- اشاره 1
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 1
- 1382/1/25 دوشنبه درس شمارۀ (524) کتاب النکاح/سال پنجم 1
- 1) تکمله: 1
- 3) بیان قول مشهور مبنی بر لزوم اتحاد مرضعه: 2
- 2) بررسی سیری ناشی از عارضه بیماری: 2
- 4) بیان شرط اتحاد فحل در حواشی: 3
- 6) بررسی روایات عمار ساباطی: 4
- 5) نگاهی به موثقه زیاد بن سوقه: 4
- خلاصۀ درس این جلسه: 6
- اشاره 6
- بحث اول: اشتراط ارتضاع از ثدی 7
- اشاره 7
- احتمالات در معنای «ثدی واحد» 8
- بحث دوم: اشتراط توالی رضعات 10
- اشاره 11
- بحث چهارم: آیا رضعۀ کامله مضرّ است یا مطلق رضاع؟ 11
- ادامۀ عبارت شرایع: 11
- شیر خوردن از میت: 12
- مخلوط شدن شیر با غیر آن: 12
- نشر حرمت با خوردن شیر بریده: 12
- خلاصۀ درس این جلسه: 13
- اشاره 13
- متن شرایع: 13
- الف) شرط سوم نشر حرمت: مرتضع بیش از دو سال نداشته باشد. 13
- 2) تلفیق زمانی در سال و ماه و روز 14
- 1) ظهور سال در سال قمری 14
- ب) مطالبی پیرامون اعتبار زمان (ماه و سال) در موضوع برخی احکام شرعی 14
- ج) تفسیر شیخ صدوق در مورد روایت «لا رضاع بعد فطام» 16
- اشاره 16
- خلاصۀ درس این جلسه: 17
- 2 - قائلین به نظریه دوم قائلین به قول دوم از میان قدما 17
- 1 - شرط سوّم در انتشار حرمت به وسیله رضاع، کون الرضاع فی الحولین 17
- اشاره 17
- متن روایت: 18
- 3. چرا قول ابن بکیر فطحی در عداد فتاوای اصحاب آمده است؟ 18
- 5 - مناقشه در دلیل اول (اجماع) 20
- 7 - دلیل سوم 22
- 6 - دلیل دوم 22
- اشاره 23
- اشاره 23
- خلاصۀ درس این جلسه: 23
- بحث در این بود که آیا حولین در مرتضع معتبر است یا هم در او و هم در ولد مرضعه معتبر است. 23
- اشاره 24
- 2) روایت صحیحۀ منصور بن حازم: «لا رضاع بعد فطام» 24
- 1) روایت علی بن اسباط: 24
- احتمالات موجود در جملۀ «لا رضاع بعد فطام»: 25
- 3) روایت حماد بن عثمان: 25
- 5) روایت دعائم الاسلام: 26
- 4) روایت دعائم الاسلام: «عن رسول الله صلی الله علیه و آله انّه نهی عن الرضاع بعد الفطام» 26
- 6) روایت دعائم الاسلام: 26
- اشاره 28
- خلاصۀ درس این جلسه: 28
- الف) نقد دو توجیه مرحوم فیض برای عبارت شربه شربه در روایت ابن بکیر (بحث تکمیلی) 29
- 1 - نقل سایر روایات: 30
- ب) تکمیل نقل و بررسی روایات شرطیت حولین 30
- 2) جمع استاد دام ظله بین روایات شرطیت حولین 31
- ج) فرض تقارن رضاع با پایان حولین 32
- د) صورت شک در وقوع رضاع فی الحولین 33
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 34
- اشاره 34
- اشاره 35
- 1) و امّا قائلین به اشتراط راجع به ولد المرضعه: 35
- الف) بحث در ادامۀ شرط سوم راجع به ولد المرضعه (فرزند مادر) 35
- 2) توجیهی برای ادعای اجماع که از ابن زهره نقل شد: 36
- ب) پاسخ استاد مد ظله و معنای روایت: 37
- اشاره 38
- تفسیرهای روایت: 38
- ج) بررسی دلالت ذیل روایت بر اجماع اشتراط حولین در ولد مرضعه: 38
- تفسیر اول: 38
- تفسیر دوم: 39
- پاسخ استاد مد ظله: 39
- تفسیر سوم: 39
- دوم) چهارمین شرط نشر حرمت اتحاد فحل است و اتحاد مرضعه کافی نیست 40
- اشاره 40
- سوم) این که گفته اند: «در نشر حرمت اتحاد فحل معتبر است» معنای اتحاد فحل در دو مسئله با یکدیگر متفاوت است: 40
- د) شرط چهارم: اتحاد فحل 40
