- اشاره 1
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 1
- 1382/1/25 دوشنبه درس شمارۀ (524) کتاب النکاح/سال پنجم 1
- 1) تکمله: 1
- 3) بیان قول مشهور مبنی بر لزوم اتحاد مرضعه: 2
- 2) بررسی سیری ناشی از عارضه بیماری: 2
- 4) بیان شرط اتحاد فحل در حواشی: 3
- 6) بررسی روایات عمار ساباطی: 4
- 5) نگاهی به موثقه زیاد بن سوقه: 4
- اشاره 6
- خلاصۀ درس این جلسه: 6
- بحث اول: اشتراط ارتضاع از ثدی 7
- اشاره 7
- احتمالات در معنای «ثدی واحد» 8
- بحث دوم: اشتراط توالی رضعات 10
- اشاره 11
- بحث چهارم: آیا رضعۀ کامله مضرّ است یا مطلق رضاع؟ 11
- ادامۀ عبارت شرایع: 11
- شیر خوردن از میت: 12
- مخلوط شدن شیر با غیر آن: 12
- نشر حرمت با خوردن شیر بریده: 12
- خلاصۀ درس این جلسه: 13
- الف) شرط سوم نشر حرمت: مرتضع بیش از دو سال نداشته باشد. 13
- متن شرایع: 13
- اشاره 13
- ب) مطالبی پیرامون اعتبار زمان (ماه و سال) در موضوع برخی احکام شرعی 14
- 2) تلفیق زمانی در سال و ماه و روز 14
- 1) ظهور سال در سال قمری 14
- اشاره 16
- ج) تفسیر شیخ صدوق در مورد روایت «لا رضاع بعد فطام» 16
- خلاصۀ درس این جلسه: 17
- اشاره 17
- 1 - شرط سوّم در انتشار حرمت به وسیله رضاع، کون الرضاع فی الحولین 17
- 2 - قائلین به نظریه دوم قائلین به قول دوم از میان قدما 17
- متن روایت: 18
- 3. چرا قول ابن بکیر فطحی در عداد فتاوای اصحاب آمده است؟ 18
- 5 - مناقشه در دلیل اول (اجماع) 20
- 7 - دلیل سوم 22
- 6 - دلیل دوم 22
- بحث در این بود که آیا حولین در مرتضع معتبر است یا هم در او و هم در ولد مرضعه معتبر است. 23
- خلاصۀ درس این جلسه: 23
- اشاره 23
- اشاره 23
- اشاره 24
- 1) روایت علی بن اسباط: 24
- 2) روایت صحیحۀ منصور بن حازم: «لا رضاع بعد فطام» 24
- احتمالات موجود در جملۀ «لا رضاع بعد فطام»: 25
- 3) روایت حماد بن عثمان: 25
- 6) روایت دعائم الاسلام: 26
- 5) روایت دعائم الاسلام: 26
- 4) روایت دعائم الاسلام: «عن رسول الله صلی الله علیه و آله انّه نهی عن الرضاع بعد الفطام» 26
- اشاره 28
- خلاصۀ درس این جلسه: 28
- الف) نقد دو توجیه مرحوم فیض برای عبارت شربه شربه در روایت ابن بکیر (بحث تکمیلی) 29
- ب) تکمیل نقل و بررسی روایات شرطیت حولین 30
- 1 - نقل سایر روایات: 30
- 2) جمع استاد دام ظله بین روایات شرطیت حولین 31
- ج) فرض تقارن رضاع با پایان حولین 32
- د) صورت شک در وقوع رضاع فی الحولین 33
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 34
- اشاره 34
- اشاره 35
- 1) و امّا قائلین به اشتراط راجع به ولد المرضعه: 35
- الف) بحث در ادامۀ شرط سوم راجع به ولد المرضعه (فرزند مادر) 35
- 2) توجیهی برای ادعای اجماع که از ابن زهره نقل شد: 36
- ب) پاسخ استاد مد ظله و معنای روایت: 37
- اشاره 38
