- اشاره 1
- 1) تکمله: 1
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 1
- 1382/1/25 دوشنبه درس شمارۀ (524) کتاب النکاح/سال پنجم 1
- 2) بررسی سیری ناشی از عارضه بیماری: 2
- 3) بیان قول مشهور مبنی بر لزوم اتحاد مرضعه: 2
- 4) بیان شرط اتحاد فحل در حواشی: 3
- 5) نگاهی به موثقه زیاد بن سوقه: 4
- 6) بررسی روایات عمار ساباطی: 4
- اشاره 6
- خلاصۀ درس این جلسه: 6
- اشاره 7
- بحث اول: اشتراط ارتضاع از ثدی 7
- احتمالات در معنای «ثدی واحد» 8
- بحث دوم: اشتراط توالی رضعات 10
- بحث چهارم: آیا رضعۀ کامله مضرّ است یا مطلق رضاع؟ 11
- اشاره 11
- ادامۀ عبارت شرایع: 11
- شیر خوردن از میت: 12
- مخلوط شدن شیر با غیر آن: 12
- نشر حرمت با خوردن شیر بریده: 12
- الف) شرط سوم نشر حرمت: مرتضع بیش از دو سال نداشته باشد. 13
- متن شرایع: 13
- اشاره 13
- خلاصۀ درس این جلسه: 13
- ب) مطالبی پیرامون اعتبار زمان (ماه و سال) در موضوع برخی احکام شرعی 14
- 1) ظهور سال در سال قمری 14
- 2) تلفیق زمانی در سال و ماه و روز 14
- اشاره 16
- ج) تفسیر شیخ صدوق در مورد روایت «لا رضاع بعد فطام» 16
- اشاره 17
- 1 - شرط سوّم در انتشار حرمت به وسیله رضاع، کون الرضاع فی الحولین 17
- 2 - قائلین به نظریه دوم قائلین به قول دوم از میان قدما 17
- خلاصۀ درس این جلسه: 17
- 3. چرا قول ابن بکیر فطحی در عداد فتاوای اصحاب آمده است؟ 18
- متن روایت: 18
- 5 - مناقشه در دلیل اول (اجماع) 20
- 7 - دلیل سوم 22
- 6 - دلیل دوم 22
- بحث در این بود که آیا حولین در مرتضع معتبر است یا هم در او و هم در ولد مرضعه معتبر است. 23
- خلاصۀ درس این جلسه: 23
- اشاره 23
- اشاره 23
- اشاره 24
- 1) روایت علی بن اسباط: 24
- 2) روایت صحیحۀ منصور بن حازم: «لا رضاع بعد فطام» 24
- احتمالات موجود در جملۀ «لا رضاع بعد فطام»: 25
- 3) روایت حماد بن عثمان: 25
- 5) روایت دعائم الاسلام: 26
- 4) روایت دعائم الاسلام: «عن رسول الله صلی الله علیه و آله انّه نهی عن الرضاع بعد الفطام» 26
- 6) روایت دعائم الاسلام: 26
- اشاره 28
- خلاصۀ درس این جلسه: 28
- الف) نقد دو توجیه مرحوم فیض برای عبارت شربه شربه در روایت ابن بکیر (بحث تکمیلی) 29
- 1 - نقل سایر روایات: 30
- ب) تکمیل نقل و بررسی روایات شرطیت حولین 30
- 2) جمع استاد دام ظله بین روایات شرطیت حولین 31
- ج) فرض تقارن رضاع با پایان حولین 32
- د) صورت شک در وقوع رضاع فی الحولین 33
- اشاره 34
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 34
- 1) و امّا قائلین به اشتراط راجع به ولد المرضعه: 35
- الف) بحث در ادامۀ شرط سوم راجع به ولد المرضعه (فرزند مادر) 35
- اشاره 35
- 2) توجیهی برای ادعای اجماع که از ابن زهره نقل شد: 36
- ب) پاسخ استاد مد ظله و معنای روایت: 37
- اشاره 38
