نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 15 صفحه 55

اینک به بررسی روایات مسئله که بر لزوم وحدت زن به آنها استدلال شده می پردازیم.

روایت عبد الله بن سنان

«قال: سألت ابا عبد الله علیه السلام عن لبن الفحل فقال: هو ما ارضعت امرأتک من لبنک و لبن ولدک ولد امرأه اخری فهو حرام(1)».

این صحیحه به دو طریق نقل شده که در یکی از آنها ابراهیم بن هاشم واقع شده

و لذا بعضی تعبیر به حسنه کردند، اما این طریق در جامع الاحادیث ذکر نشده است و یک تفاوت مختصری با نقل دیگر دارد و آن این است که در نقل ابراهیم بن هاشم «من لبنک» ندارد.

آقای خویی به این روایت استدلال کرده بودند که ظاهر کلمه «امرأتک» این است که رضاع باید توسط یک زن صورت گرفته باشد و رضاع توسط دو زن بی اثر است. ما به این استدلال دو اشکال کردیم.

اشکال اول: این بود که کلمه «امرأتک» چنین ظهوری ندارد زیرا ممکن است بگوییم جنس همسر اراده شده است و اگر روایت ظهور در دومی نداشته باشد ظهور در احتمال اول هم ندارد و ما برای این معنای دوم مثالهایی هم زدیم مثلاً کسی که می گوید: «اگر بچه تو چنین ساختمانی بسازد تو هم در ثواب آن شریک هستی» معنایش این نیست که فقط یکی از بچه های او باید این کار را انجام دهد بلکه اگر دو تا از بچه های او مشترکاً آن را ساختند از این جمله استفاده می شود که پدر در ثواب شریک است. به طور کلی این مطلب را تذکر داده ایم که در بحث حجیت ظهورات الفاظ این طور نیست که عقلاء چنین بنایی داشته باشند که اگر با دو احتمال روبرو شدند به صرف اینکه یکی از دو احتمال اندکی قوی تر است (مثلاً 55% در مقابل 45%) آن احتمال را مقدم بدارند و آن را در جایی که علم معتبر است نازل منزله علم بدانند. بنابراین نمی توان چنین مواردی را که سابقین تعبیر اشعار یا تأیید در مورد آنها می کردند از تحت ادله حرمت عمل به ظن خارج دانست. به نظر ما آنچه در باب ظهور الفاظ معتبر است و از ادله حرمت عمل به ظن استثناء شده این است که یا ظهور به حدّ اطمینان آور برسد و یا اینکه عرف عادی از معانی دیگر غفلت داشته باشد و در ما نحن فیه کلمه «امرأتک» چنین ظهوری ندارد.

اشکال دوم: هم این بود که حتی اگر امرأتک دلالت بر وحدت امرأه داشته باشد ولی این روایت نگفته که این امرأتک باید پانزده رضعه شیر بدهد فقط گفته که باید

شیر بدهد و ما از ادله دیگر فهمیده ایم که رضاع باید پانزده رضعه یا یک شبانه روز یا به مقدار انبات لحم باشد، لذا اگر زن مردی مقداری شیر داد و متمّم آن را زن دیگری از او داد از این روایت استفاده نمی شود برای نشر حرمت بین کودک و صاحب اللبن که این رضاع معتبر نیست.