- اشاره 1
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 1
- 1382/1/25 دوشنبه درس شمارۀ (524) کتاب النکاح/سال پنجم 1
- 1) تکمله: 1
- 3) بیان قول مشهور مبنی بر لزوم اتحاد مرضعه: 2
- 2) بررسی سیری ناشی از عارضه بیماری: 2
- 4) بیان شرط اتحاد فحل در حواشی: 3
- 6) بررسی روایات عمار ساباطی: 4
- 5) نگاهی به موثقه زیاد بن سوقه: 4
- اشاره 6
- خلاصۀ درس این جلسه: 6
- بحث اول: اشتراط ارتضاع از ثدی 7
- اشاره 7
- احتمالات در معنای «ثدی واحد» 8
- بحث دوم: اشتراط توالی رضعات 10
- بحث چهارم: آیا رضعۀ کامله مضرّ است یا مطلق رضاع؟ 11
- اشاره 11
- ادامۀ عبارت شرایع: 11
- مخلوط شدن شیر با غیر آن: 12
- شیر خوردن از میت: 12
- نشر حرمت با خوردن شیر بریده: 12
- خلاصۀ درس این جلسه: 13
- اشاره 13
- الف) شرط سوم نشر حرمت: مرتضع بیش از دو سال نداشته باشد. 13
- متن شرایع: 13
- 2) تلفیق زمانی در سال و ماه و روز 14
- 1) ظهور سال در سال قمری 14
- ب) مطالبی پیرامون اعتبار زمان (ماه و سال) در موضوع برخی احکام شرعی 14
- اشاره 16
- ج) تفسیر شیخ صدوق در مورد روایت «لا رضاع بعد فطام» 16
- 2 - قائلین به نظریه دوم قائلین به قول دوم از میان قدما 17
- خلاصۀ درس این جلسه: 17
- 1 - شرط سوّم در انتشار حرمت به وسیله رضاع، کون الرضاع فی الحولین 17
- اشاره 17
- متن روایت: 18
- 3. چرا قول ابن بکیر فطحی در عداد فتاوای اصحاب آمده است؟ 18
- 5 - مناقشه در دلیل اول (اجماع) 20
- 7 - دلیل سوم 22
- 6 - دلیل دوم 22
- خلاصۀ درس این جلسه: 23
- بحث در این بود که آیا حولین در مرتضع معتبر است یا هم در او و هم در ولد مرضعه معتبر است. 23
- اشاره 23
- اشاره 23
- 2) روایت صحیحۀ منصور بن حازم: «لا رضاع بعد فطام» 24
- 1) روایت علی بن اسباط: 24
- اشاره 24
- احتمالات موجود در جملۀ «لا رضاع بعد فطام»: 25
- 3) روایت حماد بن عثمان: 25
- 6) روایت دعائم الاسلام: 26
- 5) روایت دعائم الاسلام: 26
- 4) روایت دعائم الاسلام: «عن رسول الله صلی الله علیه و آله انّه نهی عن الرضاع بعد الفطام» 26
- اشاره 28
- خلاصۀ درس این جلسه: 28
- الف) نقد دو توجیه مرحوم فیض برای عبارت شربه شربه در روایت ابن بکیر (بحث تکمیلی) 29
- 1 - نقل سایر روایات: 30
- ب) تکمیل نقل و بررسی روایات شرطیت حولین 30
- 2) جمع استاد دام ظله بین روایات شرطیت حولین 31
- ج) فرض تقارن رضاع با پایان حولین 32
- د) صورت شک در وقوع رضاع فی الحولین 33
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 34
- اشاره 34
- 1) و امّا قائلین به اشتراط راجع به ولد المرضعه: 35
- اشاره 35
- الف) بحث در ادامۀ شرط سوم راجع به ولد المرضعه (فرزند مادر) 35
- 2) توجیهی برای ادعای اجماع که از ابن زهره نقل شد: 36
- ب) پاسخ استاد مد ظله و معنای روایت: 37
- اشاره 38
- تفسیرهای روایت: 38
