- خلاصۀ درس این جلسه: 1
- در این یکی دو جلسه ابتدای سال، مناسب است مروری بر بحث «عموم منزلت» و برخی از فروعات آن بکنیم. 1
- اشاره 1
- 1382/7/6 یکشنبه درس شمارۀ (555) کتاب النکاح/سال ششم 1
- اشاره 4
- ادامۀ بحث عموم منزلت 5
- اشاره 5
- خلاصۀ درس این جلسه: 5
- ابهاماتی در کلام صاحب وسیله النجاه: 6
- 1 - وجه تخصیص فروع هشتگانه در کلام صاحب وسیله النجاه، چیست؟ 6
- 2 - وجه تفکیک موضوع چهار فرع اول از چهار فرع دوم چیست؟ 6
- اختیار أمثله چهارده گانه برای عموم منزلت: 7
- 3 - تکرّر برخی از أمثله 7
- مثال سوم: 8
- بررسی أمثله ذکر شده در وسیله النجاه: 8
- مثال اول: 8
- مثال دوم: 8
- مثال چهارم: 10
- مسامحه فرع چهارم: 10
- مسامحه فرع پنجم: 12
- مثال پنجم: 12
- مثال هشتم: 13
- مسامحه فرع ششم: 13
- مثال هفتم: 13
- مسامحه فرع هشتم: 14
- امثله ذکر نشده در وسیله النجاه: 14
- الف) عدد زوجات 15
- 1 - متن شرایع: 15
- خلاصۀ درس این جلسه: 15
- اشاره 15
- 3) کلام مرحوم صاحب عروه 18
- اشاره 19
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 20
- 2) نقد استاد مد ظله: 20
- الف) تحقیقی درباره جواز استعمال واو در معنای أو: 20
- 1) نظر مرحوم شیخ و جمعی دیگر از فقهاء: 20
- 4) نقد استاد مد ظله: 21
- 3) نظر ابو الفتوح رازی قدس سرّه: 21
- 5) نظر مرحوم آقای طباطبائی رحمه الله: 21
- نکته دیگر در تفسیر آیه شریفه: 22
- اشاره 22
- 8) نقد استاد مد ظله: 22
- 7) بیان کلام زمخشری: 22
- اشاره 23
- 1) نظر مرحوم آقای طباطبائی رحمه الله: 24
- 2) نقد استاد مد ظله با توضیحی درباره کلام ایشان: 24
- 3) اشاره به سقطی که در تبیان واقع شده: 25
- 4) اشاره ای به دو روایت مرسل از احتجاج طبرسی: 25
- 6) نتیجه بحث: 26
- ج) بررسی جواز یا حرمت ازدواج با بیش از چهار زن در عقد منقطع: 26
- اشاره 28
- خلاصۀ درس: 28
- بررسی این توجیه 28
- الف: توجیهی دیگر برای استعمال «ما» در آیه شریفه 28
- اشاره 28
- اشاره 28
- ب) به دلیل حلّی: 29
- اول: کتاب: 29
- الف) به دلیل نقضی: 29
- اشاره 30
- دوم: اجماع: 30
- اشاره 34
- سوم: روایات: 34
- 1 - اشکالات شهید ثانی به این روایت: 35
- 2 - نقد استاد بر اشکالات شهید ثانی 35
- دوم: روایت محمد بن مسلم 37
- اشکال شهید ثانی 37
- اشاره 38
- 1 - بررسی روایت بکر بن محمد: 38
- اشاره 38
- خلاصۀ درس این جلسه: 38
- بیان علت اشتباه شهید ثانی رحمه الله: 39
- 2 - روایت محمد بن مسلم: 39
- نقد استاد مد ظله العالی: 39
- 3 - روایت أبو بصیر: 40
- 4 - مرسله ابی بصیر 41
- 6 - روایت دیگر زراره 42
- 7 - روایت اسماعیل بن الفضل الهاشمی 43
- 8 - روایت عمر بن اذنیه 43
- 9 - فقه الرضوی: 44
- 10 - روایت فضل بن یسار 44
- عدم حصر در نکاح در باب متعه 45
- اشاره 45
- خلاصۀ درس: 45
- اشاره 46
- روایت اول: 46
- روایت دوم: 46
- بررسی روایات دال بر حصر عدد نکاح متعه در چهار زن 46
- بحث سندی این دو روایت: 47
- ایراد مرحوم صاحب مدارک به این بیان 47
- بیان علامه حلی و محقق خویی برای صحت طریق شیخ به بزنطی 47