- اول) اعتبار اتحاد مرضعه: 40
- در توضیح کلام محقق نکاتی قابل طرح است: 40
- اشاره 41
- چهارم) اتحاد مرضعه (در کل سی رضعه) در نشر حرمت بین الرضیعین معتبر نیست 41
- پنجم) هرگاه رضاع با شرایط خود محقق شود بلا اشکال مرتضع بر اولاد نسبی مرضعه حرام می شوند 41
- فرع اول: اگر فحل واحد بود ولی مرضعه متعدد و مقدار معتبر در نشر حرمت به وسیلۀ دو زنِ یک شوهر حاصل شد 42
- خلاصۀ درس این جلسه: 42
- اشتراط اتحاد فحل و اتحاد مرضعه 42
- در اینجا فروعی متصوّر است 42
- اشاره 42
- فرع سوم: اگر یک مرضعه، شیر یک فحل را به کودکی به مقدار معتبر داد 43
- فرع دوم: اگر مرضعه واحد و فحل متعدّد شد و کمیّت مذکور به وسیلۀ مرضعه ای در حبالۀ نکاح دو شوهر حاصل شد 43
- دلالت روایت: 44
- روایت اول: موثقۀ عمار 44
- فرع چهارم: اگر مرضعه ای به مقدار معتبر به کودکی شیر داد در نتیجه مرضعه مادر رضاعی کودک و صاحب اللبن پدر رضاعی او شدند، 44
- بررسی روایات مسئله: 44
- سند روایت: 44
- روایت دوم: صحیحۀ حلبی 46
- دلالت روایت: 46
- اشاره 47
- تذکر: 47
- خلاصۀ درس: 48
- اشاره 48
- بحث دیگر اشتراط اتحاد فحل در رضیعین است، 48
- 1 - آیه شریفه «وَ أُمَّهاتُکُمُ اللاّتِی أَرْضَعْنَکُمْ» 49
- اشاره 49
- ادله مطلب: 49
- 2) صحیحۀ برید عجلی 50
- نقد استاد مد ظله: 50
- نقد استاد مد ظله: 51
- نقد استاد مد ظله: 52
- 4) موثقه زیاد بن سوقه 52
- نقد استاد مد ظله: 53
- اشکال مرحوم آقای خویی رحمه الله: 53
- اشاره 54
- خلاصۀ درس این جلسه: 54
- ادامه بررسی روایات مسئله 54
- اشاره 54
- روایت عبد الله بن سنان 55
- صحیحه برید عجلی 56
- موثقه عمار 56
- اشاره 56
- صحیحه یا معتبره زراره: 57
- نقد استاد مد ظله: 57
- اشاره 58
- خلاصۀ درس این جلسه: 58
- روایت دوم: خبر عبید بن زراره 59
- اعتبار وحدت مرضعه در تحریم 59
- روایت اول: موثقه عمار ساباطی: 59
- روایت سوم: صحیحه علاء بن رزین 60
- اکنون روایات مسئله را می خوانیم. 62
- اشاره 62
- اشتراط اتحاد فحل در نشر حرمت بین رضیعین نزد مشهور خلافاً للطبرسی قدس سرّه 62
- روایت اول: موثقه عمار ساباطی: 63
- روایت دوم: صحیحه حلبی 63
- روایت سوم: صحیحه برید عجلی 64
- اشاره 65
- معارض روایات دالّه بر اشتراط وحدت فحل 65
- جواب مرحوم سبزواری از استدلال به آیه و روایت نبوی 65
- مناقشه در کلام صاحب کفایه 66
- اشاره 66
- بحث سندی 67
- اشاره 67
- خلاصۀ درس این جلسه: 67
- بحث دلالی 68
- کلام صاحب وافی راجع به روایت محمد بن عبیده 69
- بررسی اشکالات وارده بر روایت محمد بن عبیده 69
- اشاره 69
- اشکال اول بر روایت محمد بن عبیده 70
- نقد استاد مد ظله نسبت به این استدلال 70
- تقریبی برای اثبات وثاقت محمد بن عبیده 70
- جواب استاد مد ظله از اشکال دوم 71
- اشکال دوم بر روایت محمد بن عبیده 71
- نقد استاد مد ظله بر ظاهر کلام مرحوم آقای خویی 72
- اشکال سوم بر روایت محمد بن عبیده 72
- اشاره 73
- 1 - نظر مرحوم طبرسی در عدم شرطیت اتحاد فحل در رضیعین 73
- خلاصۀ درس این جلسه: 73
- بررسی اشکال اول 74
- الف: اشکال اول 74
- 3 - اشکالات استدلال فیض رحمه الله به روایت ابن عبیده 74
- اشاره 74
- ب: اشکال دوم 75
- ج: اشکال سوم 76
- 4 - آیا در غیر رضیعین، عدم اشتراط اتحاد فحل اجماعی است؟ 76
