نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 17 صفحه 197

بدین ترتیب ارث بردن زن از مرد نیز موجه می گردد. زیرا گرچه در زمان ارتداد مانند ایام عده رجعی - علی ما هو الحق - علقه واقعی زوجیت منتفی شده است، لیکن زوال زوجیت از نظر برخی احکام همچون ارث مستقر نبوده و در حکم عدم زوال می باشد و صرفاً پس از انقضاء عده استقرار می یابد. و همچنان که اگر در حال عده رجعی مرد بمیرد، زن او ملحق به زوجه است و گویا شوهر او فوت کرده و از وی ارث می برد، در باب ارتداد نیز چنانچه مرد بمیرد یا کشته شود، زن از او ارث

خواهد برد.

احتمال دوم: در این تصور، انقضای عده نشانه و کاشف از زوال زوجیت از آغاز ارتداد است. یعنی بینونت به نحو شرط متأخر، به بقاء مرتد بر کفر تا انقضای عده مشروط گردیده است. بنابراین، اگر مرتد زنده مانده و خارجاً تا انقضای عده بر کفر خود باقی باشد، شرط بینونت حاصل شده و زوجیت از آغاز ارتداد زائل گشته است. اما چنانچه در عده مسلمان شود، شرط بینونت حاصل نشده و زوجیت اصلاً زائل نگردیده است، و به همین جهت نیاز به انشاء عقد جدید نخواهد داشت، همچنان که اگر در خلال ایام عده بمیرد، در واقع شرط بینونت حاصل نگردیده و زوجیت تا آن زمان استمرار داشته است و به همین جهت زن از وی ارث خواهد برد.

احتمال سوم: بنا بر احتمال سوم، انقضاء عده ناقل است، نه کاشف، و زوجیت تنها پس از انقضاء عده زائل می گردد. از این رو زن در ایام عده حتی اگر بداند شوهرش تا پایان عده بر کفر خود باقی خواهد ماند، مع ذلک همسر وی خواهد بود.

لزوم فاصله گرفتن از شوهر در ایام عده نیز با تداوم زوجیت منافات نداشته و آنان مانند زوجین در حال احرام موظف به رعایت این امر خواهند بود.

البته احتمال سوم طبق تحقیق، نظریه ضعیفی است و ما به آن قائل نیستیم. در عین حال، چنانچه کسی مطلقه رجعی را آن چنان که مرحوم آقای خویی و عده ای از فقهاء قائلند، حقیقتاً زوجه مرتد بداند، این احتمال موجه گشته، و ارث بردن زن از شوهر نیز بی اشکال خواهد بود.

3 - متن روایت بنا بر نقل صدوق و شیخ:

الحسن بن محبوب عن سیف بن عمیره عن ابی بکر الحضرمی عن ابی عبد الله علیه السلام قال: اذا ارتد الرجل المسلم عن الاسلام بانت منه امرأته کما تبین المطلقه ثلاثاً، و تعتد منه کما تعتد المطلقه فان رجع الی الاسلام و تاب قبل ان تتزوج فهو خاطب و لا عده علیها له و انما علیها العده لغیره فان قتل او مات قبل انقضاء العده اعتدت منه عده المتوفی عنها زوجها فهی ترثه فی

العده و لا یرثها ان ماتت و هو مرتد عن الاسلام(1).

صدوق و شیخ هر دو مستقیماً از کتاب حسن بن محبوب از سیف بن عمیره نقل کرده اند. البته مرحوم شیخ علاوه بر آن، از کتاب محمد بن علی بن محبوب که طبقه اش از حسن بن محبوب متأخر است نیز به واسطه ایوب بن نوح از سیف بن عمیره نقل فرموده است(2).