- روایت چهارم: 48
- اشاره 48
- حل مشکل به نظر استاد دام ظله 48
- بحث سندی روایت 49
- علیّ در این روایت کیست؟ 50
- روایت پنجم: 51
- الف) جمع بین روایات مختلف در باب انحصار یا عدم انحصار عدد متعه 52
- اشاره 52
- خلاصۀ درس این جلسه: 52
- ب) نکاح کتابیّه 53
- متن شرایع: 54
- 1) عدم جواز نکاح با مشرکین غیر اهل کتاب 54
- 2) اشاره به اقوال فقهاء درباره نکاح با کتابیه 55
- خلاصۀ درس این جلسه: 57
- اشاره 57
- حکم نکاح و ازدواج مسلمان با کفار اعم از کتابی و غیر کتابی 58
- اشاره 58
- آیا در کتابیه مملوکه نیز خلاف نزاع هست یا نه؟ 59
- توضیح فقره «روایتان» در کلام محقق 60
- نکاح کتابیه جایز است یا نه؟ 60
- اشاره به برخی از اقوال در مسئله 61
- اشاره 62
- ادله تحریم 62
- آیه اول: قوله تعالی: لا تَنْکِحُوا الْمُشْرِکاتِ حَتّی یُؤْمِنَّ 62
- آیه دوم: لا تُمْسِکُوا بِعِصَمِ الْکَوافِرِ 64
- آیه چهارم: قوله تعالی: لا یَسْتَوِی أَصْحابُ النّارِ وَ أَصْحابُ الْجَنَّهِ . 65
- آیه سوم: قوله تعالی: لا تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کانُوا آباءَهُمْ أَوْ أَبْناءَهُمْ أَوْ إِخْوانَهُمْ أَوْ عَشِیرَتَهُمْ . 65
- اشاره 66
- خلاصۀ درس این جلسه: 66
- الف) استدلال مرحوم صاحب جواهر به آیه شریفه «وَ مَنْ لَمْ یَسْتَطِعْ مِنْکُمْ طَوْلاً» برای عدم جواز نکاح کتابیه. 66
- اشاره 67
- ب) استدلال به آیه سوره مائده (... وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ) برای جواز نکاح کتابیه. 67
- 1) تصحیح نکته ای در تقریب صاحب جواهر توسط استاد مد ظله 67
- اشاره 68
- 1) وجه اول (کلام ابی القاسم) 68
- 2) نظر استاد مد ظله: 68
- ج) بیان وجه جمع بین آیات ناهیه و آیه سوره مائده 68
- الف) اطلاق «مشرک» بر اهل کتاب و ادله قرآنی آن 69
- د) بررسی آیات ناهیه از نکاح کتابیه 69
- 4) اشاره به مدرک قائلین به حرمت نکاح کتابیه مطلقا 69
- اشاره 71
- ب) چگونگی جمع میان آیاتی که اهل کتاب را مشرک خوانده و آیات دیگر: 72
- الف) توضیحی درباره آیه شریفه «قُلْ یا أَهْلَ الْکِتابِ تَعالَوْا إِلی کَلِمَهٍ سَواءٍ بَیْنَنا وَ بَیْنَکُمْ...» (تکمیل) 72
- خلاصۀ درس این جلسه: 72
- 1 - آیاتی که حاکی از تقابل میان مشرکان و اهل کتاب است: 73
- 2 - نقد مرحوم صاحب جواهر 1: 74
- اشاره 75
- ج) استدلال به آیه 221 بقره از وجوه دیگر: 75
- 4 - جمع مقبول و نتیجه گیری استاد - مد ظله -: 75
- 1) نحوه استدلال به آیه شریفه: 76
- د) بررسی دلالت آیه 10 سوره ممتحنه (وَ لا تُمْسِکُوا بِعِصَمِ الْکَوافِرِ...) بر حرمت نکاح با اهل کتاب. 76
- 2) استناد به ذیل آیه شریفه: 76
- 3) نظر استاد - مد ظله -: 77
- 2) اشکال صاحب جواهر و آقای اراکی قدس سرّه: 77
- اشاره 78
- خلاصۀ درس این جلسه: 78
- 1 - نحوه استدلال به آیه 79
- ب) بررسی استدلال به آیه 25 سوره نساء (وَ مَنْ لَمْ یَسْتَطِعْ مِنْکُمْ طَوْلاً أَنْ یَنْکِحَ الْمُحْصَناتِ1 الْمُؤْمِناتِ فَمِنْ ما مَلَکَتْ أَیْمانُکُمْ مِنْ فَتَیاتِکُمُ الْمُؤْمِناتِ) بر حرمت نکاح با کتابیه 79
