نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 17 صفحه 160

2 - استحقاق تمام مهریه، که قول غیر واحدی از متأخرین است.

3 - انتفاء مهریه با انتفاء دخول، که مختار صاحب جواهر است.

بررسی ادله اقوال

الف - اشاره به سببیت عقد نسبت به ملکیت تمام مهر

به نظر مشهور؛ در عقد نکاح به صرف اجرای عقد، زن تمام مهر را مالک می شود، منتها مالکیت او نسبت به نصف آن مستقر است و تزلزلی ندارد و اما نسبت به نصف دیگر مالکیت او در رابطه با طلاق و عدم آن، متزلزل است، چرا که طلاق قبل از دخول آن را تنصیف می کند. و نظر دیگر این است که با اجرای عقد، زن نصف مهر را مالک می شود و اما نصف دیگر را پس از دخول مالک می گردد، کما اینکه در

بیع سلف و سلم هم انشاء معاوضه و ملکیت می شود ولی فعلیت ملکیت بعد از قبض حاصل می شود، منتها در آنها ملکیت تمام مال مشروط به قبض است، اما در اینجا فقط نسبت به نیمی از مال، فعلیت ملکیتش منوط به دخول شده است. البته به نظر ما حرف مشهور حرف صحیحی است و حکم به تنصیف مهریه در صورت طلاق قبل از دخول، حکمی بر خلاف قاعده است، و لذا حکم به تنصیف در صورت فسخ به واسطه اختلاف در دین هم نیاز به دلیل خاص دارد و الا حکم به استحقاق تمام مهر می شود، کما اینکه در صورت موت زوج قبل از دخول، زوجه تمام مهر را مستحق می شود. پس بالاخره قول به استحقاق نصف مهر متفرع است بر قبول یکی از دو مطلب؛ اول اینکه سببیت عقد را نسبت به ملکیت خصوص نصف مهر بپذیریم و اما ملکیت نصف دیگر را تابع دخول بدانیم و دوم اینکه سببیت عقد نسبت به ملکیت تمام مهر را بپذیریم لکن قائل به وجود دلیل خاص بر تنصیف مهر در صورت فسخ به واسطه اختلاف در دین بشویم و اما اگر عقد را سبب ملکیت زن نسبت به تمام مهر بدانیم و قائل به وجود دلیل خاص بر تنصیف در صورت مورد بحث نباشیم، باید قول به استحقاق تمام مهر در مسئله محل بحث را بپذیریم.

ب) منشأ قول صاحب جواهر

صاحب جواهر اگر چه نظر مشهور را در مورد سببیت عقد نسبت به ملکیت تمام مهر قبول دارد، لکن می گوید از آنجا که نکاح هم معاوضه ای است ما بین مهر و بضع و در معاوضات در صورت تحقق فسخ قبل از تقابض بین دو طرف، هر یک از عوضین به مالکان قبلیشان بر می گردند، لذا در اینجا هم که قبل از دخول فسخ تحقق پیدا کرده است، مال مورد مهریه به زوج بر می گردد و زوجه مهریه ای را مستحق نخواهد بود.

اشکال این قول

در جلسه قبل به طور مفصل به ضعف منشأ قول صاحب جواهر پرداختیم و