- تفسیرهای روایت: 38
- تفسیر اول: 38
- ج) بررسی دلالت ذیل روایت بر اجماع اشتراط حولین در ولد مرضعه: 38
- تفسیر دوم: 39
- پاسخ استاد مد ظله: 39
- تفسیر سوم: 39
- دوم) چهارمین شرط نشر حرمت اتحاد فحل است و اتحاد مرضعه کافی نیست 40
- سوم) این که گفته اند: «در نشر حرمت اتحاد فحل معتبر است» معنای اتحاد فحل در دو مسئله با یکدیگر متفاوت است: 40
- در توضیح کلام محقق نکاتی قابل طرح است: 40
- اشاره 40
- اول) اعتبار اتحاد مرضعه: 40
- د) شرط چهارم: اتحاد فحل 40
- پنجم) هرگاه رضاع با شرایط خود محقق شود بلا اشکال مرتضع بر اولاد نسبی مرضعه حرام می شوند 41
- اشاره 41
- چهارم) اتحاد مرضعه (در کل سی رضعه) در نشر حرمت بین الرضیعین معتبر نیست 41
- خلاصۀ درس این جلسه: 42
- فرع اول: اگر فحل واحد بود ولی مرضعه متعدد و مقدار معتبر در نشر حرمت به وسیلۀ دو زنِ یک شوهر حاصل شد 42
- اشتراط اتحاد فحل و اتحاد مرضعه 42
- در اینجا فروعی متصوّر است 42
- اشاره 42
- فرع دوم: اگر مرضعه واحد و فحل متعدّد شد و کمیّت مذکور به وسیلۀ مرضعه ای در حبالۀ نکاح دو شوهر حاصل شد 43
- فرع سوم: اگر یک مرضعه، شیر یک فحل را به کودکی به مقدار معتبر داد 43
- سند روایت: 44
- بررسی روایات مسئله: 44
- روایت اول: موثقۀ عمار 44
- فرع چهارم: اگر مرضعه ای به مقدار معتبر به کودکی شیر داد در نتیجه مرضعه مادر رضاعی کودک و صاحب اللبن پدر رضاعی او شدند، 44
- دلالت روایت: 44
- روایت دوم: صحیحۀ حلبی 46
- دلالت روایت: 46
- تذکر: 47
- اشاره 47
- خلاصۀ درس: 48
- اشاره 48
- بحث دیگر اشتراط اتحاد فحل در رضیعین است، 48
- ادله مطلب: 49
- 1 - آیه شریفه «وَ أُمَّهاتُکُمُ اللاّتِی أَرْضَعْنَکُمْ» 49
- اشاره 49
- نقد استاد مد ظله: 50
- 2) صحیحۀ برید عجلی 50
- نقد استاد مد ظله: 51
- نقد استاد مد ظله: 52
- 4) موثقه زیاد بن سوقه 52
- اشکال مرحوم آقای خویی رحمه الله: 53
- نقد استاد مد ظله: 53
- خلاصۀ درس این جلسه: 54
- ادامه بررسی روایات مسئله 54
- اشاره 54
- اشاره 54
- روایت عبد الله بن سنان 55
- صحیحه برید عجلی 56
- اشاره 56
- موثقه عمار 56
- صحیحه یا معتبره زراره: 57
- نقد استاد مد ظله: 57
- اشاره 58
- خلاصۀ درس این جلسه: 58
- روایت دوم: خبر عبید بن زراره 59
- اعتبار وحدت مرضعه در تحریم 59
- روایت اول: موثقه عمار ساباطی: 59
- روایت سوم: صحیحه علاء بن رزین 60
- اکنون روایات مسئله را می خوانیم. 62
- اشاره 62
- اشتراط اتحاد فحل در نشر حرمت بین رضیعین نزد مشهور خلافاً للطبرسی قدس سرّه 62
- روایت اول: موثقه عمار ساباطی: 63
- روایت دوم: صحیحه حلبی 63
- روایت سوم: صحیحه برید عجلی 64
- جواب مرحوم سبزواری از استدلال به آیه و روایت نبوی 65
- اشاره 65
- معارض روایات دالّه بر اشتراط وحدت فحل 65
- مناقشه در کلام صاحب کفایه 66