- ج) بررسی دلالت ذیل روایت بر اجماع اشتراط حولین در ولد مرضعه: 38
- تفسیر اول: 38
- تفسیر دوم: 39
- پاسخ استاد مد ظله: 39
- تفسیر سوم: 39
- سوم) این که گفته اند: «در نشر حرمت اتحاد فحل معتبر است» معنای اتحاد فحل در دو مسئله با یکدیگر متفاوت است: 40
- دوم) چهارمین شرط نشر حرمت اتحاد فحل است و اتحاد مرضعه کافی نیست 40
- اشاره 40
- د) شرط چهارم: اتحاد فحل 40
- اول) اعتبار اتحاد مرضعه: 40
- در توضیح کلام محقق نکاتی قابل طرح است: 40
- چهارم) اتحاد مرضعه (در کل سی رضعه) در نشر حرمت بین الرضیعین معتبر نیست 41
- اشاره 41
- پنجم) هرگاه رضاع با شرایط خود محقق شود بلا اشکال مرتضع بر اولاد نسبی مرضعه حرام می شوند 41
- فرع اول: اگر فحل واحد بود ولی مرضعه متعدد و مقدار معتبر در نشر حرمت به وسیلۀ دو زنِ یک شوهر حاصل شد 42
- اشتراط اتحاد فحل و اتحاد مرضعه 42
- در اینجا فروعی متصوّر است 42
- اشاره 42
- خلاصۀ درس این جلسه: 42
- فرع سوم: اگر یک مرضعه، شیر یک فحل را به کودکی به مقدار معتبر داد 43
- فرع دوم: اگر مرضعه واحد و فحل متعدّد شد و کمیّت مذکور به وسیلۀ مرضعه ای در حبالۀ نکاح دو شوهر حاصل شد 43
- دلالت روایت: 44
- فرع چهارم: اگر مرضعه ای به مقدار معتبر به کودکی شیر داد در نتیجه مرضعه مادر رضاعی کودک و صاحب اللبن پدر رضاعی او شدند، 44
- روایت اول: موثقۀ عمار 44
- بررسی روایات مسئله: 44
- سند روایت: 44
- روایت دوم: صحیحۀ حلبی 46
- دلالت روایت: 46
- اشاره 47
- تذکر: 47
- خلاصۀ درس: 48
- بحث دیگر اشتراط اتحاد فحل در رضیعین است، 48
- اشاره 48
- اشاره 49
- 1 - آیه شریفه «وَ أُمَّهاتُکُمُ اللاّتِی أَرْضَعْنَکُمْ» 49
- ادله مطلب: 49
- نقد استاد مد ظله: 50
- 2) صحیحۀ برید عجلی 50
- نقد استاد مد ظله: 51
- 4) موثقه زیاد بن سوقه 52
- نقد استاد مد ظله: 52
- نقد استاد مد ظله: 53
- اشکال مرحوم آقای خویی رحمه الله: 53
- اشاره 54
- خلاصۀ درس این جلسه: 54
- ادامه بررسی روایات مسئله 54
- اشاره 54
- روایت عبد الله بن سنان 55
- اشاره 56
- صحیحه برید عجلی 56
- موثقه عمار 56
- صحیحه یا معتبره زراره: 57
- نقد استاد مد ظله: 57
- خلاصۀ درس این جلسه: 58
- اشاره 58
- روایت دوم: خبر عبید بن زراره 59
- اعتبار وحدت مرضعه در تحریم 59
- روایت اول: موثقه عمار ساباطی: 59
- روایت سوم: صحیحه علاء بن رزین 60
- اکنون روایات مسئله را می خوانیم. 62
- اشاره 62
- اشتراط اتحاد فحل در نشر حرمت بین رضیعین نزد مشهور خلافاً للطبرسی قدس سرّه 62
- روایت اول: موثقه عمار ساباطی: 63
- روایت دوم: صحیحه حلبی 63
- روایت سوم: صحیحه برید عجلی 64
- اشاره 65
- معارض روایات دالّه بر اشتراط وحدت فحل 65
- جواب مرحوم سبزواری از استدلال به آیه و روایت نبوی 65
- اشاره 66
- مناقشه در کلام صاحب کفایه 66
- اشاره 67
- بحث سندی 67
- خلاصۀ درس این جلسه: 67
- بحث دلالی 68
