- خلاصۀ درس این جلسه: 1
- 1382/9/26 چهارشنبه درس شمارۀ (586) کتاب النکاح/سال ششم 1
- اشاره 1
- اشاره 1
- الف) در این جلسه حکم ارتداد أحد الزوجین قبل از دخول از حیث پرداخت مهر مورد بحث و بررسی قرار گرفته 1
- 1 - ارتداد زوجه قبل از دخول و عدم استحقاق مهر 2
- متن شرایع: 2
- 2 - ادله عدم استحقاق زوجه مرتده نسبت به مهریه 2
- 4 - کلام صاحب حدائق در مورد معارض روایت 3
- 3 - بررسی استدلال صاحب حدائق 3
- 5 - نقد استاد مد ظله 4
- 6 - بیان استاد مد ظله 4
- اشاره 5
- ب) ارتداد زوج و لزوم پرداخت نصف مهر یا تمام آن 5
- 1 - کلام صاحب جواهر 5
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 6
- اشاره 6
- 2 - اشکال استاد مد ظله به کلام صاحب جواهر 6
- 2 - نقد استاد مد ظله: 7
- اشاره 7
- ادامه بحث درباره مهریه زنی که شوهرش مرتد شده است: 7
- 3 - کلام صاحب جواهر: 9
- اشاره 10
- خلاصۀ درس این جلسه: 10
- 1 - کلام محقق در شرایع: 11
- 2 - استدلال به اجماع در حکم به بقاء زوجیت 11
- الف - بررسی حکم زوجیت کتابیه بعد از اسلام شوهرش 11
- اشاره 12
- ب - بررسی روایات مسئله 12
- 3 - توضیح کلامی از صاحب جواهر 12
- 2 - صحیحه حلبی: 13
- 1 - صحیحه عبد الله بن سنان: 13
- اشاره 14
- 4 - نقد استاد - مد ظله - نسبت بر استدلال به روایات فوق در محل بحث 14
- ج - اشاره به بحث اسلام زن و بقاء شوهر بر کفر 14
- 3 - روایت دعائم الاسلام 14
- 2 - توضیحی درباره متن حدیث و ارتباط آن با محل بحث ما 15
- 1 - روایت عبید بن زراره 15
- 3 - بررسی سند روایت عبید بن زراره و اثبات وثاقت قاسم بن محمد جوهری 16
- اشاره 17
- روایت ابن ابی عمیر از قاسم بن محمد جوهری 18
- روایت صفوان بن یحیی از قاسم بن محمد جوهری 19
- ج - نقل سایر روایات محل بحث 20
- اولویت جواز نکاح استدامه از جواز نکاح ابتداءً در کلام صاحب جواهر 21
- اشاره 21
- اشاره 21
- خلاصۀ درس این جلسه: 21
- توضیح و تکمیل کلام صاحب جواهر و دفاع از کلام ایشان 22
- مفاد آیه لا تُمْسِکُوا بِعِصَمِ الْکَوافِرِ 23
- بقیه روایات مسئله 25
- روایت اول: روایت دعائم الاسلام: 25
- روایت سوم: مرسله ابن ابی عمیر: 25
- خلاصۀ درس این جلسه: 26
- اشاره 26
- الف) ادامه بحث درباره اسلام زوج و استدامه نکاح 27
- 2) استدامه نکاح در مسئله فوق مشروط به کتابی بودن زوج نیست 27
- 1) تذکر نکته ای در کلام صاحب جواهر رحمه الله 27
- متن شرایع: 27
- 4) نظر استاد مد ظله 28
- 3) آیا کتابیه بودن زوجه، در استدامه نکاح بعد از اسلام زوج لازم است؟ 28
- ب) توضیحی پیرامون مرسله ابن ابی عمیر 29
- 1) مضی عدّه که موجب انفساخ می شود ناقل است یا کاشف؟ 29
- اشاره 29
- اشاره 30
- خلاصۀ درس این جلسه: 30
- اسلام زوج بعد از کفر و بررسی اعتبار کتابی بودن زوج 31
- اعتبار شرط کتابی بودن یا ذمّی بودن در ناحیه زوج در کلمات قدماء 31
- اشاره 33
- اعتبار یا عدم اعتبار این شرط در ناحیه زن در کلمات فقهاء 33
- عدم اعتبار ذمّی بودن مرد به حسب ادله 33
- مقتضای ادله آیا اشتراط ذمیّه بودن زن است یا نه؟ 34
- نقد کلام صاحب ریاض 36
- اگر زوجه کتابی مسلمان شد، آیا عقد نکاح آنها منفسخ می شود یا خیر؟ 37
- خلاصۀ درس این جلسه: 37
- اشاره 37
- اشاره 37
- الف) نقل روایاتی که دلالت دارد بر اینکه با اسلام زوجه، عقد منفسخ می شود: 38