- اشاره 66
- بحث سندی 67
- خلاصۀ درس این جلسه: 67
- اشاره 67
- بحث دلالی 68
- کلام صاحب وافی راجع به روایت محمد بن عبیده 69
- اشاره 69
- بررسی اشکالات وارده بر روایت محمد بن عبیده 69
- تقریبی برای اثبات وثاقت محمد بن عبیده 70
- اشکال اول بر روایت محمد بن عبیده 70
- نقد استاد مد ظله نسبت به این استدلال 70
- جواب استاد مد ظله از اشکال دوم 71
- اشکال دوم بر روایت محمد بن عبیده 71
- نقد استاد مد ظله بر ظاهر کلام مرحوم آقای خویی 72
- اشکال سوم بر روایت محمد بن عبیده 72
- خلاصۀ درس این جلسه: 73
- اشاره 73
- 1 - نظر مرحوم طبرسی در عدم شرطیت اتحاد فحل در رضیعین 73
- بررسی اشکال اول 74
- الف: اشکال اول 74
- 3 - اشکالات استدلال فیض رحمه الله به روایت ابن عبیده 74
- اشاره 74
- ب: اشکال دوم 75
- ج: اشکال سوم 76
- 4 - آیا در غیر رضیعین، عدم اشتراط اتحاد فحل اجماعی است؟ 76
- 5 - دلیل لزوم اتحاد فحل در غیر رضیعین 77
- 6 - اشکالات مرحوم خویی بر استدلال به روایت صفوان 77
- اشکال اول: روایت صفوان دارای اضطراب و تصحیف است 78
- اشکال دوم: صحیحه صفوان با موثقه جمیل معارض است. 78
- اشاره 78
- اشاره 78
- بررسی این اشکال 78
- اشاره 79
- قواعد ترجیح بین صحیحه صفوان و موثقه جمیل 79
- ترجیح موثقه بر صحیحه بنا بر نظر مرحوم خویی 80
- اشاره 81
- ادامه بحث در مورد تعارض صحیحه صفوان و موثقه جمیل: 81
- خلاصۀ درس: 81
- اشاره 81
- بیان مرحوم آقای خویی: 82
- بحثی با علامه و محقق ثانی 83
- اشاره 84
- خلاصۀ درس این جلسه: 84
- الف: حرمت اولاد نسبی مرضعه بر مرتضع و تعارض روایات مسئله 85
- 1 - پیگیری رفع تعارض میان موثقه جمیل و صحیحه صفوان 85
- 2 - جواب محقق حائری از صحیحه صفوان 85
- 3 - استدلال به روایت محمد بن عبیده بر عدم اعتبار اتحاد فحل در نشر حرمت بین رضیعین و مناقشات این استدلال 86
- ب: احکام رضاع 88
- عبارت شرایع: 88
- اشاره 89
- 1 - طرح مسئله: 89
- ج: هنا فرعان: 89
- اشاره 90
- 2 - تقریب نشر حرمت در دو فرع مذکور 90
- الف) استدلال به عموم تنزیل: 91
- خلاصۀ درس: 91
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 94
- اشاره 94
- تذکری دربارۀ درس قبل 94
- ادله ردّ قول به عموم المنزله 96
- الف - موارد نقض ایجاب کلّی عموم المنزله 96
- نشر حرمت در بعضی از ملازمات عناوین 98
- اشاره 98
- ب - دلیل حلّی 98
- 1 - صحیحه علی بن مهزیار 99
- 2 - صحیحه ایوب بن نوح 99
- ابتدا به روایات این مسئله می پردازیم 99
- 3 - صحیحه عبد الله بن جعفر 99
- اشاره 100
- فرق اولاد مرضعه و اولاد صاحب اللبن در مسئله 100
- خلاصۀ درس این جلسه: 100
- اشاره 101
- الف) بررسی حکم ازدواج پدر مرتضع با اولاد صاحب لبن و مرضعه: 101
- 3) تقریبی برای نظر شیخ و کیدری با طرح یک توهّم: 102
