نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 15 صفحه 10

1- (1) - جواهر الکلام 294/29

خلاصه چون اصل ارتضاع از ثدی در روایت مسلّم فرض شده و در مقام بیان اعتبار وحدت مرضعه است لذا از عبارت «ارتضع من ثدی» شرطیت رضاع از ثدی استفاده نمی شود.(1)

بحث دوم: اشتراط توالی رضعات

اشتراط توالی در موثقۀ زیاد بن سوقه آمده است و در خود روایت توالی را تفسیر کرده به اینکه «لم یفصل بینها رضعه امرأه غیرها» یعنی رضاع زن دیگر فاصله نشود.

عده ای از فقهاء گفته اند روایت توالی را تفسیر کرده به اینکه رضاع زن دیگر فاصله نشود یعنی اگر غذا خوردن بچه بین رضعات فاصله شود روایت آن را قاطع و مضرّ به توالی به حساب نیاورده است، پس اگر مرتضع چند روز غذا بخورد و سپس مکمّل رضعات بیاید کفایت می کند. و به استناد این روایت فقهاء فتوا به عدم فصل به غذا خوردن داده اند.

هر چند به حسب فتاوی تا زمان علامه من کسی را ندیدم که تصریح کرده باشد که غذا خوردن قاطع رضعات نیست لیکن به نظر می رسد از آنجا که عده ای از فقهاء به همین تعبیر روایت فتوا داده اند و ظاهر تفسیری که در روایت برای توالی شده(2) این است که «غذا خوردن» توالی رضعات را قطع نمی کند، لذا باید گفت که غذا خوردن مانع توالی رضعات نیست و این فتوا مخالف فتاوی فقهاء نیز نمی باشد.

1- (1) - (توضیح بیشتر نگارنده): ان قلت: این احتمال در آیات شریفه و روایات رضاع نیز داده می شود و لذا باید بگوییم از عبارت «أَرْضَعْنَکُمْ» در آیۀ شریفه یا «ارتضع من امرأه» در روایات نیز اعتبار رضاع من الثدی استفاده می شود. قلت: موضوع تمام ادله ای که نشر حرمت را بیان کرده همین تعبیر است «رضاع و ارضاع و ارتضاع» است و این ادله هر چند اصل رضاع از ثدی را مسلم گرفته مفهوم نداشته و شیر خوردن از شیشه را نفی هم نمی کند ولی چون این عناوین ظهور در شیر خوردن از ثدی دارد لذا ادله تنها بیانگر نشر حرمت در رضاع از ثدی است در نتیجه اطلاقی نداریم که به آن وسیله بتوانیم نشر حرمت به طور مطلق را اثبات کنیم.
2- (2) - چون روایت در مقام بیان شرایط رضع فرموده «لم یفصل بینها رضعه امرأه اخری» و خصوص رضعه امرأه را قاطع دانسته است.

بحث سوم: اشتراط توالی در رضاع یوم و لیله

معمول فقهاء در باب تحدید به اثر کلامشان ظهور یا تصریح دارد به اینکه در انبات لحم و اشتداد عظم لازم نیست که رضاع امرأه اخری فاصله نشود پس اگر دایه زیاد شیر بدهد به طوری که انبات و اشتداد حاصل شود و لو در وسط، زن دیگری شیر داده باشد رضاع موجب نشر حرمت است البته بعضی از عبائر فقهاء موهم این است که شرط توالی اینجا هم معتبر است. به هر حال به حسب ادله، روشن است که چنانچه رضاع موجب انبات و اشتداد شود نشر حرمت می کند هر چند کودک در اثناء از زن دیگری هم شیر خورده یا غذا خورده باشد. اما در مورد رضاع یوم و لیله در خیلی از کتب سابقین توالی را شرط کرده و گفته اند «ان لا یرتضع برضاع امرأه أخری». شیخ طوسی در خلاف و مبسوط و متأخرین تا بعد از علامه اشتراط توالی را در عدد و زمان هر دو ذکر کرده اند بلکه عدۀ زیادی از متأخرین در باب شبانه روز شرط دیگری اضافه کرده اند و آن اینکه در شبانه روز، عدم فصل به غذا نیز معتبر است ولی این شرط در کلمات سابقین نیست بلکه تا زمان علامه و فخر المحققین و فاضل مقداد و شهید اول هم نیست. استدلال متأخرین به این است که اگر گفتند: اگر کودک یک شبانه روز شیر بخورد فرزند رضاعی می شود معنایش این است که غذایش همین شیر باشد وگرنه اگر مقداری غذا بخورد و مقداری نیز شیر بخورد یا رضاع زن دیگر فاصله شود صدق نمی کند که این کودک یک شبانه روز شیر خورده است. پس باید غذایش منحصر به شیر خوردن از این زن باشد. این استظهار صحیح است البته اگر بین شیر دادن در شبانه روز متعارف باشد که به کودک چیزهایی مانند قندآب می دهند ضمیمه کردن این مختصرات مضرّ نیست البته من نمی دانم که این امر متعارف است یا نه؟ اما اگر متعارف نباشد ظاهر اینکه یک شبانه روز شیر بخورد این است که غذایش منحصر به شیر این زن باشد و غذای دیگری در بین نباشد. و