- 5 - دلیل لزوم اتحاد فحل در غیر رضیعین 77
- 6 - اشکالات مرحوم خویی بر استدلال به روایت صفوان 77
- اشاره 78
- بررسی این اشکال 78
- اشاره 78
- اشکال دوم: صحیحه صفوان با موثقه جمیل معارض است. 78
- اشکال اول: روایت صفوان دارای اضطراب و تصحیف است 78
- اشاره 79
- قواعد ترجیح بین صحیحه صفوان و موثقه جمیل 79
- ترجیح موثقه بر صحیحه بنا بر نظر مرحوم خویی 80
- اشاره 81
- اشاره 81
- ادامه بحث در مورد تعارض صحیحه صفوان و موثقه جمیل: 81
- خلاصۀ درس: 81
- بیان مرحوم آقای خویی: 82
- بحثی با علامه و محقق ثانی 83
- اشاره 84
- خلاصۀ درس این جلسه: 84
- الف: حرمت اولاد نسبی مرضعه بر مرتضع و تعارض روایات مسئله 85
- 2 - جواب محقق حائری از صحیحه صفوان 85
- 1 - پیگیری رفع تعارض میان موثقه جمیل و صحیحه صفوان 85
- 3 - استدلال به روایت محمد بن عبیده بر عدم اعتبار اتحاد فحل در نشر حرمت بین رضیعین و مناقشات این استدلال 86
- ب: احکام رضاع 88
- عبارت شرایع: 88
- اشاره 89
- 1 - طرح مسئله: 89
- ج: هنا فرعان: 89
- اشاره 90
- 2 - تقریب نشر حرمت در دو فرع مذکور 90
- الف) استدلال به عموم تنزیل: 91
- خلاصۀ درس: 91
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 94
- اشاره 94
- تذکری دربارۀ درس قبل 94
- ادله ردّ قول به عموم المنزله 96
- الف - موارد نقض ایجاب کلّی عموم المنزله 96
- ب - دلیل حلّی 98
- نشر حرمت در بعضی از ملازمات عناوین 98
- اشاره 98
- 1 - صحیحه علی بن مهزیار 99
- 2 - صحیحه ایوب بن نوح 99
- ابتدا به روایات این مسئله می پردازیم 99
- 3 - صحیحه عبد الله بن جعفر 99
- اشاره 100
- فرق اولاد مرضعه و اولاد صاحب اللبن در مسئله 100
- خلاصۀ درس این جلسه: 100
- اشاره 101
- الف) بررسی حکم ازدواج پدر مرتضع با اولاد صاحب لبن و مرضعه: 101
- 3) تقریبی برای نظر شیخ و کیدری با طرح یک توهّم: 102
- 2) اشاره ای به ادله قول مشهور: 102
- 4) ردّ توهّم توسط استاد مد ظله: 103
- ب) بررسی سرایت حکم حرمت به سایر افراد: 104
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 104
- اشاره 104
- 2) اشکال استاد مد ظله: 105
- 3) نظر استاد مد ظله درباره حکم مسئله: 105
- اشاره 106
- خلاصۀ درس: 106
- بحث راجع به این بود که حکم کرده بودند أبو المرتضع نمی تواند با اولاد صاحب لبن ازدواج کند 107
- اشاره 108
- تصویر انتساب به جزء العله در کلام محقق حائری در بعض موارد 109
- مناقشه صاحب مستند در موارد جزء العله بودن نسب 109
- خلاصۀ درس این جلسه: 109
- نقد فرمایش صاحب مستند 110
- معنای یحرم من الرضاع ما یحرم من النسب 110
- مقدار ما یثبت بأدلّه التنزیل 111
- دو تقریب برای عموم منزلت و تصویر حرمت جده امّی مرتضع بر فحل بنا بر هر یک از دو تقریب 112
- عدم جریان قاعده اسناد حکم أحد المتلازمین الی الآخر در تنزیل رضاع منزله نسب (استدراک از ما سبق) 112
- عدم حرمت فرزندان مرضعه از فحل دیگر بر أبی المرتضع 113
- خلاصۀ درس این جلسه: 114
- اشاره 114
- 1 - روایت علی بن مهزیار: 115
- الف) بیان اشکال در صحت سند روایت علی بن مهزیار و ایوب بن نوح: 115
- 2 - روایت ایوب بن نوح: 115
- ج) مسئله چهارم از احکام رضاع محرم 116
- ب) جواب شبهه از هر دو روایت: 116
