- خلاصۀ درس این جلسه: 1
- اشاره 1
- 1382/9/26 چهارشنبه درس شمارۀ (586) کتاب النکاح/سال ششم 1
- اشاره 1
- الف) در این جلسه حکم ارتداد أحد الزوجین قبل از دخول از حیث پرداخت مهر مورد بحث و بررسی قرار گرفته 1
- 1 - ارتداد زوجه قبل از دخول و عدم استحقاق مهر 2
- متن شرایع: 2
- 2 - ادله عدم استحقاق زوجه مرتده نسبت به مهریه 2
- 4 - کلام صاحب حدائق در مورد معارض روایت 3
- 3 - بررسی استدلال صاحب حدائق 3
- 6 - بیان استاد مد ظله 4
- 5 - نقد استاد مد ظله 4
- اشاره 5
- ب) ارتداد زوج و لزوم پرداخت نصف مهر یا تمام آن 5
- 1 - کلام صاحب جواهر 5
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 6
- اشاره 6
- 2 - اشکال استاد مد ظله به کلام صاحب جواهر 6
- 2 - نقد استاد مد ظله: 7
- اشاره 7
- ادامه بحث درباره مهریه زنی که شوهرش مرتد شده است: 7
- 3 - کلام صاحب جواهر: 9
- خلاصۀ درس این جلسه: 10
- اشاره 10
- 2 - استدلال به اجماع در حکم به بقاء زوجیت 11
- الف - بررسی حکم زوجیت کتابیه بعد از اسلام شوهرش 11
- 1 - کلام محقق در شرایع: 11
- اشاره 12
- ب - بررسی روایات مسئله 12
- 3 - توضیح کلامی از صاحب جواهر 12
- 2 - صحیحه حلبی: 13
- 1 - صحیحه عبد الله بن سنان: 13
- 4 - نقد استاد - مد ظله - نسبت بر استدلال به روایات فوق در محل بحث 14
- ج - اشاره به بحث اسلام زن و بقاء شوهر بر کفر 14
- 3 - روایت دعائم الاسلام 14
- اشاره 14
- 2 - توضیحی درباره متن حدیث و ارتباط آن با محل بحث ما 15
- 1 - روایت عبید بن زراره 15
- 3 - بررسی سند روایت عبید بن زراره و اثبات وثاقت قاسم بن محمد جوهری 16
- اشاره 17
- روایت ابن ابی عمیر از قاسم بن محمد جوهری 18
- روایت صفوان بن یحیی از قاسم بن محمد جوهری 19
- ج - نقل سایر روایات محل بحث 20
- اشاره 21
- اولویت جواز نکاح استدامه از جواز نکاح ابتداءً در کلام صاحب جواهر 21
- اشاره 21
- خلاصۀ درس این جلسه: 21
- توضیح و تکمیل کلام صاحب جواهر و دفاع از کلام ایشان 22
- مفاد آیه لا تُمْسِکُوا بِعِصَمِ الْکَوافِرِ 23
- بقیه روایات مسئله 25
- روایت اول: روایت دعائم الاسلام: 25
- روایت سوم: مرسله ابن ابی عمیر: 25
- اشاره 26
- خلاصۀ درس این جلسه: 26
- الف) ادامه بحث درباره اسلام زوج و استدامه نکاح 27
- 2) استدامه نکاح در مسئله فوق مشروط به کتابی بودن زوج نیست 27
- متن شرایع: 27
- 1) تذکر نکته ای در کلام صاحب جواهر رحمه الله 27
- 4) نظر استاد مد ظله 28
- 3) آیا کتابیه بودن زوجه، در استدامه نکاح بعد از اسلام زوج لازم است؟ 28
- ب) توضیحی پیرامون مرسله ابن ابی عمیر 29
- 1) مضی عدّه که موجب انفساخ می شود ناقل است یا کاشف؟ 29
- اشاره 29
- اشاره 30
- خلاصۀ درس این جلسه: 30
- اسلام زوج بعد از کفر و بررسی اعتبار کتابی بودن زوج 31
- اعتبار شرط کتابی بودن یا ذمّی بودن در ناحیه زوج در کلمات قدماء 31
- اشاره 33
- اعتبار یا عدم اعتبار این شرط در ناحیه زن در کلمات فقهاء 33
- عدم اعتبار ذمّی بودن مرد به حسب ادله 33
- مقتضای ادله آیا اشتراط ذمیّه بودن زن است یا نه؟ 34
- نقد کلام صاحب ریاض 36
- اگر زوجه کتابی مسلمان شد، آیا عقد نکاح آنها منفسخ می شود یا خیر؟ 37
- اشاره 37
- اشاره 37
- خلاصۀ درس این جلسه: 37
- الف) نقل روایاتی که دلالت دارد بر اینکه با اسلام زوجه، عقد منفسخ می شود: 38