- ج) بررسی دلالت ذیل روایت بر اجماع اشتراط حولین در ولد مرضعه: 38
- تفسیرهای روایت: 38
- تفسیر اول: 38
- تفسیر دوم: 39
- تفسیر سوم: 39
- پاسخ استاد مد ظله: 39
- دوم) چهارمین شرط نشر حرمت اتحاد فحل است و اتحاد مرضعه کافی نیست 40
- سوم) این که گفته اند: «در نشر حرمت اتحاد فحل معتبر است» معنای اتحاد فحل در دو مسئله با یکدیگر متفاوت است: 40
- د) شرط چهارم: اتحاد فحل 40
- اول) اعتبار اتحاد مرضعه: 40
- اشاره 40
- در توضیح کلام محقق نکاتی قابل طرح است: 40
- پنجم) هرگاه رضاع با شرایط خود محقق شود بلا اشکال مرتضع بر اولاد نسبی مرضعه حرام می شوند 41
- چهارم) اتحاد مرضعه (در کل سی رضعه) در نشر حرمت بین الرضیعین معتبر نیست 41
- اشاره 41
- خلاصۀ درس این جلسه: 42
- در اینجا فروعی متصوّر است 42
- فرع اول: اگر فحل واحد بود ولی مرضعه متعدد و مقدار معتبر در نشر حرمت به وسیلۀ دو زنِ یک شوهر حاصل شد 42
- اشتراط اتحاد فحل و اتحاد مرضعه 42
- اشاره 42
- فرع دوم: اگر مرضعه واحد و فحل متعدّد شد و کمیّت مذکور به وسیلۀ مرضعه ای در حبالۀ نکاح دو شوهر حاصل شد 43
- فرع سوم: اگر یک مرضعه، شیر یک فحل را به کودکی به مقدار معتبر داد 43
- دلالت روایت: 44
- سند روایت: 44
- بررسی روایات مسئله: 44
- فرع چهارم: اگر مرضعه ای به مقدار معتبر به کودکی شیر داد در نتیجه مرضعه مادر رضاعی کودک و صاحب اللبن پدر رضاعی او شدند، 44
- روایت اول: موثقۀ عمار 44
- روایت دوم: صحیحۀ حلبی 46
- دلالت روایت: 46
- اشاره 47
- تذکر: 47
- اشاره 48
- بحث دیگر اشتراط اتحاد فحل در رضیعین است، 48
- خلاصۀ درس: 48
- 1 - آیه شریفه «وَ أُمَّهاتُکُمُ اللاّتِی أَرْضَعْنَکُمْ» 49
- اشاره 49
- ادله مطلب: 49
- 2) صحیحۀ برید عجلی 50
- نقد استاد مد ظله: 50
- نقد استاد مد ظله: 51
- نقد استاد مد ظله: 52
- 4) موثقه زیاد بن سوقه 52
- نقد استاد مد ظله: 53
- اشکال مرحوم آقای خویی رحمه الله: 53
- اشاره 54
- خلاصۀ درس این جلسه: 54
- ادامه بررسی روایات مسئله 54
- اشاره 54
- روایت عبد الله بن سنان 55
- صحیحه برید عجلی 56
- اشاره 56
- موثقه عمار 56
- صحیحه یا معتبره زراره: 57
- نقد استاد مد ظله: 57
- اشاره 58
- خلاصۀ درس این جلسه: 58
- روایت دوم: خبر عبید بن زراره 59
- اعتبار وحدت مرضعه در تحریم 59
- روایت اول: موثقه عمار ساباطی: 59
- روایت سوم: صحیحه علاء بن رزین 60
- اکنون روایات مسئله را می خوانیم. 62
- اشتراط اتحاد فحل در نشر حرمت بین رضیعین نزد مشهور خلافاً للطبرسی قدس سرّه 62
- اشاره 62
- روایت اول: موثقه عمار ساباطی: 63
- روایت دوم: صحیحه حلبی 63
- روایت سوم: صحیحه برید عجلی 64
- جواب مرحوم سبزواری از استدلال به آیه و روایت نبوی 65
- اشاره 65
- معارض روایات دالّه بر اشتراط وحدت فحل 65
- مناقشه در کلام صاحب کفایه 66