- 2) اشاره ای به ادله قول مشهور: 102
- 4) ردّ توهّم توسط استاد مد ظله: 103
- 1) کلام مرحوم آقای خویی: 104
- اشاره 104
- ب) بررسی سرایت حکم حرمت به سایر افراد: 104
- 3) نظر استاد مد ظله درباره حکم مسئله: 105
- 2) اشکال استاد مد ظله: 105
- خلاصۀ درس: 106
- اشاره 106
- بحث راجع به این بود که حکم کرده بودند أبو المرتضع نمی تواند با اولاد صاحب لبن ازدواج کند 107
- اشاره 108
- خلاصۀ درس این جلسه: 109
- تصویر انتساب به جزء العله در کلام محقق حائری در بعض موارد 109
- مناقشه صاحب مستند در موارد جزء العله بودن نسب 109
- نقد فرمایش صاحب مستند 110
- معنای یحرم من الرضاع ما یحرم من النسب 110
- مقدار ما یثبت بأدلّه التنزیل 111
- دو تقریب برای عموم منزلت و تصویر حرمت جده امّی مرتضع بر فحل بنا بر هر یک از دو تقریب 112
- عدم جریان قاعده اسناد حکم أحد المتلازمین الی الآخر در تنزیل رضاع منزله نسب (استدراک از ما سبق) 112
- عدم حرمت فرزندان مرضعه از فحل دیگر بر أبی المرتضع 113
- خلاصۀ درس این جلسه: 114
- اشاره 114
- 1 - روایت علی بن مهزیار: 115
- الف) بیان اشکال در صحت سند روایت علی بن مهزیار و ایوب بن نوح: 115
- 2 - روایت ایوب بن نوح: 115
- ج) مسئله چهارم از احکام رضاع محرم 116
- اشاره 116
- ب) جواب شبهه از هر دو روایت: 116
- 1 - عبارت شرایع: 116
- 3 - کسی دو زن دارد یکی بزرگ و یکی شیر خوار، اگر زوجه کبیره، رضیعه را شیر دهد در هر صورت زوجه کبیره حرام می شود 117
- 2 - بیان مسئله: 117
- 4 - کسی یک زن کبیره و دو زن رضیعه داشت و کبیره هر دو را شیر داد و رضاع محقق شد در هر صورت کبیره حرمت ابد پیدا می کند 118
- 5 - اگر مردی دو زوجه کبیره و یک زن صغیره داشت و هر دو زوجه کبیره به ترتیب صغیره را شیر دهند 119
- الف) دو نفر هر کدام زوجه ای داشتند. یکی صغیره و دیگری کبیره، بعداً هر کدام زوجه خود را طلاق می دهد و دیگری زوجه مطلقه طرف مقابل را به زوجیت خود در می آورد. 121
- اشاره 121
- خلاصۀ درس: 121
- نقد استاد بر عبارت شرایع 122
- اشاره 122
- اشاره 123
- ج) اگر ولیی فرزند کوچکش را به تزویج برادرزاده صغیرش در آورد سپس جده ابی یا امی این دو طفل که یک شخص است به یکی از این دو طفل شیر دهد نکاح منفسخ می شود 123
- د) بررسی فرعی در مسئله الرابعه 123
- در جواهر دو تصور برای حالت دوم بیان شده است 124
- اشاره 124
- اشاره 125
- بررسی حرمت زوج بر صغیره و کبیره 125
- تصور استاد «مد ظله» از حالت دوم 125
- بیان اشکال بنا بر عدم قول به حرمت أم من کانت زوجتاً 126
- اشاره 127
- خلاصۀ درس این جلسه: 127
- اشاره 128
- حکم کسی که دو زن صغیره و کبیره دارد و کبیره به صغیره شیر می دهد 128
- صور مسئله: 128
- عبارت مرحوم محقق در شرایع: 128
- فرض اول که شیر برای شوهر است و به زن دخول نشده است: 129