- ب) نقل روایاتی که دلالت دارد بر اینکه با اسلام زوجه عقد منفسخ نمی شود: 41
- بررسی روایات دال بر بقاء زوجیت کتابیه مسلمان شده 44
- اشاره 44
- خلاصۀ درس این جلسه: 44
- 1 - مرسله جمیل بن دراج 45
- اشاره 45
- 2 - موقوفه یا مضمره یونس 45
- 3 - مرسله ابن ابی عمیر 45
- دفع توهم اجماع بر اشتراط ذمی بودن زن در بقاء زوجیت 46
- بررسی و توضیح دلالت مرسله ابن ابی عمیر 46
- بیان وجه اختصاص ذکر حکم در روایت به زن 47
- 4 - روایت عبید بن زراره 47
- اشاره 48
- 5 - روایت دعائم الاسلام 48
- 6 - عبد الله بن جعفر (فی قرب الاسناد) 48
- بررسی دلالت روایت: 48
- بررسی سند روایت: 49
- خلاصۀ درس این جلسه: 49
- اشاره 49
- روایت دوم: صحیحه بزنطی: 50
- روایت اول: صحیحه عبد الله بن سنان: 50
- الف) بحثی درباره دو روایت مربوط به میراث: 50
- ب) روایات معارض با روایات مربوط به بقای عقد 50
- روایت سوم: روایت سکونی: 52
- روایت چهارم: جعفریات 53
- روایت ششم: روایت منصور بن حازم 54
- ج) چگونگی جمع بین روایات متعارض: 54
- روایت پنجم: روایت سکونی 54
- اشاره 55
- 2 - دسته دوم (روایات دال بر عدم بقاء نکاح و لزوم رعایت عده) 56
- 1 - دسته اول (روایات دال بر بقاء نکاح) 56
- خلاصۀ درس این جلسه: 56
- الف) دسته بندی روایات وارد در مسئله 56
- اگر زوجه کتابی مسلمان شود ولی زوج کتابی بر دین خود باقی بماند آیا نکاح باقی می ماند یا منفسخ می گردد؟ 56
- ب) بیان جمع بین دو دسته از روایات 57
- اشاره 57
- 1 - جمع روایات توسط شیخ طوسی رحمه الله: 57
- 4 - بررسی این جمع ها توسط استاد مد ظله: 58
- 3 - جمع دوم روایات در روضه المتقین 58
- 7 - نظر استاد مد ظله در مورد مطلب صاحب حدائق رحمه الله 59
- 6 - توضیح نظر صاحب حدائق رحمه الله 59
- 5 - نظر صاحب حدائق رحمه الله 59
- 8 - توضیح بیشتر عبارت شیخ طوسی در تهذیب و استبصار 60
- ج) بررسی مرجحات هر کدام از دو دسته روایات 61
- اشاره 61
- 2 - ترجیح یکی از دو دسته از روایات به وسیله مخالفت با عامه. 63
- 3 - ترجیح یک دسته از روایات به وسیله موافقت با کتاب 64
- خلاصۀ درس این جلسه: 65
- اشاره 65
- جواب صاحب حدائق از تمسک به آیه 66
- اشاره 66
- تمسک فقهاء از جمله فیض به آیه نفی سبیل برای تقدیم روایت منصور 66
- اشکال استاد مد ظله بر صاحب حدائق: 67
- اشکال استاد بر تمسک بر آیه در مقام 67
- اشاره 68
- بررسی مسئله اسلام زوج و دلائل صاحب ریاض و جواهر: 68
- اما دلایل صاحب جواهر: 69
- اشاره 70
- خلاصۀ درس این جلسه: 71
- الف) مرجحات در تعارض خبرین 71
- 1 - نظر آقای خویی (رحمه الله) 71
- بیان قاعده در بحث 72
- تقریر محل نزاع 72
- ب) توضیحی پیرامون کلام شیخ 73
- استدراک 73
- اشاره 73
- متن شرایع: 74
- د) اشتباهی از شیخ طوسی 74
- نکته ای دیگر 74
- اشاره 75
- خلاصۀ درس این جلسه: 75
- 1 - صحیحه عبد الله بن سنان و تقریب استدلال به آن 76
- الف) ادله بقاء نکاح در فرض اسلام زوج (کلام صاحب جواهر) 76
- اشاره 76
- 2 - مناقشه استاد مد ظله به تقریب فوق 77
- 4 - نظر استاد مد ظله در مورد اعتبار روایات موقوفه 78
- خلاصۀ درس این جلسه: 79
- اشاره 79
- نظر صاحب حدائق 80
- دلیل اول: اجماع 80
- اشاره 80
- اسلام زوج کتابیه 80
- اشاره 80
- اشکال صاحب حدائق به روایت مرسله ابن ابی عمیر 81
- توضیحی درباره مدلول این روایت 82
- نقد استاد مد ظله نسبت به فرمایش صاحب حدائق 83