- 2 - اشکالات استاد مد ظله به استدلال به این آیه 79
- 1 - استدلال به آیه، بدون استفاده از مفهوم وصف 79
- الف) بررسی دلالت آیه استواء، 20، حشر (لا یَسْتَوِی أَصْحابُ النّارِ وَ أَصْحابُ الْجَنَّهِ) بر حرمت نکاح با کتابیه 79
- 2 - استدلال به آیه با استفاده از مفهوم وصف 80
- 3 - تقریب دیگر صاحب جواهر در استدلال به آیه 80
- ج - بررسی مجدد آیه 10 سوره ممتحنه «لا تُمْسِکُوا بِعِصَمِ الْکَوافِرِ» برای حرمت تزویج با کتابیه 81
- 1 - استدلال به آیه و جواب از اشکال خروج مورد 81
- 2 - اشکال استاد به حمل بر کراهت نمودن در نظر مرحوم اراکی 81
- 3 - نقد استاد مد ظله بر کلام صاحب جواهر 82
- 1 - تقریب استدلال به آیه 82
- 2 - مناقشه صاحب جواهر در استدلال به آیه 82
- اشاره 82
- د - بررسی دلالت آیه 22 سوره مجادله 82
- خلاصۀ درس این جلسه: 83
- اشاره 83
- این استدلال متوقف بر دو مقدمه است. 84
- مقدمه دوم: 84
- استدراک: 84
- استدلال علامه حلی به آیه محادّه بر تحریم 84
- مقدمه اول: 84
- اشاره 84
- اشکالات صاحب جواهر به استدلال علامه حلی 85
- اشاره 85
- اشکال دوم: 86
- اشاره 87
- نقد و بررسی کلام صاحب جواهر 87
- مناقشه اول: 87
- مختار در مفاد آیه شریفه 88
- مناقشه دوم: 88
- مناقشه سوم: 88
- اشاره 88
- اشاره 89
- عدم امکان استدلال به آیه محادّه بر حرمت ازدواج با کتابیات 89
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 89
- الف) بررسی مفاد آیه موادّه: 90
- 1) نظر صاحب جواهر: 90
- اشاره 90
- 2) نقد استاد مد ظله: 91
- 3) تفسیر آیه شریفه در حدیث بزنطی: 91
- ب) تکمله ای بر بحث درباره آیه 10 از سوره ممتحنه: 92
- 4) تذکر و توضیحی از استاد مد ظله: 92
- ج) بررسی مفاد آیه 5 از سوره مائده: 93
- اشاره 93
- 1) کلام أبو القاسم بلخی: 94
- 3) طرح اختصاص جواز به متعه برای رفع تعارض: 94
- 2) پاسخ استاد مد ظله: 94
- 4) نقد استاد مد ظله: 95
- د) رفع تعارض از طریق نسخ: 97
- اشاره 97
- خلاصۀ درس این جلسه: 98
- اشاره 98
- 2) نظر استاد مد ظله: 98
- الف) رفع تنافی بین آیات شریفه 99
- 1 - از طرق عامه در تفسیر درّ المنثور و در کتب خاصه در تفسیر تبیان شیخ و ابو الفتوح رازی نقل شده 99
- ب) روایاتی که آیه سوره مائده را ناسخ آیات دیگر می دانند: 99
- اشاره 100
- 2 - تفسیر عیاشی نقل کرده 100
- نظر استاد مد ظله: 100
- اشاره 102
- نظر استاد مد ظله: 102
- 5 و 6 - روایت تفسیر نعمانی و علی بن ابراهیم: 103
- 4 - صحیحه زراره (روایات گذشته مرسل بود ولی این صحیحه است) 103
- 3 - روایت دیگر زراره بن اعین 104
- ج) روایاتی که آیه پنجم سوره مائده را منسوخ می دانند: 104
- 1 - روایت زراره بن اعین 104
- 2 - روایت ابی بصیر 104
- 4 - روایت مجمع البیان: از ابی جارود 105
- 5 - تفسیر عیاشی: از ابن سنان 106
- 6 - موثقه حسن بن جهم: 106
- خلاصۀ درس این جلسه: 108
- استدلال به موثقه حسن بن جهم بر جواز نکاح با کتابیه و جواب آن 108
- اشاره 108
- روایت اول: موثقه حسن بن جهم چنانچه گذشت. 108
- روایات دال بر حرمت نکاح با کتابیات 108