- اشاره 66
- خلاصۀ درس این جلسه: 67
- بحث سندی 67
- اشاره 67
- بحث دلالی 68
- کلام صاحب وافی راجع به روایت محمد بن عبیده 69
- بررسی اشکالات وارده بر روایت محمد بن عبیده 69
- اشاره 69
- نقد استاد مد ظله نسبت به این استدلال 70
- تقریبی برای اثبات وثاقت محمد بن عبیده 70
- اشکال اول بر روایت محمد بن عبیده 70
- جواب استاد مد ظله از اشکال دوم 71
- اشکال دوم بر روایت محمد بن عبیده 71
- نقد استاد مد ظله بر ظاهر کلام مرحوم آقای خویی 72
- اشکال سوم بر روایت محمد بن عبیده 72
- خلاصۀ درس این جلسه: 73
- اشاره 73
- 1 - نظر مرحوم طبرسی در عدم شرطیت اتحاد فحل در رضیعین 73
- 3 - اشکالات استدلال فیض رحمه الله به روایت ابن عبیده 74
- الف: اشکال اول 74
- اشاره 74
- بررسی اشکال اول 74
- ب: اشکال دوم 75
- 4 - آیا در غیر رضیعین، عدم اشتراط اتحاد فحل اجماعی است؟ 76
- ج: اشکال سوم 76
- 6 - اشکالات مرحوم خویی بر استدلال به روایت صفوان 77
- 5 - دلیل لزوم اتحاد فحل در غیر رضیعین 77
- اشاره 78
- بررسی این اشکال 78
- اشاره 78
- اشکال اول: روایت صفوان دارای اضطراب و تصحیف است 78
- اشکال دوم: صحیحه صفوان با موثقه جمیل معارض است. 78
- اشاره 79
- قواعد ترجیح بین صحیحه صفوان و موثقه جمیل 79
- ترجیح موثقه بر صحیحه بنا بر نظر مرحوم خویی 80
- اشاره 81
- خلاصۀ درس: 81
- اشاره 81
- ادامه بحث در مورد تعارض صحیحه صفوان و موثقه جمیل: 81
- بیان مرحوم آقای خویی: 82
- بحثی با علامه و محقق ثانی 83
- اشاره 84
- خلاصۀ درس این جلسه: 84
- 1 - پیگیری رفع تعارض میان موثقه جمیل و صحیحه صفوان 85
- الف: حرمت اولاد نسبی مرضعه بر مرتضع و تعارض روایات مسئله 85
- 2 - جواب محقق حائری از صحیحه صفوان 85
- 3 - استدلال به روایت محمد بن عبیده بر عدم اعتبار اتحاد فحل در نشر حرمت بین رضیعین و مناقشات این استدلال 86
- ب: احکام رضاع 88
- عبارت شرایع: 88
- 1 - طرح مسئله: 89
- اشاره 89
- ج: هنا فرعان: 89
- اشاره 90
- 2 - تقریب نشر حرمت در دو فرع مذکور 90
- خلاصۀ درس: 91
- الف) استدلال به عموم تنزیل: 91
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 94
- اشاره 94
- تذکری دربارۀ درس قبل 94
- الف - موارد نقض ایجاب کلّی عموم المنزله 96
- ادله ردّ قول به عموم المنزله 96
- ب - دلیل حلّی 98
- نشر حرمت در بعضی از ملازمات عناوین 98
- اشاره 98
- 3 - صحیحه عبد الله بن جعفر 99
- 2 - صحیحه ایوب بن نوح 99
- 1 - صحیحه علی بن مهزیار 99
- ابتدا به روایات این مسئله می پردازیم 99
- اشاره 100
- فرق اولاد مرضعه و اولاد صاحب اللبن در مسئله 100
- خلاصۀ درس این جلسه: 100
- الف) بررسی حکم ازدواج پدر مرتضع با اولاد صاحب لبن و مرضعه: 101
- اشاره 101
- 3) تقریبی برای نظر شیخ و کیدری با طرح یک توهّم: 102
