نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 15 صفحه 49

معمولاً این مسئله در کتابهایی که ذکر شده با این فرض مطرح شده است که زنی در حبالۀ یک شوهر، کودکی را به کمتر از کمیت معتبر شیر می دهد، و پس از آن از این شوهر جدا شده و شوهر دیگری اختیار می کند و از شوهر دوم حامله شده، وضع حمل نموده و صاحب شیر شده است و مقدار باقی ماندۀ شیر این کودک را از لبن این شوهر شیر می دهد. در این حال، اگر چه بین این دو مرحله شیر دادن، کودک از شیر مرضعۀ دیگری نخورده بلکه به این کودک غذا داده شده، در این فرض اگر چه مرضعه واحد است، اما چون فحل واحد نیست. این زن هم مادر رضاعی این کودک نخواهد بود.

این مسئله فرض دیگری هم دارد که روشن تر از فرض قبلی است، و آن این که، این زن از شوهر اول شیر پیدا کرد و هفت رضعه به کودکی شیر داده و پس از جدا شدن از او این شیر قطع نشده و بعد با مرد دیگر ازدواج کرده، و در اثر مباشرت با او، این شیر ازدیاد پیدا کرده و به طوری که عرفاً این شیر را شیر مشترک دو شوهر می دانند در این صورت، اگر هشت رضعۀ دیگر هم به آن کودک شیر بدهد، مادر رضاعی کودک نخواهد شد چون صاحب شیر دو نفر می باشد.

فرض سوم که روشن تر از دو فرض قبلی است، این فرض است که نشر حرمت به

خاطر حصول اثر باشد، زیرا این که در بین رضعات باید رضاع امرأۀ دیگری نباشد، شرط نشر حرمت به عدد (15 رضعه) است، اما نشر حرمت به اثر (انبات لحم و اشتداد عظم) این شرط را ندارد. مثلاً در نشر حرمت با عدد، اگر زنی هفت رضعه را شیر داد و بعد زن های دیگری به این شیر دادند، این شیرها مانع انضمام رضعات بعدی می شود، پس اگر آن زن اولی که هفت رضعه را شیر داده بخواهد متمّم را بدهد تا مجموعاً 15 رضعه بشود، مفید نیست؛ زیرا شیر دادن زنان دیگر در وسط واقع شده است. اما در نشر حرمت با اثر گفتیم: مواردی که عرفاً مصداق بارز و روشن انبات لحم و اشتداد عظم باشد موجب نشر حرمت می گردد، مثل این که بچه نیم کیلو سنگین تر شود، حالا اگر مرضعه ای شیر ناقصی به کودک داد (یعنی مقداری نیست که به تنهایی موجب رشد بارز کودک گردد) و بعد از گذشتن مدتی از همان شیر، مقدار دیگری به آن کودک شیر داد به طوری که مجموعۀ این شیرها عرفاً باعث رشد کودک شد این رضاع، نشر حرمت می کند هر چند در اثناء از غذاهای مختلف بلکه شیر دیگری تغذیه کرده باشد. ولی چنانچه صاحب این دو شیر یک فحل نباشد یعنی ابتداء از شیر یک شوهر به مقدار ناقص به کودک شیر بدهد و بعد از جدایی از او و ازدواج با شوهر دوم، مقدار دیگری به آن کودک شیر بدهد به طوری که مجموعۀ این شیرها عرفاً باعث رشد کودک شود، آیا چنین رضاعی موجب نشر حرمت می گردد یا خیر و اتحاد فحل شرط است یعنی باید کلّ مقدار معتبر از شیر یک فحل باشد؟

ادله مطلب:

اشاره

ادله ای برای این حکم ذکر شده که به بعضی از آن ها می شود استناد کرد، و بعضی هم قابل مناقشه است.

1 - آیه شریفه «وَ أُمَّهاتُکُمُ اللاّتِی أَرْضَعْنَکُمْ»

مرحوم شیخ رحمه الله در کتاب النکاح ص 318 می فرمایند: اگر در موردی عناوین خاصه محرمات (نسبی و سببی و رضاعی) محقق نشود آیه شریفه می فرماید: «أُحِلَّ لَکُمْ ما وَراءَ ذلِکُمْ» اگر تنها این آیه شریفه را داشتیم می گفتیم مرضعه ای که به کودکی شیر دهد به مقداری که «أُمَّهاتُکُمُ اللاّتِی أَرْضَعْنَکُمْ» صدق کند بر کودک حرام است، خواه مقدار رضاع کم باشد یا زیاد، لکن روایات این اطلاق را تقیید کرده است و در مقام بیان حدّ رضاع محرم فرموده است. «لا یحرم الرضاع اقل من خمسه عشر رضعه» کمتر از این مقدار نشر حرمت نمی کند، یعنی اگر مرضعه ای بخواهد مادر رضاعی بشود باید حد اقل 15 رضعه شیر بدهد، پس از این آیه شریفه بعد از تقیید آن به ادله اشتراط پانزده رضعه شرطیت اتحاد مرضعه استفاده می گردد، یعنی باید تمام 15 رضعه را یک مرضعه شیر بدهد تا نشر حرمت کند.

مرحوم شیخ رحمه الله در کتاب النکاح ص 318 می فرمایند: اگر در موردی عناوین خاصه محرمات (نسبی و سببی و رضاعی) محقق نشود آیه شریفه می فرماید: «أُحِلَّ لَکُمْ ما وَراءَ ذلِکُمْ» اگر تنها این آیه شریفه را داشتیم می گفتیم مرضعه ای که به کودکی شیر دهد به مقداری که «أُمَّهاتُکُمُ اللاّتِی أَرْضَعْنَکُمْ» صدق کند بر کودک حرام است، خواه مقدار رضاع کم باشد یا زیاد، لکن روایات این اطلاق را تقیید کرده است و در مقام بیان حدّ رضاع محرم فرموده است. «لا یحرم الرضاع اقل من خمسه عشر رضعه» کمتر از این مقدار نشر حرمت نمی کند، یعنی اگر مرضعه ای بخواهد مادر رضاعی بشود باید حد اقل 15 رضعه شیر بدهد، پس از این آیه شریفه بعد از تقیید آن به ادله اشتراط پانزده رضعه شرطیت اتحاد مرضعه استفاده می گردد، یعنی باید تمام 15 رضعه را یک مرضعه شیر بدهد تا نشر حرمت کند.