- ب) نقل روایاتی که دلالت دارد بر اینکه با اسلام زوجه عقد منفسخ نمی شود: 41
- بررسی روایات دال بر بقاء زوجیت کتابیه مسلمان شده 44
- اشاره 44
- خلاصۀ درس این جلسه: 44
- 1 - مرسله جمیل بن دراج 45
- 3 - مرسله ابن ابی عمیر 45
- 2 - موقوفه یا مضمره یونس 45
- اشاره 45
- دفع توهم اجماع بر اشتراط ذمی بودن زن در بقاء زوجیت 46
- بررسی و توضیح دلالت مرسله ابن ابی عمیر 46
- بیان وجه اختصاص ذکر حکم در روایت به زن 47
- 4 - روایت عبید بن زراره 47
- بررسی دلالت روایت: 48
- اشاره 48
- 5 - روایت دعائم الاسلام 48
- 6 - عبد الله بن جعفر (فی قرب الاسناد) 48
- اشاره 49
- خلاصۀ درس این جلسه: 49
- بررسی سند روایت: 49
- ب) روایات معارض با روایات مربوط به بقای عقد 50
- روایت اول: صحیحه عبد الله بن سنان: 50
- الف) بحثی درباره دو روایت مربوط به میراث: 50
- روایت دوم: صحیحه بزنطی: 50
- روایت سوم: روایت سکونی: 52
- روایت چهارم: جعفریات 53
- روایت پنجم: روایت سکونی 54
- روایت ششم: روایت منصور بن حازم 54
- ج) چگونگی جمع بین روایات متعارض: 54
- اشاره 55
- الف) دسته بندی روایات وارد در مسئله 56
- 2 - دسته دوم (روایات دال بر عدم بقاء نکاح و لزوم رعایت عده) 56
- خلاصۀ درس این جلسه: 56
- اگر زوجه کتابی مسلمان شود ولی زوج کتابی بر دین خود باقی بماند آیا نکاح باقی می ماند یا منفسخ می گردد؟ 56
- 1 - دسته اول (روایات دال بر بقاء نکاح) 56
- ب) بیان جمع بین دو دسته از روایات 57
- 1 - جمع روایات توسط شیخ طوسی رحمه الله: 57
- اشاره 57
- 4 - بررسی این جمع ها توسط استاد مد ظله: 58
- 3 - جمع دوم روایات در روضه المتقین 58
- 5 - نظر صاحب حدائق رحمه الله 59
- 6 - توضیح نظر صاحب حدائق رحمه الله 59
- 7 - نظر استاد مد ظله در مورد مطلب صاحب حدائق رحمه الله 59
- 8 - توضیح بیشتر عبارت شیخ طوسی در تهذیب و استبصار 60
- ج) بررسی مرجحات هر کدام از دو دسته روایات 61
- اشاره 61
- 2 - ترجیح یکی از دو دسته از روایات به وسیله مخالفت با عامه. 63
- 3 - ترجیح یک دسته از روایات به وسیله موافقت با کتاب 64
- خلاصۀ درس این جلسه: 65
- اشاره 65
- اشاره 66
- تمسک فقهاء از جمله فیض به آیه نفی سبیل برای تقدیم روایت منصور 66
- جواب صاحب حدائق از تمسک به آیه 66
- اشکال استاد مد ظله بر صاحب حدائق: 67
- اشکال استاد بر تمسک بر آیه در مقام 67
- بررسی مسئله اسلام زوج و دلائل صاحب ریاض و جواهر: 68
- اشاره 68
- اما دلایل صاحب جواهر: 69
- اشاره 70
- خلاصۀ درس این جلسه: 71
- الف) مرجحات در تعارض خبرین 71
- 1 - نظر آقای خویی (رحمه الله) 71
- بیان قاعده در بحث 72
- تقریر محل نزاع 72
- استدراک 73
- اشاره 73
- ب) توضیحی پیرامون کلام شیخ 73
- د) اشتباهی از شیخ طوسی 74
- متن شرایع: 74
- نکته ای دیگر 74
- اشاره 75
- خلاصۀ درس این جلسه: 75
- 1 - صحیحه عبد الله بن سنان و تقریب استدلال به آن 76
- الف) ادله بقاء نکاح در فرض اسلام زوج (کلام صاحب جواهر) 76
- اشاره 76
- 2 - مناقشه استاد مد ظله به تقریب فوق 77
- 4 - نظر استاد مد ظله در مورد اعتبار روایات موقوفه 78
- خلاصۀ درس این جلسه: 79
- اشاره 79
- دلیل اول: اجماع 80
- نظر صاحب حدائق 80
- اسلام زوج کتابیه 80
- اشاره 80
- اشاره 80
- اشکال صاحب حدائق به روایت مرسله ابن ابی عمیر 81
- توضیحی درباره مدلول این روایت 82