- کلام صاحب وافی راجع به روایت محمد بن عبیده 69
- بررسی اشکالات وارده بر روایت محمد بن عبیده 69
- اشاره 69
- نقد استاد مد ظله نسبت به این استدلال 70
- تقریبی برای اثبات وثاقت محمد بن عبیده 70
- اشکال اول بر روایت محمد بن عبیده 70
- جواب استاد مد ظله از اشکال دوم 71
- اشکال دوم بر روایت محمد بن عبیده 71
- نقد استاد مد ظله بر ظاهر کلام مرحوم آقای خویی 72
- اشکال سوم بر روایت محمد بن عبیده 72
- اشاره 73
- 1 - نظر مرحوم طبرسی در عدم شرطیت اتحاد فحل در رضیعین 73
- خلاصۀ درس این جلسه: 73
- اشاره 74
- بررسی اشکال اول 74
- 3 - اشکالات استدلال فیض رحمه الله به روایت ابن عبیده 74
- الف: اشکال اول 74
- ب: اشکال دوم 75
- ج: اشکال سوم 76
- 4 - آیا در غیر رضیعین، عدم اشتراط اتحاد فحل اجماعی است؟ 76
- 5 - دلیل لزوم اتحاد فحل در غیر رضیعین 77
- 6 - اشکالات مرحوم خویی بر استدلال به روایت صفوان 77
- اشاره 78
- بررسی این اشکال 78
- اشکال اول: روایت صفوان دارای اضطراب و تصحیف است 78
- اشکال دوم: صحیحه صفوان با موثقه جمیل معارض است. 78
- اشاره 78
- اشاره 79
- قواعد ترجیح بین صحیحه صفوان و موثقه جمیل 79
- ترجیح موثقه بر صحیحه بنا بر نظر مرحوم خویی 80
- اشاره 81
- ادامه بحث در مورد تعارض صحیحه صفوان و موثقه جمیل: 81
- اشاره 81
- خلاصۀ درس: 81
- بیان مرحوم آقای خویی: 82
- بحثی با علامه و محقق ثانی 83
- اشاره 84
- خلاصۀ درس این جلسه: 84
- 2 - جواب محقق حائری از صحیحه صفوان 85
- الف: حرمت اولاد نسبی مرضعه بر مرتضع و تعارض روایات مسئله 85
- 1 - پیگیری رفع تعارض میان موثقه جمیل و صحیحه صفوان 85
- 3 - استدلال به روایت محمد بن عبیده بر عدم اعتبار اتحاد فحل در نشر حرمت بین رضیعین و مناقشات این استدلال 86
- ب: احکام رضاع 88
- عبارت شرایع: 88
- اشاره 89
- 1 - طرح مسئله: 89
- ج: هنا فرعان: 89
- اشاره 90
- 2 - تقریب نشر حرمت در دو فرع مذکور 90
- الف) استدلال به عموم تنزیل: 91
- خلاصۀ درس: 91
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 94
- تذکری دربارۀ درس قبل 94
- اشاره 94
- ادله ردّ قول به عموم المنزله 96
- الف - موارد نقض ایجاب کلّی عموم المنزله 96
- ب - دلیل حلّی 98
- نشر حرمت در بعضی از ملازمات عناوین 98
- اشاره 98
- 1 - صحیحه علی بن مهزیار 99
- 2 - صحیحه ایوب بن نوح 99
- ابتدا به روایات این مسئله می پردازیم 99
- 3 - صحیحه عبد الله بن جعفر 99
- اشاره 100
- خلاصۀ درس این جلسه: 100
- فرق اولاد مرضعه و اولاد صاحب اللبن در مسئله 100
- اشاره 101
- الف) بررسی حکم ازدواج پدر مرتضع با اولاد صاحب لبن و مرضعه: 101
- 3) تقریبی برای نظر شیخ و کیدری با طرح یک توهّم: 102
- 2) اشاره ای به ادله قول مشهور: 102
- 4) ردّ توهّم توسط استاد مد ظله: 103
- ب) بررسی سرایت حکم حرمت به سایر افراد: 104
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 104