- اشکال اول بر صاحب حدائق 83
- اشاره 83
- منشأ کلام صاحب حدائق 84
- اشاره 84
- ادله مسئله از نظر استاد مد ظله 84
- تناقضی در کلام صاحب جواهر 85
- دلیل اول: برای اثبات بقاء عقد در صورت اسلام زوج می توان به روایت یونس استدلال کرد. 85
- دلیل سوم: مرسله جمیل بن دراج 86
- دلیل دوم: مرسله ابن ابی عمیر از محمد بن مسلم 86
- نظر مرحوم آقای خویی در تعارض بین روایات 86
- بعضی از فروع مسئله 87
- نتیجه بحث 87
- حکم مسئله از نظر روایات 88
- الف) محدودیت در ناحیه زوجه: 88
- ب) محدودیت در ناحیه زوج 89
- خلاصۀ درس این جلسه: 90
- اشاره 90
- الف) بیان صور مختلف انتقال از دینی به دین دیگر: 90
- ج) مطالعه برخی از عبائر سابقین در زمینه مسئله مورد بحث: 92
- ب) تذکری به روش عملی مرحوم آقای بروجردی در ارتباط با کلمات فقهای سابق: 92
- 1 - عبارت مرحوم محقق در شرایع: 92
- 2 - عبارت مرحوم شیخ در خلاف (مسئله 103): 93
- 3 - عبارت مرحوم شیخ در خلاف (مسئله 104): 94
- 4 - عبارت مرحوم شیخ در مبسوط: 96
- خلاصۀ درس این جلسه: 97
- اختلاف کلام شیخ در مبسوط و خلاف 97
- اشاره 97
- اشاره به کلام شیخ در خلاف 97
- اشکال های وارد بر این استدلال 98
- اشاره به تاریخچه فقهی مسئله و اختلاف فقهاء در موضوع آن 98
- اشاره 98
- ظاهر استدلال صاحب شرایع 98
- بررسی ادله مسئله 98
- اشاره به ضعف استدلال به اجماع در مسئله 99
- اشاره 100
- تقریر استدلال معقول در فرض مسلمان بودن زوج 100
- خلاصۀ درس این جلسه: 100
- عبارت شرایع و توضیحی پیرامون آن 101
- عنوان مسئله در کتب فریقین 102
- روایات مسئله نزد عامّه 103
- اشاره 103
- روایت طبق نقل جامع ترمذی 104
- اشاره 105
- روایات مسئله نزد خاصه 105
- روایت اول: این روایت در کافی و تهذیب نقل شده است. 105
- روایت دوم: الجعفریات 106
- روایت سوم: الدعائم 107
- روایت چهارم: العوالی: 107
- الف) روایات متعدد در مورد اسلام زوج بر بیش از چهار زن و اطمینان به صدور آنها از معصوم علیه السلام 108
- خلاصۀ درس این جلسه: 108
- اشاره 108
- ب) آیا با تمسک به ترک استفصال می توان حکم به تخییر و انتخابی که در روایات آمده است را در مورد عدم اسلام زنان یا امه بودن آنها نیز ثابت دانست؟ 109
- 2 - نظر استاد مد ظله درباره مقتضای قاعده اولیه 110
- ج) مقتضای قاعده اولیه در مورد اسلام آوردن بر اکثر از اربع زوجات چیست؟ 110
- 1 - ذکر فرعی از فروع مسئله که فقهاء در ذیل آن مقتضای قاعده را صحت ازدواج و انتخاب ذکر کرده اند. 110
- اشاره 111
- خلاصۀ درس این جلسه: 112
- اشاره 112
- بحث درباره این بود که مرد غیر مسلمانی (کتابی) که بیش از مقدار حدّ نصاب زوجه داشت ، اگر مسلمان شد، 112
- الف: روایات مسئله 113
- 2 - روایت خاصه 113
- 1 - روایات عامه 113
- ب: تأمل از لحاظ در عقد واحد بودن یا در عقود متعدد بودن 114
- 1 - دسته اول: روایات دال بر حق اختیار زوج 115
- ج: بررسی روایات مسائل مشابه و دسته بندی آنها 115
- روایت عنبسه بن مصعب: 117
- 2 - دسته دوم: روایات دال بر اعتبار من تقدم اسمها عند العقد 117
- 3 - جمع بندی بین دو دسته روایات 118
- د: تأمل در روایت از جهت مسلمان شدن بعضی زوجات و مسلمان نشدن بعض دیگر 119
- ه: طرح فرعی دیگر در مسئله 120
- اشاره 121
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 121