- صورت دوم که لبن برای غیر است ولی با زن دخول شده است: 129
- اشاره 132
- اشاره 133
- خلاصۀ درس جلسه گذشته و این جلسه: 133
- دلیل بطلان هر دو عقد 133
- تعارض امارات و نفی ثالث 133
- نقد استاد مد ظله بر کلام آقای خویی 133
- تقریب اول برای نفی ثالث 134
- اشاره 134
- اشاره 134
- نقد این تقریب توسط استاد مد ظله 134
- تقریب دوم برای نفی ثالث «حجیت اجمالی یکی از دو بینه لا علی التعیین» 135
- اشاره 135
- مباحث اصولی 135
- تقریب استاد مد ظله برای تعدی از مرجحات منصوصه به غیر منصوصه 136
- ب) لزوم موافقت قطعیه در اطراف علم اجمالی 137
- خلاصۀ درس این جلسه: 140
- بحث ما درباره نفی ثالث در باب تعارض امارات بود. 140
- اشاره 140
- تکمیل یک بحث 142
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 143
- اشاره 143
- ادامۀ مسئلۀ فردی که یک زن کبیره ای دارد و یک زن صغیره، و زن کبیره اش، زن صغیره او را شیر داده. 144
- اشاره 148
- الف) بررسی دائره حجیت عرف در تعیین مصادیق و مفاهیم: 148
- اشاره 148
- خلاصۀ درس این جلسه: 148
- درباره سبب بطلان نکاح زوجه کبیره ای که زوجه صغیره شوهر خود را شیر داده است، 148
- 2 - نظر مرحوم محقق داماد و مرحوم حاج شیخ (حجیت عرف در تعیین مفاهیم و مصادیق کلیهما): 149
- 1 - نظر مشهور (حجیت عرف در تعیین مفاهیم خاصهً): 149
- 3 - نظر استاد - مد ظله -: 150
- ب) بررسی ام الزوجه شدن کبیره: 151
- 2 - نظر استاد مد ظله: 151
- 1 - نظر مرحوم خویی: 151
- اشاره 152
- ج) بررسی انفساخ نکاح صغیره: 152
- 1 - نظر مشهور 152
- 2 - نظر صاحب ریاض رحمه الله: 153
- 3 - نظر صاحب جواهر رحمه الله: 153
- اشاره 154
- بحث در این فرع بود که شخصی دو زوجه دارد. یکی از آن دو کبیره غیر مدخوله و دیگری صغیره شیر خوار می باشد. 154
- اشاره 154
- خلاصۀ درس: 154
- تقریب استدلال انفساخ هر دو عقد 155
- نقد استاد دام ظله درباره استدلال فوق 155
- جریان قاعده ترجیح بلا مرجح بر اساس مبنای مرحوم آقای خویی رحمه الله 156
- اشاره 156
- تحقیق استاد مد ظله در مسئله ترجیح بلا مرجح 157
- چرا نمی توان حکم به بطلان کلیهما نمود؟ 157
- تقریب نظریه جدید استاد مد ظله 158
- نتیجه بحث 158
- اشاره 159
- خلاصۀ درس این جلسه: 159
- 1) متن مسئله در شرایع: 160
- ب) بررسی متن شرایع و نظر محقق حلی در مسئله: 160
- الف) اقوال فقهاء درباره حرمت ازدواج مرد با «ام من کانت زوجه له»: 160
- 2) توضیحی درباره متن مذکور: 161
- د) نظر استاد - مد ظله -: 161
- ج) دیدگاه های مختلف درباره نظر مرحوم محقق در مسئله مورد بحث: 161
- ه) بررسی ادله و مستندات قول به حرمت مادر رضاعی زوجه سابق: 162
- 1 - نظر مرحوم آقای خویی رحمه الله درباره دلیل «وحدت سیاق»: 162
- 2 - نقد استاد مد ظله: 163