- روایت دوم: روایت دعائم الاسلام: 110
- فرمایش صاحب جواهر و نقد آن 110
- اشاره 110
- روایات تجویز در فرض خاص 111
- وجوه جمع بین روایات مجوّزه در فرض خاص 112
- وجه جمع بین روایات مجوّزه به نحو مطلق و روایات محرمه به نحو مطلق 114
- روایت اول: روایت محمد بن مسلم 115
- روایات دال بر جواز نکاح با کتابیه در فرض اضطرار 115
- روایت دوم: عن یونس عنهم علیهم السلام 115
- روایت سوم: روایت دعائم الاسلام: 116
- روایت اول: مرسله حسن بن علی بن فضال 116
- روایات دال بر جواز نکاح کتابیه در فرض متعه 116
- روایت چهارم: مرسله ابن ابی عمیر که ما آن را صحیحه می دانیم 116
- اشاره 116
- روایت دوم: روایت زراره 117
- روایت سوم: روایت حسن تفلیسی: 117
- روایت پنجم: صحیحه اسماعیل بن سعد الأشعری: 118
- روایت چهارم: روایت محمد بن سنان 118
- استدلال صاحب جواهر به برخی از روایات بر جواز به نحو اطلاق و نقد آن 119
- خلاصۀ درس این جلسه: 120
- اشاره 120
- جواز نکاح با کتابیه متعهً یا ضرورهً و مانند آن حتی علی القول به حرمت نکاح دائم با کتابیّه 121
- اشاره 121
- بررسی روایات مجوّزه ازدواج با اهل کتاب و لو دواماً 122
- دلیل جواز نکاح با کتابیه متعهً 122
- اشاره 122
- روایت دوم: صحیحه هشام بن سالم: 123
- روایت اول: روایت منصور بن حازم: 123
- روایت سوم: صحیحه عبد الله بن سنان 124
- بررسی سند روایت: 125
- روایت چهارم: صحیحه ابی بصیر 125
- بررسی دلالت روایت: 125
- روایت پنجم: صحیحه معاویه بن وهب 125
- روایت ششم: روایت نعمانی است 126
- بررسی دلالت این دو روایت: 127
- روایت هفتم: موثقه ابی مریم الانصاری 127
- روایت هشتم: موثقه محمد بن مسلم 127
- روایت نهم: 128
- روایت دهم: خبر حفص بن غیاث 129
- روایت یازدهم: صحیحه ابی بصیر 129
- روایت دوازدهم: روایت دعائم الاسلام 130
- بررسی نهایی ادله و روایات دال بر جواز نکاح با کتابیات 131
- نکاح با مجوسیه 132
- خلاصۀ درس این جلسه: 133
- اشاره 133
- «بررسی ملازمه در حرمت و جواز، بین ازدواج با کتابیه و ازدواج با مجوسیه» 134
- حاصل مسئله و اقوال در آن 134
- اشاره 135
- روایات مسئله 135
- روایات حرمت تزویج با مجوسیه 135
- روایات جواز تزویج با مجوسیه 137
- اشاره 137
- 1) متن روایت: 138
- الف) بررسی مجدد روایت صفوان: 138
- تحقیق در روایات مانعه را با تأملی دوباره در روایت صفوان پی می گیریم. 138
- 2) توضیح: 138
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 138
- ب) توضیحی درباره شمول صحیحه محمد بن مسلم نسبت به متعه: 139
- 3) یادآوری برداشت استاد مد ظله در جلسه قبل: 139
- اشاره 140
- د) بررسی روایات مجوز ازدواج با مجوسیه: 140
- 1) روایت محمد بن سنان: 140
- 3) مرسله حماد بن عیسی: 141
- ه) جمع بین روایات مانعه و مجوّزه: 142
- 2) نقد استاد مد ظله: 142
- 1) نظر آقای خویی در موارد وجود اخبار نفی و اثبات در موضوع واحد: 142
- 4) مقید بودن روایت برادر دعبل خزاعی به مواردی خاص: 143
- 3) نظر استاد مد ظله در جمع بین روایات مسئله: 143
- اشاره 144
- اشاره 144