- 1 - نقل کلام فقهاء: 122
- الف) حکم عناوین محرمه ای که قبل از مسلمان شدن کافر بر او حرام نبود، بعد از اسلام او چیست؟ 122
- اشکال صغروی: 123
- 2 - مناقشه استاد مد ظله بر کلام صاحب جواهر 123
- اشاره 123
- اشکال کبروی به کلام صاحب جواهر 124
- 4 - بحث اصولی (تمسک به عام نسبت به مصداقی که در قسمتی از زمان از آن خارج شده): 125
- 3 - بررسی دلیل مسئله به نظر استاد مد ظله 125
- اشاره 126
- 1 - اشاره ای به مباحث جلسه گذشته: 127
- الف) تحقیق درباره مستند اجرای حکم حرمت بر عناوین محرمه ای که قبل از اسلام کافر، تخصیصاً برای او حرام نبوده، با استفاده از برخی روایات: 127
- 2 - نظر صاحب جواهر: 127
- 3 - نقد استاد مد ظله: 127
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 127
- 2 - نظر مرحوم شیخ در رسائل و مکاسب: 128
- ب) پی گیری تحقیق در مسئله مورد بحث با استفاده از یک مبحث اصولی: 128
- 1 - طرح مسئله اصولی تمسک به عام نسبت به مصداقی که در قسمتی از زمان، از آن خارج گردیده: 128
- 3 - مختار مرحوم آخوند در کفایه: 129
- 4 - اشکال استاد مد ظله به فرمایشات مرحوم شیخ و مرحوم آخوند: 129
- 6 - تطبیق مسئله بر ما نحن فیه: 130
- 5 - بیان مختار استاد - مد ظله - در مسئله: 130
- اشاره 131
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 131
- اشاره 131
- الف) اشاره به حکم نکاح کافر کتابی که اسلام آورده و زوجات او بیش از حدّ نصاب نیست: 131
- 2 - توضیح و نظر استاد مد ظله: 132
- 1 - متن شرایع با توضیحی از استاد مد ظله: 132
- ب) بررسی حکم اجبار زوجه ذمیّه بر غسل از سوی شوهر مسلمان وی: 132
- 2 - شبهه عدم امکان اجبار بر امر عبادی متوقف بر قصد قربت: 133
- 3 - پاسخ شبهه مذکور و دفاع از عبارت مرحوم محقق: 133
- ج) تحقیقی درباره جواز منع زوجه از شرب خمر و اکل لم خنزیر: 134
- 1 - متن شرایع با توضیحی از استاد: 134
- 4 - حق استمتاع مرد از زوجه و وظایف او در این زمینه: 134
- 2 - تمسک به صحیحه معاویه بن وهب: 135
- 4 - نظر استاد مد ظله: 136
- 3 - ایراد صاحب جواهر قدس سرّه بر استدلال به صحیحه معاویه بن وهب با توضیح استاد مد ظله: 136
- اشاره 137
- 1 - ذکر یک مقدمه: 137
- 2 - وسیله تحقق اختیار: 137
- د) کیفیت اختیار چهار زن از میان زنانی که تعدادشان بیش از حد نصاب است 137
- 4 - احتمالات اربعه در مسئله اختیار: 138
- 5 - اقرب احتمالات در مسئله از نظر استاد مد ظله: 139
- 1 - اختیار توسط الفاظی چون «اخترک» و «أمسکتک» 140
- اشاره 140
- الف) کیفیت اختیار 140
- متن شرایع: 140
- خلاصۀ درس این جلسه: 140
- اشاره 141
- ب اشکال به دلالت صیغه طلاق بر انتخاب و پاسخ مرحوم صاحب جواهر به آن 141
- 2 - اختیار به واسطه صیغه «طلاق» 141
- نظر استاد مد ظله در مورد تحقق اختیار به واسطه «طلاق» 142
- اشاره 143
- خلاصۀ درس این جلسه: 143
- الف) تفاوت خطاب طلقتکن به زنان زائد بر حدّ نصاب با خطاب اخترت فراقکن 143
- ب) آیا بقاء نکاح زوجات کمتر از حد نصاب احتیاج به انشاء بقاء نکاح دارد؟ 145
- ج) بررسی اشکالات وارد بر کلام صاحب شرایع 146
- خلاصۀ درس این جلسه: 147
- 1 - یادآوری برداشت استاد مد ظله از کلام صاحب جواهر: 147
- الف) ادامه تحقیق درباره مقصد صاحب جواهر از ابطال زوجیت به وسیله انتخاب: 147
- اشاره 147
- 2 - تصحیح برداشت استاد مد ظله از عبارت صاحب جواهر: 148