- اشاره 104
- 2) اشکال استاد مد ظله: 105
- 3) نظر استاد مد ظله درباره حکم مسئله: 105
- خلاصۀ درس: 106
- اشاره 106
- بحث راجع به این بود که حکم کرده بودند أبو المرتضع نمی تواند با اولاد صاحب لبن ازدواج کند 107
- اشاره 108
- تصویر انتساب به جزء العله در کلام محقق حائری در بعض موارد 109
- مناقشه صاحب مستند در موارد جزء العله بودن نسب 109
- خلاصۀ درس این جلسه: 109
- معنای یحرم من الرضاع ما یحرم من النسب 110
- نقد فرمایش صاحب مستند 110
- مقدار ما یثبت بأدلّه التنزیل 111
- دو تقریب برای عموم منزلت و تصویر حرمت جده امّی مرتضع بر فحل بنا بر هر یک از دو تقریب 112
- عدم جریان قاعده اسناد حکم أحد المتلازمین الی الآخر در تنزیل رضاع منزله نسب (استدراک از ما سبق) 112
- عدم حرمت فرزندان مرضعه از فحل دیگر بر أبی المرتضع 113
- خلاصۀ درس این جلسه: 114
- اشاره 114
- 2 - روایت ایوب بن نوح: 115
- 1 - روایت علی بن مهزیار: 115
- الف) بیان اشکال در صحت سند روایت علی بن مهزیار و ایوب بن نوح: 115
- اشاره 116
- ج) مسئله چهارم از احکام رضاع محرم 116
- 1 - عبارت شرایع: 116
- ب) جواب شبهه از هر دو روایت: 116
- 3 - کسی دو زن دارد یکی بزرگ و یکی شیر خوار، اگر زوجه کبیره، رضیعه را شیر دهد در هر صورت زوجه کبیره حرام می شود 117
- 2 - بیان مسئله: 117
- 4 - کسی یک زن کبیره و دو زن رضیعه داشت و کبیره هر دو را شیر داد و رضاع محقق شد در هر صورت کبیره حرمت ابد پیدا می کند 118
- 5 - اگر مردی دو زوجه کبیره و یک زن صغیره داشت و هر دو زوجه کبیره به ترتیب صغیره را شیر دهند 119
- خلاصۀ درس: 121
- اشاره 121
- الف) دو نفر هر کدام زوجه ای داشتند. یکی صغیره و دیگری کبیره، بعداً هر کدام زوجه خود را طلاق می دهد و دیگری زوجه مطلقه طرف مقابل را به زوجیت خود در می آورد. 121
- اشاره 122
- نقد استاد بر عبارت شرایع 122
- اشاره 123
- د) بررسی فرعی در مسئله الرابعه 123
- ج) اگر ولیی فرزند کوچکش را به تزویج برادرزاده صغیرش در آورد سپس جده ابی یا امی این دو طفل که یک شخص است به یکی از این دو طفل شیر دهد نکاح منفسخ می شود 123
- در جواهر دو تصور برای حالت دوم بیان شده است 124
- اشاره 124
- اشاره 125
- بررسی حرمت زوج بر صغیره و کبیره 125
- تصور استاد «مد ظله» از حالت دوم 125
- بیان اشکال بنا بر عدم قول به حرمت أم من کانت زوجتاً 126
- اشاره 127
- خلاصۀ درس این جلسه: 127
- اشاره 128
- حکم کسی که دو زن صغیره و کبیره دارد و کبیره به صغیره شیر می دهد 128
- صور مسئله: 128
- عبارت مرحوم محقق در شرایع: 128
- فرض اول که شیر برای شوهر است و به زن دخول نشده است: 129
- صورت دوم که لبن برای غیر است ولی با زن دخول شده است: 129
- اشاره 132
- اشاره 133
- خلاصۀ درس جلسه گذشته و این جلسه: 133
- نقد استاد مد ظله بر کلام آقای خویی 133
- تعارض امارات و نفی ثالث 133
