نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 14 صفحه 212

اصل مطلب از مبسوط است، مرحوم شیخ در مبسوط می فرماید: «فالمرجع فی ذلک الی العرف، فما کان فی العرف رضعه فهو رضعه و ما لیس فی العرف برضعه فلیس برضعه لانّ ما حدّ له فی الشرع و لا فی اللغه، یرجع فیه الی العرف کالنقل و التفرق و النقد. غیر انّ اصحابنا خاصهً قدروا الرضع بما یروی الصبی منه و یمسک منه(1)

در کشف اللثام می گوید(2): شیخ رحمه الله در مبسوط نظریه نمی دهد و دو قول نقل می کند ولی در خلاف می گوید سیر شدن معیار است می گوییم مرحوم شیخ در مبسوط در چند سطر بعد می فرماید: «فعلی ما قدّمناه من ان المعتبر ان یروی» که بیانگر آن است که ایشان مختارشان همان قول اصحاب است، پس چرا در ابتدا بدان گونه تعبیر نموده بود؟ یک احتمال آن است که هر دو را ایشان قبول نموده باشد بدین صورت که شیخ قول اصحاب را تفسیر نظر عرف تلقی کرده و آن را پذیرفته است ولی یک احتمال دیگر هم هست که با توجه به اینکه متن مبسوط تقریباً از کتب عامه است و لذا می بینیم در جاهای مختلف ایشان ابتدا یک قولی را بیان می کنند ولی بعداً فتوای تناقض با آن می دهد.(3) اینجا هم منشأش همین باشد که قول اول (رجوع به عرف) نظریه عامه است (از آنجا که آنها در روایاتشان دلیلی بر تعیین معیار در رضعه نداشته اند، رجوع به عرف نموده اند) ولی نظریه دوم (سیر شدن طفل) نظریه خاصه و خود شیخ رحمه الله باشد که از ادله و روایاتشان استفاده نموده باشند(4).

1- (1) - مبسوط، ج 5، ص 294
2- (2) - کشف اللثام، ج 7، ص 138، قال فیه: و القولان مذکوران فی المبسوط و نسب الثانی الی اصحابنا و فی الخلاف قطع به و نسب الاول الی الشافعی
3- (3) - آنچه که فعلاً در کتب فقهی متداول است این است که اگر نظریۀ یک فقیه بر خلاف مشهور بود پس از اینکه قول مشهور را با قید «علی المشهور» ذکر نمود مختار خود را بیان می کند ولی در میان قدما روش خاصی متداول بوده گاهی نظر مشهور را بدون قید «علی المشهور» ذکر می نموده اند که ظاهر آن موافقت با مختار خود مؤلف بود ولی پس از بیان نظریۀ خود معلوم می نموده که مختار او همان نظر دوم که مخالف نظر مشهور و متداول است می باشد و این روش در شرایع و سرائر و مبسوط و دیگر کتب قدما بسیار به چشم می خورد و نباید آن را از تناقض گویی مؤلف شمرد.
4- (4) - از آنجا که عامه می گفته اند ما تفریعات زیادی داریم، مرحوم شیخ می خواسته اند بگوید خاصه هم تفریعات زیادی دارند ولی ما از کتاب و سنت اخذ می کنیم و نیازی به قیاس و... نداریم.