نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 15 صفحه 166

مثل ابن براج در جواهر، ابن ادریس در سرائر، کیدری در اصباح، محقق در شرایع و نافع، علامه در شش کتاب قواعد، تحریر، تذکره، تلخیص، ارشاد و یک کتاب دیگر(1) که الآن از یادم رفت ولی هیچ یک از این فقهاء به مسئله اعم بودن مشتق تمسک نکرده اند.

فرمایش مرحوم آقای حجت در مقام

اشاره

از مرحوم آقای حجت در درس ایشان مطلبی شنیدم. می خواستم تقریرات درس ایشان را که برخی نوشته اند ببینم چون در بعضی از حدود مطلب شک داشتم.

ایشان می فرمودند: اصحاب نمی خواهند بگویند بعد از فسخ زوجیت صغیره به واسطه شیر خوردن از کبیره با اینکه زوجیت فسخ شده بازهم عنوان زوجه بر صغیره صدق می کند از باب اعم بودن مشتق بلکه می خواهند بگویند همان طور که در باب مشتق ما یک ذات داریم یک مبدأ داریم و یک اضافه ذات به مبدأ داریم و در اضافه شرط نیست طرفین اضافه بالفعل موجود باشد تا اضافه صحیح باشد در اینجا هم که کلمه امّ به زوجه اضافه شده همان ملاک باب مشتق وجود دارد، پس اصحاب نمی خواهند بگویند بعد از انفساخ عقد، باز به صغیره، زوجه اطلاق می شود و به مرضعه او امّ الزوجه و عنوان امّهات نسائکم اطلاق می شود، بلکه می گویند: در اطلاق امّ الزوجه لازم نیست زوجیت بالفعل موجود باشد پس بر کبیره عنوان امّ الزوجه صادق است هر چند بر صغیره عنوان زوجه صادق نیست زیرا در اضافه لازم نیست طرفین اضافه فعلیت داشته باشند. این فرمایش ایشان بود.

نقد و بررسی این اسناد

ما به کلمات عده ای از بزرگان مراجعه کردیم. از برخی کلمات، خلاف این توجیه

استفاده می شد و برخی کلمات دیگر هر چند ذاتاً صلاحیت برای این توجیه را داشته باشد لکن این توجیه خلاف ظاهر کلام آنها می باشد. بله این توجیه با برخی کلمات سازگار است. اکنون کلمات اصحاب را می خوانیم تا ببینیم این کلمات با آن توجیه سازگار است یا نه؟

محقق کرکی در جامع المقاصد می فرماید: من کانت زوجته فاسم الزوجه صادق علیها لانه لا یشترط فی صدق مشتق بقاء معنی المشتق منه علی ما تقرر فی الاصول فیندرج فی عموم قوله تعالی: و امهات نسائکم(1).