- اشاره 116
- 1 - عبارت شرایع: 116
- 3 - کسی دو زن دارد یکی بزرگ و یکی شیر خوار، اگر زوجه کبیره، رضیعه را شیر دهد در هر صورت زوجه کبیره حرام می شود 117
- 2 - بیان مسئله: 117
- 4 - کسی یک زن کبیره و دو زن رضیعه داشت و کبیره هر دو را شیر داد و رضاع محقق شد در هر صورت کبیره حرمت ابد پیدا می کند 118
- 5 - اگر مردی دو زوجه کبیره و یک زن صغیره داشت و هر دو زوجه کبیره به ترتیب صغیره را شیر دهند 119
- اشاره 121
- الف) دو نفر هر کدام زوجه ای داشتند. یکی صغیره و دیگری کبیره، بعداً هر کدام زوجه خود را طلاق می دهد و دیگری زوجه مطلقه طرف مقابل را به زوجیت خود در می آورد. 121
- خلاصۀ درس: 121
- اشاره 122
- نقد استاد بر عبارت شرایع 122
- اشاره 123
- د) بررسی فرعی در مسئله الرابعه 123
- ج) اگر ولیی فرزند کوچکش را به تزویج برادرزاده صغیرش در آورد سپس جده ابی یا امی این دو طفل که یک شخص است به یکی از این دو طفل شیر دهد نکاح منفسخ می شود 123
- در جواهر دو تصور برای حالت دوم بیان شده است 124
- اشاره 124
- اشاره 125
- بررسی حرمت زوج بر صغیره و کبیره 125
- تصور استاد «مد ظله» از حالت دوم 125
- بیان اشکال بنا بر عدم قول به حرمت أم من کانت زوجتاً 126
- اشاره 127
- خلاصۀ درس این جلسه: 127
- اشاره 128
- حکم کسی که دو زن صغیره و کبیره دارد و کبیره به صغیره شیر می دهد 128
- صور مسئله: 128
- عبارت مرحوم محقق در شرایع: 128
- فرض اول که شیر برای شوهر است و به زن دخول نشده است: 129
- صورت دوم که لبن برای غیر است ولی با زن دخول شده است: 129
- اشاره 132
- نقد استاد مد ظله بر کلام آقای خویی 133
- تعارض امارات و نفی ثالث 133
- اشاره 133
- خلاصۀ درس جلسه گذشته و این جلسه: 133
- دلیل بطلان هر دو عقد 133
- اشاره 134
- نقد این تقریب توسط استاد مد ظله 134
- اشاره 134
- تقریب اول برای نفی ثالث 134
- مباحث اصولی 135
- اشاره 135
- تقریب دوم برای نفی ثالث «حجیت اجمالی یکی از دو بینه لا علی التعیین» 135
- تقریب استاد مد ظله برای تعدی از مرجحات منصوصه به غیر منصوصه 136
- ب) لزوم موافقت قطعیه در اطراف علم اجمالی 137
- خلاصۀ درس این جلسه: 140
- بحث ما درباره نفی ثالث در باب تعارض امارات بود. 140
- اشاره 140
- تکمیل یک بحث 142
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 143
- اشاره 143
- ادامۀ مسئلۀ فردی که یک زن کبیره ای دارد و یک زن صغیره، و زن کبیره اش، زن صغیره او را شیر داده. 144
- اشاره 148
- درباره سبب بطلان نکاح زوجه کبیره ای که زوجه صغیره شوهر خود را شیر داده است، 148
- اشاره 148
- الف) بررسی دائره حجیت عرف در تعیین مصادیق و مفاهیم: 148
- خلاصۀ درس این جلسه: 148
- 2 - نظر مرحوم محقق داماد و مرحوم حاج شیخ (حجیت عرف در تعیین مفاهیم و مصادیق کلیهما): 149
- 1 - نظر مشهور (حجیت عرف در تعیین مفاهیم خاصهً): 149
- 3 - نظر استاد - مد ظله -: 150
- 2 - نظر استاد مد ظله: 151
- ب) بررسی ام الزوجه شدن کبیره: 151
- 1 - نظر مرحوم خویی: 151
- 1 - نظر مشهور 152
- ج) بررسی انفساخ نکاح صغیره: 152
- اشاره 152
- 2 - نظر صاحب ریاض رحمه الله: 153
- 3 - نظر صاحب جواهر رحمه الله: 153
- اشاره 154