- 2) اشاره ای به ادله قول مشهور: 102
- 4) ردّ توهّم توسط استاد مد ظله: 103
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 104
- اشاره 104
- ب) بررسی سرایت حکم حرمت به سایر افراد: 104
- 3) نظر استاد مد ظله درباره حکم مسئله: 105
- 2) اشکال استاد مد ظله: 105
- اشاره 106
- خلاصۀ درس: 106
- بحث راجع به این بود که حکم کرده بودند أبو المرتضع نمی تواند با اولاد صاحب لبن ازدواج کند 107
- اشاره 108
- خلاصۀ درس این جلسه: 109
- مناقشه صاحب مستند در موارد جزء العله بودن نسب 109
- تصویر انتساب به جزء العله در کلام محقق حائری در بعض موارد 109
- نقد فرمایش صاحب مستند 110
- معنای یحرم من الرضاع ما یحرم من النسب 110
- مقدار ما یثبت بأدلّه التنزیل 111
- عدم جریان قاعده اسناد حکم أحد المتلازمین الی الآخر در تنزیل رضاع منزله نسب (استدراک از ما سبق) 112
- دو تقریب برای عموم منزلت و تصویر حرمت جده امّی مرتضع بر فحل بنا بر هر یک از دو تقریب 112
- عدم حرمت فرزندان مرضعه از فحل دیگر بر أبی المرتضع 113
- خلاصۀ درس این جلسه: 114
- اشاره 114
- 1 - روایت علی بن مهزیار: 115
- 2 - روایت ایوب بن نوح: 115
- الف) بیان اشکال در صحت سند روایت علی بن مهزیار و ایوب بن نوح: 115
- ج) مسئله چهارم از احکام رضاع محرم 116
- اشاره 116
- 1 - عبارت شرایع: 116
- ب) جواب شبهه از هر دو روایت: 116
- 3 - کسی دو زن دارد یکی بزرگ و یکی شیر خوار، اگر زوجه کبیره، رضیعه را شیر دهد در هر صورت زوجه کبیره حرام می شود 117
- 2 - بیان مسئله: 117
- 4 - کسی یک زن کبیره و دو زن رضیعه داشت و کبیره هر دو را شیر داد و رضاع محقق شد در هر صورت کبیره حرمت ابد پیدا می کند 118
- 5 - اگر مردی دو زوجه کبیره و یک زن صغیره داشت و هر دو زوجه کبیره به ترتیب صغیره را شیر دهند 119
- الف) دو نفر هر کدام زوجه ای داشتند. یکی صغیره و دیگری کبیره، بعداً هر کدام زوجه خود را طلاق می دهد و دیگری زوجه مطلقه طرف مقابل را به زوجیت خود در می آورد. 121
- خلاصۀ درس: 121
- اشاره 121
- اشاره 122
- نقد استاد بر عبارت شرایع 122
- د) بررسی فرعی در مسئله الرابعه 123
- ج) اگر ولیی فرزند کوچکش را به تزویج برادرزاده صغیرش در آورد سپس جده ابی یا امی این دو طفل که یک شخص است به یکی از این دو طفل شیر دهد نکاح منفسخ می شود 123
- اشاره 123
- در جواهر دو تصور برای حالت دوم بیان شده است 124
- اشاره 124
- اشاره 125
- بررسی حرمت زوج بر صغیره و کبیره 125
- تصور استاد «مد ظله» از حالت دوم 125
- بیان اشکال بنا بر عدم قول به حرمت أم من کانت زوجتاً 126
- خلاصۀ درس این جلسه: 127
- اشاره 127
- حکم کسی که دو زن صغیره و کبیره دارد و کبیره به صغیره شیر می دهد 128
- اشاره 128
- عبارت مرحوم محقق در شرایع: 128
- صور مسئله: 128
