحکم الاعمی» از او روایت می کند.