- 1 - کلام مرحوم محقق با توضیح استاد مد ظله: 149
- 2 - اشکال صاحب جواهر مبنی بر کفایت فرض منکوحه بودن از سوی قاصد طلاق به فرمایش مرحوم محقق: 149
- ب) تفاوت اراده طلاق زنان زائد بر حد نصاب با اراده فراق از آنان: 149
- ج) بررسی حکم نکاح مادر و دختری که در عقد کافر بوده اند: 150
- 1 - متن شرایع با توضیح استاد مد ظله: 150
- 2 - نظر شیخ طوسی در خلاف و مبسوط: 151
- 3 - دو توجیه برای فرمایش شیخ توسط علامه در مختلف: 151
- 6 - تأیید کلام جواهر توسط استاد مد ظله و ردّ فرمایش شیخ: 152
- 5 - اشکال جواهر به پاسخ علامه: 152
- اشاره 153
- فتوای شیخ در جواز اختیار ام یا بنت در صورت اسلام آوردن کافر، بعد از ازدواج و قبل از دخول به آنها 153
- اشاره 153
- خلاصۀ درس این جلسه: 153
- توجیه دوم 154
- توجیه اول برای فتوای شیخ 154
- بررسی حکم مهریه زن مسلمان شده قبل از دخول 155
- اشاره 155
- اشاره 155
- دلیل اول صاحب جواهر بر سقوط مهریه 155
- بیان فسخ بودن جدایی ناشی از اختلاف دین 155
- دلیل دوم: صحیحه عبد الرحمن بن الحجاج 156
- بررسی استدلال صاحب جواهر 156
- اشاره 156
- اشاره به دو احتمال خصوصیت در موثقه سکونی و ردّ آنها 157
- اشاره 158
- بیان ترجّح صحاح در مقابل موثقات 158
- اشاره 159
- خلاصۀ درس این جلسه: 159
- 1 - (تکمله) راجع به توجیه فتوای سابق شیخ رحمه الله 159
- 2 - حکم مهریه در صورت اسلام زوج قبل از دخول 159
- ب) منشأ قول صاحب جواهر 160
- اشکال این قول 160
- الف - اشاره به سببیت عقد نسبت به ملکیت تمام مهر 160
- بررسی ادله اقوال 160
- ج) ادله تنصیف مهر در صورت فسخ قبل از دخول 161
- 3 - حکم مهریه در صورت اسلام بعد از دخول 162
- اشاره 162
- بیان مقصود از تقارن در اسلام زوجین 162
- اشاره 163
- خلاصۀ درس این جلسه: 163
- 1) استدراک از بحث قبل: 163
- 2) شک در تقدم و تأخر اسلام زوجین 163
- 3) فروض مسئله: 164
- اشاره 165
- عبارت محقق: 165
- خلاصۀ درس این جلسه: 165
- شرح عبارت محقق 166
- ج حکم مهر قرار دادن خمر و خنزیر 167
- اشاره 167
- بررسی حکم عدم تعیین مهر با دخول به او 167
- اشاره 167
- ب حکم عدم تعیین مهر 167
- اشاره 168
- بررسی وجوه مختلف مهر بودن خمر توسط جواهر 168
- مختار صاحب جواهر: 169
- اشکال وارد بر مختار صاحب جواهر 169
- اشاره 170
- خلاصۀ درس این جلسه: 171
- 1 - متن شرایع: 171
- الف) اختلاف دین زوجین به منزله طلاق نیست، بلکه فسخ است. 171
- 3 - عدم دلالت تعبیر وارد در روایات بحث ارتداد، بر تنصیف مهر در صورت اسلام زوج 172
- 4 - قوله رحمه الله «و لو لم یسمّ مهراً و الحال هذه کان لها المتعه کالمطلقه و فیه تردد» به همراه نقد گفتار صاحب جواهر 173
- الف) کلام مرحوم صاحب جواهر 175
- اشاره 175
- ب) بررسی سند دو روایت (اثبات وثاقت «طلحه بن زید» و «جعفر بن محمد بن مسرور») 176
- اشاره 179
- خلاصۀ درس این جلسه: 179
- اشاره 180
- 1 - کلام صاحب قاموس الرجال 180
- بحث دربارۀ اتحاد جعفر بن محمد بن مسرور با جعفر بن محمد بن قولویه صاحب کامل الزیارات 180
- الف - طرح بحث 180
- ب - اشاره به ادله عدم اتحاد 180
- 2 - نقد کلام قاموس الرجال توسط استاد مد ظله 181
- 1 - نقل عبارت نجاشی در ترجمه ابن قولویه و در ترجمه ابن مسرور علی 183
- ج - اشاره به ادله اتحاد 183
- اشاره 183
- 2 - قرائن اتحاد ابن مسرور و ابن قولویه 185