- دلیل بطلان هر دو عقد 133
- اشاره 134
- تقریب اول برای نفی ثالث 134
- اشاره 134
- نقد این تقریب توسط استاد مد ظله 134
- اشاره 135
- مباحث اصولی 135
- تقریب دوم برای نفی ثالث «حجیت اجمالی یکی از دو بینه لا علی التعیین» 135
- تقریب استاد مد ظله برای تعدی از مرجحات منصوصه به غیر منصوصه 136
- ب) لزوم موافقت قطعیه در اطراف علم اجمالی 137
- خلاصۀ درس این جلسه: 140
- اشاره 140
- بحث ما درباره نفی ثالث در باب تعارض امارات بود. 140
- تکمیل یک بحث 142
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 143
- اشاره 143
- ادامۀ مسئلۀ فردی که یک زن کبیره ای دارد و یک زن صغیره، و زن کبیره اش، زن صغیره او را شیر داده. 144
- اشاره 148
- درباره سبب بطلان نکاح زوجه کبیره ای که زوجه صغیره شوهر خود را شیر داده است، 148
- خلاصۀ درس این جلسه: 148
- الف) بررسی دائره حجیت عرف در تعیین مصادیق و مفاهیم: 148
- اشاره 148
- 2 - نظر مرحوم محقق داماد و مرحوم حاج شیخ (حجیت عرف در تعیین مفاهیم و مصادیق کلیهما): 149
- 1 - نظر مشهور (حجیت عرف در تعیین مفاهیم خاصهً): 149
- 3 - نظر استاد - مد ظله -: 150
- ب) بررسی ام الزوجه شدن کبیره: 151
- 2 - نظر استاد مد ظله: 151
- 1 - نظر مرحوم خویی: 151
- 1 - نظر مشهور 152
- ج) بررسی انفساخ نکاح صغیره: 152
- اشاره 152
- 2 - نظر صاحب ریاض رحمه الله: 153
- 3 - نظر صاحب جواهر رحمه الله: 153
- اشاره 154
- خلاصۀ درس: 154
- اشاره 154
- بحث در این فرع بود که شخصی دو زوجه دارد. یکی از آن دو کبیره غیر مدخوله و دیگری صغیره شیر خوار می باشد. 154
- تقریب استدلال انفساخ هر دو عقد 155
- نقد استاد دام ظله درباره استدلال فوق 155
- اشاره 156
- جریان قاعده ترجیح بلا مرجح بر اساس مبنای مرحوم آقای خویی رحمه الله 156
- تحقیق استاد مد ظله در مسئله ترجیح بلا مرجح 157
- چرا نمی توان حکم به بطلان کلیهما نمود؟ 157
- تقریب نظریه جدید استاد مد ظله 158
- نتیجه بحث 158
- خلاصۀ درس این جلسه: 159
- اشاره 159
- 1) متن مسئله در شرایع: 160
- الف) اقوال فقهاء درباره حرمت ازدواج مرد با «ام من کانت زوجه له»: 160
- ب) بررسی متن شرایع و نظر محقق حلی در مسئله: 160
- د) نظر استاد - مد ظله -: 161
- 2) توضیحی درباره متن مذکور: 161
- ج) دیدگاه های مختلف درباره نظر مرحوم محقق در مسئله مورد بحث: 161
- 1 - نظر مرحوم آقای خویی رحمه الله درباره دلیل «وحدت سیاق»: 162
- ه) بررسی ادله و مستندات قول به حرمت مادر رضاعی زوجه سابق: 162
- 2 - نقد استاد مد ظله: 163
- 4 - کلامی دیگر از صاحب جواهر قدس سرّه با توضیح استاد - مد ظله العالی -: 164
- 3 - نظر مرحوم صاحب جواهر قدس سرّه درباره دلیل وحدت سیاق: 164
- ارضاع الکبیرتین الزوجه الصغیره و بررسی تاریخی ابتناء مسئله بر مسئله مشتق 165
- خلاصۀ درس این جلسه: 165
- اشاره 165