- بحث در این فرع بود که شخصی دو زوجه دارد. یکی از آن دو کبیره غیر مدخوله و دیگری صغیره شیر خوار می باشد. 154
- اشاره 154
- خلاصۀ درس: 154
- تقریب استدلال انفساخ هر دو عقد 155
- نقد استاد دام ظله درباره استدلال فوق 155
- اشاره 156
- جریان قاعده ترجیح بلا مرجح بر اساس مبنای مرحوم آقای خویی رحمه الله 156
- چرا نمی توان حکم به بطلان کلیهما نمود؟ 157
- تحقیق استاد مد ظله در مسئله ترجیح بلا مرجح 157
- تقریب نظریه جدید استاد مد ظله 158
- نتیجه بحث 158
- اشاره 159
- خلاصۀ درس این جلسه: 159
- 1) متن مسئله در شرایع: 160
- ب) بررسی متن شرایع و نظر محقق حلی در مسئله: 160
- الف) اقوال فقهاء درباره حرمت ازدواج مرد با «ام من کانت زوجه له»: 160
- د) نظر استاد - مد ظله -: 161
- 2) توضیحی درباره متن مذکور: 161
- ج) دیدگاه های مختلف درباره نظر مرحوم محقق در مسئله مورد بحث: 161
- 1 - نظر مرحوم آقای خویی رحمه الله درباره دلیل «وحدت سیاق»: 162
- ه) بررسی ادله و مستندات قول به حرمت مادر رضاعی زوجه سابق: 162
- 2 - نقد استاد مد ظله: 163
- 4 - کلامی دیگر از صاحب جواهر قدس سرّه با توضیح استاد - مد ظله العالی -: 164
- 3 - نظر مرحوم صاحب جواهر قدس سرّه درباره دلیل وحدت سیاق: 164
- ارضاع الکبیرتین الزوجه الصغیره و بررسی تاریخی ابتناء مسئله بر مسئله مشتق 165
- خلاصۀ درس این جلسه: 165
- اشاره 165
- اشاره 165
- فرمایش مرحوم آقای حجت در مقام 166
- نقد و بررسی این اسناد 166
- اشاره 166
- کلام صاحب کفایه و مناقشۀ آن 169
- اشاره 172
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 172
- روایت علی بن مهزیار 172
- اشاره 172
- بحث سندی پیرامون روایت علی بن مهزیار 173
- مناقشه استاد مد ظله به کلام مرحوم آقای خویی 174
- اشکال صاحب قاموس الرجال 175
- استدلال صاحب قاموس الرجال بر وثاقت ابن قتیبه 176
- اشاره 176
- دفاعیه استاد مد ظله از کلام صاحب قاموس الرجال 176
- مناقشه استاد مد ظله در کلام صاحب قاموس الرجال 176
- آیا روایت «علی بن مهزیار» مرسله است؟ 177
- اشاره 177
- کلام مرحوم آقای خویی راجع به عدم ارسال در روایت «علی بن مهزیار» 178
- ارتباط این بحث به بحث مشتق 178
- تحقیق استاد مد ظله درباره ارسال روایت علی بن مهزیار 178
- بررسی اختلاف نقل در متن روایت علی بن مهزیار 180
- اعتبار روایت «علی بن مهزیار» 180
- 1 - روایت ابن سنان 181
- اشاره 181
- 2 - روایت حلبی: 181
- بررسی مدلول این دو روایت 182
- رفع تنافی بین این دو روایت و روایت علی بن مهزیار 183
1- (1) - ریاض المسائل، ج 10، ص 162، قال: و یشکل بانّ اصاله بقاء صحه نکاح الصغیره یقتضی ترجیحها و المانع انما طرأ فی نکاح المرضعه و فساده بطروّ المانع بالنسبه الیها لا یستلزم فساد ما خلا عنه و قیاسهما علی العقدین المقارنین قیاس مع الفارق فتامل جیّدا.
2- (2) - جواهر الکلام، ج 29، ص 330.
1382/3/19 دوشنبه درس شمارۀ (551) کتاب النکاح/سال پنجم
اشاره
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ
خلاصۀ درس:
در این جلسه، یکی از فروعات مربوط به شیر دادن زوجه کبیره به زوجه صغیره، طرح و آثار مترتبه به این ارتضاع مورد بحث قرار می گیرد. سپس قاعده ترجیح بلا مرجّح را به مناسبت مقام مطرح و ضمن نقل آراء فقهاء نظر نهایی استاد مطرح خواهد گردید.
***