نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 17 صفحه 138

نباشد، آیا فعل قلبی هم کفایت می کند یا نه؟ منظور از فعل قلبی این است که در دل خود انشاء کند و بگوید: آن چهار زنی که مثلاً فلان خصوصیت را دارند انتخاب کردم. حال آیا این کفایت می کند؟ یا آنکه علاوه بر انشاء قلبی، باید آن را خارجاً هم ابراز نماید و شرط اعتبار انشاء این است که با قول یا فعل ابراز گردد؟ همچنین اگر ابراز شرط باشد، آیا به نحو شرط مقارن شرط است یا به نحو شرط متأخر هم کفایت می کند؟

و نیز اگر انشاء قلبی کرد و بعد از مدتی آن انشاء را ابراز نمود آیا ابراز کشف می کند از اینکه کسانی را که اختیار کرده، از همان زمان انشاء، همسر او بوده و ما بقی همسر او نبوده اند؟

4 - احتمالات اربعه در مسئله اختیار:

علاوه بر احتمالات بالا که درباره وسیله تحقق اختیار و لوازم آن است، از مجموع کلام صاحب جواهر و احتمالاتی که ما ذکر می کنیم، چهار احتمال در أصل مسئله اختیار وجود دارد:

احتمال اول: کسی که اختیار می کند - چه به نحو اختیار لفظی یا عملی یا قلبی، هر کدام باشد - اختیار کشف می کند که از اول، عقد کسانی که مورد اختیار قرار گرفته اند صحیح، و عقد ما بقی باطل بوده است. طبق این احتمال اختیار، کاشف از مقام ثبوت است و ناقل نیست. پس وقتی که مسلمان شد آن زنانی که بعداً اختیار می کند معلوم می شود که قبلاً همان زنان، زوجه او بوده، و بقیه زوجه او نبوده اند و عقد آنها حتی قبل از اسلام زوج نیز باطل بوده است.

ثمره این احتمال در مهریه ظاهر می شود، چنانچه صاحب جواهر(1) به این مطلب اشاره کرده است. زیرا اگر عقد بقیه زنان حتی در زمان کفر باطل باشد.

چنانچه مدخوله نباشند، مهر ندارند چون عقد آنها باطل بوده است. و دخول هم

نشده است. اما اگر مدخوله باشند اجرت المثل ثابت است.

اما اگر عقد بقیه زنان در زمان کفر باطل نباشد و آنان از قبل از اسلام زوجه او باشند - زیرا لکل قومٍ نکاح و با این دلیل، حتی از نظر عدد هم حکم به صحت نکاح ما زاد بر اربع می شود - در این صورت وقتی مرد اسلام می آورد و عقد ما بقی منفسخ می شود، اگر بعد از دخول منفسخ شده، باید اجره المسمی بدهد، چون عقد صحیح بوده و حالا منفسخ شده است. و اگر قبل از دخول منفسخ شده، این مطلب مورد بحث است که آیا فسخ قبل از دخول، حکم طلاق را دارد که منصف مهر باشد، یا حکم طلاق را ندارد و زوج باید تمام مهریه را بدهد؟