- الف) بررسی روایت «سنّوا بهم سنه اهل الکتاب» 144
- خلاصۀ درس این جلسه: 144
- حکم ازدواج مسلمان با مجوسیه به صورت دائم 144
- 1 - نظر استاد - مد ظله -: 145
- اشاره 149
- بررسی روایات در باب اهل کتاب بودن مجوس: 150
- خلاصۀ درس این جلسه: 150
- اشاره 153
- خلاصۀ درس این جلسه و جلسات قبل: 154
- الف - بررسی شمول عنوان اهل کتاب نسبت به مجوس با توجه به احادیث 154
- اشاره 154
- 1 - احادیثی که مجوس را اهل کتاب نمی داند. 154
- 2 - احادیثی که مجوس را از اهل کتاب دانسته است 156
- 3 - بررسی نحوه جمع بین روایات 158
- نتیجه گیری بحث توسط استاد - مد ظله -: 160
- ب) طریق اثبات یهودیه یا نصرانیه یا مجوسیه بودن 160
- 4 - بررسی مجدد روایت محمد بن سنان 160
- اشاره 162
- الف) بررسی نکاح با اهل کتاب عارضی 163
- خلاصۀ درس این جلسه: 163
- 1 - اجماع: 163
- ب) ادله عدم جواز نکاح با اهل کتاب عارضی همراه با نقد آنها توسط استاد مد ظله 163
- 2 - آیه شریفه «وَ مَنْ یَبْتَغِ غَیْرَ الْإِسْلامِ دِیناً فَلَنْ یُقْبَلَ مِنْهُ» 164
- اشاره 164
- نقد استاد مد ظله: 164
- اشاره 164
- 3 - حدیث نبوی «من بدّل دینه فاقتلوه» 164
- اما از جهت سندی: 165
- نقد استاد مد ظله: 165
- نقد استاد مد ظله: 166
- 5 - نتیجه بحث: 166
- اشاره 166
- اما از جهت دلالت 166
- 4 - عدم احترام اهل کتاب به خاطر نسخ شدن دین آنها 166
- ج) بررسی حکم اولاد اهل کتاب عارضی 167
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 167
- اشاره 167
- 1 - بیان کلام صاحب ریاض: 168
- ب) بررسی منظور صاحب ریاض از الحاق حکم ارتداد زن به ارتداد مرد به اجماع مرکب: 168
- الف) تصحیح کلام استاد مد ظله درباره برداشت صاحب جواهر از ریاض: 168
- 2 - نقد استاد - مد ظله -: 168
- 1 - متن روایت: 169
- ج) بررسی مفاد خبر مسمع بن عبد الملک: 169
- 2 - بررسی سند روایت 169
- 3 - توجیهی دیگر برای کلام صاحب ریاض توسط استاد - مد ظله -: 169
- 4 - نقد استاد - مد ظله -: 170
- 5 - مختار استاد مد ظله در مورد روایت 171
- خلاصۀ درس این جلسه: 172
- اشاره 172
- اشاره 173
- الف) وجوه دیگر مسئله: 173
- اشاره 173
- بحث در دلیل این مسئله بود که ارتداد أحد الزوجین یا هر دو قبل الدخول موجب انفساخ عقد می شود 173
- مناقشه استاد مد ظله 173
- ج) ارتداد بعد از دخول: 175
- 1 - بیان تصورات در مسئله: 175
- اشاره 175
- ب) دلیل مسئله به نظر استاد - مد ظله -: 175
- 2 - بررسی روایات: 177
- خلاصۀ درس این جلسه: 178
- اشاره 178
- الف) تتمه بحث از دلالت روایت ابی بکر حضرمی 179
- اشاره 179
- اشاره 180
- 3 - اشکال استاد (مد ظله) بر حمل مذکور 180
- ب) قرائت و بررسی روایات مسئله 180
- 2 - وجه حمل روایت حضرمی بر مرتد ملی 180
- 1 - صحیحه محمد بن مسلم 181
- 2 - صحیحه محمد بن مسلم 181
- 5 - صحیحه علی بن جعفر 182
- 4 - صحیحه الفضیل بن یسار 182
- 3 - موثقه عمار ساباطی 182
- 7 - صحیحه جمیل بن دراج 183
- 6 - صحیحه ابن محبوب 183
- الف) ذکر روایات مربوط به ارتداد زوجین 184
- خلاصۀ درس این جلسه: 184