- نقد استاد مد ظله نسبت به فرمایش صاحب حدائق 83
- اشکال اول بر صاحب حدائق 83
- اشاره 83
- اشاره 84
- منشأ کلام صاحب حدائق 84
- ادله مسئله از نظر استاد مد ظله 84
- دلیل اول: برای اثبات بقاء عقد در صورت اسلام زوج می توان به روایت یونس استدلال کرد. 85
- تناقضی در کلام صاحب جواهر 85
- دلیل سوم: مرسله جمیل بن دراج 86
- دلیل دوم: مرسله ابن ابی عمیر از محمد بن مسلم 86
- نظر مرحوم آقای خویی در تعارض بین روایات 86
- بعضی از فروع مسئله 87
- نتیجه بحث 87
- حکم مسئله از نظر روایات 88
- الف) محدودیت در ناحیه زوجه: 88
- ب) محدودیت در ناحیه زوج 89
- اشاره 90
- خلاصۀ درس این جلسه: 90
- الف) بیان صور مختلف انتقال از دینی به دین دیگر: 90
- ب) تذکری به روش عملی مرحوم آقای بروجردی در ارتباط با کلمات فقهای سابق: 92
- 1 - عبارت مرحوم محقق در شرایع: 92
- ج) مطالعه برخی از عبائر سابقین در زمینه مسئله مورد بحث: 92
- 2 - عبارت مرحوم شیخ در خلاف (مسئله 103): 93
- 3 - عبارت مرحوم شیخ در خلاف (مسئله 104): 94
- 4 - عبارت مرحوم شیخ در مبسوط: 96
- خلاصۀ درس این جلسه: 97
- اشاره 97
- اشاره به کلام شیخ در خلاف 97
- اختلاف کلام شیخ در مبسوط و خلاف 97
- اشاره به تاریخچه فقهی مسئله و اختلاف فقهاء در موضوع آن 98
- بررسی ادله مسئله 98
- اشاره 98
- اشکال های وارد بر این استدلال 98
- ظاهر استدلال صاحب شرایع 98
- اشاره به ضعف استدلال به اجماع در مسئله 99
- اشاره 100
- تقریر استدلال معقول در فرض مسلمان بودن زوج 100
- خلاصۀ درس این جلسه: 100
- عبارت شرایع و توضیحی پیرامون آن 101
- عنوان مسئله در کتب فریقین 102
- روایات مسئله نزد عامّه 103
- اشاره 103
- روایت طبق نقل جامع ترمذی 104
- اشاره 105
- روایات مسئله نزد خاصه 105
- روایت اول: این روایت در کافی و تهذیب نقل شده است. 105
- روایت دوم: الجعفریات 106
- روایت سوم: الدعائم 107
- روایت چهارم: العوالی: 107
- الف) روایات متعدد در مورد اسلام زوج بر بیش از چهار زن و اطمینان به صدور آنها از معصوم علیه السلام 108
- اشاره 108
- خلاصۀ درس این جلسه: 108
- ب) آیا با تمسک به ترک استفصال می توان حکم به تخییر و انتخابی که در روایات آمده است را در مورد عدم اسلام زنان یا امه بودن آنها نیز ثابت دانست؟ 109
- ج) مقتضای قاعده اولیه در مورد اسلام آوردن بر اکثر از اربع زوجات چیست؟ 110
- 2 - نظر استاد مد ظله درباره مقتضای قاعده اولیه 110
- 1 - ذکر فرعی از فروع مسئله که فقهاء در ذیل آن مقتضای قاعده را صحت ازدواج و انتخاب ذکر کرده اند. 110
- اشاره 111
- اشاره 112
- خلاصۀ درس این جلسه: 112
- بحث درباره این بود که مرد غیر مسلمانی (کتابی) که بیش از مقدار حدّ نصاب زوجه داشت ، اگر مسلمان شد، 112
- 2 - روایت خاصه 113
- الف: روایات مسئله 113
- 1 - روایات عامه 113
- ب: تأمل از لحاظ در عقد واحد بودن یا در عقود متعدد بودن 114
- 1 - دسته اول: روایات دال بر حق اختیار زوج 115
- ج: بررسی روایات مسائل مشابه و دسته بندی آنها 115
- 2 - دسته دوم: روایات دال بر اعتبار من تقدم اسمها عند العقد 117
- روایت عنبسه بن مصعب: 117
- 3 - جمع بندی بین دو دسته روایات 118
- د: تأمل در روایت از جهت مسلمان شدن بعضی زوجات و مسلمان نشدن بعض دیگر 119
- ه: طرح فرعی دیگر در مسئله 120
- اشاره 121