- فرض اول که شیر برای شوهر است و به زن دخول نشده است: 129
- صورت دوم که لبن برای غیر است ولی با زن دخول شده است: 129
- اشاره 132
- اشاره 133
- خلاصۀ درس جلسه گذشته و این جلسه: 133
- دلیل بطلان هر دو عقد 133
- نقد استاد مد ظله بر کلام آقای خویی 133
- تعارض امارات و نفی ثالث 133
- اشاره 134
- تقریب اول برای نفی ثالث 134
- اشاره 134
- نقد این تقریب توسط استاد مد ظله 134
- مباحث اصولی 135
- اشاره 135
- تقریب دوم برای نفی ثالث «حجیت اجمالی یکی از دو بینه لا علی التعیین» 135
- تقریب استاد مد ظله برای تعدی از مرجحات منصوصه به غیر منصوصه 136
- ب) لزوم موافقت قطعیه در اطراف علم اجمالی 137
- خلاصۀ درس این جلسه: 140
- اشاره 140
- بحث ما درباره نفی ثالث در باب تعارض امارات بود. 140
- تکمیل یک بحث 142
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 143
- اشاره 143
- ادامۀ مسئلۀ فردی که یک زن کبیره ای دارد و یک زن صغیره، و زن کبیره اش، زن صغیره او را شیر داده. 144
- اشاره 148
- درباره سبب بطلان نکاح زوجه کبیره ای که زوجه صغیره شوهر خود را شیر داده است، 148
- الف) بررسی دائره حجیت عرف در تعیین مصادیق و مفاهیم: 148
- خلاصۀ درس این جلسه: 148
- اشاره 148
- 2 - نظر مرحوم محقق داماد و مرحوم حاج شیخ (حجیت عرف در تعیین مفاهیم و مصادیق کلیهما): 149
- 1 - نظر مشهور (حجیت عرف در تعیین مفاهیم خاصهً): 149
- 3 - نظر استاد - مد ظله -: 150
- 2 - نظر استاد مد ظله: 151
- 1 - نظر مرحوم خویی: 151
- ب) بررسی ام الزوجه شدن کبیره: 151
- 1 - نظر مشهور 152
- اشاره 152
- ج) بررسی انفساخ نکاح صغیره: 152
- 3 - نظر صاحب جواهر رحمه الله: 153
- 2 - نظر صاحب ریاض رحمه الله: 153
- اشاره 154
- اشاره 154
- خلاصۀ درس: 154
- بحث در این فرع بود که شخصی دو زوجه دارد. یکی از آن دو کبیره غیر مدخوله و دیگری صغیره شیر خوار می باشد. 154
- نقد استاد دام ظله درباره استدلال فوق 155
- تقریب استدلال انفساخ هر دو عقد 155
- جریان قاعده ترجیح بلا مرجح بر اساس مبنای مرحوم آقای خویی رحمه الله 156
- اشاره 156
- تحقیق استاد مد ظله در مسئله ترجیح بلا مرجح 157
- چرا نمی توان حکم به بطلان کلیهما نمود؟ 157
- نتیجه بحث 158
- تقریب نظریه جدید استاد مد ظله 158
- خلاصۀ درس این جلسه: 159
- اشاره 159
- الف) اقوال فقهاء درباره حرمت ازدواج مرد با «ام من کانت زوجه له»: 160
- 1) متن مسئله در شرایع: 160
- ب) بررسی متن شرایع و نظر محقق حلی در مسئله: 160
- د) نظر استاد - مد ظله -: 161
- ج) دیدگاه های مختلف درباره نظر مرحوم محقق در مسئله مورد بحث: 161
- 2) توضیحی درباره متن مذکور: 161
- 1 - نظر مرحوم آقای خویی رحمه الله درباره دلیل «وحدت سیاق»: 162
- ه) بررسی ادله و مستندات قول به حرمت مادر رضاعی زوجه سابق: 162