- اشاره 184
- 1 - مقدمه: 184
- 2 - روایات داله بر قبول توبه مرتد مطلقا (ملی و فطری) 186
- 3 - روایات داله بر عدم قبول توبه مرتد مطلقاً 189
- فرمایش صاحب جواهر و صاحب حدائق 190
- اشاره 190
- خلاصۀ درس این جلسه: 190
- اشاره 190
- نقد و بررسی فرمایش صاحب جواهر 191
- روایات مسئله و بررسی کلام صاحب حدائق 192
- مختار استاد دام ظله در معنای روایت أبو بکر حضرمی 194
- خلاصۀ درس این جلسه: 195
- «اشاره به طوایف پنج گانه روایات در مورد حکم مرتد» 195
- اشاره 195
- راه اول: روایت مفصل شاهد جمع می شود و تعارض بین دو روایت متباین از بین می رود 196
- «ذکر انحاء جمع بین طوایف مذکور از اخبار» 196
- راه حل شبهه مذکور در تقیید» 197
- اشاره 197
- راه دوم: این است که اگر دو روایت عام متباین داشته باشیم و دو روایت دیگر هم داشته باشیم که هر کدام متعرض یک قسمت از آن عام باشد، 197
- «ذکر شبهه موجود در حمل مطلقات بر مقیدات در مقام» 197
- «بیان مطلق و مقید بودن ما نحن فیه» 198
- «اشاره به اصح وجوه در جمع بین عام سابق و خاص متأخر» 198
- راه سوم: «حمل بر تقیه و عدم جریانش در مقام» 198
- «بیان وجوه متصور در مورد نقش عده در مقام» 199
- «اشاره به بر هم خوردن زوجیت با ارتداد زن» 199
- «بیان حکم ظاهری نبودن وجوب مراعات» 200
- اشاره 201
- تتمیم بحث 201
- خلاصۀ درس این جلسه: 201
- اشاره 201
- نقل روایت و بررسی سند و دلالت روایت موثقه عمار الساباطی 202
- اشاره 202
- 1 - نقد روایت 203
- 2 - بحث معارضه این روایت با روایات دیگر 204
- اشاره 205
- خلاصۀ درس این جلسه: 205
- اشاره به روایت خصوصی و اشتباه صاحب حدائق 206
- اشاره 208
- نظر مرحوم آقای داماد 208
- اشکال به مرحوم آقای داماد 208
با توجه به این مقدمه، یکی از طرق جمعی که در محل بحث ما وجود دارد نیز عین همان طریقی است که در مورد مثال چهار دلیل ذکر کردیم. زیرا در محل بحث ما نیز 4 طایفه روایت وجود دارد:
1 - روایاتی که دلالت بر این دارد که مرتد مطلقا توبه اش پذیرفته می شود و اگر توبه نکرد آنگاه کشته می شود.
2 - روایاتی که توبه مرتد را مطلقا مورد قبول نمی داند و قتل وی را واجب می داند
3 - روایاتی که توبه مرتد فطری را قبول نمی داند و در مورد او کشتن را واجب می کند.
4 - روایاتی که توبه مرتد ملی را قبول دانسته است و اگر توبه نکرد آنگاه دستور کشتن او را داده است.
در این جلسه قسمتی از روایات مورد نظر را ذکر می کنیم.
2 - روایات داله بر قبول توبه مرتد مطلقا (ملی و فطری)
روایات در ابواب حد المرتد از کتاب وسائل الشیعه، ج 28
1 - محمد بن علی بن الحسین باسناده عن الحسن بن محبوب عن ابی ایّوب عن محمد بن مسلم عن ابی جعفر علیه السلام صحیحه است. فی حدیث قال: و من جحد نبیّاً مرسلاً نبوّته و کذّبه فدمه مباح. قال قلت: أ رأیت من جحد الامام منکم ما حاله؟ فقال: من جحد اماماً من الله و بریء منه و من دینه فهو کافر مرتد عن الاسلام، لان الامام من الله و دینه من دین الله، و مَن بریء من دین الله فهو کافر و دمه مباح فی تلک الحال، الاّ ان یرجع و یتوب الی الله مما
قال...(1)»