- قرینه اول: 185
- 1 - حسین بن محمد بن عامر 186
- 3 - پدر ابن مسرور 188
- 4 - قاسم بن محمد بن علی بن ابراهیم همدانی 188
- 2 - محمد بن عبد الله بن جعفر حمیری 188
- 5 - حسن بن عبد الله بن محمد بن عیسی 189
- قرینه دوم: 190
- اشاره 191
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 191
- 2 - فرمایش مرحوم شهید اول در دروس: 192
- 3 - نقد استاد مد ظله: 192
- اشاره 192
- الف) یادآوری مسئله تنزیل مرتد به منزله میّت: 192
- 1 - اشاره ای به نظر مشهور و نظر شهید در مورد کاشفیت و ناقلیت بقاء بر ارتداد: 193
- 2 - نظر صاحب شرایع در مورد حکم مهر المثل بنا بر مبنای مشهور: 194
- 3 - فرمایش صاحب جواهر و تأیید آن توسط استاد مد ظله: 194
- الف) پرداخت مهر المثل مبتنی بر بینونت حقیقی زوجین است: 195
- اشاره 195
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 195
- ب) بررسی مفاد روایت أبو بکر حضرمی: 196
- 2 - احتمالات سه گانه درباره نحوه بینونت بنا بر نقل کافی: 196
- 1 - متن روایت بنا بر نقل کافی و توضیحی درباره آن: 196
- 3 - متن روایت بنا بر نقل صدوق و شیخ: 197
- 4 - اختلاف متن کافی با تهذیب و فقیه و سبب آن: 198
- 5 - توجیه روایت بنا بر نقل صدوق و شیخ: 199
- خلاصۀ درس این جلسه: 200
- اشاره 200
- مسئله ششم از مسائل اختلاف زوج و زوجه در اسلام و کفر 200
- اشاره 201
- اما بنا بر کشف که صاحب جواهر طبق کشف مسئله را تمام کرده است حکم مسئله چیست؟ 202
- اشاره 202
- فرمایش صاحب جواهر در مقام 202
- مناقشه در کلام صاحب جواهر قدس سرّه 202
- توجیه کلام صاحب جواهر و نقد آن 203
- اشاره 204
- خلاصۀ درس گذشته و این جلسه: 204
- الف) ادامه بررسی حکم ازدواج وثنی تازه مسلمان با خواهر زوجه سابق یا خامسه: 204
- 3 - نقد استاد مد ظله: 205
- 2 - توضیح بیشتر استاد مد ظله: 205
- 1 - کلام صاحب جواهر: 205
- 6 - طرح یک اشکال: 206
- 4 - عدم جریان استصحاب استدامه کفر از نظر صاحب جواهر و توجیهی برای آن: 206
- 5 - نقد استاد مد ظله: 206
- 7 - پاسخ اشکال توسط صاحب جواهر و تأیید استاد مد ظله: 207
- ب) بررسی حکم ازدواج شوهر غیر مسلمان وثنیه ای که اسلام آورده، با خواهر زوجه اش در ایام عده او: 207
- 1 - متن شرایع: 207
- اشاره 208
- 2 - توضیح: 208
- خلاصۀ درس این جلسه: 208
- ادامه بررسی جریان استصحاب استقبالی در مسئله 209
- بیان عدم جریان اصاله الاحتیاط در مقام 209
- اشاره به عدم جریان اصاله السلامه در مقام 209
- اشاره 209
- بررسی حکم ازدواج کافر با خواهرزنش بعد از اسلام زنش 210
- بیان مختار و تجدید نظر در مسئله 210
- اشاره به یکی از خصوصیات دخالت در مطلوبیت و عدم آن 210
- الف - بررسی مسئله هفتم حکم مردی که بعد از اسلام مرتد شده که گاه زن کافر در عده مسلمان شده و گاه مسلمان نشده 211
- خلاصۀ درس این جلسه: 211
- اشاره 211
- 2 - توضیح مسئله و بیان صاحب جواهر رحمه الله در فرض اول مسئله 212
- 3 - نقد استاد - مد ظله - بر کلام صاحب جواهر رحمه الله 212
- 1 - متن مسئله: 212
- 2 - روایت منصور بن حازم 213
- 1 - روایت سکونی: 213
- 3 - روایت محمد بن مسلم 213
- ب - مروری بر روایات مسئله 213
- 4 - نگاه کلی به روایات و بررسی حکم مسئله 214
- ج - بررسی فرض دوم مسئله هفتم 214
- 1 - کلام صاحب جواهر رحمه الله 214
- اشاره 215