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 121
- 1 - نقل کلام فقهاء: 122
- الف) حکم عناوین محرمه ای که قبل از مسلمان شدن کافر بر او حرام نبود، بعد از اسلام او چیست؟ 122
- 2 - مناقشه استاد مد ظله بر کلام صاحب جواهر 123
- اشکال صغروی: 123
- اشاره 123
- اشکال کبروی به کلام صاحب جواهر 124
- 3 - بررسی دلیل مسئله به نظر استاد مد ظله 125
- 4 - بحث اصولی (تمسک به عام نسبت به مصداقی که در قسمتی از زمان از آن خارج شده): 125
- اشاره 126
- الف) تحقیق درباره مستند اجرای حکم حرمت بر عناوین محرمه ای که قبل از اسلام کافر، تخصیصاً برای او حرام نبوده، با استفاده از برخی روایات: 127
- 1 - اشاره ای به مباحث جلسه گذشته: 127
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 127
- 2 - نظر صاحب جواهر: 127
- 3 - نقد استاد مد ظله: 127
- ب) پی گیری تحقیق در مسئله مورد بحث با استفاده از یک مبحث اصولی: 128
- 1 - طرح مسئله اصولی تمسک به عام نسبت به مصداقی که در قسمتی از زمان، از آن خارج گردیده: 128
- 2 - نظر مرحوم شیخ در رسائل و مکاسب: 128
- 3 - مختار مرحوم آخوند در کفایه: 129
- 4 - اشکال استاد مد ظله به فرمایشات مرحوم شیخ و مرحوم آخوند: 129
- 6 - تطبیق مسئله بر ما نحن فیه: 130
- 5 - بیان مختار استاد - مد ظله - در مسئله: 130
- اشاره 131
- اشاره 131
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 131
- الف) اشاره به حکم نکاح کافر کتابی که اسلام آورده و زوجات او بیش از حدّ نصاب نیست: 131
- 2 - توضیح و نظر استاد مد ظله: 132
- 1 - متن شرایع با توضیحی از استاد مد ظله: 132
- ب) بررسی حکم اجبار زوجه ذمیّه بر غسل از سوی شوهر مسلمان وی: 132
- 2 - شبهه عدم امکان اجبار بر امر عبادی متوقف بر قصد قربت: 133
- 3 - پاسخ شبهه مذکور و دفاع از عبارت مرحوم محقق: 133
- ج) تحقیقی درباره جواز منع زوجه از شرب خمر و اکل لم خنزیر: 134
- 1 - متن شرایع با توضیحی از استاد: 134
- 4 - حق استمتاع مرد از زوجه و وظایف او در این زمینه: 134
- 2 - تمسک به صحیحه معاویه بن وهب: 135
- 4 - نظر استاد مد ظله: 136
- 3 - ایراد صاحب جواهر قدس سرّه بر استدلال به صحیحه معاویه بن وهب با توضیح استاد مد ظله: 136
- اشاره 137
- 2 - وسیله تحقق اختیار: 137
- 1 - ذکر یک مقدمه: 137
- د) کیفیت اختیار چهار زن از میان زنانی که تعدادشان بیش از حد نصاب است 137
- 4 - احتمالات اربعه در مسئله اختیار: 138
- 5 - اقرب احتمالات در مسئله از نظر استاد مد ظله: 139
- اشاره 140
- خلاصۀ درس این جلسه: 140
- 1 - اختیار توسط الفاظی چون «اخترک» و «أمسکتک» 140
- الف) کیفیت اختیار 140
- متن شرایع: 140
- 2 - اختیار به واسطه صیغه «طلاق» 141
- اشاره 141
- ب اشکال به دلالت صیغه طلاق بر انتخاب و پاسخ مرحوم صاحب جواهر به آن 141
- نظر استاد مد ظله در مورد تحقق اختیار به واسطه «طلاق» 142
- اشاره 143
- الف) تفاوت خطاب طلقتکن به زنان زائد بر حدّ نصاب با خطاب اخترت فراقکن 143
- خلاصۀ درس این جلسه: 143
- ب) آیا بقاء نکاح زوجات کمتر از حد نصاب احتیاج به انشاء بقاء نکاح دارد؟ 145
- ج) بررسی اشکالات وارد بر کلام صاحب شرایع 146
- خلاصۀ درس این جلسه: 147
- 1 - یادآوری برداشت استاد مد ظله از کلام صاحب جواهر: 147
- اشاره 147
- الف) ادامه تحقیق درباره مقصد صاحب جواهر از ابطال زوجیت به وسیله انتخاب: 147