- اشاره 165
- نقد و بررسی این اسناد 166
- اشاره 166
- فرمایش مرحوم آقای حجت در مقام 166
- کلام صاحب کفایه و مناقشۀ آن 169
- اشاره 172
- روایت علی بن مهزیار 172
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 172
- اشاره 172
- بحث سندی پیرامون روایت علی بن مهزیار 173
- مناقشه استاد مد ظله به کلام مرحوم آقای خویی 174
- اشکال صاحب قاموس الرجال 175
- اشاره 176
- دفاعیه استاد مد ظله از کلام صاحب قاموس الرجال 176
- استدلال صاحب قاموس الرجال بر وثاقت ابن قتیبه 176
- مناقشه استاد مد ظله در کلام صاحب قاموس الرجال 176
- اشاره 177
- آیا روایت «علی بن مهزیار» مرسله است؟ 177
- ارتباط این بحث به بحث مشتق 178
- کلام مرحوم آقای خویی راجع به عدم ارسال در روایت «علی بن مهزیار» 178
- تحقیق استاد مد ظله درباره ارسال روایت علی بن مهزیار 178
- بررسی اختلاف نقل در متن روایت علی بن مهزیار 180
- اعتبار روایت «علی بن مهزیار» 180
- اشاره 181
- 2 - روایت حلبی: 181
- 1 - روایت ابن سنان 181
- بررسی مدلول این دو روایت 182
- رفع تنافی بین این دو روایت و روایت علی بن مهزیار 183
پس اگر دخول نشده باشد که طبیعتاً شیر هم از شوهر فعلی او نخواهد بود(1)، فقط همان کبیره حرام ابد می شود.
نکته قابل ملاحظه اینکه: به مجرد رضاع صغیره اول، عقد کبیره منفسخ می شود و در نتیجه صغیره دوم به سبب رضاع، «بنت من کانت زوجه» می شود که او هم حرمت ابد پیدا می کند.
البته فقط یکی از فقها این مسئله را خلافی تلقی کرده و مبتنی بر مسئله مشتق (که آیا در ما انقضی عنه المبدأ حقیقت است یا نه) دانسته است و لکن این طور نیست و مسئله بین فقهاء تسلم دارد و منصوص هم است.
روایت صحیحه ای که به طرق متعدد وارد شده در این زمینه داریم که دختر زنی را که قبلا مملوکه شخص بوده و بعداً دختر برای او پیدا شده است ربیبه دانسته
1- (1) - مگر همانند فرض پاورقی قبلی که از مرحوم صاحب جواهر بیان گردید.
است.
متن روایت: عن العلاء بن رزین عن محمد بن مسلم قال سألت أحدهما علیهما السلام عن رجل کانت له جاریه فأُعتقت فتزوجت فولدت، أ یصلح لمولاها الاول ان یتزوج ابنتها؟ قال: لا هی حرام و هی ابنته، و الحره و المملوکه فی هذا سواء.
و عن صفوان عن العلاء بن رزین مثله و زاد: ثم قرء هذه الآیه: و ربائبکم اللاتی فی حجورکم من نساءکم اللاتی دخلتم بهن(1).
محل استشهاد عبارت «و الحره و المملوکه فی هذا سواء» است به عنوان ربیبه استشهاد شده است. البته اگر این روایت نبود استشهاد به آیه شریفه به تنهایی کافی نبود چون آنچه ما به طور مسلم از ربیبه می فهمیم این است که: زوجه شخصی دختری از شوهر قبلی خود داشته باشد. اما کسی که زن او الآن دختر ندارد بعد از طلاق، از شوهر دیگری دختر پیدا کند ربیبه بودن آن دختر از آیه شریفه استفاده نمی شد بلکه با استفاده از روایت این موارد هم حکم ربیبه دارد و موجب تحریم است.