- خلاصۀ درس این جلسه: 215
- 2 - بررسی کلام صاحب جواهر رحمه الله توسط استاد - مد ظله -: 215
- 3 - مراعی بودن عقد در عده: 216
- 1 - به نحو کشف: 216
- 2 - به نحو نقل: 216
- الف) احتمالاتی که در کیفیت انفساخ عقد مطرح شده است. 216
- 2 - بیان روایت 217
- 1 - متن روایت محمد بن مسلم (مرسله ابن ابی عمیر) 217
- ب) بررسی روایت 217
- ج) بررسی حکم عقد وثنی که اسلام بیاورد و در زمان عده وثنیه، مرتد شود. 218
- د) بررسی حکم عقد وثنیه ای که مسلمان شود و زوج مرتد گردد. 219
- اشاره 220
- الف) بررسی جواز اختیار زن بعد از فوت او 221
- خلاصۀ درس این جلسه: 221
- 1 - اشکال مقدر حکم به جواز اختیار 221
- اشاره 221
- 4 - جواب صاحب جواهر از شبهه مذکور (با توضیح استاد (مد ظله)) 222
- 3 - شبهه موجود در شمول ادله اختیار نسبت به زن فوت شده 222
- 2 - جواب محقق از اشکال 222
- 7 - بیان جریان استصحاب تعلیقی در موارد عدم اختیار قبل از فوت 223
- 6 - اشکال دوم بر کلام جواهر 223
- 5 - اشکال اول بر کلام صاحب جواهر 223
- 8 - اشاره به حکومت استصحاب تعلیقی بر استصحاب تنجیزی محتمل در موارد آن 223
- ب) حکم فوت زوج قبل از اختیار زن های فوت شده 224
- اقوال در مسئله 225
- خلاصۀ درس این جلسه: 225
- اشاره 225
- اشاره 225
- حکم وثنی و وثنیّه ای که مسلمان شده اند و عدد زن ها بیشتر از مقداری است که شرع اسلام صحیح می داند 225
- مناقشه در کلام صاحب جواهر 228
- تصویر زوجیت مبهم 228
- اشاره 229
- خلاصۀ درس این جلسه: 229
- الف) اجرای قرعه برای تعیین زن ها در فرض موت زوج و زوجات 229
- 2 - اشکال دوم اینکه: اصولاً قاعده «القرعه لکل امر مشکل» در جایی جاری می شود که راه حل دیگری برای حل مشکل به غیر از اجرای قرعه نباشد. 230
- متن شرایع: 230
- 1 - بیان راه حلی ابتدایی برای حل مسئله 231
- اشاره 231
- 2 - اشکال استاد مد ظله به راه حل فوق 231
- 3 - راه حل استاد مد ظله برای رفع اشکال با تمسک به قاعده قرعه و عدم جواز تنصیف 232
- اشاره 233
- الف: تذکری راجع به مسئله قبل 233
- خلاصۀ درس این جلسه: 233
- ب: اعتداد تمامی زن ها در صورت فوت زوج قبل از اختیار 234
- 1 - لزوم احتیاط در اطراف علم اجمالی و اشکال استاد بر این بیان: 235
- 2 - لزوم احتیاط با تمسک به استصحاب بقاء زوجیت و اشکال استاد بر این بیان 236
- 4 - بیانی از استاد برای لزوم احتیاط با تحفظ بر مبنای محقق رحمه الله و صاحب جواهر رحمه الله 236
- 3 - لزوم احتیاط با تمسک به اصاله الاحتیاط در باب فروج و اشکال استاد بر این بیان 236
- 5 - بیانی از استاد برای لزوم اعتداد همگی با توجه به مبنای زوجیت لا بعین 236
- مقتضای اصل تکلیفی و اصل وضعی در کلمات فقهاء در مقام 237
- اشاره 237
- خلاصۀ درس این جلسه: 237
- اشاره 237
- مناقشه در بیان متقدم 238
- اشاره 239
- جریان اصل محکوم با اصل حاکم، طبق تحقیق و ادامه بحث 239
- مقایسه دو فتوای محقق حلی قدس سرّه در مقام 239
- مبدأ عدّه انفساخ 240
- حکم نفقه 241
- کلام محقق: 242
- خلاصۀ درس این جلسه: 242
- اشاره 242
- بررسی حکم نفقه زن در صورت اسلام آوردن 242
- اشاره 243
- اشکال صاحب جواهر بر محقق 243
- اشکال استاد (مد ظله) بر جواهر رحمه الله 243
- بررسی اصولی تقدم لا ضرر و لا حرج بر احتیاط 244
- بررسی حکم مسئله نفقه زنان زائد بر چهار توسط استاد (مد ظله) 244