- 2 - تصحیح برداشت استاد مد ظله از عبارت صاحب جواهر: 148
- ب) تفاوت اراده طلاق زنان زائد بر حد نصاب با اراده فراق از آنان: 149
- 2 - اشکال صاحب جواهر مبنی بر کفایت فرض منکوحه بودن از سوی قاصد طلاق به فرمایش مرحوم محقق: 149
- 1 - کلام مرحوم محقق با توضیح استاد مد ظله: 149
- ج) بررسی حکم نکاح مادر و دختری که در عقد کافر بوده اند: 150
- 1 - متن شرایع با توضیح استاد مد ظله: 150
- 2 - نظر شیخ طوسی در خلاف و مبسوط: 151
- 3 - دو توجیه برای فرمایش شیخ توسط علامه در مختلف: 151
- 6 - تأیید کلام جواهر توسط استاد مد ظله و ردّ فرمایش شیخ: 152
- 5 - اشکال جواهر به پاسخ علامه: 152
- اشاره 153
- فتوای شیخ در جواز اختیار ام یا بنت در صورت اسلام آوردن کافر، بعد از ازدواج و قبل از دخول به آنها 153
- اشاره 153
- خلاصۀ درس این جلسه: 153
- توجیه دوم 154
- توجیه اول برای فتوای شیخ 154
- بررسی حکم مهریه زن مسلمان شده قبل از دخول 155
- اشاره 155
- اشاره 155
- دلیل اول صاحب جواهر بر سقوط مهریه 155
- بیان فسخ بودن جدایی ناشی از اختلاف دین 155
- بررسی استدلال صاحب جواهر 156
- دلیل دوم: صحیحه عبد الرحمن بن الحجاج 156
- اشاره 156
- اشاره به دو احتمال خصوصیت در موثقه سکونی و ردّ آنها 157
- اشاره 158
- بیان ترجّح صحاح در مقابل موثقات 158
- 2 - حکم مهریه در صورت اسلام زوج قبل از دخول 159
- 1 - (تکمله) راجع به توجیه فتوای سابق شیخ رحمه الله 159
- خلاصۀ درس این جلسه: 159
- اشاره 159
- ب) منشأ قول صاحب جواهر 160
- بررسی ادله اقوال 160
- الف - اشاره به سببیت عقد نسبت به ملکیت تمام مهر 160
- اشکال این قول 160
- ج) ادله تنصیف مهر در صورت فسخ قبل از دخول 161
- اشاره 162
- 3 - حکم مهریه در صورت اسلام بعد از دخول 162
- بیان مقصود از تقارن در اسلام زوجین 162
- اشاره 163
- 1) استدراک از بحث قبل: 163
- خلاصۀ درس این جلسه: 163
- 2) شک در تقدم و تأخر اسلام زوجین 163
- 3) فروض مسئله: 164
- اشاره 165
- عبارت محقق: 165
- خلاصۀ درس این جلسه: 165
- شرح عبارت محقق 166
- اشاره 167
- ب حکم عدم تعیین مهر 167
- ج حکم مهر قرار دادن خمر و خنزیر 167
- بررسی حکم عدم تعیین مهر با دخول به او 167
- اشاره 167
- بررسی وجوه مختلف مهر بودن خمر توسط جواهر 168
- اشاره 168
- مختار صاحب جواهر: 169
- اشکال وارد بر مختار صاحب جواهر 169
- اشاره 170
- الف) اختلاف دین زوجین به منزله طلاق نیست، بلکه فسخ است. 171
- 1 - متن شرایع: 171
- خلاصۀ درس این جلسه: 171
- 3 - عدم دلالت تعبیر وارد در روایات بحث ارتداد، بر تنصیف مهر در صورت اسلام زوج 172
- 4 - قوله رحمه الله «و لو لم یسمّ مهراً و الحال هذه کان لها المتعه کالمطلقه و فیه تردد» به همراه نقد گفتار صاحب جواهر 173
- اشاره 175
- الف) کلام مرحوم صاحب جواهر 175
- ب) بررسی سند دو روایت (اثبات وثاقت «طلحه بن زید» و «جعفر بن محمد بن مسرور») 176
- اشاره 179
- خلاصۀ درس این جلسه: 179
- اشاره 180
- الف - طرح بحث 180
- 1 - کلام صاحب قاموس الرجال 180
- بحث دربارۀ اتحاد جعفر بن محمد بن مسرور با جعفر بن محمد بن قولویه صاحب کامل الزیارات 180
- ب - اشاره به ادله عدم اتحاد 180
- 2 - نقد کلام قاموس الرجال توسط استاد مد ظله 181
- 1 - نقل عبارت نجاشی در ترجمه ابن قولویه و در ترجمه ابن مسرور علی 183