- 2 - نقد استاد مد ظله: 163
- 3 - نظر مرحوم صاحب جواهر قدس سرّه درباره دلیل وحدت سیاق: 164
- 4 - کلامی دیگر از صاحب جواهر قدس سرّه با توضیح استاد - مد ظله العالی -: 164
- ارضاع الکبیرتین الزوجه الصغیره و بررسی تاریخی ابتناء مسئله بر مسئله مشتق 165
- خلاصۀ درس این جلسه: 165
- اشاره 165
- اشاره 165
- فرمایش مرحوم آقای حجت در مقام 166
- اشاره 166
- نقد و بررسی این اسناد 166
- کلام صاحب کفایه و مناقشۀ آن 169
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 172
- روایت علی بن مهزیار 172
- اشاره 172
- اشاره 172
- بحث سندی پیرامون روایت علی بن مهزیار 173
- مناقشه استاد مد ظله به کلام مرحوم آقای خویی 174
- اشکال صاحب قاموس الرجال 175
- اشاره 176
- دفاعیه استاد مد ظله از کلام صاحب قاموس الرجال 176
- استدلال صاحب قاموس الرجال بر وثاقت ابن قتیبه 176
- مناقشه استاد مد ظله در کلام صاحب قاموس الرجال 176
- اشاره 177
- آیا روایت «علی بن مهزیار» مرسله است؟ 177
- تحقیق استاد مد ظله درباره ارسال روایت علی بن مهزیار 178
- ارتباط این بحث به بحث مشتق 178
- کلام مرحوم آقای خویی راجع به عدم ارسال در روایت «علی بن مهزیار» 178
- اعتبار روایت «علی بن مهزیار» 180
- بررسی اختلاف نقل در متن روایت علی بن مهزیار 180
- اشاره 181
- 1 - روایت ابن سنان 181
- 2 - روایت حلبی: 181
- بررسی مدلول این دو روایت 182
- رفع تنافی بین این دو روایت و روایت علی بن مهزیار 183
تذکر:
نظیر این روایت در اینکه گاهی مراد از أمّی، اعم از أمّی تنها و أبوینی است صحیحۀ صفوان است که قبلاً گذشت. صفوان می گوید: قلت له (أبی الحسن علیه السلام) أرضعت أمّی جاریه بلبنی قال هی أختک من الرضاعه قال: قلت: فتحلّ لأخٍ لی من أمّی لم ترضعها أمّی بلبنه - یعنی لیس بهذا البطن و لکن ببطن آخر - قال و الفحل واحد؟ قلت: نعم هو أخی لأبی و أمّی قال: اللبن للفحل، صار أبوک أباها و أمّک أمّها(2)
1- (1) - کافی 443/5، تهذیب 321/7، استبصار 201/3، جامع الاحادیث 531/25، وسائل الشیعه 389/20 ابواب ما یحرم بالرضاع باب 6 حدیث سوم.
2- (2) - وسائل الشیعه 395/20 باب 8 از ابواب ما یحرم بالرضاع حدیث 3
در این روایت نیز با آنکه راوی در صدر روایت برادر أمّی تعبیر کرده بود ولی منظور او اعم از امی تنها و ابوینی است چون در ذیل روایت آن را در مورد برادر أبوینی به کار می برد سپس أمّی گاهی بر اعم از أمّی و از أبی و أمّی [ابوینی] اطلاق می شود به همین جهت در صحیحۀ حلبی نیز امام علیه السلام سؤال سائل را بر اعم حمل نموده و سپس هر دو فرض را پاسخ داده اند.
ادامۀ بحث را به جلسۀ آینده موکول می کنیم. ان شاء الله تعالی.
«* و السلام *»
1382/2/21 یکشنبه درس شمارۀ (532) کتاب النکاح/سال پنجم
اشاره
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