نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 15 صفحه 90

اکنون بحث در این است که این مرتضع که فرزند برای مرضعه و فحل شده آیا خواهر او بر فحل حرام می شود یا نه؟ و آیا برادر این مرتضع بر مرضعه حرام می شود یا نه؟ خلاصه حرمت به حواشی مرتضع سرایت می کند یا نه؟ در باب نسب اگر ولد انسان خواهری داشت یا این خواهر، خواهر أبی است در این صورت این خواهر، ولد خود انسان می شود و بر او حرام است و یا خواهر أمّی است و أمّ چون مدخوله است، فرض شده که شخص از او ولد دارد پس آن خواهر ربیبه است و داخل در «وَ رَبائِبُکُمُ اللاّتِی فِی حُجُورِکُمْ مِنْ نِسائِکُمُ اللاّتِی دَخَلْتُمْ بِهِنَّ» نساء، 23، می شود، حال اگر به وسیله رضاع عنوان فرزند [ابن یا بنت] حاصل شد آیا خواهر این مرتضع، که اخت فرزند رضاعی است مثل اخت ولد نسبی حرام می شود یا نه؟ معمولاً گفته اند که حدیث یحرم من الرضاع ما یحرم من النسب خصوص عناوین مذکور در آیه شریفه و روایات را می گیرد و آنچه موضوع تحریم است بنت است و ربیبه که بنت الزوجه المدخوله است اما جامع انتزاعی بین این دو عنوان که عنوان اخت الولد باشد

موضوع تحریم واقع نشده است و مفاد حدیث شریف این است که عناوینی که در باب نسب حرمت می آورد همان عناوین اگر در باب رضاع محقق شد حرمت می آورد. اما به مجرد اینکه صبی از مرضعه اش شیر خورد عرف نمی گوید: خواهر مرتضع به واسطه رضاع، فرزند رضاعی فحل شده یا برادر مرتضع، ولد رضاعی برای مرضعه شده است زیرا مفهوم عرفی فرزند رضاعی این است که شیر این زن را خورده باشد یا شیری که مال این فحل است را خورده باشد، اما این برادر یا خواهری که نه شیر فحل را خورده اند و نه شیر این مادر را، عرف اینها را فرزند رضاعی این زن و این فحل حساب نمی کند. پس عمومات رضاع موجب تنزیل و نشر حرمت در اینجا نمی شود، زیرا عناوین محرّمه نسبی اینجا صدق نمی کند. این تقریبی است که منکرین عموم منزلت برای عدم نشر حرمت در مقام گفته اند.

2 - تقریب نشر حرمت در دو فرع مذکور

ممکن است برای قائلین به عموم منزلت و نشر حرمت در مقام، تقریبی ذکر کنیم و آن اینکه اگر یک حکمی روی یک موضوعی رفته باشد، آن حکم نسبت به عناوین متحد با آن موضوع نیز صحت انتساب دارد مثلا اگر عالم عادل واجب الاکرام باشد و عالم عادل متحد با زید باشد می توان گفت: زید واجب الاکرام است و این نسبت مجازی نیست در مقام نیز چون عنوان انتزاعی عامّ اخت الولد منطبق با دو عنوان خاصّ از عناوین محرّمه است که نشر حرمت می کند (بنت الرجل، ربیبه) می توانیم بگوییم عنوان اخت الولد هم از عناوین محرّمه است چون حکم احد المتلازمین را می توان به دیگری نسبت داد.

فخر المحققین أصلاً مختارش این است که عناوینی که در لسان أدله، موضوع برای احکام شرعی شده است آن عناوین، معرّفات موضوعاتند و معلوم نیست موضوع نفس الامری همین عناوین باشد. این عناوین ملازم و متحد با عناوین دیگری هستند که ثبوتاً آنها موضوع برای احکامند ولی چون تطبیق آن موضوعات

نفس الامری بر خارج مشکل است شارع معرّفات آن عناوین نفس الامری را که تطبیقش برای عرف آسان تر است در ادله ذکر می کند. بنابراین قائلین به عموم تنزیل خواسته اند بگویند حال که صحیح است به جای حرمت بنت الرجل بگوییم اخت الولد النسبی حرام و از طرفی یحرم من الرضاع ما یحرم من النسب می گوید: همان عنوان اگر در باب رضاع یافت شد آن عنوان نیز محرم است پس أخت فرزند رضاعی نیز حرام است. کما هو حرام فی النسب. این تقریبی است برای عموم تنزیل و اینکه چرا ما اقتصار کنیم بر عناوینی که بلا واسطه حرمت روی آنها رفته اند بلکه عناوینی که ملازم و متحد با آن عناوین محرّمه است نیز موجب نشر حرمت می شود لصحه نسبه حکم احد المتلازمین الی الآخر.

این بحث طویل الذیل است، ادامه آن را در جلسات بعد مطرح می کنیم ان شاء الله تعالی.

«* و السلام *»

1382/2/31 چهارشنبه درس شمارۀ (539) کتاب النکاح/سال پنجم

اشاره