- ج - اشاره به ادله اتحاد 183
- اشاره 183
- 2 - قرائن اتحاد ابن مسرور و ابن قولویه 185
- قرینه اول: 185
- 1 - حسین بن محمد بن عامر 186
- 3 - پدر ابن مسرور 188
- 2 - محمد بن عبد الله بن جعفر حمیری 188
- 4 - قاسم بن محمد بن علی بن ابراهیم همدانی 188
- 5 - حسن بن عبد الله بن محمد بن عیسی 189
- قرینه دوم: 190
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 191
- اشاره 191
- 2 - فرمایش مرحوم شهید اول در دروس: 192
- 3 - نقد استاد مد ظله: 192
- الف) یادآوری مسئله تنزیل مرتد به منزله میّت: 192
- اشاره 192
- 1 - اشاره ای به نظر مشهور و نظر شهید در مورد کاشفیت و ناقلیت بقاء بر ارتداد: 193
- 2 - نظر صاحب شرایع در مورد حکم مهر المثل بنا بر مبنای مشهور: 194
- 3 - فرمایش صاحب جواهر و تأیید آن توسط استاد مد ظله: 194
- الف) پرداخت مهر المثل مبتنی بر بینونت حقیقی زوجین است: 195
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 195
- اشاره 195
- ب) بررسی مفاد روایت أبو بکر حضرمی: 196
- 2 - احتمالات سه گانه درباره نحوه بینونت بنا بر نقل کافی: 196
- 1 - متن روایت بنا بر نقل کافی و توضیحی درباره آن: 196
- 3 - متن روایت بنا بر نقل صدوق و شیخ: 197
- 4 - اختلاف متن کافی با تهذیب و فقیه و سبب آن: 198
- 5 - توجیه روایت بنا بر نقل صدوق و شیخ: 199
- مسئله ششم از مسائل اختلاف زوج و زوجه در اسلام و کفر 200
- خلاصۀ درس این جلسه: 200
- اشاره 200
- اشاره 201
- اشاره 202
- فرمایش صاحب جواهر در مقام 202
- اما بنا بر کشف که صاحب جواهر طبق کشف مسئله را تمام کرده است حکم مسئله چیست؟ 202
- مناقشه در کلام صاحب جواهر قدس سرّه 202
- توجیه کلام صاحب جواهر و نقد آن 203
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 204
- اشاره 204
- الف) ادامه بررسی حکم ازدواج وثنی تازه مسلمان با خواهر زوجه سابق یا خامسه: 204
- 1 - کلام صاحب جواهر: 205
- 3 - نقد استاد مد ظله: 205
- 2 - توضیح بیشتر استاد مد ظله: 205
- 5 - نقد استاد مد ظله: 206
- 6 - طرح یک اشکال: 206
- 4 - عدم جریان استصحاب استدامه کفر از نظر صاحب جواهر و توجیهی برای آن: 206
- ب) بررسی حکم ازدواج شوهر غیر مسلمان وثنیه ای که اسلام آورده، با خواهر زوجه اش در ایام عده او: 207
- 1 - متن شرایع: 207
- 7 - پاسخ اشکال توسط صاحب جواهر و تأیید استاد مد ظله: 207
- خلاصۀ درس این جلسه: 208
- 2 - توضیح: 208
- اشاره 208
- اشاره 209
- اشاره به عدم جریان اصاله السلامه در مقام 209
- بیان عدم جریان اصاله الاحتیاط در مقام 209
- ادامه بررسی جریان استصحاب استقبالی در مسئله 209
- اشاره به یکی از خصوصیات دخالت در مطلوبیت و عدم آن 210
- بیان مختار و تجدید نظر در مسئله 210
- بررسی حکم ازدواج کافر با خواهرزنش بعد از اسلام زنش 210
- اشاره 211
- خلاصۀ درس این جلسه: 211
- الف - بررسی مسئله هفتم حکم مردی که بعد از اسلام مرتد شده که گاه زن کافر در عده مسلمان شده و گاه مسلمان نشده 211
- 1 - متن مسئله: 212
- 2 - توضیح مسئله و بیان صاحب جواهر رحمه الله در فرض اول مسئله 212
- 3 - نقد استاد - مد ظله - بر کلام صاحب جواهر رحمه الله 212
- 1 - روایت سکونی: 213
- 3 - روایت محمد بن مسلم 213
- ب - مروری بر روایات مسئله 213
- 2 - روایت منصور بن حازم 213
- ج - بررسی فرض دوم مسئله هفتم 214
