کتابخانه بالقرآن

نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 15 صفحه 149

صفحه 149

1 - نظر مشهور (حجیت عرف در تعیین مفاهیم خاصهً):

در جلسه قبل گفتیم: مشتهر در کلمات بزرگان این است که عرف در تعیین مفاهیم حجت است، نه در تعیین مصادیق، لذا مکلف بعد از اخذ مفهوم از نظر عرف، مصداق آن مفهوم را باید از روی عقل یا موازین دیگر تعیین نماید.

2 - نظر مرحوم محقق داماد و مرحوم حاج شیخ (حجیت عرف در تعیین مفاهیم و مصادیق کلیهما):

همچنین بیان کردیم که مرحوم محقق داماد و استادشان مرحوم حاج شیخ، نظر مشهور را قبول نداشتند و می فرمودند: عرف در تعیین مصادیق نیز حجت است، پس علاوه بر اخذ مفهوم از منظر عرف، در تعیین مصداق نیز باید به سراغ عرف رفت.

متفرّع بر این مطلب هم می فرمودند: هر چند مسامحات عرفی از منظر شرع در تعیین مصادیق، غیر قابل قبول است ولی اشتباهات عرفی در تعیین مصادیق مورد قبول است(1).

به بیان دیگر، اگر عرف بر اثر استنتاجات اشتباه، چیزی را مصداق عنوانی تلقی نمود و شارع مقدس، بلکه هر حکیمی (2)- نه نفیاً و نه اثباتاً - تذکر به اشتباه عرف نداد، به دلیل حکمت باید حتی برای همان مصداق اشتباهی نیز ثابت دانسته باشد.

زیرا اگر تذکر ندهد و خطاب هم ملقاه الی العرف باشد و حکم برای آن مصداق

1- (1) - فارق بین اشتباهات عرف و تسامحات عرفی این است که: در تسامحات عرفی حتی خود عرف می گوید: غیر واقعی را نازل منزله واقع کرده ایم ولی در اشتباهات عرفی می گوید: همین شیء، مصداق واقعی است.
2- (2) - لذا در تمام قوانین نیز چنین است.

ثابت نباشد، نقض غرض می گردد.