- نظر مرحوم آقای آخوند رحمه الله در مسئله 244
- بررسی حکم عدم کفائت توسط استاد (مد ظله) 244
- اشاره 245
- اشکال استاد (مد ظله) بر مرحوم آخوند رحمه الله 245
- اشکال دوم بر جریان لا ضرر 246
- خلاصۀ درس این جلسه: 246
- جواب از اشکال مذکور 246
- اشکال اول بر جریان قاعده لا ضرر در مورد بحث 246
- اشاره 246
- اشاره 247
- کلام محقق: 247
- بررسی اشکال مذکور 247
- اشاره 247
- بررسی حکم نفقه در صورت اسلام مرد و عدم اسلام زن 247
- تأمل صاحب جواهر در کلام محقق 247
- فروع موجود در مسئله 248
- احتمالات کلام صاحب جواهر در صورت شک در تمکین معتبر در وجوب نفقه 248
- نظر استاد (مد ظله) 248
- نظر استاد (مد ظله) 249
- نظر استاد (مد ظله) در مسئله 249
- فرع اول: اختلاف زن و مرد در اسلام آوردن مرد، قبل از دخول یا بعد از دخول 249
- فرع دوم: اختلاف زن و مرد در متقارن بودن یا نبودن اسلام آن ها 249
- فرع چهارم: نحوه تقسیم ارث در صورت فوت زوج قبل از اختیار 250
- اشکال صاحب جواهر بر محقق رحمه الله 250
- فرع سوم: اختلاف زن و مرد در فاصله بین اسلام آوردن ها 250
- فرع پنجم: تقسیم ارث در صورت وارث نبودن بعضی از زن های بیش از حد نصاب 251
ثانیاً: به فرض آنکه بپذیریم که اسلام متأخر، نسبت به صحت عقد هیچ دخالتی ندارد و حتی به نحو تعقب هم نیست و فقط کاشف محض است. کاشفیت بر دو
قسم است. کاشفیت شرعی و کاشفیت غیر شرعی. کاشفیت غیر شرعی مثل اینکه ما با ساعت کشف می کنیم که وقت اذان شده است، همین که عقربه ساعت به فلان نقطه رسید ما کشف می کنیم وقت اذان شده است با آنکه رسیدن عقربه ساعت به این نقطه یا نرسیدن آن موضوع حکم شرعی نیست، لکن کاشف از این است که موضوع حکم شرعی حاصل شده است. این کاشفیت، کاشفیت شرعی نیست. ولی چیزهایی که شرع ذکر کرده و فرموده اگر چنین شد، فلان حکم ثابت است ما چه قائل شویم که این عناوین دخیل و علت حکم است و چه قائل شویم که این عناوین امارات شرعیه هستند که فخر المحققین قدس سرّه قائل است هر کدام را بگوییم، با استصحاب اگر شیئی که مرآه و کاشف شرعی است و شارع ثبوت و لا ثبوت آن را موضوع حکم قرار داده است ما می توانیم با اصلی از اصول عملیه مثل استصحاب موضوع را احراز کنیم. و در مقام با استصحاب بقاء کفر و عدم اسلام می توانیم احراز کنیم که این ازدواج بلامانع است، وجه دوم کلام صاحب جواهر را در جلسه آینده ان شاء الله تعالی دنبال می کنیم.
«* و السلام *»
1382/11/26 یکشنبه درس شمارۀ (620) کتاب النکاح/سال ششم
اشاره
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ
خلاصۀ درس گذشته و این جلسه:
بحث درباره حکم ازدواج وثنی تازه مسلمان با خواهر یکی از چهار زن سابق خود و یا زنی غیر از او در ایام عده آنان بود. در این جلسه نخست با بیان کلام صاحب جواهر مبنی بر عدم جواز این ازدواج از باب مقدمه علمیه، آن را ناتمام دانسته و مسئله صلاه در لباس مشکوک و باب مقدمه علمیه را مرتبط با احکام وضعی و در ارتباط با اموری می دانیم که از حالت سابقه برخوردار نباشد. آنگاه به بررسی جریان استصحاب استدامه کفر پرداخته و با بیان دیگری در توجیه نظر صاحب جواهر، آن را نیز مخدوش خواهیم شمرد. سپس با طرح یک اشکال، پاسخ صاحب جواهر به آن را مورد تأیید قرار داده و با مطرح ساختن فرع دیگری از مسائل مربوط به اسلام وثنی، ادامه بحث را به جلسه آینده واگذار خواهیم کرد.
***