- 4 - نگاه کلی به روایات و بررسی حکم مسئله 214
- 1 - کلام صاحب جواهر رحمه الله 214
- خلاصۀ درس این جلسه: 215
- اشاره 215
- 2 - بررسی کلام صاحب جواهر رحمه الله توسط استاد - مد ظله -: 215
- الف) احتمالاتی که در کیفیت انفساخ عقد مطرح شده است. 216
- 1 - به نحو کشف: 216
- 2 - به نحو نقل: 216
- 3 - مراعی بودن عقد در عده: 216
- ب) بررسی روایت 217
- 2 - بیان روایت 217
- 1 - متن روایت محمد بن مسلم (مرسله ابن ابی عمیر) 217
- ج) بررسی حکم عقد وثنی که اسلام بیاورد و در زمان عده وثنیه، مرتد شود. 218
- د) بررسی حکم عقد وثنیه ای که مسلمان شود و زوج مرتد گردد. 219
- اشاره 220
- الف) بررسی جواز اختیار زن بعد از فوت او 221
- اشاره 221
- خلاصۀ درس این جلسه: 221
- 1 - اشکال مقدر حکم به جواز اختیار 221
- 4 - جواب صاحب جواهر از شبهه مذکور (با توضیح استاد (مد ظله)) 222
- 3 - شبهه موجود در شمول ادله اختیار نسبت به زن فوت شده 222
- 2 - جواب محقق از اشکال 222
- 8 - اشاره به حکومت استصحاب تعلیقی بر استصحاب تنجیزی محتمل در موارد آن 223
- 5 - اشکال اول بر کلام صاحب جواهر 223
- 7 - بیان جریان استصحاب تعلیقی در موارد عدم اختیار قبل از فوت 223
- 6 - اشکال دوم بر کلام جواهر 223
- ب) حکم فوت زوج قبل از اختیار زن های فوت شده 224
- اقوال در مسئله 225
- اشاره 225
- خلاصۀ درس این جلسه: 225
- اشاره 225
- حکم وثنی و وثنیّه ای که مسلمان شده اند و عدد زن ها بیشتر از مقداری است که شرع اسلام صحیح می داند 225
- مناقشه در کلام صاحب جواهر 228
- تصویر زوجیت مبهم 228
- اشاره 229
- خلاصۀ درس این جلسه: 229
- الف) اجرای قرعه برای تعیین زن ها در فرض موت زوج و زوجات 229
- 2 - اشکال دوم اینکه: اصولاً قاعده «القرعه لکل امر مشکل» در جایی جاری می شود که راه حل دیگری برای حل مشکل به غیر از اجرای قرعه نباشد. 230
- متن شرایع: 230
- 2 - اشکال استاد مد ظله به راه حل فوق 231
- 1 - بیان راه حلی ابتدایی برای حل مسئله 231
- اشاره 231
- 3 - راه حل استاد مد ظله برای رفع اشکال با تمسک به قاعده قرعه و عدم جواز تنصیف 232
- الف: تذکری راجع به مسئله قبل 233
- اشاره 233
- خلاصۀ درس این جلسه: 233
- ب: اعتداد تمامی زن ها در صورت فوت زوج قبل از اختیار 234
- 1 - لزوم احتیاط در اطراف علم اجمالی و اشکال استاد بر این بیان: 235
- 4 - بیانی از استاد برای لزوم احتیاط با تحفظ بر مبنای محقق رحمه الله و صاحب جواهر رحمه الله 236
- 3 - لزوم احتیاط با تمسک به اصاله الاحتیاط در باب فروج و اشکال استاد بر این بیان 236
- 2 - لزوم احتیاط با تمسک به استصحاب بقاء زوجیت و اشکال استاد بر این بیان 236
- 5 - بیانی از استاد برای لزوم اعتداد همگی با توجه به مبنای زوجیت لا بعین 236
- خلاصۀ درس این جلسه: 237
- مقتضای اصل تکلیفی و اصل وضعی در کلمات فقهاء در مقام 237
- اشاره 237
- اشاره 237
- مناقشه در بیان متقدم 238
- مقایسه دو فتوای محقق حلی قدس سرّه در مقام 239
- جریان اصل محکوم با اصل حاکم، طبق تحقیق و ادامه بحث 239
- اشاره 239
- مبدأ عدّه انفساخ 240
- حکم نفقه 241
- خلاصۀ درس این جلسه: 242
- اشاره 242
- بررسی حکم نفقه زن در صورت اسلام آوردن 242
- کلام محقق: 242
- اشاره 243
- اشکال صاحب جواهر بر محقق 243
- اشکال استاد (مد ظله) بر جواهر رحمه الله 243