- 4 - کلامی دیگر از صاحب جواهر قدس سرّه با توضیح استاد - مد ظله العالی -: 164
- 3 - نظر مرحوم صاحب جواهر قدس سرّه درباره دلیل وحدت سیاق: 164
- اشاره 165
- اشاره 165
- خلاصۀ درس این جلسه: 165
- ارضاع الکبیرتین الزوجه الصغیره و بررسی تاریخی ابتناء مسئله بر مسئله مشتق 165
- اشاره 166
- نقد و بررسی این اسناد 166
- فرمایش مرحوم آقای حجت در مقام 166
- کلام صاحب کفایه و مناقشۀ آن 169
- اشاره 172
- اشاره 172
- روایت علی بن مهزیار 172
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 172
- بحث سندی پیرامون روایت علی بن مهزیار 173
- مناقشه استاد مد ظله به کلام مرحوم آقای خویی 174
- اشکال صاحب قاموس الرجال 175
- مناقشه استاد مد ظله در کلام صاحب قاموس الرجال 176
- اشاره 176
- استدلال صاحب قاموس الرجال بر وثاقت ابن قتیبه 176
- دفاعیه استاد مد ظله از کلام صاحب قاموس الرجال 176
- آیا روایت «علی بن مهزیار» مرسله است؟ 177
- اشاره 177
- تحقیق استاد مد ظله درباره ارسال روایت علی بن مهزیار 178
- ارتباط این بحث به بحث مشتق 178
- کلام مرحوم آقای خویی راجع به عدم ارسال در روایت «علی بن مهزیار» 178
- اعتبار روایت «علی بن مهزیار» 180
- بررسی اختلاف نقل در متن روایت علی بن مهزیار 180
- 1 - روایت ابن سنان 181
- اشاره 181
- 2 - روایت حلبی: 181
- بررسی مدلول این دو روایت 182
- رفع تنافی بین این دو روایت و روایت علی بن مهزیار 183
قبلاً گفتیم که در موردی که یکی از دو طفل نسبی باشد و دیگری رضاعی، اتفاقی است که اتحاد فحل شرط نیست و اگر زن مرضعه به آن دو، یکی باشد بازهم حرمت بین آن دو طفل نشر پیدا می کند ولی بعد از مراجعه مشخص شد که شیخ مفید رحمه الله در چنین موردی هم قایل به اشتراط اتحاد فحل است، ایشان می فرماید:
و النسب بالرضاع من قبل الاب خاصه (به وسیله اطلاق دلالت می کند که رضاعی که تنها از جانب مادر باشد، اثری ندارد) و ذلک انه لو ارضعت امرأه صبیاً من غیرها بلبن بعل لها و کان للمرأه بنت من غیر ذلک البعل لحلّ التناکح بین الابن و البنت و لم یحرم ذلک الرضاع(2).
5 - دلیل لزوم اتحاد فحل در غیر رضیعین
برای این ادعای مفید رحمه الله می توان به صحیحه صفوان بن یحیی استناد نمود.
محمد بن اسماعیل عن الفضل بن شاذان عن صفوان بن یحیی عن العبد الصالح علیه السلام قال:
قلت له ارضعت امّی جاریه بلبنی، قال: هی اختک من الرضاع قال: قلت: فتحل لاخی من امی لم ترضعها بلبنه؟ یعنی لیس بهذا البطن و لکن ببطن آخر قال: و الفحل واحد؟ قلت: نعم، هو اخی
1- (1) - فما بال الرضاع یحرم من قبل الفحل و لا یحرم من قبل الامهات و انما حرم الله الرضاع من قبل الامهات و ان کان لبن الفحل ایضا یحرم.
2- (2) - مقنعه، ص 77 و سلسله الینابیع الفقهیه، ج 18، ص 34.
لأبی و امی قال: اللبن للفحل، صار ابوک ابوها و امک امّها(1).