- بررسی حکم مسئله نفقه زنان زائد بر چهار توسط استاد (مد ظله) 244
- بررسی اصولی تقدم لا ضرر و لا حرج بر احتیاط 244
- نظر مرحوم آقای آخوند رحمه الله در مسئله 244
- بررسی حکم عدم کفائت توسط استاد (مد ظله) 244
- اشکال استاد (مد ظله) بر مرحوم آخوند رحمه الله 245
- اشاره 245
- خلاصۀ درس این جلسه: 246
- اشکال دوم بر جریان لا ضرر 246
- اشکال اول بر جریان قاعده لا ضرر در مورد بحث 246
- اشاره 246
- جواب از اشکال مذکور 246
- کلام محقق: 247
- بررسی اشکال مذکور 247
- اشاره 247
- تأمل صاحب جواهر در کلام محقق 247
- بررسی حکم نفقه در صورت اسلام مرد و عدم اسلام زن 247
- اشاره 247
- فروع موجود در مسئله 248
- احتمالات کلام صاحب جواهر در صورت شک در تمکین معتبر در وجوب نفقه 248
- نظر استاد (مد ظله) 248
- نظر استاد (مد ظله) 249
- نظر استاد (مد ظله) در مسئله 249
- فرع دوم: اختلاف زن و مرد در متقارن بودن یا نبودن اسلام آن ها 249
- فرع اول: اختلاف زن و مرد در اسلام آوردن مرد، قبل از دخول یا بعد از دخول 249
- اشکال صاحب جواهر بر محقق رحمه الله 250
- فرع چهارم: نحوه تقسیم ارث در صورت فوت زوج قبل از اختیار 250
- فرع سوم: اختلاف زن و مرد در فاصله بین اسلام آوردن ها 250
- فرع پنجم: تقسیم ارث در صورت وارث نبودن بعضی از زن های بیش از حد نصاب 251
یک فرض دیگر هم این است که شک در یک طرف ثنایی الاحتمال و در طرف دیگر ثلاثی الاحتمال باشد مثلاً در زلزله کسی را از زیر آوار بیرون آورده اند که یقیناً در فلان تاریخ و فلان ساعت مرده بوده و احتمال تأخر موتش را نمی دهیم اما احتمال تقدم موت می دهیم لذا ثنایی الاحتمال است اما شخص دیگری را روز بعد از زیر آوار خارج کرده اند که سه احتمال در او هست. یا موتش مقدم بوده بر اوّلی یا مقارن و یا مؤخّر، در اینجا ممکن است در مجهول التاریخ استصحاب حیات را جاری کنیم تا زمانی که دیگری یقیناً مرده است اما در مورد دیگری که احتمال تأخر نمی دهیم بگوییم استصحاب حیات جاری نیست. در ما نحن فیه هم می توانیم همین مطلب را پیاده کنیم و بگوییم اگر اسلام احدهما ثنایی الاحتمال است و اسلام دیگری ثلاثی الاحتمال، در مورد اولی استصحاب بقاء کفر جاری نمی شود، اما در مورد دومی استصحاب بقاء کفر جاری می شود تا بعد از زمان اسلام اوّلی و در نتیجه، حکم به نفی اسلام احدهما در زمان اسلام دیگری می شود که منشأ بطلان عقد می شود و این اصل سببی بر اصل مسبّبی بقاء زوجیت، حاکم است.
«و السلام»
1382/11/14 سه شنبه درس شمارۀ (614) کتاب النکاح/سال ششم
اشاره
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ
خلاصۀ درس این جلسه:
در این جلسه ابتدا به شرح عبارت محقق و کلمات جواهر در پیرامون آن که درباره حکم فاسد بودن مهر، و حکم تعیین نکردن مهر، و حکم خمر قرار دادن مهر است، خواهیم پرداخت و سپس مسئله خمر قرار دادن مهریه را مورد بحث قرار داده و حکم صاحب جواهر به سقوط مهر در این صورت با تمسک به قاعده «جبّ» را مورد اشکال قرار خواهیم داد.
***
عبارت محقق:
«و لو کان المهر فاسدا، وجب به مهر المثل مع الدخول، و قبله نصفه ان کان الفسخ من الرجل، و لو لم یسمّ مهرا و الحال هذه، کان لها المتعه کالمطلقه، و فیه تردد و لو دخل الذمی و اسلم و کان المهر خمرا و لم تقبضه، قیل: یسقط و قیل: یجب مهر المثل و قیل: یلزمه قیمته عند مستحلیه و هو أصح».